౪. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

మఞ్చం వాతి మసారకో, బున్దికాబద్ధో, కుళీరపాదకో, ఆహచ్చపాదకోతి ఇమేసు చతూసు యం కఞ్చి మఞ్చం వా. పీఠం వాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. భిసిం వాతి ఉణ్ణభిసి, చోళభిసి, వాకభిసి, తిణభిసి, పణ్ణభిసీతి ఇమాసు పఞ్చసు భిసీసు యం కఞ్చి భిసిం వా. తేనాహ ‘‘మఞ్చాదీసూ’’తిఆది. తత్థ ‘‘మఞ్చసఙ్ఖేపేనా’’తి ఇమినా పీఠసఙ్ఖేపం పటిక్ఖిపతి. కప్పియచమ్మేనాతి మిగాజేళకచమ్మేన. ఏత్థ పన మిగచమ్మే ఏణిమిగో, వాతమిగో, పసదమిగో, కురుఙ్గమిగో, మిగమాతుకో, రోహితమిగోతి ఏతేసంయేవ చమ్మాని వట్టన్తి, అఞ్ఞేసం పన –

మక్కటో కాళసీహో చ, సరభో కదలీమిగో;

యే చ వాళమిగా కేచి, తేసం చమ్మం న వట్టతీతి. (మహావ. అట్ఠ. ౨౫౯);

తత్థ వాళమిగాతి సీహబ్యగ్ఘఅచ్ఛతరచ్ఛా. న కేవలఞ్చ ఏతేయేవ, యేసం పన చమ్మం వట్టతీతి వుత్తం, తే ఠపేత్వా అవసేసా అన్తమసో గోమహింసససబిళారాదయోపి సబ్బే ఇమస్మిం అత్థే ‘‘వాళమిగా’’త్వేవ వేదితబ్బా. ఏతేసఞ్హి సబ్బేసం చమ్మం న వట్టతి. తాలీసపత్తన్తి సుద్ధం తమాలపత్తం, అఞ్ఞేన మిస్సం పన వట్టతి. తిణవాకచోళేసు అకప్పియం నామ నత్థి. కిం పనేత్థ బిబ్బోహనే వియ నిసీదితుఞ్చ నిపజ్జితుఞ్చ న వట్టతీతి ఆహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. న కేవలఞ్చేదమేవాతి ఆహ ‘‘పమాణపరిచ్ఛేదోపి చేత్థ నత్థీ’’తి, ‘‘ఏత్తకమేవ కాతబ్బ’’న్తి భిసియా పమాణనియమోపి నత్థీతి అత్థో. మఞ్చభిసిపీఠభిసిభూమత్థరణభిసిచఙ్కమనభిసిపాదపుఞ్ఛనభిసీతి ఏతాసం పన అనురూపతో సల్లక్ఖేత్వా అత్తనో రుచివసేన పమాణం కాతబ్బం. అన్తో సంవేల్లిత్వా బద్ధన్తి యథా వేమజ్ఝం సంఖిత్తం హోతి, ఏవం మజ్ఝే సుట్ఠు వేఠేత్వా బద్ధం.

యే అట్ఠ మాసాతి సమ్బన్ధో. ‘‘అవస్సికసఙ్కేతా’’తి ఏతస్సేవ వివరణం ‘‘వస్సానమాసాతి ఏవం అపఞ్ఞాతా’’తి, అప్పతితా అప్పసిద్ధాతి అత్థో. ‘‘అసఞ్ఞితా’’తిపి పాఠో, తత్థ అవిఞ్ఞాతాతి అత్థో. అట్ఠ మాసాతి చత్తారో హేమన్తికా, చత్తారో గిమ్హికా మాసాతి అట్ఠ మాసా. ఓవస్సకమణ్డపేతి సాఖామణ్డపపదరమణ్డపానం యత్థ కత్థచి ఓవస్సకే మణ్డపే. యత్థాతి యేసు జనపదేసు. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు జనపదేసు. కాకాదీనం నిబద్ధవాసరుక్ఖమూలేతి యత్థ ధువనివాసేన కాకా వా కులాలా వా అఞ్ఞే వా సకున్తా కులావకే కత్వా వసన్తి, తాదిసస్స కాకాదీనం నిబద్ధవాసస్స యస్స కస్సచి రుక్ఖస్స హేట్ఠా. యత్థ పన గోచరప్పసుతా సకున్తా విస్సమిత్వా గచ్ఛన్తి, తస్స రుక్ఖస్స మూలే నిక్ఖిపితుం వట్టతి. ‘‘కదాచిపీ’’తి ఇమినా న కేవలం వస్సికసఙ్కేతేయేవాతి దస్సేతి. యత్థాతి యస్మిం పదేసే. యదాతి యస్మిం కాలే.

సోతి యస్సత్థాయ సన్థతో, సో. పకతిసన్థతేతి పకతియావ సన్థతే, యం నేవత్తనా సన్థతం, న పరేన సన్థరాపితం, తస్మిన్తి వుత్తం హోతి. లజ్జీ హోతీతి లజ్జనసీలో హోతి, పరిక్ఖారవినాసనే భీతోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అత్తనో పలిబోధం వియ మఞ్ఞతీ’’తి, ఇమినా అలజ్జిం ఆపుచ్ఛిత్వా గన్తుం న వట్టతీతి దస్సేతి. నిరపేక్ఖోతి ‘‘ఆగన్త్వా ఉద్ధరిస్సామీ’’తి అపేక్ఖారహితో, ఇమినా సాపేక్ఖో చే గచ్ఛతి, అనాపత్తీతి దస్సేతి. తేనేవ హి అనాపత్తివారే ‘‘ఓతాపేన్తో గచ్ఛతీ’’తి (పాచి. ౧౧౩) వుత్తం. అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తోతి తం మగ్గం అతిక్కమిత్వా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తో. లేడ్డుపాతూపచారతో బహి ఠితత్తా ‘‘పాదుద్ధారేన కారేతబ్బో’’తి వుత్తం, అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తస్స పఠమపాదుద్ధారే దుక్కటం, దుతియపాదుద్ధారే పాచిత్తియన్తి అత్థో.

తికపాచిత్తియం సఙ్ఘికే సఙ్ఘికసఞ్ఞివేమతికపుగ్గలికసఞ్ఞీనం వసేన. ఇమినావ నయేన తికదుక్కటమ్పి వేదితబ్బం. చిమిలికాదీనం అత్థో దుతియసిక్ఖాపదే దస్సితోవ. పాదపుఞ్ఛనీ (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౨) నామ రజ్జుకేహి వా పిలోతికాహి వా పాదపుఞ్ఛనత్థం కతా. ఫలకపీఠం నామ ఫలకమయం పీఠం. న కేవలం చిమిలికాదీనియేవ అజ్ఝోకాసే ఠపేత్వా గచ్ఛన్తస్స దుక్కటన్తి ఆహ ‘‘యం వా పనా’’తిఆది. యం కిఞ్చి దారుభణ్డం, యం కిఞ్చి మత్తికాభణ్డన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘అన్తమసో పత్తాధారకమ్పీ’’తి ఇమినా తాలవణ్టబీజనిపత్తపానీయఉళఉఙ్కపానీయసఙ్ఖాదీసు వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దస్సేతి.

అరఞ్ఞే (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౦) పణ్ణకుటీసు వసన్తానం సీలసమ్పదాయ పసన్నచిత్తా మనుస్సా మఞ్చపీఠాదీని దేన్తి ‘‘సఙ్ఘికపరిభోగేన పరిభుఞ్జథా’’తి, తత్థ కిం కాతబ్బన్తి ఆహ ‘‘ఆరఞ్ఞకేన పనా’’తిఆది. తత్థ అసతి అనోవస్సకేతి పబ్భారాదిఅనోవస్సకట్ఠానే అసతి. ఇదఞ్చ లక్ఖణవచనం ‘‘సభాగానం అభావే’’తి చ ఇచ్ఛితబ్బత్తా. ఆరఞ్ఞకేన హి భిక్ఖునా తత్థ వసిత్వా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తేన సామన్తవిహారే భిక్ఖూనం పేసేత్వా గన్తబ్బం. సభాగానం అభావే అనోవస్సకే నిక్ఖిపిత్వా గన్తబ్బం. అనోవస్సకే అసతి రుక్ఖే లగ్గేత్వా గన్తబ్బం.

న కేవలం ఇదంయేవ కత్వా గన్తుం వట్టతీతి ఆహ ‘‘యథా వా’’తిఆది. యథా వా ఉపచికాహి న ఖజ్జతీతి యథా ఠపితే ఉపచికాహి సేనాసనం న ఖజ్జతి, ఏవం తథా పాసాణానం ఉపరి ఠపనం కత్వాతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – చతూసు (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౬) పాసాణేసు మఞ్చం ఠపేత్వా మఞ్చే అవసేసమఞ్చపీఠాని ఆరోపేత్వా ఉపరి భిసిఆదికం రాసిం కత్వా దారుభణ్డం మత్తికాభణ్డం పటిసామేత్వా గమికవత్తం పూరేత్వా గన్తబ్బన్తి.

అబ్భోకాసికేనాపి ‘‘అహం ఉక్కట్ఠఅబ్భోకాసికో’’తి చీవరకుటిమ్పి అకత్వా అసమయే అజ్ఝోకాసే పఞ్ఞపేత్వా నిసీదితుం వా నిపజ్జితుం వా న వట్టతీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అబ్భోకాసికేనా’’తిఆది. సచే పన చతుగ్గుణేనపి చీవరేన కతకుటి అతేమేన్తం రక్ఖితుం నేవ సక్కోతి, సత్తాహవద్దలికాదీని భవన్తి, భిక్ఖునో కాయానుగతికత్తా వట్టతి. రుక్ఖమూలికస్సాపి ఏసేవ నయో.

యస్మిం విస్సాసగ్గాహో రుహతి, తస్స సన్తకం అత్తనో పుగ్గలికమివ హోతీతి ఆహ ‘‘విస్సాసికపుగ్గలికే’’తి. యస్మిం పన విస్సాసో న రుహతి, తస్స సన్తకే దుక్కటమేవ. అమనుస్సోతి యక్ఖో వా పేతో వా. పలిబుద్ధం హోతీతి ఉపద్దుతం హోతి.

పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.