౫. దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

యం కిఞ్చి చమ్మన్తి కప్పియాకప్పియం యం కిఞ్చి చమ్మం. నను ‘‘న, భిక్ఖవే, మహాచమ్మాని ధారేతబ్బాని సీహచమ్మం బ్యగ్ఘచమ్మం దీపిచమ్మం, యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౨౫౫) ఖన్ధకే సీహచమ్మాదీనం పటిక్ఖేపో కతోతి ఆహ ‘‘సీహచమ్మాదీనఞ్హీ’’తిఆది. పరిహరణేయేవ పటిక్ఖేపోతి అత్తనో సన్తకం కత్వా తం తం విహారం హరిత్వా మఞ్చపీఠాదీసు అత్థరిత్వా పరిభోగేయేవ పటిక్ఖేపో, సేనాసనసన్తకం కత్వా భూమత్థరణవసేన పన పరిభోగే నేవత్థి దోసో. తేనాహ ‘‘సేనాసనపరిభోగే పన అకప్పియచమ్మం నామ నత్థీ’’తి. పావారేన్తి సఞ్ఛాదేన్తి సరీరం ఏతేనాతి పావారో. కోజవోతి ఉద్దలోమిఏకన్తలోమిఆదికోజవత్థరణం. సేసన్తి భిసి నిసీదనం తిణసన్థారో పణ్ణసన్థారోతి అవసిట్ఠం సేనాసనం. తత్థ భిసీతి మఞ్చకభిసి వా పీఠకభిసి వా. నిసీదనన్తి సదసం వేదితబ్బం. తిణసన్థారోతి యేసం కేసఞ్చి తిణానం సన్థారో. ఏస నయో పణ్ణసన్థారే. ఏత్థ చ భిసి హేట్ఠా వుత్తత్తా పాకటా. నిసీదనం నిసీదనసిక్ఖాపదేనేవ (పాచి. ౫౩౧ ఆదయో) పాకటం. తిణసన్థారపణ్ణసన్థారాని పన లోకపసిద్ధానియేవ. తేనేవాహ ‘‘పాకటమేవా’’తి.

నేవ ఉద్ధరేయ్య, న ఉద్ధరాపేయ్యాతి అత్తనా వా ఉద్ధరిత్వా పతిరూపే ఠానే న ఠపేయ్య, పరేన వా తథా న కారేయ్య. తేనాహ ‘‘యథా ఠపిత’’న్తిఆది. తం ఠపేన్తేన చ ‘‘చతూసు పాసాణేసూ’’తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౬) పుబ్బే వుత్తనయేనేవ అన్తోగేహే అనోవస్సకే నిక్ఖిపితబ్బం. సచే పన సేనాసనం ఓవస్సతి, ఛదనత్థఞ్చ తిణం వా ఇట్ఠకా వా ఆనీతా హోన్తి. సచే ఉస్సహతి, ఛాదేతబ్బం. నో చే సక్కోతి, యో ఓకాసో అనోవస్సకో, తత్థ నిక్ఖిపితబ్బం. సచే సబ్బమ్పి ఓవస్సతి, ఉస్సహన్తేన అన్తోగామే ఉపాసకానం ఘరే ఠపేతబ్బం. సచే తేపి ‘‘సఙ్ఘికం నామ, భన్తే, భారియం, అగ్గిదాహాదీనం భాయామా’’తి న సమ్పటిచ్ఛన్తి, అజ్ఝోకాసే పాసాణానం ఉపరి మఞ్చం ఠపేత్వా సేసం పుబ్బే వుత్తనయేనేవ నిక్ఖిపిత్వా తిణేహి చ పణ్ణేహి చ పటిచ్ఛాదేతబ్బం. యఞ్హి తత్థ అఙ్గమత్తమ్పి అవసిస్సతి, తం అఞ్ఞేసం తత్థ ఆగతానం భిక్ఖూనం ఉపకారం భవిస్సతీతి. ఉపచారన్తి సబ్బపచ్ఛిమసేనాసనతో ద్వే లేడ్డుపాతా.

అయమేత్థ ఆపుచ్ఛితబ్బానాపుచ్ఛితబ్బవినిచ్ఛయో – (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౮) యా తావ భూమియం దీఘసాలా వా పణ్ణసాలా వా హోతి, యం వా రుక్ఖత్థమ్భేసు కతగేహం ఉపచికానం ఉట్ఠానట్ఠానం హోతి, తతో పక్కమన్తేన ఆపుచ్ఛిత్వావ పక్కమితబ్బం. తస్మిఞ్హి కతిపయాని దివసాని అజగ్గియమానే వమ్మికావ సన్తిట్ఠన్తి. యం పన పాసాణపిట్ఠియం వా పాసాణత్థమ్భేసు వా కతసేనాసనం సిలుచ్చయలేణం వా సుధాలిత్తసేనాసనం వా, యత్థ ఉపచికాసఙ్కా నత్థి, తతో పక్కమన్తస్స ఆపుచ్ఛిత్వాపి అనాపుచ్ఛిత్వాపి గన్తుం వట్టతి. తేనాహ ‘‘యత్థ పనా’’తిఆది. సచే తాదిసేపి సేనాసనే ఏకేన పస్సేన ఉపచికా ఆరోహన్తి, ఆపుచ్ఛిత్వావ గన్తబ్బం. ఆపుచ్ఛనం పన వత్తన్తి ఆపుచ్ఛనం గమికవత్తం. ఇదఞ్చ ఇతికత్తబ్బతాదస్సనత్థం వుత్తం, న పన వత్తభేదదుక్కటన్తి (సారత్థ. టీ. పాచిత్తియ ౩.౧౧౮) దస్సనత్థం. కేచి పన ‘‘దుక్కటన్తి దస్సనత్థ’’న్తి వదన్తి, తం న యుజ్జతి వత్తక్ఖన్ధకట్ఠకథాయ ‘‘యం పాసాణపిట్ఠియం వా పాసాణత్థమ్భేసు వా కతసేనాసనం, యత్థ ఉపచికానారోహన్తి, తం అనాపుచ్ఛన్తస్సాపి అనాపత్తీ’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౩౬౦) వుత్తత్తా. ఆపుచ్ఛన్తేన పన భిక్ఖుమ్హి (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౬) సతి భిక్ఖు ఆపుచ్ఛితబ్బో, తస్మిం అసతి సామణేరో, తస్మిం అసతి ఆరామికో, తస్మిమ్పి అసతి యేన విహారో కారాపితో, సో విహారసామికో, తస్స వా కులే యో కోచి ఆపుచ్ఛితబ్బో.

‘‘ఉపచారే’’తి ఏతస్సేవ వివరణం ‘‘బహి ఆసన్నే’’తి, విహారస్స బహి ఆసన్నట్ఠానేతి అత్థో. ఉపట్ఠానసాలాయ వాతి భోజనసాలాయం వా. దుక్కటమేవాతి వుత్తప్పకారఞ్హి దసవిధం సేయ్యం అన్తోగబ్భాదిమ్హి గుత్తట్ఠానే పఞ్ఞపేత్వా గచ్ఛన్తస్స యస్మా సేయ్యాపి సేనాసనమ్పి ఉపచికాహి పలుజ్జతి, వమ్మికరాసియేవ హోతి, తస్మా పాచిత్తియం వుత్తం. బహి పన ఉపట్ఠానసాలాదీసు పఞ్ఞపేత్వా గచ్ఛన్తస్స సేయ్యామత్తమేవ నస్సేయ్య ఠానస్స అగుత్తతాయ, న సేనాసనం, తస్మా ఏత్థ దుక్కటం వుత్తం. మఞ్చపీఠం పన యస్మా న సక్కా సహసా ఉపచికాహి ఖాయితుం, తస్మా తం విహారేపి సన్థరిత్వా గచ్ఛన్తస్స దుక్కటం వుత్తం. విహారూపచారే పన తం విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా దిస్వావ పటిసామేన్తి.

ఉద్ధరణాని కత్వాతి ఏత్థ ఉద్ధరిత్వా గచ్ఛన్తేన మఞ్చపీఠకవానం సబ్బం అపనేత్వా (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౮) సంహరిత్వా చీవరవంసే లగ్గేత్వా గన్తబ్బం. పచ్ఛా ఆగన్త్వా వసనకభిక్ఖునాపి పున మఞ్చపీఠం వా పఞ్ఞపేత్వా సయిత్వా గచ్ఛన్తేన తథేవ కాతబ్బం. అన్తోకుట్టతో సేయ్యం బహికుట్టే పఞ్ఞపేత్వా వసన్తేన గమనకాలే పున గహితట్ఠానేయేవ పటిసామేతబ్బం. ఉపరిపాసాదతో ఓరోపేత్వా హేట్ఠాపాసాదే వసన్తస్సాపి ఏసేవ నయో. రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానేసు మఞ్చపీఠం పఞ్ఞపేత్వాపి గమనకాలే పున గహితట్ఠానేయేవ ఠపేతబ్బం. ఉద్ధరాపేత్వా గమనేపి ఏసేవ నయో. ఆపుచ్ఛిత్వా గచ్ఛన్తేన పన ‘‘భిక్ఖుమ్హి సతి భిక్ఖు ఆపుచ్ఛితబ్బో’’తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౬) హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ ఆపుచ్ఛిత్వా గన్తబ్బం.

దుతియసేనాసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.