౧౦. పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పాసాణసక్ఖరకథలమరుమ్బవాలుకాదీసూతి ఏత్థ ముట్ఠిప్పమాణతో ఉపరి పాసాణాతి వేదితబ్బా. ముట్ఠిప్పమాణా సక్ఖరా. కథలాతి కపాలఖణ్డాని. మరుమ్బాతి కటసక్ఖరా. వాలుకా వాలికాయేవ. అఞ్ఞతరస్స తతియభాగో హోతీతి తతియో భాగో హోతి. ఇదం వుత్తం హోతి – యతో పంసుం వా మత్తికం వా ఆహరాపేత్వా విసుం విసుం కతే ద్వే కోట్ఠాసా పంసు వా మత్తికా వా ఏకో పాసాణాదీసు అఞ్ఞతరో హోతి, అయం మిస్సకపథవీ నామాతి. ఓవట్ఠో నామ దేవేన ఓవట్ఠో (పాచి. ౮౬). వుత్తన్తి పదభాజనియం, సీహళట్ఠకథాయమేవ వా వుత్తం. అధికతరపాసాణాదిమిస్సాతి అధికతరపాసాణాదీహి మిస్సా, అదడ్ఢాపి వుత్తప్పమాణతో అధికతరపాసాణాదిమిస్సాతి అధిప్పాయో. వా-సద్దో అవుత్తవికప్పత్థో, తేన ఊనకచతుమాసోవట్ఠపథవిం సఙ్గణ్హాతి. సుద్ధపాసాణాదిభేదాయాతి సుద్ధా పాసాణా ఏత్థాతి సుద్ధపాసాణా, సా ఆది యస్స భేదస్స సో సుద్ధపాసాణాది. ఆది-సద్దేన సుద్ధసక్ఖరాదీనం గహణం. సుద్ధపాసాణాదిభేదో యస్సా సా సుద్ధపాసాణాదిభేదా, తాయ సుద్ధపాసాణాదిభేదాయ, సుద్ధపాసాణాదిప్పకారాయాతి అత్థో.

సయం ఖణతీతి ఏత్థ యో అన్తమసో పాదఙ్గుట్ఠకేనపి ఖణతి, ఉదకమ్పి ఛడ్డేన్తో భిన్దతి, పాదఙ్గుట్ఠకేనపి విలిఖతి, పత్తమ్పి పచన్తో దహతి, సో సబ్బో ఖణతియేవాతి వేదితబ్బో. తేనాహ ‘‘ఖణనభేదనవిలేఖనపచనాదీహి వికోపేతీతి. పత్తం పచన్తేన (పాచి. అట్ఠ. ౮౭) హి పుబ్బే పక్కట్ఠానేయేవ పచితబ్బో. అదడ్ఢాయ పథవియా అగ్గిం ఠపేతుం న వట్టతి. పత్తపచనకపాలస్స పన ఉపరి అగ్గిం ఠపేతుం వట్టతి. దారూనం ఉపరి ఠపేతి, సో అగ్గి తాని దహన్తో గన్త్వా పథవిం దహతి, న వట్టతి. ఇట్ఠకపాసాణాదీసుపి ఏసేవ నయో. తత్రాపి హి ఇట్ఠకాదీనంయేవ ఉపరి ఠపేతుం వట్టతి. కస్మా? తేసం అనుపాదానత్తా. న హి తాని అగ్గిస్స ఉపాదానసఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. సుక్ఖఖాణురుక్ఖాదీసుపి అగ్గిం దాతుం న వట్టతి. సచే పన ‘‘పథవిం అపత్తమేవ నిబ్బాపేత్వా గమిస్సామీ’’తి దేతి, వట్టతి. పచ్ఛా నిబ్బాపేతుం న సక్కోతి, అవిసయత్తా అనాపత్తి. వుత్తనయేనేవాతి ‘‘ఖణనభేదనవిలిఖనపచనాదీహీ’’తి వుత్తేనేవ నయేన. నియమేత్వాతి సన్నిట్ఠానం కత్వా. ఇతరోతి ఆణాపకో.

‘‘పోక్ఖరణిం ఖణా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౬) వదతి, వట్టతి. ఖతాయేవ పోక్ఖరణీ నామ హోతి, తస్మా అయం కప్పియవోహారో. ఏస నయో ‘‘వాపిం, తళాకం, ఆవాటం ఖణా’’తిఆదీసుపి. ‘‘ఇమం ఓకాసం ఖణ, ఇమస్మిం ఓకాసే పోక్ఖరణిం ఖణా’’తి పన వత్తుం న వట్టతి. ‘‘కన్దం ఖణ మూలం ఖణా’’తి అనియమేత్వా వత్తుం వట్టతి. ‘‘ఇమం వల్లిం ఖణ, ఇమస్మిం ఓకాసే కన్దం వా మూలం వా ఖణా’’తి వత్తుం న వట్టతి. తేనాహ ‘‘ఓకాసం అనియమేత్వా…పే… భణన్తస్సా’’తి. ఆతపేన సుక్ఖకద్దమో చ ఫలతి, తత్ర యో హేట్ఠా పథవియా అసమ్బద్ధో, తమేవ అపనేతుం వట్టతి. ఏస నయో గోకణ్టకేపి. తేనాహ ‘‘ఆతపేన…పే… అసమ్బద్ధ’’న్తి. తత్థ గోకణ్టకో (పాచి. అట్ఠ. ౮౬) నామ గావీనం ఖురచ్ఛిన్నకద్దమో వుచ్చతి. సచే పన హేట్ఠిమతలేన భూమిసమ్బన్ధో, వికోపేతుం న వట్టతి. భిజ్జిత్వా పతితనదితటన్తి భిజ్జిత్వా నదిసామన్తా పతితం ఓమకచాతుమాసం ఓవట్ఠం నదితటం. సచే పన భిజ్జిత్వా ఉదకేయేవ పకతి, దేవే అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠేపి ఉదకేయేవ ఉదకస్స పతితత్తా వట్టతి. మహన్తమ్పి నఙ్గలచ్ఛిన్నమత్తికాపిణ్డన్తి మహన్తమ్పి కసితట్ఠానే హేట్ఠా పథవియా అసమ్బద్ధం నఙ్గలచ్ఛిన్నమత్తికాపిణ్డం. ఏవమాదిసద్దేన కూటాసిఞ్చనయోగ్గతనుకకద్దమాదీనం గహణం. అసఞ్చిచ్చ రుక్ఖాదిపవట్టనేన భిన్దన్తస్సాతి పాసాణరుక్ఖాదీని వా పవట్టేన్తస్స, కత్తరదణ్డేన వా ఆహచ్చ ఆహచ్చ గచ్ఛన్తస్స పథవీ భిజ్జతి, సా ‘‘తేన భిన్దిస్సామీ’’తి ఏవం సఞ్చిచ్చ అభిన్నత్తా అసఞ్చిచ్చ భిన్నా నామ హోతి, ఇతి అసఞ్చిచ్చ రుక్ఖాదిప్పవట్టనేన భిన్దన్తస్స అనాపత్తి. అసతియా పాదఙ్గుట్ఠకాదీహి విలిఖన్తస్సాతి యో అఞ్ఞవిహితో కేనచి సద్ధిం కిఞ్చి కథేన్తో పాదఙ్గుట్ఠకేన వా కత్తరయట్ఠియా వా పథవిం విలిఖన్తో తిట్ఠతి, తస్స ఏవం అసతియా పాదఙ్గుట్ఠకాదీహి విలిఖన్తస్స అనాపత్తి.

పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ముసావాదవగ్గో పఠమో.