౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు వియాతి ‘‘పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి (విభ. ౫౦౮) ఇమస్స విభఙ్గే ‘‘ఉపసమ్పజ్జా’’తి ఉద్ధరితబ్బే ‘‘ఉపసమ్పజ్జ’’న్తి ఉద్ధటం. తదిహ నిదస్సనం కతం. ఆదిసద్దేన పన ‘‘అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యా’’తిఆదీనం (పాచి. ౧౧౧, ౧౧౫) సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. ఉపగన్త్వాతి ఉపసద్దస్సత్థమాహ. వసిత్వాతి అక్ఖణ్డం వసిత్వా. ‘‘యేన యస్స హి సమ్బన్ధో, దూరట్ఠమ్పి చ తస్స త’’న్తి వచనతో ‘‘ఇమస్స…పే… ఇమినా సమ్బన్ధో’’తి వుత్తం. తత్థ ఇమస్సాతి ‘‘ఉపవస్స’’న్తి పదస్స. వినయపరియాయేన అరఞ్ఞలక్ఖణం అదిన్నాదానపారాజికే ఆగతం. తత్థ హి ‘‘గామా వా అరఞ్ఞా వా’’తి అనవసేసతో అవహారట్ఠానపరిగ్గహేన తదుభయం అసఙ్కరతో దస్సేతుం ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. గామూపచారో హి లోకే గామసఙ్ఖమేవ గచ్ఛతీతి. ఇధ పన సుత్తన్తపరియాయేన ‘‘పఞ్చధనుసతికం పచ్ఛిమ’’న్తి (పారా. ౬౫౪) ఆగతం ఆరఞ్ఞకం భిక్ఖుం సన్ధాయ. న హి సో వినయపరియాయికే అరఞ్ఞే వసన్తో ‘‘ఆరఞ్ఞకో పన్థసేనాసనో’’తి (మ. ని. ౧.౬౧) సుత్తే వుత్తో, తస్మా తత్థ ఆగతమేవ లక్ఖణం గహేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ‘‘సబ్బపచ్ఛిమాని ఆరోపితేన ఆచరియధనునా’’తిఆదిమాహ. తత్థ ‘‘ఆచరియధను నామ పకతిహత్థేన నవవిదత్థిపమాణం. జియాయ పన ఆరోపితాయ చతుహత్థపమాణ’’న్తి వదన్తి. గామస్సాతి పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స. ఇన్దఖీలతోతి ఉమ్మారతో. పరిక్ఖేపారహట్ఠానతోతి పరియన్తే ఠితఘరస్స ఉపచారే ఠితస్స మజ్ఝిమస్స పురిసస్స పఠమలేడ్డుపాతతో. కిత్తకేన మగ్గేన మినితబ్బన్తి ఆహ ‘‘సచే’’తిఆది. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం పన ‘‘విహారస్సాపి గామస్సేవ ఉపచారం నీహరిత్వా ఉభిన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తరా మినితబ్బ’’న్తి వుత్తం. చోరానం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేనాతి ఆరామే, ఆరామూపచారే చ చోరానం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేన కారణేన. ఆదిసద్దేన భుత్తోకాసట్ఠితోకాసనిసిన్నోకాసనిపన్నోకాసానం గహణం. చోరేహి మనుస్సానం హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతోతి ఆరామే, ఆరామూపచారే చ హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతో.

అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి అన్తరే అన్తరే ఘరాని ఏత్థ, ఏతస్సాతి వా అన్తరఘరం, గామో, తస్మిం ఠపేయ్యాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఆరఞ్ఞకస్సా’’తిఆది. తఞ్చాతి నిక్ఖిపనఞ్చ. ‘‘మహాపవారణాయ పవారితో హోతీ’’తి ఇదం వస్సచ్ఛేదం అకత్వా వుట్ఠభావం దస్సేతుం వుత్తం, న పన పవారణాయ అఙ్గభావం. తేనేవ హి బ్యతిరేకం దస్సేన్తేన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౫౩-౬౫౪) వుత్తం ‘‘సచే పచ్ఛిమికాయ వా ఉపగతో హోతి ఛిన్నవస్సో వా, నిక్ఖిపితుం న లభతీ’’తి. కత్తికమాసో నామ పుబ్బకత్తికమాసస్స కాళపక్ఖపాటిపదతో పట్ఠాయ యావ అపరకత్తికపుణ్ణమా, తావ ఏకూనత్తింస రత్తిన్దివా. ఏవ-సద్దేన కత్తికమాసతో పరం న లభతీతి దస్సేతి. ఊనప్పమాణే తావ అరఞ్ఞలక్ఖణాయోగతో న లభతు, కస్మా గావుతతో అతిరేకప్పమాణే న లభతీతి ఆహ ‘‘యత్ర హీ’’తిఆది. నిమన్తితో పన అద్ధయోజనమ్పి యోజనమ్పి గన్త్వా వసితుం పచ్చేతి, ఇదమప్పమాణం. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవ హోతీతి సాసఙ్కఞ్చేవ సప్పటిభయఞ్చ హోతి. ఏవ-సద్దేన అనాసఙ్కఅప్పటిభయేహి అఙ్గయుత్తేపి సేనాసనే వసన్తో నిక్ఖిపితుం న లభతీతి దస్సేతి. ఏత్తావతా పురిమికాయ ఉపగన్త్వా అక్ఖణ్డం కత్వా వుట్ఠవస్సో యం గామం గోచరగామం కత్వా పఞ్చధనుసతికపచ్ఛిమే ఆరఞ్ఞకసేనాసనే విహరతి, తస్మిం గామే చీవరం ఠపేత్వా సకలకత్తికమాసం తస్మింయేవ సేనాసనే తేన చీవరేన వినా వత్థుం అనుజానిత్వా ఇదాని విహారతో అఞ్ఞత్థ వసన్తస్స ఛారత్తం విప్పవాసం అనుజానన్తో ‘‘సియా చ తస్స భిక్ఖునో’’తిఆదిమాహ. అసమాదానచారఞ్హి అత్థతకథినా ఏవ లభన్తి, నేతరేతి ఏత్థ ఇదమ్పి కారణం దట్ఠబ్బం. తత్థ ఛారత్తపరమం తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన విప్పవసితబ్బన్తి యో భిక్ఖు విహారే వసన్తో తతో అఞ్ఞత్థ గమనకిచ్చే సతి అన్తరఘరే చీవరం నిక్ఖిపతి, తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన ఛారత్తపరమం విప్పవసితబ్బం, ఛ రత్తియో తమ్హా విహారా అఞ్ఞత్థ వసితబ్బాతి వుత్తం హోతి. వుత్తఞ్హి భదన్తేన బుద్ధదత్తాచరియేన –

‘‘యం గామం గోచరం కత్వా, భిక్ఖు ఆరఞ్ఞకే వసే;

తస్మిం గామే ఠపేతుం తం, మాసమేకం తు వట్టతి.

‘‘అఞ్ఞత్థేవ వసన్తస్స, ఛారత్తపరమం మతం;

అయమస్స అధిప్పాయో, పటిచ్ఛన్నో పకాసితో’’తి.

తేనేవాహ ‘‘తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యాతి ఛారత్తతో ఉత్తరి తస్మిం సేనాసనే సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యా’’తిఆది. తథా అసక్కోన్తేనాతి గతట్ఠానస్స దూరతాయ సేనాసనం ఆగన్త్వా సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేతుం అసక్కోన్తేన. ఏవమ్పి అసక్కోన్తేన తత్రేవ ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బం ‘‘అతిరేకచీవరట్ఠానే ఠస్సతీ’’తి. వసిత్వాతి అరుణం ఉట్ఠాపేత్వా. భిక్ఖుసమ్ముతి ఉదోసితసిక్ఖాపదే వుత్తావ.

సేసన్తి ‘‘అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తీ’’తిఆదికం. తత్థ హి అఙ్గేసు యం రత్తివిప్పవాసో చతుత్థమఙ్గం, తం ఇధ ఛారత్తతో ఉత్తరి విప్పవాసో హోతీతి అయమేవ విసేసో.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.