౩. పత్తవగ్గో

౧. పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అవికప్పితోతి ‘‘ఇమం పత్తం తుయ్హం వికప్పేమీ’’తిఆదినా నయేన అవికప్పితో. అడ్ఢాళ్హకోదనం గణ్హాతీతి మగధనాళియా ద్విన్నం తణ్డులనాళీనం ఓదనం గణ్హాతి. ‘‘మగధనాళి నామ అడ్ఢతేరసపలా హోతీ’’తి అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తం. ‘‘సీహళదీపే పకతినాళి మహన్తా, దమిళనాళి ఖుద్దకా, మగధనాళి పమాణయుత్తా, తాయ మగధనాళియా దియడ్ఢనాళి ఏకా సీహళనాళి హోతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౦౨) మహాఅట్ఠకథాయం వుత్తం. అనుత్తణ్డులన్తి పాకతో ఉక్కన్తం తణ్డులం ఉత్తణ్డులం, న ఉత్తణ్డులం అనుత్తణ్డులం. సబ్బసమ్భారసఙ్ఖతోతి జీరకాదిసబ్బసమ్భారేహి సఙ్ఖతో. ఆలోపస్స చతుత్థభాగప్పమాణం బ్యఞ్జనం ఆలోపస్స అనురూపబ్యఞ్జనం.

ఏవం ఉక్కట్ఠపత్తం దస్సేత్వా ఇదాని మజ్ఝిమోమకాని దస్సేతుం ‘‘ఉక్కట్ఠతో’’తిఆదిమాహ. తత్రాయం నయో – సచే నాళికోదనాది సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం వుత్తనయేనేవ హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, అయం మజ్ఝిమో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం మజ్ఝిమోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి, అన్తోగధమేవ హోతి, అయం మజ్ఝిముక్కట్ఠో నామ పత్తో. సచే పత్తోదనాది సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, అయం ఓమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం ఓమకోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి, అన్తోగధమేవ హోతి, అయం ఓమకుక్కట్ఠో నామ పత్తోతి. తేనాహ ‘‘తేసమ్పి వుత్తనయేనేవ భేదో వేదితబ్బో’’తి.

ఇదాని తేసు అధిట్ఠానవికప్పనానధిట్ఠానావికప్పనుపగే దస్సేతుం ‘‘ఇచ్చేతేసూ’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠోతి ఉక్కట్ఠతో ఉక్కట్ఠో. తతో హి సో ‘‘అపత్తో’’తి వుత్తో. ఓమకోమకోతి ఓమకతో ఓమకో. తతో హి సో ‘‘అపత్తో’’తి వుత్తో. ఏతే పన భాజనపరిభోగేన పరిభుఞ్జితబ్బా, న అధిట్ఠానుపగా న వికప్పనుపగా, ఇతరే పన సత్త అధిట్ఠహిత్వా వా వికప్పేత్వా వా పరిభుఞ్జితబ్బా. తేనాహ ‘‘సేసా సత్త పత్తా పమాణయుత్తా నామా’’తి.

తస్మాతి యస్మా సత్త పత్తా పమాణయుత్తా, తస్మా. సమణసారుప్పేన పక్కన్తి ఏత్థ అయోపత్తో పఞ్చహి పాకేహి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౦౮) పక్కో సమణసారుప్పేన పక్కో హోతి, మత్తికాపత్తో ద్వీహి పాకేహి. సచే ఏకో పాకో ఊనో హోతి, న అధిట్ఠానుపగో. యథా చ సమణసారుప్పేన పక్కోయేవ అధిట్ఠానుపగో, తథా ఉభోపి యం మూలం దాతబ్బం, తస్మిం దిన్నేయేవ అధిట్ఠానుపగా. యది పన అప్పకమ్పి అదిన్నం హోతి, న అధిట్ఠానుపగా. తేనాహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. ‘‘కాకణికమత్తం నామ దియడ్ఢవీహీ’’తి వదన్తి. సచేపి పత్తసామికో వదతి ‘‘యదా తుమ్హాకం మూలం భవిస్సతి, తదా దస్సథ, అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జథా’’తి, నేవ అధిట్ఠానుపగో హోతి. పాకస్స హి ఊనత్తా పత్తసఙ్ఖం న గచ్ఛతి. మూలస్స సకలస్స వా ఏకదేసస్స వా అదిన్నత్తా సకభావం న ఉపేతి, అఞ్ఞస్సేవ సన్తకో హోతి. తస్మా పాకే చ మూలే చ నిట్ఠితేయేవ అధిట్ఠానుపగో హోతి. యో అధిట్ఠానుపగో, స్వేవ వికప్పనుపగో చ. తేనాహ ‘‘అపచ్చుద్ధరన్తేనా’’తిఆది. అపచ్చుద్ధరన్తేన వికప్పేతబ్బోతి పురాణపత్తం అపచ్చుద్ధరన్తేన నవో పత్తో వికప్పేతబ్బోతి అత్థో, ఠపేతబ్బోతి అధిప్పాయో. కఙ్గుసిత్థన్తి సత్తన్నం ధఞ్ఞానం లామకధఞ్ఞసిత్థన్తి ఆహ ‘‘కఙ్గుసిత్థనిక్ఖమనమత్తేన ఛిద్దేనా’’తి.

పత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అస్సాతి ఇమస్స పత్తస్స. తేన ఊనపఞ్చబన్ధనేనాతి తేన ఊనపఞ్చబన్ధనేన పత్తేన ఉపలక్ఖితో హుత్వాతి అత్థో. ఊనపఞ్చబన్ధనో హి పత్తో ఏత్థ లక్ఖణభావేన గహితో. తేనేవాహ ‘‘ఇత్థమ్భూతస్స లక్ఖణే కరణవచన’’న్తి. తత్థ ఇత్థమ్భూతస్సాతి కఞ్చి పకారం పత్తస్స. లక్ఖీయతే అనేనాతి లక్ఖణం, తస్మిం కరణవచనం, తతియావిభత్తీతి అత్థో. ‘‘పకారో’’తి చ సామఞ్ఞస్స భేదకో విసేసో వుచ్చతి. తథా హి ఊనపఞ్చబన్ధనేన పత్తేనాతి ఏత్థ భిక్ఖుభావసామఞ్ఞస్స ఊనపఞ్చబన్ధనపత్తభావో పకారో, తం భిక్ఖు ఆపన్నో, తస్స పత్తో లక్ఖణం. యది అపరిపుణ్ణపఞ్చబన్ధనో పత్తో ఊనపఞ్చబన్ధనో నామ హోతి, అథ కస్మా ఇమస్స పదభాజనియం అబన్ధనోపి వుత్తోతి ఆహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. తత్థ తత్థాతి వాక్యోపఞ్ఞాసే. బన్ధనోకాసే సతి వా అసతి వా బన్ధనవిరహితో పత్తో అబన్ధనో, పఞ్చబన్ధనానం ఓకాసో అస్సాతి పఞ్చబన్ధనోకాసో. అపత్తోతి పత్తో నామ న హోతీతి అత్థో, పాకతికం కాతుం అసమత్థోతి వుత్తం హోతి. ఇదఞ్చ అఞ్ఞస్స విఞ్ఞాపనే కారణవచనం. తేనాహ ‘‘తస్మా అఞ్ఞం విఞ్ఞాపేతుం వట్టతీ’’తి.

బన్ధనఞ్చ నామేతం యస్మా బన్ధనోకాసే సతి హోతి, అసతి న హోతి, తస్మా తస్స లక్ఖణం, బన్ధనవిధిఞ్చ దస్సేతుం ‘‘యస్మిం పనా’’తిఆది వుత్తం. ముఖవట్టిసమీపే పన పత్తవేధకేన విజ్ఝియమానే కపాలస్స బహలత్తా భిజ్జతి, తస్మా హేట్ఠా విజ్ఝితబ్బో. తేనాహ ‘‘హేట్ఠిమపరియన్తే’’తిఆది. సుఖుమం వా ఛిద్దం కత్వా బన్ధితబ్బోతి సుఖుమే ఛిద్దే తిపుపట్టాదీహి పయోజనం నత్థి, సుత్తం పక్ఖిపిత్వావ అధిట్ఠాతబ్బోతి అధిప్పాయో. న కేవలం తిపుసుత్తకాదినావ బన్ధితబ్బోతి ఆహ ‘‘ఫాణిత’’న్తిఆది. ఫాణితం ఝాపేత్వా పాసాణచుణ్ణేనాతి పాసాణచుణ్ణేన సద్ధిం ఫాణితం పచిత్వా తథాపక్కేన పాసాణచుణ్ణేనాతి అత్థో. నిస్సజ్జితబ్బోతి ‘‘అయం మే, భన్తే, పత్తో ఊనపఞ్చబన్ధనేన పత్తేన చేతాపితో నిస్సగ్గియో, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి (పారా. ౬౧౩) నిస్సజ్జితబ్బో. తేనాహ ‘‘నిస్సజ్జన్తేనా’’తిఆది. సమ్మతేనాతి –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం పత్తగ్గాహాపకం సమ్మన్నేయ్య, ఏసా ఞత్తి. సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం పత్తగ్గాహాపకం సమ్మన్నతి, యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో పత్తగ్గాహాపకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య. సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు పత్తగ్గాహాపకో, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (పారా. ౬౧౪) –

ఏవం పదభాజనే వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సమ్మతేన. పత్తస్స విజ్జమానగుణం వత్వాతి ‘‘అయం, భన్తే, పత్తో పమాణయుత్తో సున్దరో థేరానురూపో’’తిఆదినా (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౧౫) విజ్జమానానిసంసం వత్వా. పత్తపరియన్తోతి పరియన్తే ఠితపత్తో. అదేసేతి మఞ్చపీఠచ్ఛత్తనాగదన్తకాదికే అదేసే. పత్తస్స హి నిక్ఖిపనదేసో ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆధారక’’న్తిఆదినా నయేన ఖన్ధకే వుత్తోయేవ. అపరిభోగేనాతి యాగురన్ధనరజనపచనాదినా అయుత్తపరిభోగేన. అన్తరామగ్గే పన బ్యాధిమ్హి ఉప్పన్నే అఞ్ఞస్మిం భాజనే అసతి మత్తికాయ లిమ్పిత్వా యాగుం పచితుం, ఉదకం వా తాపేతుం వట్టతి. విస్సజ్జేతీతి అఞ్ఞస్స దేతి. సచే పన సద్ధివిహారికో వా అన్తేవాసికో వా అఞ్ఞం వరపత్తం ఠపేత్వా ‘‘అయం మయ్హం సారుప్పో, అయం థేరస్సా’’తి గణ్హాతి, వట్టతి. అఞ్ఞో వా తం గహేత్వా అత్తనో పత్తం దేతి, వట్టతి. ‘‘మయ్హమేవ పత్తం ఆహరా’’తి వత్తబ్బకిచ్చం నత్థి.

ఞాతకప్పవారితేతి ఏత్థ సఙ్ఘవసేన పవారితట్ఠానే పఞ్చబన్ధనేనేవ వట్టతి, పుగ్గలవసేన పన పవారితట్ఠానే ఊనపఞ్చబన్ధనేనాపి. అకతవిఞ్ఞత్తి నామ ‘‘వద, భన్తే, పచ్చయేనా’’తి ఏవం అకతట్ఠానే విఞ్ఞత్తి.

ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉగ్గహేత్వాతి ఉగ్గహితకం కత్వా, అప్పటిగ్గహితం సయమేవ గహేత్వాతి అత్థో. సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తికతా చేత్థ అనజ్ఝోహరణీయతం ఆపన్నత్తాతి వేదితబ్బం. కస్మా ఏతేన ఇదం దస్సితం హోతీతి ఆహ ‘‘తాని హీ’’తిఆది. భిసక్కస్స ఇమాని తేన అనుఞ్ఞాతత్తాతి భేసజ్జాని, యేసం కేసఞ్చి సప్పాయానమేతం అధివచనం. తేనాహ ‘‘భేసజ్జకిచ్చం కరోన్తు వా, మా వా, ఏవం లద్ధవోహారానీ’’తి. ఇదాని సత్తాహకాలికం నిస్సగ్గియవత్థుభూతం సప్పినవనీతం దస్సేతుం ‘‘సప్పి నామ గవాదీన’’న్తిఆది వుత్తం. ఆదిసద్దేన అజికాదీనం గహణం. ‘‘యేసం మంసం కప్పతీ’’తి ఇమినా పాకటేహి గోఅజికాదీహి అఞ్ఞానిపి మిగరోహితాదీని సఙ్గణ్హాతి. యేసఞ్హి ఖీరం అత్థి, సప్పిపి తేసం అత్థియేవ. తం పన సులభం వా హోతు, దుల్లభం వా, అసంమోహత్థం వుత్తం. మక్ఖికామధుమేవాతి ఖుద్దకభమరమధుకరీహి తీహి మక్ఖికాహి కతం మధుమేవ. ఉచ్ఛురసన్తి సుద్ధోదకసమ్భిన్నానం వసేన దువిధమ్పి ఉచ్ఛురసం. ‘‘అగిలానస్స గుళోదక’’న్తి (మహావ. ౨౮౪) పన ఉద్దిస్స అనుఞ్ఞాతత్తా ఉదకసమ్భిన్నో అగిలానస్స వట్టతి. ‘‘అవత్థుకపక్కా వా’’తి ఇమినా సవత్థుకపక్కా న వట్టతీతి దస్సేతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ఏతం సవత్థుకపక్కం వట్టతి, నో వట్టతీతి పుచ్ఛం కత్వా ఉచ్ఛుఫాణితం పచ్ఛాభత్తం నోవట్టనకం నామ నత్థీ’’తి వుత్తం, తం యుత్తన్తి సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) వుత్తం. ఉచ్ఛువికతీతి ఉచ్ఛుమ్హా నిబ్బత్తా రసలసికాదికా. పకతత్తానం పటినిద్దేసత్తా తం-సద్దస్స తేన పకతానం భేసజ్జానం ఏవ గహణం, న తేసం వత్థూనన్తి ఆహ ‘‘తాని భేసజ్జానీ’’తిఆది. న తేసం వత్థూనీతి తేసం సప్పిఆదీనం కారణాని ఖీరాదీని అప్పటిగ్గహేత్వాతి అత్థో.

వసాతేలన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వసాని భేసజ్జాని అచ్ఛవసం మచ్ఛవసం సుసుకావసం సూకరవసం గద్రభవస’’న్తి (మహావ. ౨౬౨) ఏవం అనుఞ్ఞాతవసానం తేలం. యానీతి యాని భేసజ్జాని. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వసాని భేసజ్జాని అచ్ఛవసం మచ్ఛవసం సుసుకావసం సూకరవసం గద్రభవసం కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితు’’న్తి ఏవం తేలత్థం వసాపటిగ్గహణస్స అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘వసాతేలం పనా’’తిఆది వుత్తం. కాలేతి పురేభత్తం. సంసట్ఠన్తి పరిస్సావితం. తస్మాతి యస్మా అనుఞ్ఞాతం, తస్మా. ‘‘అచ్ఛవస’’న్తి వచనేన ఠపేత్వా మనుస్సవసం సబ్బేసం అకప్పియమంసానం వసాయ అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘ఠపేత్వా మనుస్సవస’’న్తి వుత్తం.

సామం పచిత్వాతి కాలేయేవ సామం పచిత్వా. నిబ్బత్తితతేలమ్పీతి కాలేయేవ అత్తనా వివేచితతేలమ్పి. తివిధమ్పి చేతం కాలేయేవ వట్టతి. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, అనాపత్తీ’’తి. పచ్ఛాభత్తం పన పటిగ్గహేతుం వా కాతుం వా న వట్టతియేవ. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘వికాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి తిణ్ణం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౨౬౨). ‘‘సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన వట్టతీ’’తి ఇమినా పన ‘‘కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితు’’న్తి ఇదం నిరామిసపరిభోగం సన్ధాయ వుత్తన్తి దస్సేతి.

యం పనేత్థ (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) సుఖుమరజసదిసం మంసం వా న్హారు వా అట్ఠి వా లోహితం వా హోతి, తం అబ్బోహారికం. సచే పన అనుపసమ్పన్నో తాయ పటిగ్గహితవసాయ తేలం కత్వా దేతి, తం కథన్తి ఆహ ‘‘అనుపసమ్పన్నేనా’’తిఆది. తదహూతి యస్మిం అహని పటిగ్గహితం, తదహు. పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ పన సత్తాహం నిరామిసమేవ వట్టతి. తత్రాపి అబ్బోహారికం అబ్బోహారికమేవ. యావకాలికవత్థూనం అఞ్ఞేసం వత్థుం పచితుం న వట్టతీతి సమ్బన్ధో. తత్థ యావకాలికవత్థూనన్తి యావకాలికం వత్థు ఏతేసన్తి యావకాలికవత్థూని, తేసం, యావకాలికవత్థుమన్తానన్తి అత్థో. అఞ్ఞేసన్తి వసాతేలతో అఞ్ఞేసం సప్పిఆదీనం. వత్థున్తి ఖీరాదికం యావకాలికభూతం వత్థుం, పచితుం న వట్టతియేవ, సామంపాకత్తాతి అధిప్పాయో.

నిబ్బత్తితసప్పిం వాతి యావకాలికవత్థుతో వివేచితసప్పిం వా. యథా తత్థ దధిగతం వా తక్కగతం వా ఖయం గమిస్సతి, ఏవం ఝాపితం వాతి అత్థో. నవనీతం వాతి తక్కబిన్దూనిపి దధిగుళికాయోపి అపనేత్వా సుధోతనవనీతం పచితుం వట్టతి సామంపక్కాభావతోతి అధిప్పాయో. యది సయంపచితసత్తాహకాలికేన సద్ధిం ఆమిసం భుఞ్జతి, తం ఆమిసం సయంపచితసత్తాహకాలికేన మిస్సితం అత్తనో యావకాలికభావం సత్తాహకాలికేన గణ్హాపేతి. తథా చ యావకాలికం అపక్కమ్పి సయంపక్కభావం ఉపగచ్ఛతీతి ‘‘తం పన తదహుపురేభత్తమ్పి సామిసం పరిభుఞ్జితుం న వట్టతీ’’తి వుత్తం. యథా సయంపక్కసత్తాహకాలికం వసాతేలం, సయంభజ్జితసాసపాదియావజీవికవత్థూనం తేలఞ్చ సామిసం తదహుపురేభత్తమ్పి న వట్టతి, తథా నవనీతసప్పీతి వేదితబ్బం. వుత్తఞ్చ –

‘‘యావకాలికఆదీని, సంసట్ఠాని సహత్తనా;

గాహాపయన్తి సబ్భావ’’న్తి చ;

‘‘తేహేవ భిక్ఖునా పత్తం, కప్పతే యావజీవికం;

నిరామిసంవ సత్తాహం, సామిసే సామపాకతా’’తి చ.

ఖీరాదితోతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన తిలాదీనం గహణం. సామిసానిపీతి న కేవలం నిరామిసానేవాతి అత్థో. పచ్ఛాభత్తతో పన పట్ఠాయ న వట్టన్తియేవ. సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి సవత్థుకానం పటిగ్గహితత్తా. ‘‘తాని పటిగ్గహేత్వా’’తి (పారా. ౬౨౨) హి వుత్తం. తేనాహ ‘‘పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయా’’తిఆది. పచ్ఛాభత్తం పటిగ్గహితకేహి కతం పన అబ్భఞ్జనాదీసు ఉపనేతబ్బం, పురేభత్తమ్పి చ ఉగ్గహితకేహి కతం. ఉభయేసమ్పి సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి. అన్తోసత్తాహేతి సత్తాహబ్భన్తరే. అబ్భఞ్జనాదీనన్తి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ముద్ధనితేలఅరుమక్ఖనఘరధూపనాదీనం గహణం. అధిట్ఠహిత్వాతి ‘‘ఇదాని న మయ్హం అజ్ఝోహరణత్థాయ భవిస్సతి, ఇదం సప్పి చ తేలఞ్చ వసా చ ముద్ధనితేలత్థం వా అబ్భఞ్జనత్థం వా భవిస్సతి, మధు అరుమక్ఖనత్థం వా ఫాణితం ఘరధూపనత్థం వా భవిస్సతీ’’తి ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేత్వా.

కో పనేత్థ యావకాలికయావజీవికవత్థూసు విసేసోతి ఆహ ‘‘యావజీవికానీ’’తిఆది. యావ అరుణస్స ఉగ్గమనా తిట్ఠతీతి సత్తమదివసే కతతేలం సచే యావ అరుణుగ్గమనా తిట్ఠతీతి అత్థో. పాళియం అనాగతసప్పిఆదీనన్తి ఏత్థ తావ మిగరోహితాదీనం సప్పి పాళియం అనాగతసప్పి, తథా నవనీతం, నాళికేరనిమ్బకోసమ్బకరమన్దసాసపఆదీనం తేలం పన పాళియం అనాగతతేలం, తథా మధుకపుప్ఫఫాణితం పాళియం అనాగతఫాణితన్తి వేదితబ్బం. న సబ్బం మధుకపుప్ఫఫాణితం ఫాణితగతికన్తి ఆహ ‘‘సీతుదకేనా’’తిఆది. సీతుదకేన కతన్తి మధుకపుప్ఫాని సీతుదకే పక్ఖిపిత్వా అమద్దిత్వా పుప్ఫరసే ఉదకగతే సతి తం ఉదకం గహేత్వా పచిత్వా కతం. ‘‘ఫాణితగతికమేవా’’తి ఇమినా సత్తాహకాలికన్తి దస్సేతి, న పన నిస్సగ్గియవత్థున్తి. తస్మా సత్తాహం అతిక్కామయతో దుక్కటన్తి వేదితబ్బం. వుత్తమ్పి చేతం సమన్తపాసాదికాయం సీతుదకేన కతం మధుకపుప్ఫఫాణితం పురేభత్తం సామిసం వట్టతి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ సత్తాహం నిరామిసమేవ, సత్తాహాతిక్కమే వత్థుగణనాయ దుక్కట’’న్తి. సచే పన ఖీరం పక్ఖిపిత్వా కతం, యావకాలికం. ఖణ్డసక్ఖరం పన ఖీరజల్లికం అపనేత్వా సోధేన్తి, తస్మా వట్టతి, అమ్బజమ్బుపనసకదలిఖజ్జురిచిఞ్చాదీనం సబ్బేసం యావకాలికఫలానం ఫాణితం యావకాలికమేవాతి ఆహ ‘‘అమ్బఫాణితాదీని యావకాలికానీ’’తి.

కాయికపరిభోగం వట్టతీతి కాయస్స వా కాయే అరునో వా మక్ఖనం వట్టతి, అజ్ఝోహరితుం పన న వట్టతి. యన్తి సత్తాహాతిక్కన్తం భేసజ్జం. నిరపేక్ఖో పరిచ్చజిత్వాతి అనపేక్ఖో సామణేరస్స దత్వా. తన్తి ఏవం పరిచ్చజిత్వా పున లద్ధభేసజ్జం. ఏవఞ్హి దిన్నం భేసజ్జం సచే సో సామణేరో అభిసఙ్ఖరిత్వా వా అనభిసఙ్ఖరిత్వా వా తస్స భిక్ఖునో దదేయ్య, గహేత్వా నత్థుకమ్మం వా కాతబ్బం, అఞ్ఞం వా కఞ్చి పరిభోగం. తేనాహ ‘‘అజ్ఝోహరితుమ్పి వట్టతీ’’తి. సచే సో బాలో హోతి, దాతుం న జానాతి, అఞ్ఞేన భిక్ఖునా వత్తబ్బో ‘‘అత్థి తే, సామణేర, భేసజ్జ’’న్తి, ‘‘ఆమ, భన్తే, అత్థీ’’తి. ‘‘ఆహర, థేరస్స భేసజ్జం కరిస్సామా’’తి, ఏవమ్పి వట్టతి. వత్థుగణనాయాతి సప్పిఆదివత్థుగణనాయ చేవ సప్పిపిణ్డాదివత్థుగణనాయ చ. మిస్సితేసు పన ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, భేసజ్జం సత్తాహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి (పారా. ౬౨౩) నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సాధారణపఞ్ఞత్తి. సత్తాహం అనతిక్కన్తేపి అతిక్కన్తసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ దుక్కటం. అతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, తథా అనధిట్ఠితావిస్సజ్జితానట్ఠావినట్ఠాదడ్ఢావిలుత్తేసు అధిట్ఠితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోసత్తాహం అధిట్ఠితే, విస్సజ్జితే, నట్ఠే, వినట్ఠే, దడ్ఢే, అచ్ఛిన్నే, విస్సాసేన గహితే ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆచారవిపత్తి. సప్పిఆదీనం అత్తనో సన్తకతా, గణనుపగతా, సత్తాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. కథినసముట్ఠానం, అకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనం. తేనాహ ‘‘సేసం చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బ’’న్తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా).

భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పచ్ఛిమమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ. తావాతి తావ పరిమాణే కాలే. జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికపుణ్ణమా, ఇమస్మిం పఞ్చమాసేతి అత్థో. కాలో వస్సికసాటికాయాతిఆదినాతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ‘‘సమయో వస్సికసాటికాయ, అఞ్ఞేపి మనుస్సా వస్సికసాటికచీవరం దేన్తీ’’తి (పారా. ౬౨౮) ఇమేసం గహణం. దేథ మే వస్సికసాటికచీవరన్తిఆదికాయాతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన పన ‘‘ఆహరథ మే వస్సికసాటికచీవరం, పరివత్తేథ మే వస్సికసాటికచీవరం, చేతాపేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తి ఇమేసం గహణం. అత్తనో అఞ్ఞాతకఅప్పవారితేసు తదుభయం కరోన్తస్స కిం హోతీతి ఆహ ‘‘అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానే’’తిఆది. ‘‘వత్తభేదే దుక్కట’’న్తి ఇదం వస్సికసాటికం పుబ్బే అదేన్తే సన్ధాయ వుత్తం. యే పన పుబ్బేపి దేన్తి, తేసు వత్తభేదో నత్థి. వుత్తఞ్హి సమన్తపాసాదికాయం ‘‘యే మనుస్సా పుబ్బేపి వస్సికసాటికచీవరం దేన్తి, ఇమే పన సచేపి అత్తనో అఞ్ఞాతకఅప్పవారితా హోన్తి, వత్తభేదో నత్థి తేసు సతుప్పాదకరణస్స అనుఞ్ఞాతత్తా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౮). అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేయ్య అఞ్ఞత్ర సమయా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి (పారా. ౫౧౮) ఇమినా సిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఇదం పన పకతియా వస్సికసాటికదాయకేసుపి హోతియేవ.

గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి ఏత్థ జేట్ఠమూలకాళపక్ఖూపోసథస్స పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ ఆసాళ్హిపుణ్ణమా, అయమద్ధమాసో గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసో నామ, తస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి అత్థో, అద్ధమాసస్స పఠమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయాతి వుత్తం హోతి. కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో నామ పచ్ఛిమకత్తికమాసస్స పుణ్ణమా. ఏత్తావతాతి ‘‘మాసో సేసో గిమ్హానన్తి భిక్ఖునా వస్సికసాటికచీవరం పరియేసితబ్బం, అద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి కత్వా నివాసేతబ్బ’’న్తి ఏత్తకేన గణనేన. పరియేసనక్ఖేత్తన్తి పరియేసనస్స ఖేత్తం. ఏతస్మిఞ్హి మాసే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం వట్టతి. కరణనివాసనక్ఖేత్తమ్పీతి కరణక్ఖేత్తఞ్చేవ నివాసనక్ఖేత్తఞ్చ. పి-సద్దేన పరియేసనక్ఖేత్తం సమ్పిణ్డేతి. ఏతస్మిఞ్హి అద్ధమాసే పరియేసితుం, కాతుం, నివాసేతుఞ్చ వట్టతి, అధిట్ఠాతుంయేవ న వట్టతి. యం పన సమన్తపాసాదికాయం కత్థచి పోత్థకే ‘‘జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ కాలపక్ఖుపోసథో, అయమేకో అద్ధమాసో పరియేసనక్ఖేత్తఞ్చేవ కరణక్ఖేత్తఞ్చ. ఏతస్మిఞ్హి అన్తరే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం, లద్ధం కాతుఞ్చ వట్టతి, నివాసేతుం, అధిట్ఠాతుఞ్చ న వట్టతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౮) వచనం దిస్సతి, తం పమాదలిఖితం మాతికాయ విరోధతోతి దట్ఠబ్బం. ‘‘అద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి కత్వా నివాసేతబ్బ’’న్తి (పారా. ౬౨౭) హి పాళి. సబ్బమ్పీతి పరియేసనం, కరణం, నివాసనం, అధిట్ఠానఞ్చాతి సబ్బమ్పి. ఇమినా ఇమే చత్తారో మాసా పరియేసనకరణనివాసనాధిట్ఠానానం చతున్నమ్పి ఖేత్తన్తి దస్సేతి. ఏతేసు హి చతూసు మాసేసు అలద్ధం పరియేసితుం, లద్ధం కాతుం, నివాసేతుం, అధిట్ఠాతుఞ్చ వట్టతి.

వస్సం ఉక్కడ్ఢీయతీతి సంవచ్ఛరం ఉద్ధం కడ్ఢీయతి వడ్ఢీయతి, ఆరుయ్హతీతి అత్థో, వస్సానస్స పఠమమాసం ఉక్కడ్ఢిత్వా గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసమేవ కరోన్తీతి వుత్తం హోతి. వస్సూపనాయికదివసే అధిట్ఠాతబ్బాతి వస్సానతో పుబ్బేయేవ దసాహస్స అతిక్కన్తత్తా వస్సూపనాయికదివసేయేవ అధిట్ఠాతబ్బా. తఞ్హి దివసం అతిక్కామేతుం న వట్టతి. అన్తోవస్సే పన లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ తస్మింయేవ అన్తోవస్సే లద్ధదివసతో పట్ఠాయ దసాహం నాతిక్కామేతబ్బా, దసాహాతిక్కమే నిట్ఠితా పన తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బా. దసాహే అప్పహోన్తే చీవరకాలం నాతిక్కామేతబ్బా. అయం తావ కతాయ పరిహారో. అకతాయ పన కో పరిహారోతి ఆహ ‘‘సచే’’తిఆది. ఏకాహమ్పి న లభతి ఇతో అఞ్ఞస్స పరిహారస్సాభావతోతి అధిప్పాయో.

సో కుతో హోతీతి ఆహ ‘‘యావ హేమన్తస్స పఠమదివసో’’తి, జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసితో పట్ఠాయ యావ కత్తికపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసో, తావాతి అత్థో. ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయమాసేసూతి పటిలోమక్కమేన వుత్తేసు కత్తికపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదాదీసు జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసావసానేసు ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయనామకేసు మాసేసు. సతుప్పాదకరణేనాతి ‘‘కాలో వస్సికసాటికాయా’’తిఆదినా నయేన సతుప్పాదకరణేన. విఞ్ఞాపేన్తస్సాతి ‘‘దేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తిఆదినా (పారా. ౬౨౮) నయేన విఞ్ఞత్తిం కరోన్తస్స. తేన సిక్ఖాపదేన అనాపత్తీతి అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన అనాపత్తి, ఇమినా పన సిక్ఖాపదేన ఆపత్తియేవ అసమయత్తా. వుత్తఞ్హేతం భదన్తబుద్ధదత్తాచరియేన –

‘‘కత్వా పన సతుప్పాదం, వస్ససాటికచీవరం;

నిప్ఫాదేన్తస్స భిక్ఖుస్స, సమయే పిట్ఠిసమ్మతే.

‘‘హోతి నిస్సగ్గియాపత్తి, ఞాతకాఞ్ఞాతకాదినో;

తేసుయేవ చ విఞ్ఞత్తిం, కత్వా నిప్ఫాదనే తథా’’తి.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, వస్సికసాటికచీవరం అతిరేకమాసే సేసే గిమ్హానే పరియిట్ఠం అతిరేకద్ధమాసే సేసే గిమ్హానే కత్వా పరిదహితం నిస్సగ్గియ’’న్తి ఇమినా (పారా. ౬౨౮) నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిన్తి పటికచ్చేవ వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిం. తికపాచిత్తియన్తి అతిరేకమాసద్ధమాసేసు అతిరేకసఞ్ఞివేమతికఊనకసఞ్ఞీనం పరియేసననివాసనవసేన తీణి పాచిత్తియాని, ఏకసేసనిద్దేసో చాయం, సామఞ్ఞనిద్దేసో వా. ఊనకమాసద్ధమాసేసూతి ఊనకమాసే చేవ ఊనకద్ధమాసే చ. అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటన్తి ఏత్థ ‘‘పరియేసననివాసనం కరోన్తస్సా’’తి పాఠసేసో. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘ఊనకమాసే సేసే గిమ్హానే అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా పరియేసన్తస్స దుక్కటం, ఊనకద్ధమాసే సేసే గిమ్హానే చ అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా నివాసేన్తస్స దుక్కట’’న్తి. ‘‘తథా’’తి ఇమినా దుక్కటం అతిదిసతి, తఞ్చ దుక్కటం ఉదకఫుసితగణనాయ అకత్వా న్హానపరియోసానవసేన పయోగే పయోగే కారేతబ్బం, తఞ్చ ఖో వివటఙ్గణే ఆకాసతో పతితఉదకేనేవ న్హాయన్తస్స, న న్హానకోట్ఠకవాపిఆదీసు ఘటేహి ఆసిత్తూదకేన న్హాయన్తస్స. తేనేవాహ ‘‘సతియా వస్సికసాటికాయా’’తిఆది. పోక్ఖరణియాదీసు పన నగ్గస్స న్హాయన్తస్స అనాపత్తీతి సమ్బన్ధో, పోక్ఖరణియాదీసు పన సతియాపి వస్సికసాటికాయ నగ్గస్స న్హాయన్తస్స నత్థి దుక్కటాపత్తీతి అత్థో.

ఏవం అన్తరాపత్తియా అనాపత్తిం దస్సేత్వా ఇదాని నిస్సగ్గియేన అనాపత్తిం దస్సేతుం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి అచ్ఛిన్నసేసచీవరస్స. తస్సాపి అసమయే నివాసతో అనాపత్తి. ఏస నయో నట్ఠచీవరస్స వాతి ఏత్థాపి. యథా చేత్థ నివాసేన్తానం తేసం అనాపత్తి, ఏవం తత్థ పరియేసన్తానమ్పీతి దట్ఠబ్బం. ఏత్థ పన మహగ్ఘవస్సికసాటికం ఠపేత్వా న్హాయన్తస్స చోరూపద్దవో ఆపదా నామాతి ఆహ ‘‘అనివత్థ’’న్తిఆది. ఆపదాసు వా నివాసయతోతి ఆపదాసు విజ్జమానాసు అసమయే నివాసేన్తస్స. యం పన సమన్తపాసాదికాయం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి ఏతం వస్సికసాటికంయేవ సన్ధాయ వుత్తం. తేసఞ్హి నగ్గానం కాయోవస్సాపనే అనాపత్తి. ఏత్థ చ మహగ్ఘవస్సికసాటికం నివాసేత్వా న్హాయన్తస్స చోరూపద్దవో ఆపదా నామా’’తి అచ్ఛిన్నచీవరాదినో నిస్సగ్గియేన అనాపత్తిం అదస్సేత్వా నగ్గస్స న్హాయతో దుక్కటేనేవ అనాపత్తిదస్సనం, తం యుత్తం వియ న దిస్సతి. సబ్బసిక్ఖాపదేసు హి మూలాపత్తియా ఏవ ఆపత్తిప్పసఙ్గే అనాపత్తిదస్సనత్థం అనాపత్తివారో ఆరభీయతి, న అన్తరాపత్తియాతి, తస్మా ఉపపరిక్ఖితబ్బం. సచీవరతాతి అన్తరవాసకఉత్తరాసఙ్గేహి సచీవరతా.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘దత్వా’’తి యం కిఞ్చి పచ్చాసీసమానస్సేవ దానమిహ అధిప్పేతం, న నిస్సట్ఠదానన్తి ఆహ ‘‘వేయ్యావచ్చాదీనీ’’తిఆది. సకసఞ్ఞాయాతి ‘‘సక’’న్తి సఞ్ఞాయ. ఇమినా పారాజికాభావం దస్సేతి. చజిత్వా దిన్నమ్పి హి సకసఞ్ఞాయ గణ్హతో నత్థి పారాజికం. అచ్ఛిన్దన్తస్సాతి ఏకతో అబద్ధాని, విసుం ఠపితాని చ బహూని అచ్ఛిన్దతో, ‘‘సఙ్ఘాటిం ఆహర, ఉత్తరాసఙ్గం ఆహరా’’తి ఏవం ఆహరాపయతో చ. తేనాహ ‘‘వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో’’తి. ‘‘మయా దిన్నాని సబ్బాని ఆహరా’’తి వదతోపి ఏకవచనేనేవ సమ్బహులా ఆపత్తియో. ఏకం చీవరం పన ఏకాబద్ధాని చ బహూని అచ్ఛిన్దతో ఏకా ఆపత్తి. ‘‘అచ్ఛిన్దా’’తి ఆణత్తియా దుక్కటన్తి ‘‘మయా దిన్నాని సబ్బాని గణ్హా’’తి ఆణత్తియా ఏకం దుక్కటం, అచ్ఛిన్నేసు పన ఏకవచనేనేవ సమ్బహులా పాచిత్తియో. తేనాహ ‘‘అచ్ఛిన్నేసు వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో’’తి. అచ్ఛిన్నేసూతి తేనాణత్తేన అచ్ఛిన్నేసు చీవరేసు. యత్థ పన పోత్థకేసు ‘‘అచ్ఛిన్నేసు యత్తకాని ఆణత్తాని, తేసం గణనాయ ఆపత్తియో’’తి పాఠో, తత్థ యత్తకాని ఆణత్తానీతి యత్తకాని చీవరాని గణ్హితుం ఆణత్తానీతి అత్థో. యం పన సమన్తపాసాదికాయం ‘‘చీవరం ‘గణ్హా’తి ఆణాపేతి, ఏకం దుక్కటం. ఆణత్తో బహూని గణ్హాతి, ఏకం పాచిత్తియ’’న్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౩౩) వుత్తం, తం ఏకాబద్ధం సన్ధాయ. ఏవఞ్చ కత్వా సమన్తపాసాదికాయ సద్ధిం ఇమాయ అట్ఠకథాయ న కోచి విరోధో. సచే పన ‘‘సఙ్ఘాటిం గణ్హ, ఉత్తరాసఙ్గం గణ్హా’’తి ఆణాపేతి, వాచాయ వాచాయ దుక్కటం. అచ్ఛిన్నేసు వత్థుగణనాయ ఆపత్తియో. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం భిక్ఖుస్స సామం దత్వా అచ్ఛిన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౬౩౩) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

తికపాచిత్తియన్తి ఉపసమ్పన్నే ఉపసమ్పన్నసఞ్ఞివేమతికఅనుపసమ్పన్నసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. అఞ్ఞం పరిక్ఖారన్తి పత్తాదిం అఞ్ఞం పరిక్ఖారం, అన్తమసో సూచిమ్పీతి అత్థో. న కేవలం అనుపసమ్పన్నస్స చీవరంయేవ అచ్ఛిన్దతో దుక్కటన్తి ఆహ ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స చా’’తిఆది. తత్థ యం కిఞ్చీతి చీవరం వా హోతు, పత్తాది, యం కిఞ్చి పరిక్ఖారం వా. తస్స విస్సాసం గణ్హన్తస్సాతి యస్స దిన్నం, తస్స విస్సాసేన గణ్హన్తస్స, తతియత్థే చేతం ఉపయోగవచనం. ఉపసమ్పన్నతాతి అచ్ఛిన్దనసమయే ఉపసమ్పన్నభావో. కిఞ్చాపి ఉపసమ్పన్నభావో పాళియం, మాతికట్ఠకథాయఞ్చ దానగ్గహణేసు దిస్సతి, తథాపి అనుపసమ్పన్నకాలే చీవరం దత్వా ఉపసమ్పన్నకాలే అచ్ఛిన్దన్తస్స ఆపత్తితో అచ్ఛిన్దనకాలేయేవ ఉపసమ్పన్నతా అఙ్గన్తి వేదితబ్బం.

చీవరఅచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛబ్బిధం ఖోమసుత్తాదిన్తి ‘‘సుత్తం నామ ఛ సుత్తాని ఖోమం కప్పాసికం కోసేయ్యం కమ్బలం సాణం భఙ్గ’’న్తి (పారా. ౬౩౮) ఏవం వుత్తం ఛబ్బిధం ఖోమసుత్తాదిం. తత్థ ఖోమన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౩౬-౩౮) ఖోమవాకేహి కతసుత్తం. కప్పాసికన్తి కప్పాసతో నిబ్బత్తం. కోసేయ్యన్తి కోసియంసూహి కన్తిత్వా కతసుత్తం. కమ్బలన్తి ఏళకలోమసుత్తం. సాణన్తి సాణవాకేన కతసుత్తం. భఙ్గన్తి పాటేక్కం వాకసుత్తమేవాతి ఏకే. పఞ్చహిపి మిస్సేత్వా కతసుత్తం పన ‘‘భఙ్గ’’న్తి వేదితబ్బం. తేసం అనులోమన్తి తేసం ఖోమాదీనం అనులోమం దుకూలం పత్తుణ్ణం సోమారపట్టం చీనపట్టం ఇద్ధిజం దేవదిన్నన్తి ఛబ్బిధం సుత్తం.

తురీతి వాయనూపకరణో ఏకో దణ్డో, వీతవీతట్ఠానం యత్థ సంహరిత్వా ఠపేన్తి. వేమన్తి వాయనూపకరణో ఏకో దణ్డో, సుత్తం పవేసేత్వా యేన ఆకోటేన్తో ఘనభావం సమ్పాదేన్తి. తస్స సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటన్తి తన్తవాయస్స యే తే తురివేమసజ్జనాదికా పయోగా, తేసు సబ్బేసు పయోగేసు భిక్ఖుస్స దుక్కటం, తస్స తన్తవాయస్స పయోగే పయోగే భిక్ఖుస్స దుక్కటన్తి వుత్తం హోతి. తురిఆదీనం అభావే తేసం కరణత్థం వాసిఫరసుఆదీనం మగ్గననిసానరుక్ఖచ్ఛేదనాదిసబ్బప్పయోగేపి ఏసేవ నయో. తన్తూనం అత్తనో సన్తకత్తా వీతవీతట్ఠానం పటిలద్ధమేవ హోతీతి ఆహ ‘‘పటిలాభేన నిస్సగ్గియం హోతీ’’తి, వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరప్పమాణే వీతే నిస్సగ్గియం హోతీతి వుత్తం హోతి. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘దీఘతో విదత్థిమత్తే, తిరియఞ్చ హత్థమత్తే వీతే నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం సామం సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వా తన్తవాయేహి వాయాపితం నిస్సగ్గియ’’న్తి ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

తేనేవాతి విఞ్ఞాపితతన్తవాయేనేవ. ఏవం ఇధ దుక్కటన్తి ఇధాపి తన్తవాయేనేవ దీఘతో విదత్థిమత్తే, తిరియం హత్థమత్తే వీతే దుక్కటన్తి అత్థో. అకప్పియసుత్తమయేతి విఞ్ఞాపితసుత్తమయే. ఇతరస్మిన్తి అవిఞ్ఞత్తిసుత్తమయే పరిచ్ఛేదే. తతో చే ఊనతరాతి వుత్తప్పమాణతో చే ఊనతరా, అన్తమసో (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౩౬-౬౩౮) అచ్ఛిమణ్డలప్పమాణాపీతి అధిప్పాయో. కప్పియతన్తవాయేనపి అకప్పియసుత్తం వాయాపేన్తస్స యథా పుబ్బే నిస్సగ్గియం, ఏవమిధ దుక్కటం. తేనేవ కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ సుత్తం వాయాపేన్తస్స సచే పచ్ఛిమచీవరప్పమాణా వా ఊనకా వా అకప్పియసుత్తపరిచ్ఛేదా హోన్తి, తేసు పరిచ్ఛేదగణనాయ దుక్కటం. కప్పియసుత్తపరిచ్ఛేదేసు అనాపత్తి. అథ ఏకన్తరికేన వా సుత్తేన, దీఘతో వా కప్పియం తిరియం అకప్పియం కత్వా వీతం హోతి, పమాణయుత్తే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే దుక్కటం.

యది పన (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౩౬-౬౩౮) ద్వే తన్తవాయా హోన్తి ఏకో కప్పియో ఏకో అకప్పియో, సుత్తఞ్చ అకప్పియం, తే చే వారేన వినన్తి, అకప్పియతన్తవాయేన వీతే పమాణయుత్తే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే పాచిత్తియం, ఊనతరే దుక్కటం. ఇతరేన వీతే ఉభయత్థ దుక్కటం. సచే ద్వేపి వేమం గహేత్వా ఏకతో వినన్తి, పమాణయుత్తే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే పాచిత్తియం. అథ సుత్తం కప్పియం, చీవరఞ్చ కేదారబద్ధాదీహి సపరిచ్ఛేదం, అకప్పియతన్తవాయేన వీతే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే దుక్కటం, ఇతరేన వీతే అనాపత్తి. సచే ద్వేపి ఏకతో వినన్తి, పమాణయుత్తే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే దుక్కటం. అథ సుత్తమ్పి కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ, తే చే వారేన వినన్తి, అకప్పియతన్తవాయేన అకప్పియసుత్తమయేసు పచ్ఛిమచీవరప్పమాణేసు పరిచ్ఛేదేసు వీతేసు పరిచ్ఛేదగణనాయ పాచిత్తియం, ఊనతరేసు కప్పియసుత్తమయేసు చ దుక్కటం. కప్పియతన్తవాయేన అకప్పియసుత్తమయేసు పమాణయుత్తేసు వా ఊనకేసు వా దుక్కటమేవ, కప్పియసుత్తమయేసు అనాపత్తి.

అథ ఏకన్తరికేన వా సుత్తేన, దీఘతో వా అకప్పియం తిరియం అకప్పియం కత్వా వినన్తి, ఉభోపి వా తే వేమం గహేత్వా ఏకతో వినన్తి, అపరిచ్ఛేదే చీవరే పమాణయుత్తే పరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదే దుక్కటం, సపరిచ్ఛేదే పరిచ్ఛేదవసేన దుక్కటాని. తేనాహ ‘‘ఏతేనేవ ఉపాయేనా’’తిఆది.

ఏత్థ చ తన్తవాయో తావ అఞ్ఞాతకఅప్పవారితతో విఞ్ఞత్తియా లద్ధో అకప్పియో, సేసో కప్పియో. సుత్తమ్పి సామం విఞ్ఞాపితం అకప్పియం, సేసం, ఞాతకాదివసేన ఉప్పన్నఞ్చ కప్పియన్తి వేదితబ్బం. తికపాచిత్తియన్తి వాయాపితే వాయాపితసఞ్ఞివేమతికఅవాయాపితసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని. చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తన్తి సామం వా అఞ్ఞేన వా చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తం. కిఞ్చాపి పాళియం ‘‘సామం సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వా’’తి వుత్తం, తథాపి ఇధ ‘‘చీవరత్థాయ సామం విఞ్ఞాపితసుత్త’’న్తి అవత్వా కేవలం ‘‘చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్త’’న్తి అఙ్గేసు వుత్తత్తా అఞ్ఞేన చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తమ్పి సఙ్గహం గచ్ఛతీతి వేదితబ్బం. అకప్పియవిఞ్ఞత్తియాతి ‘‘చీవరం మే, ఆవుసో, వాయథా’’తి ఏవంభూతాయ అకప్పియవిఞ్ఞత్తియా.

సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చీవరసామికేహి పుబ్బే అప్పవారితో హుత్వాతి ‘‘కీదిసేన తే, భన్తే, చీవరేన అత్థో, కీదిసం తే చీవరం వాయాపేమి, వద, భన్తే, యదిచ్ఛసీ’’తి చీవరసామికేహి పుబ్బే అవుత్తో హుత్వా. ఏత్థ చ ఆయతాదీహి తీహి సుత్తవడ్ఢనాకారేన సహ వాయనాకారం దస్సేతి, సువీతాదీహి చతూహి వాయనాకారమేవ. ‘‘కిఞ్చిమత్తం అనుపదజ్జేయ్యామా’’తిఆది తస్స కత్తబ్బాకారమత్తదస్సనం, న పన అఙ్గదస్సనం సుత్తవడ్ఢనవసేనేవ ఆపజ్జితబ్బత్తాతి ఆహ ‘‘న భిక్ఖునో పిణ్డపాతదానమత్తేనా’’తిఆది. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, చీవరం పుబ్బే అప్పవారితేన అఞ్ఞాతకస్స గహపతికస్స తన్తవాయే ఉపసఙ్కమిత్వా చీవరే వికప్పం ఆపన్నం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౬౪౩) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం. తికపాచిత్తియన్తి అఞ్ఞాతకే అఞ్ఞాతకసఞ్ఞివేమతికఞాతకసఞ్ఞీనం వసేన తీణి పాచిత్తియాని.

మహాపేసకారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఠమపదస్సాతి ‘‘దసాహానాగత’’న్తి పదస్స. పురిమనయేనేవాతి అచ్చన్తసంయోగవసేనేవ. తాని దివసానీతి తేసు దివసేసు. అచ్చన్తమేవాతి నిరన్తరమేవ, తేసు దసాహేసు యత్థ కత్థచి దివసేతి వుత్తం హోతి. పవారణామాసస్సాతి పుబ్బకత్తికమాసస్స. సో హి ఇధ పఠమపవారణాయోగతో ‘‘పవారణామాసో’’తి వుత్తో. జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయాతి సుక్కపక్ఖపఞ్చమిం ఆదిం కత్వా. పవారణామాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితోతి వా పవారణామాసస్స పకాసనతో పురిమస్స జుణ్హపక్ఖస్స పఞ్చమితో పట్ఠాయాతి అత్థో. యో పనేత్థ ‘‘కామఞ్చేస (సారత్థ. టీ. ౨.౬౫౦) ‘దసాహపరమం అతిరేకచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి (పారా. ౪౬౩) ఇమినావ సిద్ధో, అట్ఠుప్పత్తివసేన పన అపుబ్బం వియ అత్థం దస్సేత్వా సిక్ఖాపదం ఠపిత’’న్తి పాఠో దిస్సతి, సో పమాదపాఠో ‘‘దసాహానాగత’’న్తి ఇమినా విరోధతోతి దట్ఠబ్బం. కిఞ్చ ‘‘జుణ్హపక్ఖపఞ్చమితో పట్ఠాయా’’తి వుత్తత్తా అట్ఠకథాయేవ పుబ్బాపరవిరోధోపి సియా.

అచ్చేకచీవరన్తి అచ్చాయికచీవరం వుచ్చతి, సో చ అచ్చాయికభావో దాయకస్స గమికాదిభావేనాతి దస్సేతుం ‘‘గమికగిలానగబ్భినిఅభినవుప్పన్నసద్ధానం పుగ్గలాన’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ గమికో నామ ‘‘సేనాయ వా గన్తుకామో హోతి, పవాసం వా గన్తుకామో హోతీ’’తి (పారా. ౬౪౯) వుత్తో. అఞ్ఞతరేన ‘‘వస్సావాసికం దస్సామీ’’తి ఏవం ఆరోచేత్వా దిన్నన్తి గమికాదీనం అఞ్ఞతరేన గమనాదీహి కారణేహి దాతుకామేన దూతం వా పేసేత్వా, సయం వా ఆగన్త్వా ‘‘వస్సావాసికం దస్సామీ’’తి ఏవం ఆరోచేత్వా దిన్నం చీవరం. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, అచ్చేకచీవరం చీవరకాలసమయం అతిక్కామితం నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౬౪౯) ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సేసన్తి ‘‘సాధారణపఞ్ఞత్తీ’’తిఆదికం. అయం పన విసేసో – తత్థ అతిరేకచీవరే అతిరేకచీవరసఞ్ఞిఆదినో దసాహాతిక్కమో, ఇధ అచ్చేకచీవరే అచ్చేకచీవరసఞ్ఞిఆదినో చీవరకాలాతిక్కమో. తథా అనచ్చేకచీవరే అచ్చేకచీవరసఞ్ఞినో, వేమతికస్స చ దుక్కటం. జాతిప్పమాణసమ్పన్నస్స అచ్చేకచీవరస్స అత్తనో సన్తకతా, దసాహానాగతాయ కత్తికతేమాసికపుణ్ణమాయ ఉప్పన్నభావో, అనధిట్ఠితఅవికప్పితతా, చీవరకాలాతిక్కమోతి చతురఙ్గభావోవ ఏత్థ విసేసో.

అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉపసమ్పజ్జన్తిఆదీసు వియాతి ‘‘పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి (విభ. ౫౦౮) ఇమస్స విభఙ్గే ‘‘ఉపసమ్పజ్జా’’తి ఉద్ధరితబ్బే ‘‘ఉపసమ్పజ్జ’’న్తి ఉద్ధటం. తదిహ నిదస్సనం కతం. ఆదిసద్దేన పన ‘‘అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యా’’తిఆదీనం (పాచి. ౧౧౧, ౧౧౫) సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. ఉపగన్త్వాతి ఉపసద్దస్సత్థమాహ. వసిత్వాతి అక్ఖణ్డం వసిత్వా. ‘‘యేన యస్స హి సమ్బన్ధో, దూరట్ఠమ్పి చ తస్స త’’న్తి వచనతో ‘‘ఇమస్స…పే… ఇమినా సమ్బన్ధో’’తి వుత్తం. తత్థ ఇమస్సాతి ‘‘ఉపవస్స’’న్తి పదస్స. వినయపరియాయేన అరఞ్ఞలక్ఖణం అదిన్నాదానపారాజికే ఆగతం. తత్థ హి ‘‘గామా వా అరఞ్ఞా వా’’తి అనవసేసతో అవహారట్ఠానపరిగ్గహేన తదుభయం అసఙ్కరతో దస్సేతుం ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. గామూపచారో హి లోకే గామసఙ్ఖమేవ గచ్ఛతీతి. ఇధ పన సుత్తన్తపరియాయేన ‘‘పఞ్చధనుసతికం పచ్ఛిమ’’న్తి (పారా. ౬౫౪) ఆగతం ఆరఞ్ఞకం భిక్ఖుం సన్ధాయ. న హి సో వినయపరియాయికే అరఞ్ఞే వసన్తో ‘‘ఆరఞ్ఞకో పన్థసేనాసనో’’తి (మ. ని. ౧.౬౧) సుత్తే వుత్తో, తస్మా తత్థ ఆగతమేవ లక్ఖణం గహేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ‘‘సబ్బపచ్ఛిమాని ఆరోపితేన ఆచరియధనునా’’తిఆదిమాహ. తత్థ ‘‘ఆచరియధను నామ పకతిహత్థేన నవవిదత్థిపమాణం. జియాయ పన ఆరోపితాయ చతుహత్థపమాణ’’న్తి వదన్తి. గామస్సాతి పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స. ఇన్దఖీలతోతి ఉమ్మారతో. పరిక్ఖేపారహట్ఠానతోతి పరియన్తే ఠితఘరస్స ఉపచారే ఠితస్స మజ్ఝిమస్స పురిసస్స పఠమలేడ్డుపాతతో. కిత్తకేన మగ్గేన మినితబ్బన్తి ఆహ ‘‘సచే’’తిఆది. మజ్ఝిమట్ఠకథాయం పన ‘‘విహారస్సాపి గామస్సేవ ఉపచారం నీహరిత్వా ఉభిన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తరా మినితబ్బ’’న్తి వుత్తం. చోరానం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేనాతి ఆరామే, ఆరామూపచారే చ చోరానం నివిట్ఠోకాసాదిదస్సనేన కారణేన. ఆదిసద్దేన భుత్తోకాసట్ఠితోకాసనిసిన్నోకాసనిపన్నోకాసానం గహణం. చోరేహి మనుస్సానం హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతోతి ఆరామే, ఆరామూపచారే చ హతవిలుత్తాకోటితభావదస్సనతో.

అన్తరఘరే నిక్ఖిపేయ్యాతి అన్తరే అన్తరే ఘరాని ఏత్థ, ఏతస్సాతి వా అన్తరఘరం, గామో, తస్మిం ఠపేయ్యాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఆరఞ్ఞకస్సా’’తిఆది. తఞ్చాతి నిక్ఖిపనఞ్చ. ‘‘మహాపవారణాయ పవారితో హోతీ’’తి ఇదం వస్సచ్ఛేదం అకత్వా వుట్ఠభావం దస్సేతుం వుత్తం, న పన పవారణాయ అఙ్గభావం. తేనేవ హి బ్యతిరేకం దస్సేన్తేన సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౫౩-౬౫౪) వుత్తం ‘‘సచే పచ్ఛిమికాయ వా ఉపగతో హోతి ఛిన్నవస్సో వా, నిక్ఖిపితుం న లభతీ’’తి. కత్తికమాసో నామ పుబ్బకత్తికమాసస్స కాళపక్ఖపాటిపదతో పట్ఠాయ యావ అపరకత్తికపుణ్ణమా, తావ ఏకూనత్తింస రత్తిన్దివా. ఏవ-సద్దేన కత్తికమాసతో పరం న లభతీతి దస్సేతి. ఊనప్పమాణే తావ అరఞ్ఞలక్ఖణాయోగతో న లభతు, కస్మా గావుతతో అతిరేకప్పమాణే న లభతీతి ఆహ ‘‘యత్ర హీ’’తిఆది. నిమన్తితో పన అద్ధయోజనమ్పి యోజనమ్పి గన్త్వా వసితుం పచ్చేతి, ఇదమప్పమాణం. సాసఙ్కసప్పటిభయమేవ హోతీతి సాసఙ్కఞ్చేవ సప్పటిభయఞ్చ హోతి. ఏవ-సద్దేన అనాసఙ్కఅప్పటిభయేహి అఙ్గయుత్తేపి సేనాసనే వసన్తో నిక్ఖిపితుం న లభతీతి దస్సేతి. ఏత్తావతా పురిమికాయ ఉపగన్త్వా అక్ఖణ్డం కత్వా వుట్ఠవస్సో యం గామం గోచరగామం కత్వా పఞ్చధనుసతికపచ్ఛిమే ఆరఞ్ఞకసేనాసనే విహరతి, తస్మిం గామే చీవరం ఠపేత్వా సకలకత్తికమాసం తస్మింయేవ సేనాసనే తేన చీవరేన వినా వత్థుం అనుజానిత్వా ఇదాని విహారతో అఞ్ఞత్థ వసన్తస్స ఛారత్తం విప్పవాసం అనుజానన్తో ‘‘సియా చ తస్స భిక్ఖునో’’తిఆదిమాహ. అసమాదానచారఞ్హి అత్థతకథినా ఏవ లభన్తి, నేతరేతి ఏత్థ ఇదమ్పి కారణం దట్ఠబ్బం. తత్థ ఛారత్తపరమం తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన విప్పవసితబ్బన్తి యో భిక్ఖు విహారే వసన్తో తతో అఞ్ఞత్థ గమనకిచ్చే సతి అన్తరఘరే చీవరం నిక్ఖిపతి, తేన భిక్ఖునా తేన చీవరేన ఛారత్తపరమం విప్పవసితబ్బం, ఛ రత్తియో తమ్హా విహారా అఞ్ఞత్థ వసితబ్బాతి వుత్తం హోతి. వుత్తఞ్హి భదన్తేన బుద్ధదత్తాచరియేన –

‘‘యం గామం గోచరం కత్వా, భిక్ఖు ఆరఞ్ఞకే వసే;

తస్మిం గామే ఠపేతుం తం, మాసమేకం తు వట్టతి.

‘‘అఞ్ఞత్థేవ వసన్తస్స, ఛారత్తపరమం మతం;

అయమస్స అధిప్పాయో, పటిచ్ఛన్నో పకాసితో’’తి.

తేనేవాహ ‘‘తతో చే ఉత్తరి విప్పవసేయ్యాతి ఛారత్తతో ఉత్తరి తస్మిం సేనాసనే సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేయ్యా’’తిఆది. తథా అసక్కోన్తేనాతి గతట్ఠానస్స దూరతాయ సేనాసనం ఆగన్త్వా సత్తమం అరుణం ఉట్ఠాపేతుం అసక్కోన్తేన. ఏవమ్పి అసక్కోన్తేన తత్రేవ ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బం ‘‘అతిరేకచీవరట్ఠానే ఠస్సతీ’’తి. వసిత్వాతి అరుణం ఉట్ఠాపేత్వా. భిక్ఖుసమ్ముతి ఉదోసితసిక్ఖాపదే వుత్తావ.

సేసన్తి ‘‘అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి అయమేత్థ అనుపఞ్ఞత్తీ’’తిఆదికం. తత్థ హి అఙ్గేసు యం రత్తివిప్పవాసో చతుత్థమఙ్గం, తం ఇధ ఛారత్తతో ఉత్తరి విప్పవాసో హోతీతి అయమేవ విసేసో.

సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నను చాయం సఙ్ఘస్స పరిణతో, న పరిచ్చత్తో, అథ కథం సఙ్ఘసన్తకో హోతీతి ఆహ ‘‘సో హీ’’తిఆది. తత్థ సోతి లాభో. ఏకేన పరియాయేనాతి పరిణతభావసఙ్ఖాతేన ఏకేన పరియాయేన. ‘‘లభితబ్బ’’న్తి ఇమినా లాభసద్దస్స కమ్మసాధనమాహ. చీవరాదివత్థున్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్తమసో చుణ్ణపిణ్డమ్పి దన్తకట్ఠమ్పి దసికసుత్తమ్పి. పరిణతన్తి సఙ్ఘస్స నిన్నం సఙ్ఘస్స పోణం సఙ్ఘస్స పబ్భారం హుత్వా ఠితన్తి అత్థో. యేన పన కారణేన సో పరిణతో హోతి, తం దస్సేత్వా తస్స అత్థం దస్సేతుం ‘‘దస్సామ కరిస్సామా’’తిఆది వుత్తం. అత్తనో పరిణామేన్తస్సాతి ‘‘ఇదం మయ్హం దేహీ’’తి సఙ్ఘస్స పరిణతభావం ఞత్వా అత్తనో పరిణామేత్వా గణ్హన్తస్స. పయోగేతి పరిణామనప్పయోగే. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, జానం సఙ్ఘికం లాభం పరిణతం అత్తనో పరిణామికం నిస్సగ్గియ’’న్తి ఇమినా నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సఙ్ఘచేతియపుగ్గలేసూతి ఏత్థ చ అన్తమసో సునఖం ఉపాదాయ యో కోచి సత్తో ‘‘పుగ్గలో’’తి వేదితబ్బో. అఞ్ఞసఙ్ఘాదీనన్తి అఞ్ఞసఙ్ఘచేతియపుగ్గలానం. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘సఙ్ఘస్స పరిణతం అఞ్ఞస్స సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పుగ్గలస్స వా, చేతియస్స పరిణతం అఞ్ఞస్స చేతియస్స వా సఙ్ఘస్స వా పుగ్గలస్స వా, పుగ్గలస్స పరిణతం అఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా పరిణామేన్తస్స దుక్కట’’న్తి.

ఇదాని అనాపత్తిం దస్సేతుం ‘‘అపరిణతసఞ్ఞినో’’తిఆదిమాహ. పరిణతే, అపరిణతే చ అపరిణతసఞ్ఞినో చాతి సమ్బన్ధో, పరిణతే, అపరిణతే చాతి ఉభయత్థాపి అనాపత్తీతి అత్థో. వుత్తఞ్హేతం ‘‘పరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ అత్తనో పరిణామేతి, అనాపత్తి. అపరిణతే అపరిణతసఞ్ఞీ అనాపత్తీ’’తి (పారా. ౬౬౦). దేయ్యధమ్మోతి చత్తారో పచ్చయా. ఆదిసద్దేన ‘‘పటిసఙ్ఖారం వా లభేయ్య, చిరట్ఠితికో వా అస్స, యత్థ వా పన తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి, తత్థ దేథా’’తి (పారా. ౬౬౧) వచనానం గహణం. సచే పన దాయకా ‘‘మయం సఙ్ఘభత్తం కత్తుకామా, చేతియపూజం కత్తుకామా, ఏకస్స భిక్ఖునో పరిక్ఖారం దాతుకామా, తుమ్హాకం రుచియా దస్సామ. భణథ, కత్థ దేమా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౬౦) వదన్తి, ఏవం వుత్తే తేన భిక్ఖునా ‘‘యత్థ ఇచ్ఛథ, తత్థ దేథా’’తి వత్తబ్బా.

పరిణతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పత్తవగ్గో తతియో.

ఇతి కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

వినయత్థమఞ్జూసాయం లీనత్థప్పకాసనియం

నిస్సగ్గియవణ్ణనా నిట్ఠితా.