౪. వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పచ్ఛిమమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ. తావాతి తావ పరిమాణే కాలే. జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ కత్తికపుణ్ణమా, ఇమస్మిం పఞ్చమాసేతి అత్థో. కాలో వస్సికసాటికాయాతిఆదినాతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ‘‘సమయో వస్సికసాటికాయ, అఞ్ఞేపి మనుస్సా వస్సికసాటికచీవరం దేన్తీ’’తి (పారా. ౬౨౮) ఇమేసం గహణం. దేథ మే వస్సికసాటికచీవరన్తిఆదికాయాతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన పన ‘‘ఆహరథ మే వస్సికసాటికచీవరం, పరివత్తేథ మే వస్సికసాటికచీవరం, చేతాపేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తి ఇమేసం గహణం. అత్తనో అఞ్ఞాతకఅప్పవారితేసు తదుభయం కరోన్తస్స కిం హోతీతి ఆహ ‘‘అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానే’’తిఆది. ‘‘వత్తభేదే దుక్కట’’న్తి ఇదం వస్సికసాటికం పుబ్బే అదేన్తే సన్ధాయ వుత్తం. యే పన పుబ్బేపి దేన్తి, తేసు వత్తభేదో నత్థి. వుత్తఞ్హి సమన్తపాసాదికాయం ‘‘యే మనుస్సా పుబ్బేపి వస్సికసాటికచీవరం దేన్తి, ఇమే పన సచేపి అత్తనో అఞ్ఞాతకఅప్పవారితా హోన్తి, వత్తభేదో నత్థి తేసు సతుప్పాదకరణస్స అనుఞ్ఞాతత్తా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౮). అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియన్తి ‘‘యో పన భిక్ఖు అఞ్ఞాతకం గహపతిం వా గహపతానిం వా చీవరం విఞ్ఞాపేయ్య అఞ్ఞత్ర సమయా, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియ’’న్తి (పారా. ౫౧౮) ఇమినా సిక్ఖాపదేన నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఇదం పన పకతియా వస్సికసాటికదాయకేసుపి హోతియేవ.

గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి ఏత్థ జేట్ఠమూలకాళపక్ఖూపోసథస్స పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ ఆసాళ్హిపుణ్ణమా, అయమద్ధమాసో గిమ్హానం పచ్ఛిమద్ధమాసో నామ, తస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి అత్థో, అద్ధమాసస్స పఠమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయాతి వుత్తం హోతి. కత్తికమాసస్స పచ్ఛిమదివసో నామ పచ్ఛిమకత్తికమాసస్స పుణ్ణమా. ఏత్తావతాతి ‘‘మాసో సేసో గిమ్హానన్తి భిక్ఖునా వస్సికసాటికచీవరం పరియేసితబ్బం, అద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి కత్వా నివాసేతబ్బ’’న్తి ఏత్తకేన గణనేన. పరియేసనక్ఖేత్తన్తి పరియేసనస్స ఖేత్తం. ఏతస్మిఞ్హి మాసే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం వట్టతి. కరణనివాసనక్ఖేత్తమ్పీతి కరణక్ఖేత్తఞ్చేవ నివాసనక్ఖేత్తఞ్చ. పి-సద్దేన పరియేసనక్ఖేత్తం సమ్పిణ్డేతి. ఏతస్మిఞ్హి అద్ధమాసే పరియేసితుం, కాతుం, నివాసేతుఞ్చ వట్టతి, అధిట్ఠాతుంయేవ న వట్టతి. యం పన సమన్తపాసాదికాయం కత్థచి పోత్థకే ‘‘జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసతో పట్ఠాయ యావ కాలపక్ఖుపోసథో, అయమేకో అద్ధమాసో పరియేసనక్ఖేత్తఞ్చేవ కరణక్ఖేత్తఞ్చ. ఏతస్మిఞ్హి అన్తరే వస్సికసాటికం అలద్ధం పరియేసితుం, లద్ధం కాతుఞ్చ వట్టతి, నివాసేతుం, అధిట్ఠాతుఞ్చ న వట్టతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౮) వచనం దిస్సతి, తం పమాదలిఖితం మాతికాయ విరోధతోతి దట్ఠబ్బం. ‘‘అద్ధమాసో సేసో గిమ్హానన్తి కత్వా నివాసేతబ్బ’’న్తి (పారా. ౬౨౭) హి పాళి. సబ్బమ్పీతి పరియేసనం, కరణం, నివాసనం, అధిట్ఠానఞ్చాతి సబ్బమ్పి. ఇమినా ఇమే చత్తారో మాసా పరియేసనకరణనివాసనాధిట్ఠానానం చతున్నమ్పి ఖేత్తన్తి దస్సేతి. ఏతేసు హి చతూసు మాసేసు అలద్ధం పరియేసితుం, లద్ధం కాతుం, నివాసేతుం, అధిట్ఠాతుఞ్చ వట్టతి.

వస్సం ఉక్కడ్ఢీయతీతి సంవచ్ఛరం ఉద్ధం కడ్ఢీయతి వడ్ఢీయతి, ఆరుయ్హతీతి అత్థో, వస్సానస్స పఠమమాసం ఉక్కడ్ఢిత్వా గిమ్హానం పచ్ఛిమమాసమేవ కరోన్తీతి వుత్తం హోతి. వస్సూపనాయికదివసే అధిట్ఠాతబ్బాతి వస్సానతో పుబ్బేయేవ దసాహస్స అతిక్కన్తత్తా వస్సూపనాయికదివసేయేవ అధిట్ఠాతబ్బా. తఞ్హి దివసం అతిక్కామేతుం న వట్టతి. అన్తోవస్సే పన లద్ధా చేవ నిట్ఠితా చ తస్మింయేవ అన్తోవస్సే లద్ధదివసతో పట్ఠాయ దసాహం నాతిక్కామేతబ్బా, దసాహాతిక్కమే నిట్ఠితా పన తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బా. దసాహే అప్పహోన్తే చీవరకాలం నాతిక్కామేతబ్బా. అయం తావ కతాయ పరిహారో. అకతాయ పన కో పరిహారోతి ఆహ ‘‘సచే’’తిఆది. ఏకాహమ్పి న లభతి ఇతో అఞ్ఞస్స పరిహారస్సాభావతోతి అధిప్పాయో.

సో కుతో హోతీతి ఆహ ‘‘యావ హేమన్తస్స పఠమదివసో’’తి, జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసితో పట్ఠాయ యావ కత్తికపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదదివసో, తావాతి అత్థో. ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయమాసేసూతి పటిలోమక్కమేన వుత్తేసు కత్తికపుణ్ణమాసియా పచ్ఛిమపాటిపదాదీసు జేట్ఠమూలపుణ్ణమాసావసానేసు ఏతేసు సత్తసు పిట్ఠిసమయనామకేసు మాసేసు. సతుప్పాదకరణేనాతి ‘‘కాలో వస్సికసాటికాయా’’తిఆదినా నయేన సతుప్పాదకరణేన. విఞ్ఞాపేన్తస్సాతి ‘‘దేథ మే వస్సికసాటికచీవర’’న్తిఆదినా (పారా. ౬౨౮) నయేన విఞ్ఞత్తిం కరోన్తస్స. తేన సిక్ఖాపదేన అనాపత్తీతి అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదేన అనాపత్తి, ఇమినా పన సిక్ఖాపదేన ఆపత్తియేవ అసమయత్తా. వుత్తఞ్హేతం భదన్తబుద్ధదత్తాచరియేన –

‘‘కత్వా పన సతుప్పాదం, వస్ససాటికచీవరం;

నిప్ఫాదేన్తస్స భిక్ఖుస్స, సమయే పిట్ఠిసమ్మతే.

‘‘హోతి నిస్సగ్గియాపత్తి, ఞాతకాఞ్ఞాతకాదినో;

తేసుయేవ చ విఞ్ఞత్తిం, కత్వా నిప్ఫాదనే తథా’’తి.

ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, వస్సికసాటికచీవరం అతిరేకమాసే సేసే గిమ్హానే పరియిట్ఠం అతిరేకద్ధమాసే సేసే గిమ్హానే కత్వా పరిదహితం నిస్సగ్గియ’’న్తి ఇమినా (పారా. ౬౨౮) నయేన నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిన్తి పటికచ్చేవ వస్సికసాటికపరియేసనవత్థుస్మిం. తికపాచిత్తియన్తి అతిరేకమాసద్ధమాసేసు అతిరేకసఞ్ఞివేమతికఊనకసఞ్ఞీనం పరియేసననివాసనవసేన తీణి పాచిత్తియాని, ఏకసేసనిద్దేసో చాయం, సామఞ్ఞనిద్దేసో వా. ఊనకమాసద్ధమాసేసూతి ఊనకమాసే చేవ ఊనకద్ధమాసే చ. అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటన్తి ఏత్థ ‘‘పరియేసననివాసనం కరోన్తస్సా’’తి పాఠసేసో. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘ఊనకమాసే సేసే గిమ్హానే అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా పరియేసన్తస్స దుక్కటం, ఊనకద్ధమాసే సేసే గిమ్హానే చ అతిరేకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా నివాసేన్తస్స దుక్కట’’న్తి. ‘‘తథా’’తి ఇమినా దుక్కటం అతిదిసతి, తఞ్చ దుక్కటం ఉదకఫుసితగణనాయ అకత్వా న్హానపరియోసానవసేన పయోగే పయోగే కారేతబ్బం, తఞ్చ ఖో వివటఙ్గణే ఆకాసతో పతితఉదకేనేవ న్హాయన్తస్స, న న్హానకోట్ఠకవాపిఆదీసు ఘటేహి ఆసిత్తూదకేన న్హాయన్తస్స. తేనేవాహ ‘‘సతియా వస్సికసాటికాయా’’తిఆది. పోక్ఖరణియాదీసు పన నగ్గస్స న్హాయన్తస్స అనాపత్తీతి సమ్బన్ధో, పోక్ఖరణియాదీసు పన సతియాపి వస్సికసాటికాయ నగ్గస్స న్హాయన్తస్స నత్థి దుక్కటాపత్తీతి అత్థో.

ఏవం అన్తరాపత్తియా అనాపత్తిం దస్సేత్వా ఇదాని నిస్సగ్గియేన అనాపత్తిం దస్సేతుం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి అచ్ఛిన్నసేసచీవరస్స. తస్సాపి అసమయే నివాసతో అనాపత్తి. ఏస నయో నట్ఠచీవరస్స వాతి ఏత్థాపి. యథా చేత్థ నివాసేన్తానం తేసం అనాపత్తి, ఏవం తత్థ పరియేసన్తానమ్పీతి దట్ఠబ్బం. ఏత్థ పన మహగ్ఘవస్సికసాటికం ఠపేత్వా న్హాయన్తస్స చోరూపద్దవో ఆపదా నామాతి ఆహ ‘‘అనివత్థ’’న్తిఆది. ఆపదాసు వా నివాసయతోతి ఆపదాసు విజ్జమానాసు అసమయే నివాసేన్తస్స. యం పన సమన్తపాసాదికాయం ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరస్సాతి ఏతం వస్సికసాటికంయేవ సన్ధాయ వుత్తం. తేసఞ్హి నగ్గానం కాయోవస్సాపనే అనాపత్తి. ఏత్థ చ మహగ్ఘవస్సికసాటికం నివాసేత్వా న్హాయన్తస్స చోరూపద్దవో ఆపదా నామా’’తి అచ్ఛిన్నచీవరాదినో నిస్సగ్గియేన అనాపత్తిం అదస్సేత్వా నగ్గస్స న్హాయతో దుక్కటేనేవ అనాపత్తిదస్సనం, తం యుత్తం వియ న దిస్సతి. సబ్బసిక్ఖాపదేసు హి మూలాపత్తియా ఏవ ఆపత్తిప్పసఙ్గే అనాపత్తిదస్సనత్థం అనాపత్తివారో ఆరభీయతి, న అన్తరాపత్తియాతి, తస్మా ఉపపరిక్ఖితబ్బం. సచీవరతాతి అన్తరవాసకఉత్తరాసఙ్గేహి సచీవరతా.

వస్సికసాటికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.