౩. భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉగ్గహేత్వాతి ఉగ్గహితకం కత్వా, అప్పటిగ్గహితం సయమేవ గహేత్వాతి అత్థో. సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తికతా చేత్థ అనజ్ఝోహరణీయతం ఆపన్నత్తాతి వేదితబ్బం. కస్మా ఏతేన ఇదం దస్సితం హోతీతి ఆహ ‘‘తాని హీ’’తిఆది. భిసక్కస్స ఇమాని తేన అనుఞ్ఞాతత్తాతి భేసజ్జాని, యేసం కేసఞ్చి సప్పాయానమేతం అధివచనం. తేనాహ ‘‘భేసజ్జకిచ్చం కరోన్తు వా, మా వా, ఏవం లద్ధవోహారానీ’’తి. ఇదాని సత్తాహకాలికం నిస్సగ్గియవత్థుభూతం సప్పినవనీతం దస్సేతుం ‘‘సప్పి నామ గవాదీన’’న్తిఆది వుత్తం. ఆదిసద్దేన అజికాదీనం గహణం. ‘‘యేసం మంసం కప్పతీ’’తి ఇమినా పాకటేహి గోఅజికాదీహి అఞ్ఞానిపి మిగరోహితాదీని సఙ్గణ్హాతి. యేసఞ్హి ఖీరం అత్థి, సప్పిపి తేసం అత్థియేవ. తం పన సులభం వా హోతు, దుల్లభం వా, అసంమోహత్థం వుత్తం. మక్ఖికామధుమేవాతి ఖుద్దకభమరమధుకరీహి తీహి మక్ఖికాహి కతం మధుమేవ. ఉచ్ఛురసన్తి సుద్ధోదకసమ్భిన్నానం వసేన దువిధమ్పి ఉచ్ఛురసం. ‘‘అగిలానస్స గుళోదక’’న్తి (మహావ. ౨౮౪) పన ఉద్దిస్స అనుఞ్ఞాతత్తా ఉదకసమ్భిన్నో అగిలానస్స వట్టతి. ‘‘అవత్థుకపక్కా వా’’తి ఇమినా సవత్థుకపక్కా న వట్టతీతి దస్సేతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ఏతం సవత్థుకపక్కం వట్టతి, నో వట్టతీతి పుచ్ఛం కత్వా ఉచ్ఛుఫాణితం పచ్ఛాభత్తం నోవట్టనకం నామ నత్థీ’’తి వుత్తం, తం యుత్తన్తి సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) వుత్తం. ఉచ్ఛువికతీతి ఉచ్ఛుమ్హా నిబ్బత్తా రసలసికాదికా. పకతత్తానం పటినిద్దేసత్తా తం-సద్దస్స తేన పకతానం భేసజ్జానం ఏవ గహణం, న తేసం వత్థూనన్తి ఆహ ‘‘తాని భేసజ్జానీ’’తిఆది. న తేసం వత్థూనీతి తేసం సప్పిఆదీనం కారణాని ఖీరాదీని అప్పటిగ్గహేత్వాతి అత్థో.

వసాతేలన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వసాని భేసజ్జాని అచ్ఛవసం మచ్ఛవసం సుసుకావసం సూకరవసం గద్రభవస’’న్తి (మహావ. ౨౬౨) ఏవం అనుఞ్ఞాతవసానం తేలం. యానీతి యాని భేసజ్జాని. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వసాని భేసజ్జాని అచ్ఛవసం మచ్ఛవసం సుసుకావసం సూకరవసం గద్రభవసం కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితు’’న్తి ఏవం తేలత్థం వసాపటిగ్గహణస్స అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘వసాతేలం పనా’’తిఆది వుత్తం. కాలేతి పురేభత్తం. సంసట్ఠన్తి పరిస్సావితం. తస్మాతి యస్మా అనుఞ్ఞాతం, తస్మా. ‘‘అచ్ఛవస’’న్తి వచనేన ఠపేత్వా మనుస్సవసం సబ్బేసం అకప్పియమంసానం వసాయ అనుఞ్ఞాతత్తా ‘‘ఠపేత్వా మనుస్సవస’’న్తి వుత్తం.

సామం పచిత్వాతి కాలేయేవ సామం పచిత్వా. నిబ్బత్తితతేలమ్పీతి కాలేయేవ అత్తనా వివేచితతేలమ్పి. తివిధమ్పి చేతం కాలేయేవ వట్టతి. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, అనాపత్తీ’’తి. పచ్ఛాభత్తం పన పటిగ్గహేతుం వా కాతుం వా న వట్టతియేవ. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘వికాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి తిణ్ణం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౨౬౨). ‘‘సత్తాహం నిరామిసపరిభోగేన వట్టతీ’’తి ఇమినా పన ‘‘కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితు’’న్తి ఇదం నిరామిసపరిభోగం సన్ధాయ వుత్తన్తి దస్సేతి.

యం పనేత్థ (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౩) సుఖుమరజసదిసం మంసం వా న్హారు వా అట్ఠి వా లోహితం వా హోతి, తం అబ్బోహారికం. సచే పన అనుపసమ్పన్నో తాయ పటిగ్గహితవసాయ తేలం కత్వా దేతి, తం కథన్తి ఆహ ‘‘అనుపసమ్పన్నేనా’’తిఆది. తదహూతి యస్మిం అహని పటిగ్గహితం, తదహు. పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ పన సత్తాహం నిరామిసమేవ వట్టతి. తత్రాపి అబ్బోహారికం అబ్బోహారికమేవ. యావకాలికవత్థూనం అఞ్ఞేసం వత్థుం పచితుం న వట్టతీతి సమ్బన్ధో. తత్థ యావకాలికవత్థూనన్తి యావకాలికం వత్థు ఏతేసన్తి యావకాలికవత్థూని, తేసం, యావకాలికవత్థుమన్తానన్తి అత్థో. అఞ్ఞేసన్తి వసాతేలతో అఞ్ఞేసం సప్పిఆదీనం. వత్థున్తి ఖీరాదికం యావకాలికభూతం వత్థుం, పచితుం న వట్టతియేవ, సామంపాకత్తాతి అధిప్పాయో.

నిబ్బత్తితసప్పిం వాతి యావకాలికవత్థుతో వివేచితసప్పిం వా. యథా తత్థ దధిగతం వా తక్కగతం వా ఖయం గమిస్సతి, ఏవం ఝాపితం వాతి అత్థో. నవనీతం వాతి తక్కబిన్దూనిపి దధిగుళికాయోపి అపనేత్వా సుధోతనవనీతం పచితుం వట్టతి సామంపక్కాభావతోతి అధిప్పాయో. యది సయంపచితసత్తాహకాలికేన సద్ధిం ఆమిసం భుఞ్జతి, తం ఆమిసం సయంపచితసత్తాహకాలికేన మిస్సితం అత్తనో యావకాలికభావం సత్తాహకాలికేన గణ్హాపేతి. తథా చ యావకాలికం అపక్కమ్పి సయంపక్కభావం ఉపగచ్ఛతీతి ‘‘తం పన తదహుపురేభత్తమ్పి సామిసం పరిభుఞ్జితుం న వట్టతీ’’తి వుత్తం. యథా సయంపక్కసత్తాహకాలికం వసాతేలం, సయంభజ్జితసాసపాదియావజీవికవత్థూనం తేలఞ్చ సామిసం తదహుపురేభత్తమ్పి న వట్టతి, తథా నవనీతసప్పీతి వేదితబ్బం. వుత్తఞ్చ –

‘‘యావకాలికఆదీని, సంసట్ఠాని సహత్తనా;

గాహాపయన్తి సబ్భావ’’న్తి చ;

‘‘తేహేవ భిక్ఖునా పత్తం, కప్పతే యావజీవికం;

నిరామిసంవ సత్తాహం, సామిసే సామపాకతా’’తి చ.

ఖీరాదితోతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన తిలాదీనం గహణం. సామిసానిపీతి న కేవలం నిరామిసానేవాతి అత్థో. పచ్ఛాభత్తతో పన పట్ఠాయ న వట్టన్తియేవ. సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి సవత్థుకానం పటిగ్గహితత్తా. ‘‘తాని పటిగ్గహేత్వా’’తి (పారా. ౬౨౨) హి వుత్తం. తేనాహ ‘‘పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయా’’తిఆది. పచ్ఛాభత్తం పటిగ్గహితకేహి కతం పన అబ్భఞ్జనాదీసు ఉపనేతబ్బం, పురేభత్తమ్పి చ ఉగ్గహితకేహి కతం. ఉభయేసమ్పి సత్తాహాతిక్కమేపి అనాపత్తి. అన్తోసత్తాహేతి సత్తాహబ్భన్తరే. అబ్భఞ్జనాదీనన్తి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ముద్ధనితేలఅరుమక్ఖనఘరధూపనాదీనం గహణం. అధిట్ఠహిత్వాతి ‘‘ఇదాని న మయ్హం అజ్ఝోహరణత్థాయ భవిస్సతి, ఇదం సప్పి చ తేలఞ్చ వసా చ ముద్ధనితేలత్థం వా అబ్భఞ్జనత్థం వా భవిస్సతి, మధు అరుమక్ఖనత్థం వా ఫాణితం ఘరధూపనత్థం వా భవిస్సతీ’’తి ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేత్వా.

కో పనేత్థ యావకాలికయావజీవికవత్థూసు విసేసోతి ఆహ ‘‘యావజీవికానీ’’తిఆది. యావ అరుణస్స ఉగ్గమనా తిట్ఠతీతి సత్తమదివసే కతతేలం సచే యావ అరుణుగ్గమనా తిట్ఠతీతి అత్థో. పాళియం అనాగతసప్పిఆదీనన్తి ఏత్థ తావ మిగరోహితాదీనం సప్పి పాళియం అనాగతసప్పి, తథా నవనీతం, నాళికేరనిమ్బకోసమ్బకరమన్దసాసపఆదీనం తేలం పన పాళియం అనాగతతేలం, తథా మధుకపుప్ఫఫాణితం పాళియం అనాగతఫాణితన్తి వేదితబ్బం. న సబ్బం మధుకపుప్ఫఫాణితం ఫాణితగతికన్తి ఆహ ‘‘సీతుదకేనా’’తిఆది. సీతుదకేన కతన్తి మధుకపుప్ఫాని సీతుదకే పక్ఖిపిత్వా అమద్దిత్వా పుప్ఫరసే ఉదకగతే సతి తం ఉదకం గహేత్వా పచిత్వా కతం. ‘‘ఫాణితగతికమేవా’’తి ఇమినా సత్తాహకాలికన్తి దస్సేతి, న పన నిస్సగ్గియవత్థున్తి. తస్మా సత్తాహం అతిక్కామయతో దుక్కటన్తి వేదితబ్బం. వుత్తమ్పి చేతం సమన్తపాసాదికాయం సీతుదకేన కతం మధుకపుప్ఫఫాణితం పురేభత్తం సామిసం వట్టతి, పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ సత్తాహం నిరామిసమేవ, సత్తాహాతిక్కమే వత్థుగణనాయ దుక్కట’’న్తి. సచే పన ఖీరం పక్ఖిపిత్వా కతం, యావకాలికం. ఖణ్డసక్ఖరం పన ఖీరజల్లికం అపనేత్వా సోధేన్తి, తస్మా వట్టతి, అమ్బజమ్బుపనసకదలిఖజ్జురిచిఞ్చాదీనం సబ్బేసం యావకాలికఫలానం ఫాణితం యావకాలికమేవాతి ఆహ ‘‘అమ్బఫాణితాదీని యావకాలికానీ’’తి.

కాయికపరిభోగం వట్టతీతి కాయస్స వా కాయే అరునో వా మక్ఖనం వట్టతి, అజ్ఝోహరితుం పన న వట్టతి. యన్తి సత్తాహాతిక్కన్తం భేసజ్జం. నిరపేక్ఖో పరిచ్చజిత్వాతి అనపేక్ఖో సామణేరస్స దత్వా. తన్తి ఏవం పరిచ్చజిత్వా పున లద్ధభేసజ్జం. ఏవఞ్హి దిన్నం భేసజ్జం సచే సో సామణేరో అభిసఙ్ఖరిత్వా వా అనభిసఙ్ఖరిత్వా వా తస్స భిక్ఖునో దదేయ్య, గహేత్వా నత్థుకమ్మం వా కాతబ్బం, అఞ్ఞం వా కఞ్చి పరిభోగం. తేనాహ ‘‘అజ్ఝోహరితుమ్పి వట్టతీ’’తి. సచే సో బాలో హోతి, దాతుం న జానాతి, అఞ్ఞేన భిక్ఖునా వత్తబ్బో ‘‘అత్థి తే, సామణేర, భేసజ్జ’’న్తి, ‘‘ఆమ, భన్తే, అత్థీ’’తి. ‘‘ఆహర, థేరస్స భేసజ్జం కరిస్సామా’’తి, ఏవమ్పి వట్టతి. వత్థుగణనాయాతి సప్పిఆదివత్థుగణనాయ చేవ సప్పిపిణ్డాదివత్థుగణనాయ చ. మిస్సితేసు పన ఏకం నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం. ఏత్థ చ ‘‘ఇదం మే, భన్తే, భేసజ్జం సత్తాహాతిక్కన్తం నిస్సగ్గియం, ఇమాహం సఙ్ఘస్స నిస్సజ్జామీ’’తి (పారా. ౬౨౩) నిస్సజ్జనవిధానం వేదితబ్బం.

సాధారణపఞ్ఞత్తి. సత్తాహం అనతిక్కన్తేపి అతిక్కన్తసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ దుక్కటం. అతిక్కన్తే అనతిక్కన్తసఞ్ఞినోపి వేమతికస్సపి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ, తథా అనధిట్ఠితావిస్సజ్జితానట్ఠావినట్ఠాదడ్ఢావిలుత్తేసు అధిట్ఠితాదిసఞ్ఞినో. అన్తోసత్తాహం అధిట్ఠితే, విస్సజ్జితే, నట్ఠే, వినట్ఠే, దడ్ఢే, అచ్ఛిన్నే, విస్సాసేన గహితే ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఆచారవిపత్తి. సప్పిఆదీనం అత్తనో సన్తకతా, గణనుపగతా, సత్తాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. కథినసముట్ఠానం, అకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనం. తేనాహ ‘‘సేసం చీవరవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బ’’న్తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా).

భేసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.