౭. ధాతువారవణ్ణనా

౩౩౨-౩౪౦. ధాతువారే సన్తానం అనుగతా హుత్వా సయన్తీతి యస్మిం సన్తానే అప్పహీనా, తంసన్తానే అప్పహీనభావేన అనుగన్త్వా ఉప్పత్తిఅరహభావేన సయన్తీతి అత్థో. ఉప్పత్తిరహతా ఏవ హి అనురూపం కారణం లభిత్వా ఉప్పజ్జన్తీతి ఇధాపి యుత్తాతి. ఏత్థ చ న కామధాతుఆదీని ఛ పటినిసేధవచనాని ధాతువిసేసనిద్ధారణాని న హోన్తీతి ‘‘న కామధాతుయా చుతస్స న కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తిఆదిమ్హి వుచ్చమానే ఇమం నామ ఉపపజ్జన్తస్సాతి న విఞ్ఞాయేయ్య, తస్మా తంమూలికాసు యోజనాసు ‘‘న కామధాతుయా చుతస్స కామధాతుం రూపధాతుం అరూపధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తి పఠమం యోజేత్వా పున అనుక్కమేన ‘‘న కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తిఆదికా యోజనా కతా. ఏవఞ్హి న కామధాతుఆదిపదేహి యథావుత్తధాతుయోయేవ గహితా, న కఞ్చీతి విఞ్ఞాయతి. యథా అనుసయవారే ‘‘అనుసేన్తీతి పదస్స ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో గహితో’’తి వుత్తం, తత్థాపి ఉప్పజ్జమానమేవ సన్ధాయ ఉప్పజ్జన్తీతి గహేతుం న సక్కా ‘‘యస్స కామరాగానుసయో అనుసేతి, తస్స పటిఘానుసయో అనుసేతీతి? ఆమన్తా’’తిఆదివచనతో. అథాపి అప్పహీనతం సన్ధాయ ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో తత్థ గహితో, ఇధాపి సో న న యుజ్జతీతి. భఙ్గాతి భఞ్జితబ్బా, ద్విధా కాతబ్బాతి అత్థో. నను న కోచి అనుసయో యత్థ ఉప్పజ్జన్తస్స అనుసేతి నానుసేతి చాతి ద్విధా కాతబ్బా, తత్థేవ కస్మా ‘‘కతి అనుసయా భఙ్గా? అనుసయా భఙ్గా నత్థీ’’తి పుచ్ఛావిస్సజ్జనాని కతాని. న హి పకారన్తరాభావే సంసయో యుత్తోతి? న న యుత్తో, ‘‘అనుసయా భఙ్గా నత్థీ’’తి అవుత్తే భఙ్గాభావస్స అవిఞ్ఞాతత్తాతి.

ధాతువారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అనుసయయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.