మహావారో
౧. అనుసయవారవణ్ణనా
౩. అనుసేతి ఉప్పజ్జతీతి పచ్చుప్పన్నవోహారా పవత్తావిరామవసేన వేదితబ్బా. మగ్గేనేవ హి అనుసయానం విరామో విచ్ఛేదో హోతి, న తతో పుబ్బేతి.
౨౦. నాపి ఏకస్మిం ఠానే ఉప్పజ్జన్తి, న ఏకం ధమ్మం ఆరమ్మణం కరోన్తీతి ఏత్థ పురిమేన ఏకస్మిం చిత్తుప్పాదే ఉప్పత్తి నివారితా, పచ్ఛిమేన ఏకస్మిం ఆరమ్మణేతి అయం విసేసో. పుగ్గలోకాసవారస్స పటిలోమే తేసం తేసం పుగ్గలానం తస్స తస్స అనుసయస్స అననుసయనట్ఠానం పకతియా పహానేన చ వేదితబ్బం, ‘‘తిణ్ణం పుగ్గలానం దుక్ఖాయ వేదనాయ తేసం తత్థ కామరాగానుసయో నానుసేతి, నో చ తేసం తత్థ పటిఘానుసయో నానుసేతి, తేసఞ్ఞేవ పుగ్గలానం రూపధాతుయా అరూపధాతుయా అపరియాపన్నే తేసం తత్థ కామరాగానుసయో చ నానుసేతి, పటిఘానుసయో చ నానుసేతీ’’తి పకతియా దుక్ఖాదీనం కామరాగాదీనం అననుసయట్ఠానతం సన్ధాయ వుత్తం, ‘‘ద్విన్నం పుగ్గలానం సబ్బత్థ కామరాగానుసయో చ నానుసేతి, పటిఘానుసయో చ నానుసేతీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౫౬) అనుసయప్పహానేన. ఏత్థ పురిమనయేన ఓకాసం అవేక్ఖిత్వా పుగ్గలస్స విజ్జమానానం అనుసయానం అననుసయనం వుత్తం, పచ్ఛిమనయేన పుగ్గలం అవేక్ఖిత్వా ఓకాసస్స కామధాతుఆదికస్స అనోకాసతాతి.
అనుసయవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. సానుసయవారవణ్ణనా
౬౬-౧౩౧. సానుసయపజహనపరిఞ్ఞావారేసు ‘‘సానుసయో, పజహతి, పరిజానాతీ’’తి పుగ్గలో వుత్తో. పుగ్గలస్స చ ఇమస్మిం భవే సానుసయోతి ఏవం భవవిసేసేన వా, ఇమస్మిం కామరాగానుసయేన సానుసయో ఇమస్మిం ఇతరేసు కేనచీతి ఏవం భవానుసయవిసేసేన వా సానుసయతానిరనుసయతాదికా నత్థి. తథా ద్వీసు వేదనాసు కామరాగానుసయేన సానుసయో, దుక్ఖాయ వేదనాయ నిరనుసయోతి ఇదమ్పి నత్థి. న హి పుగ్గలస్స వేదనా ఓకాసో, అథ ఖో అనుసయానన్తి. అనుసయస్స పన తస్స తస్స సో సో అనుసయనోకాసో పుగ్గలస్స తేన తేన అనుసయేన సానుసయతాయ, తస్స తస్స పజహనపరిజాననానఞ్చ నిమిత్తం హోతి, అననుసయనోకాసో చ నిరనుసయతాదీనం, తస్మా ఓకాసవారేసు భుమ్మనిద్దేసం అకత్వా ‘‘యతో తతో’’తి నిమిత్తత్థే నిస్సక్కవచనం కతం, పజహనపరిఞ్ఞావారేసు అపాదానత్థే ఏవ వా. తతో తతో హి ఓకాసతో అపగమకరణం వినాసనం పజహనం పరిజాననఞ్చాతి.
తత్థ యతోతి యతో అనుసయట్ఠానతో అనులోమే, పటిలోమే అననుసయట్ఠానతోతి అత్థో. అనుసయానానుసయస్సేవ హి నిమిత్తాపాదానభావదస్సనత్థం ‘‘రూపధాతుయా అరూపధాతుయా తతో మానానుసయేన సానుసయోతి (యమ.౨.అనుసయయమక.౭౭), పజహతీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౪౩) చ ‘‘దుక్ఖాయ వేదనాయ తతో కామరాగానుసయేన నిరనుసయోతి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౧౦), న పజహతీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౭౪-౧౭౬) చ ఏవమాదీసు రూపధాతుఆదయో ఏవ భుమ్మనిద్దేసేనేవ నిద్దిట్ఠాతి. అట్ఠకథాయం పన చతుత్థపఞ్హవిస్సజ్జనేన సరూపతో అనుసయనట్ఠానస్స దస్సితత్తా తదత్థే ఆదిపఞ్హేపి ‘‘యతో’’తి అనుసయనట్ఠానం వుత్తన్తి ఇమమత్థం విభావేత్వా పున ‘‘యతో’’తి ఏతస్స వచనత్థం దస్సేతుం ‘‘ఉప్పన్నేన కామరాగానుసయేన సానుసయో’’తి వుత్తం, తం పమాదలిఖితం వియ దిస్సతి. న హి ఉప్పన్నేనేవ అనుసయేన సానుసయో, ఉప్పత్తిరహట్ఠానతఞ్చ సన్ధాయేవ నిస్సక్కవచనం న సక్కా వత్తుం. న హి అపరియాపన్నానం అనుసయుప్పత్తిరహట్ఠానతాతి తం తథేవ దిస్సతి. ఏవం పనేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో – యతో ఉప్పన్నేనాతి యతో ఉప్పన్నేన భవితబ్బం, తేనాతి ఉప్పత్తిరహట్ఠానే నిస్సక్కవచనం కతన్తి. తథా సబ్బధమ్మేసు ఉప్పజ్జనకేనాతి. ఉప్పత్తిపటిసేధే అకతే అనుప్పత్తియా అనిచ్ఛితత్తా సబ్బధమ్మేసు ఉప్పజ్జనకభావం ఆపన్నేన అనుప్పజ్జనభావం అపనేతి నామ. సబ్బత్థాతి ఏతస్స పన సబ్బట్ఠానతోతి అయమత్థో న న సమ్భవతి. త్థ-కారఞ్హి భుమ్మతో అఞ్ఞత్థాపి సద్దవిదూ ఇచ్ఛన్తీతి.
సానుసయవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. పజహనవారవణ్ణనా
౧౩౨-౧౯౭. పజహనవారే యేన కామరాగానుసయాదయో సావసేసా పహీయన్తి, సో తే పజహతీతి సన్నిట్ఠానం కత్వా వత్తబ్బో న హోతి అపజహనసబ్భావా, తస్మా సన్నిట్ఠానే నిరవసేసప్పజహనకోయేవ పజహతీతి వుత్తో, తస్మా ‘‘యో వా పన మానానుసయం పజహతి, సో కామరాగానుసయం పజహతీతి? నో’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౩౨) వుత్తం. యస్మా పన సంసయపదేన పహానకరణమత్తమేవ పుచ్ఛతి, న సన్నిట్ఠానం కరోతి, తస్మా యథావిజ్జమానం పహానం సన్ధాయ ‘‘యో కామరాగానుసయం పజహతి, సో మానానుసయం పజహతీతి? తదేకట్ఠం పజహతీ’’తి వుత్తం. పటిలోమే పన ‘‘నప్పజహతీ’’తి పజహనాభావో ఏవ సన్నిట్ఠానపదేన సంసయపదేన చ వినిచ్ఛితో పుచ్ఛితో చ, తస్మా యేసం పజహనం నత్థి నిరవసేసవసేన పజహనకానం, తే ఠపేత్వా అవసేసా అప్పజహనసబ్భావేనేవ నప్పజహన్తీతి వుత్తా, న చ యథావిజ్జమానేన పహానేనేవ వజ్జితాతి దట్ఠబ్బాతి. ‘‘అనాగామిమగ్గసమఙ్గిఞ్చ అట్ఠమకఞ్చ ఠపేత్వా అవసేసా పుగ్గలా కామరాగానుసయఞ్చ నప్పజహన్తి విచికిచ్ఛానుసయఞ్చ నప్పజహన్తీ’’తి (యమ. ౨.అనుసయయమక.౧౬౫) ఏత్థ అట్ఠకథాయం ‘‘పుథుజ్జనో పహానపరిఞ్ఞాయ అభావేన నప్పజహతి, సేసా తేసం అనుసయానం పహీనత్తా’’తి (యమ. అట్ఠ. అనుసయయమక ౧౩౨-౧౯౭) వుత్తం.
తత్థ కిఞ్చాపి కేసఞ్చి విచికిచ్ఛానుసయో కేసఞ్చి ఉభయన్తి సేసానం తేసం పహీనతా అత్థి, తథాపి సోతాపన్నాదీనం విచికిచ్ఛానుసయస్స పహీనతా ఉభయాపజహనస్స కారణం న హోతీతి తేసం పహీనత్తా ‘‘నప్పజహన్తీ’’తి న సక్కా వత్తుం, అథ పన కామరాగానుసయఞ్చ నప్పజహన్తీతి ఇమం సన్నిట్ఠానేన తేసం పుగ్గలానం సఙ్గహితతాదస్సనత్థం వుత్తన్తి న తత్థ కారణం వత్తబ్బం, పుచ్ఛితస్స పన సంసయత్థస్స కారణం వత్తబ్బం. ఏవం సతి ‘‘సేసా తస్స అనుసయస్స పహీనత్తా’’తి వత్తబ్బన్తి? న వత్తబ్బం ‘‘యో కామరాగానుసయం నప్పజహతి, సో దిట్ఠానుసయం విచికిచ్ఛానుసయం నప్పజహతీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పుచ్ఛితే సదిసవిస్సజ్జనకే దిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయే సన్ధాయ కారణస్స వత్తబ్బత్తా, తస్మా తేసం అనుసయానం పహీనత్తాతి తేసం దిట్ఠివిచికిచ్ఛానుసయానం పహీనత్తా తే సంసయత్థసఙ్గహితే అనుసయే నప్పజహన్తీతి అత్థో దట్ఠబ్బో.
పజహనవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. పహీనవారవణ్ణనా
౨౬౪-౨౭౪. పహీనవారే ఫలట్ఠవసేనేవ దేసనా ఆరద్ధాతి అనులోమం సన్ధాయ వుత్తం. పటిలోమే హి పుథుజ్జనవసేనపి దేసనా గహితాతి. ‘‘ఫలట్ఠవసేనేవా’’తి చ సాధారణవచనేన మగ్గసమఙ్గీనం అగ్గహితతం దీపేతి. అనుసయచ్చన్తపటిపక్ఖేకచిత్తక్ఖణికానఞ్హి మగ్గసమఙ్గీనం న కోచి అనుసయో ఉప్పత్తిరహో, నాపి అనుప్పత్తిరహతం ఆపాదితో, తస్మా తే న అనుసయసానుసయపహీనఉప్పజ్జనవారేసు గహితాతి.
౨౭౫-౨౯౬. ఓకాసవారే సో సో అనుసయో అత్తనో అత్తనో ఓకాసే ఏవ అనుప్పత్తిధమ్మతం ఆపాదితో పహీనో, అనాపాదితో చ అప్పహీనోతి పహీనాప్పహీనవచనాని తదోకాసమేవ దీపేన్తి, తస్మా అనోకాసే తదుభయావత్తబ్బతా వుత్తాతి. సాధారణట్ఠానే తేన సద్ధిం పహీనో నామ హోతీతి తేన సద్ధిం సమానోకాసే పహీనో నామాతి అత్థో, న సమానకాలే పహీనోతి.
పహీనవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. ధాతువారవణ్ణనా
౩౩౨-౩౪౦. ధాతువారే సన్తానం అనుగతా హుత్వా సయన్తీతి యస్మిం సన్తానే అప్పహీనా, తంసన్తానే అప్పహీనభావేన అనుగన్త్వా ఉప్పత్తిఅరహభావేన సయన్తీతి అత్థో. ఉప్పత్తిరహతా ఏవ హి అనురూపం కారణం లభిత్వా ఉప్పజ్జన్తీతి ఇధాపి యుత్తాతి. ఏత్థ చ న కామధాతుఆదీని ఛ పటినిసేధవచనాని ధాతువిసేసనిద్ధారణాని న హోన్తీతి ‘‘న కామధాతుయా చుతస్స న కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తిఆదిమ్హి వుచ్చమానే ఇమం నామ ఉపపజ్జన్తస్సాతి న విఞ్ఞాయేయ్య, తస్మా తంమూలికాసు యోజనాసు ‘‘న కామధాతుయా చుతస్స కామధాతుం రూపధాతుం అరూపధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తి పఠమం యోజేత్వా పున అనుక్కమేన ‘‘న కామధాతుం ఉపపజ్జన్తస్సా’’తిఆదికా యోజనా కతా. ఏవఞ్హి న కామధాతుఆదిపదేహి యథావుత్తధాతుయోయేవ గహితా, న కఞ్చీతి విఞ్ఞాయతి. యథా అనుసయవారే ‘‘అనుసేన్తీతి పదస్స ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో గహితో’’తి వుత్తం, తత్థాపి ఉప్పజ్జమానమేవ సన్ధాయ ఉప్పజ్జన్తీతి గహేతుం న సక్కా ‘‘యస్స కామరాగానుసయో అనుసేతి, తస్స పటిఘానుసయో అనుసేతీతి? ఆమన్తా’’తిఆదివచనతో. అథాపి అప్పహీనతం సన్ధాయ ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో తత్థ గహితో, ఇధాపి సో న న యుజ్జతీతి. భఙ్గాతి భఞ్జితబ్బా, ద్విధా కాతబ్బాతి అత్థో. నను న కోచి అనుసయో యత్థ ఉప్పజ్జన్తస్స అనుసేతి నానుసేతి చాతి ద్విధా కాతబ్బా, తత్థేవ కస్మా ‘‘కతి అనుసయా భఙ్గా? అనుసయా భఙ్గా నత్థీ’’తి పుచ్ఛావిస్సజ్జనాని కతాని. న హి పకారన్తరాభావే సంసయో యుత్తోతి? న న యుత్తో, ‘‘అనుసయా భఙ్గా నత్థీ’’తి అవుత్తే భఙ్గాభావస్స అవిఞ్ఞాతత్తాతి.
ధాతువారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అనుసయయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. చిత్తయమకం
ఉద్దేసవారవణ్ణనా
౧-౬౨. చిత్తయమకవణ్ణనాయం ఆదితోవ తయో సుద్ధికమహావారా హోన్తీతి ఇమే తయో మహావారా సరాగాదికుసలాదీహి మిస్సకా సుద్ధికా చ, తేసు ఆదితో సుద్ధికా హోన్తీతి అత్థో. మిస్సకేసు చ ఏకేకస్మిం సరాగాదిమిస్సకచిత్తే తయో తయో మహావారా, తే తత్థ తత్థ పన వుత్తే సమ్పిణ్డేత్వా ‘‘సోళస పుగ్గలవారా’’తిఆది వుత్తం, న నిరన్తరం వుత్తేతి. ‘‘యస్స చిత్తం ఉప్పజ్జతి న నిరుజ్ఝతి, తస్స చిత్తం నిరుజ్ఝిస్సతి నుప్పజ్జిస్సతీ’’తిఆదినా ఉప్పాదనిరోధానం పచ్చుప్పన్నానాగతకాలానఞ్చ సంసగ్గవసేన ఏకేకాయ పుచ్ఛాయ పవత్తత్తా ‘‘ఉప్పాదనిరోధకాలసమ్భేదవారో’’తి వుత్తో. ఏవం సేసానమ్పి వారానం తంతంనామతా పాళిఅనుసారేన వేదితబ్బా.
ఉద్దేసవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
నిద్దేసవారవణ్ణనా
౬౩. తథారూపస్సేవ ఖీణాసవస్స చిత్తం సన్ధాయాతి ఇదం ఉప్పాదక్ఖణసమఙ్గిపచ్ఛిమచిత్తసమఙ్గిమ్హి పుగ్గలే అధిప్పేతే తఞ్చ చిత్తం అధిప్పేతమేవ హోతీతి కత్వా వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. అరహతో పచ్ఛిమచిత్తమ్పీతి నుప్పజ్జతి నిరుజ్ఝతీతి ఏవంపకారం భఙ్గక్ఖణసమఙ్గిమేవ సన్ధాయ వుత్తం.
౬౫-౮౨. ఉప్పాదవారస్స దుతియపుచ్ఛావిస్సజ్జనే చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే, నిరోధసమాపన్నానం, అసఞ్ఞసత్తానం తేసం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థ, నో చ తేసం చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి ఏత్థ ‘‘చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే తేసం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థా’’తి ఏతస్స ‘‘సబ్బేసం చిత్తం ఖణపచ్చుప్పన్నమేవ హుత్వా ఉప్పాదక్ఖణం అతీతత్తా ఉప్పజ్జిత్థ నామా’’తి అత్థో వుత్తో. చిత్తస్స ఉప్పాదక్ఖణే తేసం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థ చేవ ఉప్పజ్జతి చాతి ఏతస్సపి ఉప్పాదం పత్తత్తా ఉప్పజ్జిత్థ, అనతీతత్తా ఉప్పజ్జతి నామాతి ద్వయమేతం ఏవం న సక్కా వత్తుం. న హి ఖణపచ్చుప్పన్నే ‘‘ఉప్పజ్జిత్థా’’తి అతీతవోహారో అత్థి. యది సియా, యం వా పన చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థ, తం చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి ఏత్థ ‘‘నో’’తి అవత్వా విభజితబ్బం సియా. తథా ‘‘యం చిత్తం ఉప్పజ్జతి, తం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థా’’తి ఏత్థ చ ‘‘నో’’తి అవత్వా ‘‘ఆమన్తా’’తి వత్తబ్బం సియా. ‘‘చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే’’తి పన భిజ్జమానచిత్తసమఙ్గీ పుగ్గలో వుత్తో, తస్స అతీతం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థ, న చ కిఞ్చి చిత్తం ఉప్పజ్జతి. చిత్తస్స ఉప్పాదక్ఖణేతి చ ఉప్పజ్జమానచిత్తసమఙ్గీ పుగ్గలో వుత్తో, తస్సపి అతీతం చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థ, తం పన చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. చిత్తన్తి హి సామఞ్ఞవచనం ఏకస్మిం అనేకస్మిఞ్చ యథాగహితవిసేసే తిట్ఠతీతి. ‘‘యస్స వా పన చిత్తం ఉప్పజ్జిస్సతి, తస్స చిత్తం ఉప్పజ్జతీతి? చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే’’తి ఏత్థ యస్స వా పన చిత్తం ఉప్పజ్జిస్సతీతి ఏతేన సన్నిట్ఠానేన గహితపుగ్గలస్సేవ చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణేతి ఏవం సబ్బత్థ సన్నిట్ఠానవసేన నియమో వేదితబ్బో. ఉప్పన్నుప్పజ్జమానవారో నిరుద్ధనిరుజ్ఝమానవారో చ పుగ్గలవారాదీసు తీసుపి నిన్నానాకరణా ఉద్దిట్ఠా నిద్దిట్ఠా చ. తత్థ పుగ్గలవారే అవిసేసేన యం కఞ్చి తాదిసం పుగ్గలం సన్ధాయ ‘‘ఉప్పన్నం ఉప్పజ్జమాన’’న్తిఆది వుత్తం, ధమ్మవారే చిత్తమేవ, పుగ్గలధమ్మవారే పుగ్గలం చిత్తఞ్చాతి అయమేత్థ విసేసో దట్ఠబ్బో.
౮౩. అతిక్కన్తకాలవారే ఇమస్స పుగ్గలవారత్తా పుగ్గలో పుచ్ఛితోతి పుగ్గలస్సేవ విస్సజ్జనేన భవితబ్బం. యథా యస్స చిత్తం ఉప్పజ్జిత్థాతి ఏతేన న కోచి పుగ్గలో న గహితో, ఏవం యస్స చిత్తం ఉప్పజ్జమానం ఖణం ఖణం వీతిక్కన్తం అతిక్కన్తకాలన్తి ఏతేన సన్నిట్ఠానేన న కోచి న గహితో. న హి సో పుగ్గలో అత్థి, యస్స చిత్తం ఉప్పాదక్ఖణం అతీతం నత్థి, తే చ పన నిరుజ్ఝమానక్ఖణాతీతచిత్తా న న హోన్తీతి పఠమో పఞ్హో ‘‘ఆమన్తా’’తి విస్సజ్జితబ్బో సియా, తథా దుతియతతియా. చతుత్థో పన ‘‘పచ్ఛిమచిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే తేసం చిత్తం భఙ్గక్ఖణం అవీతిక్కన్తం, నో చ తేసం చిత్తం ఉప్పాదక్ఖణం అవీతిక్కన్తం, ఇతరేసం చిత్తం భఙ్గక్ఖణఞ్చ అవీతిక్కన్తం ఉప్పాదక్ఖణఞ్చ అవీతిక్కన్త’’న్తి విస్సజ్జితబ్బో భవేయ్య, తథా అవిస్సజ్జేత్వా కస్మా సబ్బత్థ చిత్తమేవ విభత్తన్తి? చిత్తవసేన పుగ్గలవవత్థానతో. ఖణస్స హి వీతిక్కన్తతాయ అతిక్కన్తకాలతావచనేన వత్తమానస్స చ చిత్తస్స వసేన పుగ్గలో ఉప్పాదక్ఖణాతీతచిత్తో వుత్తో అతీతస్స చ, తత్థ పురిమస్స చిత్తం న భఙ్గక్ఖణం వీతిక్కన్తం పచ్ఛిమస్స వీతిక్కన్తన్తి ఏవమాదికో పుగ్గలవిభాగో యస్స చిత్తస్స వసేన పుగ్గలవవత్థానం హోతి, తస్స చిత్తస్స తంతంఖణవీతిక్కమావీతిక్కమదస్సనవసేన దస్సితో హోతీతి సబ్బవిస్సజ్జనేసు చిత్తమేవ విభత్తం. అథ వా నయిధ ధమ్మమత్తవిసిట్ఠో పుగ్గలో పుచ్ఛితో, అథ ఖో పుగ్గలవిసిట్ఠం చిత్తం, తస్మా చిత్తమేవ విస్సజ్జితన్తి వేదితబ్బం. యదిపి పుగ్గలప్పధానా పుచ్ఛా, అథాపి చిత్తప్పధానా, ఉభయథాపి దుతియపుచ్ఛాయ ‘‘ఆమన్తా’’తి వత్తబ్బం సియా, తథా పన అవత్వా నిరోధక్ఖణవీతిక్కమేన అతిక్కన్తకాలతా న ఉప్పాదక్ఖణవీతిక్కమేన అతిక్కన్తకాలతా వియ వత్తమానస్స అత్థీతి దస్సనత్థం ‘‘అతీతం చిత్త’’న్తి వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. యస్స చిత్తం న ఉప్పజ్జమానన్తి ఏత్థ ఉప్పజ్జమానం ఖణం ఖణం వీతిక్కన్తం అతిక్కన్తకాలం యస్స చిత్తం న హోతీతి అత్థో. ఏస నయో ‘‘న నిరుజ్ఝమాన’’న్తి ఏత్థాపి.
౧౧౪-౧౧౬. మిస్సకవారేసు యస్స సరాగం చిత్తం ఉప్పజ్జతి న నిరుజ్ఝతి, తస్స చిత్తం నిరుజ్ఝిస్సతి నుప్పజ్జిస్సతీతి పుచ్ఛా, నోతి విస్సజ్జనఞ్చ అట్ఠకథాయం దస్సితం. పాళియం పన ‘‘యస్స సరాగం చిత్తం ఉప్పజ్జతి న నిరుజ్ఝతి, తస్స సరాగం చిత్తం నిరుజ్ఝిస్సతి నుప్పజ్జిస్సతీ’’తి మాతికాఠపనాయం వుత్తత్తా విస్సజ్జనేపి తథేవ సన్నిట్ఠానసంసయత్థేసు సరాగాదిమిస్సకచిత్తవసేనేవ పుచ్ఛా ఉద్ధరిత్వా ‘‘సరాగపచ్ఛిమచిత్తస్స ఉప్పాదక్ఖణే తేసం సరాగం చిత్తం ఉప్పజ్జతి న నిరుజ్ఝతి నిరుజ్ఝిస్సతి నుప్పజ్జిస్సతి, ఇతరేసం సరాగచిత్తస్స ఉప్పాదక్ఖణే తేసం సరాగం చిత్తం ఉప్పజ్జతి న నిరుజ్ఝతి నిరుజ్ఝిస్సతి చేవ ఉప్పజ్జిస్సతి చా’’తి ఏవమాదినా నయేన యేభుయ్యేన సుద్ధికవారసదిసమేవ విస్సజ్జనం కాతబ్బన్తి కత్వా సంఖిత్తన్తి విఞ్ఞాయతి.
నిద్దేసవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
చిత్తయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.