໘. ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕໍຕໍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໑໗) ວິພນ຺ຘນວເສນ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ເວມຊ຺ເຌ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ໂຖ, ອນຕິກ຺ກມນຕ຺ເຖນ ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣາເຍ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ອນ຺ຕຣາຍໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາຍສ຺ສ ວາ ກຣຓສີລາຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໓໔). ເຕ ກມ຺ມກິເລສວິປາກອຸປວາທປຎ຺ຎຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິກໍ ນາມ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນິທູສກກມ຺ມໍ. ຕໍ ປນ ໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ສຄ຺ຄສ຺ສ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ ກິເລສນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ປຓ຺ຑກຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ ປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ອຣິຍູປວາທາ ອຸປວາທນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ເຕ ປນ ຍາວ ອຣິເຍ ນ ຂມາເປນ຺ຕິ, ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ຕາປິ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວາ ນ ເທເສຕິ ວາ, ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໓໔; ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໑໗) ອຣິຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ເສສນ຺ຕຣາຍິເກ ຊານາຕິ, ວິນເຍ ປນ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິເກ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຣໂຫຄໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມ ອາຄາຣິກາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ມນາປິການິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສນ຺ຕິ, ມຸທຸການິ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຕ຺ຖິຣູປາ…ເປ… ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ເອວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ເອເຕປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຖູລວາເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິສຸຂຸມສຸຕ຺ຕໍ ຆເຏນ຺ໂຕ ວິຍ, ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສິເນຣຸໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠຄວຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ວິຍ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ປຐມປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລານໍ ອາສໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຊິນສ຺ສ ອາຓາຈກ຺ເກ ປຫາຣມທາສິ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕສູ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕສູຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິກງ຺ກລໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໑໗) ນາມ ອຸຣຏ຺ຐິ ວາ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ວາ ສີສຏ຺ຐິ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ນິມ຺ມໍສຕ຺ຕາ ‘‘ກງ຺ກລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຄຕມໍສາຍ ຫິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກາຍ ເອກຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ກງ຺ກລສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ຕໍສທິສາ ກາມາ ອປ຺ປສ຺ສາທຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ມໍສເປສູປມາ ກາມາ, ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ກາມາ, ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ, ສຸປິນກູປມາ ກາມາ, ຍາຈິຕກູປມາ ກາມາ, ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ກາມາ, ອສິສູນູປມາ ກາມາ, ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ກາມາ, ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໔, ໒໓໖; ໒.໔໓-໔໘; ປາຈິ. ໔໑໗; ຈູຬວ. ໖໕) ເອເຕສໍ ຄຫຓໍ.

ຕຕ຺ຖ ມໍສເປສູປມາ ກາມາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໑໗) ພຫຸສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ. ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ກາມາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ມຫາຠິຕາປນຏ຺ເຐນ. ສຸປິນກູປມາ ກາມາ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ຍາຈິຕກູປມາ ກາມາ ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ. ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ກາມາ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປລິຠຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ອສິສູນູປມາ ອຘິກຸຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ. ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ສປ຺ປສິຣູປມາ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ.

ຕເຖວາຕິ ‘‘ມາ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທີຫິ. ອິຕເຣສນ຺ຕິ ໂສ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເຍຫິ ‘‘ມາ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ສຸຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໒໐) ປທຠາຊນິຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ.

ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.