ກງ຺ຂາວິຕຣຓີ-ອຠິນວຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ຕິໂລກຕິລກໍ ພຸທ຺ຘໍ, ວນ຺ເທ ສຸທ຺ຘຄຸຓາກຣໍ;

ກຣຸຓາສີຕລີຠູຕ-ຫທຍໍ ມຫິໂຕທຍໍ.

ເຕນາປິ ຘມ຺ມຣາເຊນ, ໂລເກກາຈຣິເຍນ ໂຍ;

ປູຊິໂຕ ຕຎ຺ຈ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ວນ຺ເທ ຄມ຺ຠີຣມຸຕ຺ຕມໍ.

ມຸນິນ຺ທຈນ຺ທສທ຺ຘມ຺ມ-ຣໍສີຫິ ວິມເລຫິ ໂຍ;

ໂພຘິໂຕຫໍ ສທາ ວນ຺ເທ, ຕໍ ສງ຺ຆໍ ກຸມຸທາກຣໍ.

ວິນເຍ ນຍຄມ຺ຠີເຣ, ສພ຺ພຖາ ປາຣທສ຺ສິນາ;

ວາທິນາ ທຸຕ຺ຕຣາຄາຘ-ສພ຺ພສຕ຺ຖມຫຓ຺ຓເວ.

ຍາ ກຕາ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ, ເຖເຣນ ຖິຣເຈຕສາ;

ກງ຺ຂາວິຕຣຓີ ນາມ, ມາຕິກຏ຺ຐກຖາ ສຸຠາ.

ຖິຣາເນກຄຸໂຓເຆນ, ເຖເຣນ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ;

ກລ຺ຍາຓາຈາຣຍຸຕ຺ເຕນ, ຘີມຕາ ມຸນິສູນຸນາ;

ວິນຍຏ຺ຐິຕິກາເມນ, ສຸເມເຘນາຠິຍາຈິໂຕ.

ຕມຫໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ, ສຸວິສຸທ຺ຘມນາກຸລໍ;

ສາຘໂວ ຕໍ ນິສາເມຖ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ມມ ຠາສໂຕຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ມປ຺ປມຸຂສ຺ສ ວິປຸໂລຬາຣຄຸຓວິເສສາວຫສ຺ສ ປຣມຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຍມາຈຣິໂຍ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາມກຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ປຸນາຕິ. ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານນິສ຺ສຍາ ຫິ ປຎ຺ຎາ ຕິກ຺ຂວິສທຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສໍວຓ຺ຓນາຍ ປຣິໂຍສານຄມນສມຕ຺ຖາ ໂຫຕີຕິ. ອປິຈ ຣຕນຕ຺ຕຍປ຺ປຓາເມນ ວິຘຸຕສພ຺ພກິພ຺ພິເສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ຠວນ຺ຕຣູປຈິຕານິປິ ອນ຺ຕຣາຍິກກມ຺ມານິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປຕາຍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ນາລມນ຺ຕຣາຍກຣຓາຍາຕິປິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຣຕນຕ຺ຕຍວນ຺ທນາ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສທ຺ທສ຺ສ ຕາວ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒) ນິທ຺ເທສນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ສວາສນາຍ ອຎ຺ຎາຓນິທ຺ທາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄມໂຕ, ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ວິກສິຕຠາວໂຕ ພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ ຊາຄຣຓວິກສນຕ຺ຖວເສນ. ອຖ ວາ ກສ຺ສຈິປິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນວພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠາເວນ, ເຎຍ຺ຍວິເສສສ຺ສ ຈ ກມ຺ມຠາເວນ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາເວນ ອວຄມນຕ຺ຖວເສເນວ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ ລພ຺ຠຕີຕິ ພຸທ຺ຘວາຕິ ພຸທ຺ໂຘ ຍຖາ ‘‘ທິກ຺ຂິໂຕ ນ ທທາຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປາຣມິຕາປຣິຠາວິເຕນ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສຫວາສນາຍ ວິຄຕວິທ຺ຘສ຺ຕນິຣວເສສຸປກ຺ກິເລໂສ ມຫາກຣຸຓາສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິອປຣິເມຍ຺ຍຄຸຓຄຓາຘາໂຣວ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູ ອນາຈຣິຍໂກ ປຸພ຺ເພ ອນນຸສ຺ສຸເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາມໍ ສຈ຺ຈານິ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ພເລສຸ ຈ ວສີຠາວ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໑),

ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ.

ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ອຍຎ຺ຫິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ, ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ, ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກກິເລສວິທ຺ຘໍສນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຘາຣຓໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ອຸຠຍເມວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຘາເຣຕິ. ອຣິຍຜລຎ຺ຈ ປນ ຕໍສມຸຈ຺ຉິນ຺ນກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠເນນ ຕທນຸກູລຕາຍ, ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຈ ຕທຘິຄມເຫຕຸຕາຍາຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ປຣິຍາຍໂຕ ຘາເຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘໍ, ອິມຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘຣຕເນນ ສຫ ວນ຺ທນກິຣິຍາຍ ຘມ຺ມຣຕນໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ນ ເກວລໍ ອິທໍ ທ຺ວຍເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອຣິເຍນ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫໂຕ ຆຏິໂຕຕິ ສງ຺ໂຆ, ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ. ເຕຫິ ເຕຫິ ວາ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ກິເລສທຣຖານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ສມ຺ມເທວ ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆ, ໂປຖຸຊ຺ຊນິກສງ຺ຆສ຺ສາປິ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຸຣິມເຈຕນາຍ ວິຍ ທາເນ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສປິ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣິເຍນ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ອສໍຫໂຕ, ນິຍ຺ຍານິກປກ຺ຂິເຍນ ປນ ໂປຖຸຊ຺ຊນິເກນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາຕາຣໂຫ ສງ຺ໂຆເຍວາຕິ, ຕໍ ສງ຺ຆໍ. ຈ-ສທ຺ທສ຺ສຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິໍວິສິຏ຺ຐໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ວນ຺ທນາມານປູຊາສກ຺ກາຣຠາຊນ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ວິເສສນໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ວນ຺ທນາມານປູຊາສກ຺ກາຣຠາຊນໍ. ພຸທ຺ຘໍ…ເປ… ວນ຺ທນາມານປູຊາສກ຺ກາຣຠາຊນໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເທວເກນ ໂລເກນ ອຣຫຕາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ເສຏ຺ຐຠາເວນ ກຣິຍມາໂນ ປຓາໂມ ວນ຺ທນາ, ສມ຺ມາໂນ ມາໂນ, ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ອຸປຫາໂຣ ປູຊາ, ອຠິສງ຺ຂຕປຈ຺ຈຍທານໍ ສກ຺ກາໂຣ, ວນ຺ທນາ ຈ ມາໂນ ຈ ປູຊາ ຈ ສກ຺ກາໂຣ ຈ ວນ຺ທນາມານປູຊາສກ຺ກາຣາ, ເຕສໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຠາຊນຕ຺ຕາ ອາຘາຣຕ຺ຕາ ວນ຺ທນາມານປູຊາສກ຺ກາຣຠາຊນໍ. ອິມິນາ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຣຫຕາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ອສມຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕນ຺ທສ຺ສນມ຺ປິ ຕກ຺ກຕສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣສ຺ສ ສສນ຺ຕານປວນາທິວເສນ ຍຖາຘິປ຺ເປຕາຍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິປ຺ຜາທນສມຕ຺ຖຠາວທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຣຫຕາທິອເນກປ຺ປກາຣຄຸຓວິເສສານຸສ຺ສຣຓວເສນ ວິວິເຘນ, ວິເສເສນ ວາ ປສນ຺ເນນ ມນສາ ສທ຺ຘິໍ ກາຍວາຈາຫິ ກຣຓຠູຕາຫິ ອຠິວນ຺ທິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ນມສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕິວິຘາ ຈາຍໍ ວນ຺ທນາ ກາຍວຈີມໂນວນ຺ທນານໍ ວເສນ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓາ ກາມາວຈຣກຸສລກິຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຕຣເຈຕນາ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາຍວຈີວນ຺ທນາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຠຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ປນ ອສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມໂນວນ຺ທນາຕິ. ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ‘‘ວຓ຺ຓນໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອວໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ປຓາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານຎ຺ຈ ປຓາມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຕຎ຺ຊລີ ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫານໍ ນໂມ ກຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກໂຕ ອຎ຺ຊລິ ກຣປຸໂຏ ເອເຕນາຕິ ກຕຎ຺ຊລີ. ຉນ຺ທານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ເຫຕ຺ຖ ທີໂຆ, ກຕຎ຺ຊລີ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພາຈຣິຍາ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາກາຣາ ຕມ຺ພປຓ຺ຓິຍາ ມຫາເຖຣາ, ເຕ ເອວ ປຣິສ຺ສຍສຫນໂຕ, ປຏິປກ຺ຂຠູຕກິເລສຫນນໂຕ, ປຣວາທິມິເຄຫິ ອປຘໍສນີຍໂຕ ຈ ສີຫສທິສຕ຺ຕາ ສີຫາຕິ ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫາ, ເຕສໍ ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫານໍ. ກີທິສາ ເຕ ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫາ, ເຍສໍ ຕຍາ ນໂມ ກຣີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານນ຺ຕິ ຖິເຣຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເຖຣາ, ມຫາກສ຺ສປາທໂຍ, ເຕສໍ ວໍໂສ ອນ຺ວໂຍຕິ ເຖຣວໍໂສ. ເອເຕນ ຠິນ຺ນລທ຺ຘິການໍ ສຕ຺ຕຣສເຠທານໍ ມຫາສງ຺ຆິກາທີນໍ ວໍສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ເຖຣວໍສປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປນ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊເຕນ ຕສ຺ສ ເຖຣວໍສສ຺ສ ທີປນໂຕ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປາ, ປຸພ຺ພາຈຣິຍສີຫາ, ເຕສໍ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານໍ. ອສໍຫີຣຕ຺ຕາ ຖິຣານໍ. ວິນຍກ຺ກເມຕິ ອາຣມ຺ຠານຸຣູປວຈນເມຕໍ, ເຕ ປນ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸປິ ຖິຣາ ເອວ.

ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານມ຺ປິ ປຓາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຘມ຺ມວິເສສສ຺ສ ອຠິຘານານິສໍສໍ, ເທສກສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປາໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມເຫສິນາ ຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມເຫສິນາຕິ ມຫນ຺ເຕ ສີລາທິເກ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘ ເອສີ ຄເວສີຕິ ມເຫສິ. ມຫນ຺ເຕຫິ ເອສິໂຕຕິ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສຂາເສຂອິສີຫິ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມຫນ຺ໂຕ ອິສີຕິ ວາ ມເຫສິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເຕນ ມເຫສິນາ. ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສໍວຣຠູຕໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ, ຕທ຺ທີປນໂຕ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ວາ. ກິມ຺ຠູຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປມຸເຂ ສາຘູຕິ ປໂມກ຺ຂໍ, ປໂມກ຺ຂເມວ ປາໂມກ຺ຂໍ, ວຊ຺ຊປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອນວຊ຺ຊານໍ ສມາຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕານໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທິ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓, ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຸຂມິວາຕິ ມຸຂໍ, ທ຺ວາຣໍ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊເລຍ຺ຍເປຍ຺ຍວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອາຫາໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຜຣຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນປິ ຈາຕຸຠູມກກຸສລໍ ສີລມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຂມິວາຕິ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ມຸຂໍ ທ຺ວາຣໍ ໂມກ຺ຂປ຺ປເວສາຍ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໑.໑).

ຕຖາ –

‘‘ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ, ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕຕ຺ຖາຍ, ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍ, ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ສຸຂໍ ສມາຘຕ຺ຖາຍ, ສມາຘິ ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ ນິພ຺ພິທຕ຺ຖາຍ, ນິພ຺ພິທາ ວິຣາຄຕ຺ຖາຍ, ວິຣາໂຄ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໖໖) ຈ.

ເອວໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອຠິຘານາທິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສູຣເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສູຣເຕນາຕິ ໂສຠເນ ຣໂຕຕິ ສູຣໂຕ ອຸ-ກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ, ເຕນ ສູຣເຕນ, ໂສຠເນ ກາຍິກວາຈສິກກມ຺ເມ ຣເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິນີເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນິວາເຕນາຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິນາ. ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິນາຕິ ສຸຈິຠູຕາ ກິເລສສລ຺ລິຂນສມຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິ, ເຕນ ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິນາ, ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉວຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນຍາຈາຣຍຸຕ຺ເຕນາຕິ ວາຣິຕ຺ຕຈາຣິຕ຺ຕສີລສມ຺ປນ຺ເນນ. ອຖ ວາ ວິນໂຍຕິ ເຈຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິເຠໂທ ສໍວຣວິນໂຍ. ອາຈາໂຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ອາຄຕສມຓສາຣຸປ຺ປາຈາໂຣ. ໂສຓຕ຺ເຖເຣນາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສໂຓຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຖິເຣຫິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖໂຣ. ຍາຈິໂຕຕິ ອຠິຍາຈິໂຕ. ເຖໂຣ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ທຸຣວຄາຫຕໍ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ຕໍສໍວຓ຺ຓນາຍ ສາມຕ຺ຖິຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຕຍາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສາສນສ຺ສ ສຸຈິຣຏ຺ຐິຕິກຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ສານິສໍສຄາຣເວນ ຍາຈນໍ ອກາສິ. ຕທສ຺ສ ຍາຈນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິທານຠູຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາຈິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສູຣເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາສ຺ສ ໂສຣຈ຺ຈໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນິວາເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ນີຈມນຕາ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິຕາ, ຍາຍ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຫຕມາໂນ, ນິຫຕທປ຺ໂປ, ປາທປຸຎ຺ຉນໂຈຬກສໂມ, ຠິນ຺ນວິສາຓູສຠສໂມ, ອຸທ຺ຘຏທາຐສປ຺ປສໂມ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສຓ຺ໂຫ ສຂິໂລ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ສຸຈິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິນາ’’ຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ‘‘ວິນຍາຈາຣຍຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວມເນກຄຸເຓຫິ ຕສ຺ສ ອຠິຕ຺ຖວນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອຊ຺ເຌສນໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸນ຺ຕິ ປຣມຄມ຺ຠີຣສ຺ສາປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ກິຎ຺ຈ – ຕາທິສສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນໍ ນິສ຺ສາຍ ກຣິຍມານາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ເຌສນາຘິປຈ຺ເຈນ, ມມຎ຺ຈ ອຸສ຺ສາຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນ ຈິເຣນ ປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສວເນ ໂສຕຸຊນສ຺ສາທຣໍ ຊເນຕຸໍ ຕປ຺ປໂຍຊນກຣຓປ຺ປກາຣນິສ຺ສຍາຠິຘານາທິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍໍ ມເຫສິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ. ສຎ຺ຊາຕກງ຺ຂານນ຺ຕິ ປທປທຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍວເສນ ສຎ຺ຊາຕກງ຺ຂານໍ, ສມຸປ຺ປນ຺ນສໍສຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສໍສຍສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍ. ຕສ຺ສາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ກຖີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ວຓ຺ຓນາ, ອຏ຺ຐກຖາ, ຕໍ ວຓ຺ຓນໍ. ອິມສ຺ສ ຈ ‘‘ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍຠູຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຣິປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ຂນ຺ຘກປຣິວາຣປທຠາຊນາທິວເສນ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ຈ ນິທານາທິວເສນ ສຕ຺ຕຣສປ຺ປເຠທສ຺ສ ຈ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍສ຺ສ ປກາສນໂຕ ສມ຺ປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ມຫາວິຫາຣວາສີນນ຺ຕິ ມຫາເມຆວນຸຍ຺ຍານຠູມິຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວິຫາໂຣ ມຫາວິຫາໂຣ, ໂຍ ສຕ຺ຖຸໂນ ມຫາໂພຘິນາ ວິຠູສິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ມຫາວິຫາຣວາສິໂນ, ເຕສໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ. ວາຈນາມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຖາມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕໍ, ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ສີຫຬຏ຺ຐກຖານຍໍ ອິຘ ນິສ຺ສາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີຕິ ປວຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ. ນາເມນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓນາເມນ. ກງ຺ຂາວິຕຣນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓີ, ຕໍ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິໍ. ສຸຠນ຺ຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣໍ, ສທ຺ທລກ຺ຂຓສຸຠໂຕ, ວິນິຈ຺ຉຍສຸຠໂຕ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຸຠໂຕ ຈ ສຸຠໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ກງ຺ຂາວິຕຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸຣິປຸຓ຺ຓວິນິຈ຺ຉຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສໍວຓ຺ຓນາປ຺ປກາຣໍ, ‘‘ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ວາຈນາມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ນິສ຺ສຍວິສຸທ຺ຘິໍ ນິກາຍນ຺ຕຣລທ຺ຘິສງ຺ກຣໂທສວິວຊ຺ຊນໂຕ, ‘‘ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ວຕ຺ຕຍິສ຺ສາມີ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທານວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ຣຕນຕ຺ຕຍປຓາມາທິສຫິຕໍ ສຎ຺ຎາທິກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຕາວ ວຈນຕ຺ຖໂຕ, ສຣູປເຠທໂຕ, ຄນ຺ຖເຠທໂຕ, ອຸທ຺ເທສວິຠາຄໂຕ, ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕທຸທ຺ເທສກ຺ກເມນາຍໍ ວຓ຺ຓນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຖາປເທ. ປອຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ປກາຣໂຕ ອຕິວິຍ ສີເລສຸ ມຸຂຠູຕໍ. ອຕິປໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ຕເມວ ປທໍ ອຸປສຄ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ວທຕິ. ອຖ ວາ ປ ອຕິ ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ປທຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ສ ອຸປສຄ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຕິປໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປເຠທໂຕ ປທວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ວທຕິ ‘‘ອຕິເສຏ຺ຐໍ ອຕິອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐໍ, ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປນ ເສຏ຺ຐຄຸຓສຫຈຣຓໂຕ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຈນຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ເສຕິ. ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ, ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ວິຍ. ອິມິນາຕິ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອນນ຺ຕຣນິທສ຺ສິຕສ຺ສ, ປຏິຄ຺ຄາຫເກຫິ ຈ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິວີຖິຍາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ວຈນໂຕ. ອຖ ວາ ອິມິນາຕິ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວກຣຓວຈນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິມຸຂີກຣຓໂຕ. ວຈນຕ຺ເຖນາຕິ ‘‘ອຕິເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ທຕ຺ເຖນ. ເອກວິຘມ຺ປີຕິ ເອກໂກຏ຺ຐາສມ຺ປິ. ສີລຄນ຺ຖເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ປຸນ ສີລຄນ຺ຖສງ຺ຂາເຕນ ປເຠເທນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ, ສີລປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ປາຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວາຈາຫິ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ. ວິຫຣຕີຕິ ວຕ຺ຕຕິ.

ອາທິເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໒).

ຍຖາ ຫິ ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ນຄຣຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກາທິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ຣຊໂກ ປຐມໍ ຕີຫິ ຂາເຣຫິ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ເຖ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປເນຕິ, ຍຖາ ວາ ປນ ເຉໂກ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ຣູປໍ ລິຂິຕຸກາໂມ ອາທິໂຕວ ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ’’ຕິອາທິປາຬິໍ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໕) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສີລນ຺ຕິ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘໍ ວິນຍປິຏກປຣິຍາປນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ, ຘມ຺ມໂຕ ປນ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ກິໍ ສີລນ຺ຕິ ເຈຕນາ ສີລໍ ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ສໍວໂຣ ສີລໍ ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙) ‘‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ຂວເສນ ອຸຠຍານິ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ, ທ຺ເວ ມາຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສ຺ສ. ວິຕ຺ຖາເຣນາຕິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ເຄນ ສທ຺ຘິໍ. ສ຺ວາຄຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຄຕານິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິປາຬິໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສີລຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ເຂສຸ. ໂຍຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ, ໂຍ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາປນ຺ນສີລໍ. ຣກ຺ຂຕີຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອວິໂກເປນ຺ໂຕ ປາເລຕິ. ຕໍ ‘‘ປາຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສີເລ ຐິຕໍ. ໂມເຈຕີຕິ ສຫກາຣິກາຣຓຠາວໂຕ ໂມກ຺ເຂຕິ. ອປາເຍ ຊາຕໍ ອາປາຍິກໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ອາທິ ເຍສໍ ຕານິ ອາປາຍິກາທີນິ. ອາທິສທ຺ເທນ ຕທຎ຺ຎໍ ສພ຺ພໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຕານຸວາທາທີຫີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸວາໂທ ອຕ຺ຕານຸວາໂທ, ໂສ ອາທິ ເຍສໍ ຕານິ ອຕ຺ຕານຸວາທາທີນິ, ເຕຫິ ອຕ຺ຕານຸວາທາທີຫິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປຣານຸວາທທຓ຺ຑທຸຄ຺ຄຕິຠຍານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ໂຊຕກຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ທີປນຕ຺ຕາ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອຕິເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣໂຓ ໂຫຕິ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລຠາວໂຕ ເສຏ຺ຐໍ, ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເສຏ຺ຐຄຸຓສຫຈຣຓໂຕ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ເຂສຸ. ‘‘ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ’’ຕິ ວກ຺ຂມານວຓ຺ຓນມາຫ. ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຕາວ ຍຸຊ຺ຊຕຸ, ກຖໍ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄນ຺ເຖ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ຄນ຺ຖສ຺ສ. ອຕ຺ໂຖຕິ ສີລໍ. ວຓ຺ຓິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ຄນ຺ຖວຓ຺ຓນາມຸເຂນ ອຕ຺ຖສ຺ເສວ ວຓ຺ຓນໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມາ ຄນ຺ເຖ ວຓ຺ຓິເຕ ຕທວິນາຠາວໂຕ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຓ຺ຓິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສປິ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ.

ເອວໍ ສຣູປເຠທໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຄນ຺ຖເຠທໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ຂຠິກ຺ຂຸນີປາຕິໂມກ຺ເຂສຸ ທ຺ວີສຸ. ອຸທ຺ເທສາ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຍຫິ ວກ຺ຂມານວຈນປ຺ປພນ຺ເຘຫິ, ເຕ ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທາ, ເຕຫິ. ວວຕ຺ຖິຕນ຺ຕິ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐິຕໍ.

ເອວໍ ຄນ຺ຖເຠທໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸທ຺ເທສວິຠາຄໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຸທ຺ທິສີຍຕິ ສຣູເປນ ກຖີຍຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວາ ອຸທ຺ເທໂສ, ນິທານສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ນິທານຸທ຺ເທໂສ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ວິຕ຺ຖາໂຣວ ອຸທ຺ເທໂສ ວິຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທໂສ.

ອິທານິ ນິທານຸທ຺ເທສາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ນິທານຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸທ຺ເທເສສຸ. ນິທານຸທ຺ເທໂສ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ນິທານຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິຘາຄຕນິທານປາຬິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ເທສກາເລ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສາປິ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ປາຐສ຺ສ ໂຍຊນໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິນາ ອນຸສາວນາທິກເມວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ປນ ອປຣິປຸຓ຺ຓນິທານປາຬິທສ຺ສນປຸພ຺ພກນິທານຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ຂຸທ຺ທກເປຍ຺ຍາລວເສນ ວາ ປາກຏຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ອໂຍຊນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຸທ຺ເທສກາເລ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ຕໍ ປເນຕໍ ປາຣາຊິກາທີນໍ ອວສາເນ ທິສ຺ສຕິ, ນ ນິທານາວສາເນ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸທ຺ເທສກາເລ ‘ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິອາທິ. ອວເສເສ ສຸເຕນ ສາວິເຕຕິ ອວສິຏ຺ຐໍ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທິຈຕຸກ຺ກໍ ‘‘ສຸຕາ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາ…ເປ… ອວິວທມາເນຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸຕວເສນ ສາວິເຕ.

ເອເຕເນວ ນເຍນ ເສສາ ຕໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉທາ ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນິທານສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣາຊິກາທີນິ ໂອສາເປຕ຺ວາຕິ ນິທານໍ, ປາຣາຊິກຎ຺ຈ, ຕທຸຠຍໍ ສງ຺ຆາທິເສສຎ຺ຈ, ຕໍຕິກໍ ອນິຍຕຎ຺ຈາຕິ ເອວໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປາຣາຊິກາທີນິ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ. ໂຍເຊຕພ຺ພາຕິ ‘‘ອວເສເສ ສຸເຕນ ສາວິເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຈນໂຕຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຐໂມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໕໐) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມິໍ ວິປ຺ປກເຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຸທ຺ເທເສ ອປຣິໂຍສິເຕ. ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ ໂຍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທສ ອນ຺ຕຣາຍາ ນາມ – ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ, ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ, ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ, ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ, ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ, ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ, ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ, ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ, ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ຠິກ຺ຂູສຸ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໐) ນິສິນ຺ເນສຸ ຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຣາຊນ຺ຕຣາໂຍ. ໂຈຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ໂຈຣນ຺ຕຣາໂຍ. ທວທາໂຫ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອາວາເສ ວາ ອຄ຺ຄິ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ອຍໍ ອຄ຺ຍນ຺ຕຣາໂຍ. ເມໂຆ ວາ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ໂອໂຆ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຸທກນ຺ຕຣາໂຍ. ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ຍກ຺ໂຂ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍໍ ອມນຸສ຺ສນ຺ຕຣາໂຍ. ພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ຈຓ຺ຑມິຄາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ວາຬນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ສປ຺ປາທໂຍ ຑໍສນ຺ຕິ, ອຍໍ ສຣີສປນ຺ຕຣາໂຍ. ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ, ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ເວຣິໂນ ວາ ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ. ມນຸສ຺ສາ ເອກໍ ວາ ພຫູ ວາ ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ. ອິຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສສຸ ອນ຺ຕຣາເຍສຸ ໂຍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ເຕນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ວິປ຺ປກຕຸທ຺ເທເສນ ສທ຺ຘິໍ. ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐອຸທ຺ເທສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອວເສສວຈນສ຺ສ. ຍຖາຫ ‘‘ນິທານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໕໐). ເຕນາຫ ‘‘ນິທານຸທ຺ເທເສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອຸໂປສຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍວ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນິຍຕຸທ຺ເທໂສ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອນິຍຕສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ຕທຠາໂວ ຈ ‘‘ອິທເມວ ລກ຺ຂຓໍ ຕຕ຺ຖາປິ ອນຸຄຕ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສນ຺ຕິ ອວເສສຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ. ເອເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕາວາຕິ ປຐມໍ. ອິທນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘິຍໍ ວິປຣິວຕ຺ຕມານໍ ສາມຎ຺ເຎນ ທສ຺ເສຕິ, ອິທໍ ອກ຺ຂຣປທນິຍມິຕຄນ຺ຖິຕໍ ວຈນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ຕນ຺ຕິ ອາຫ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມຕິອາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຓາຕຸ ເມຕິອາທີນນ຺ຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ’’ຕິອາທີນໍ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ເຂ ອາຄຕານໍ ສຸຕ຺ຕປທານໍ. ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉຍນ຺ຕິ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຈວ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ນິຈ຺ຉຍນໍ, ວວຕ຺ຖາປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາຍ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍ ເຕສໍ ອຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ເຈວ ອຘິປ຺ປາຍຕ຺ໂຖ ຈ ອເນກຘາ ວວຕ຺ຖາປີຍຕິ. ອຖ ວາ ນິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ນິຈ຺ຉໂຍ. ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐາເນສຸ ຂີລມທ຺ທນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ວິມຕິຈ຺ເຉທກຖາ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໍ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉຍໍ, ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສີລສມ຺ປນ຺ນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປນ຺ນໍ ປຕ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ສີລໍ ສມ຺ປນ຺ນເມເຕສນ຺ຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສມ຺ມເທວ ປນ຺ນາ ຄຕາ ອຸປາຄຕາຕິ ສມ຺ປນ຺ນາ, ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕາ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສິກ຺ຂາ, ຕໍ ກາເມນ຺ຕີຕິ ສິກ຺ຂາກາມາ. ສຸຓນ຺ຕຸ ເມຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂໂວ ມມ ສນ຺ຕິກາ ນິສາເມນ຺ຕຸ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈສວນປຏິພທ຺ຘາ ຫິ ສພ຺ພາປິ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ສິກ຺ຂາກາມານໍເຍວ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຫຓໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ອິມິສ຺ສາ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ອຠາຊນຠາວໂຕ. ນ ຫິ ເຕ ວິນຍໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຄາຖາປເທ, ເອເຕສໍ ວາ ຄາຖາຍ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິອາທີນໍ ປທານມນ຺ຕເຣ. ສວເນ ອາຓຕ຺ຕິວຈນໍ ສວນາຓຕ຺ຕິວຈນໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ສວນາຓຕ຺ຕິວຈນໍ, ຕຖາປິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິ, ນ ອຸທ຺ເທສກສ຺ສາຕິ ນວກຕເຣນາປິ ອິທໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສງ຺ຆຄາຣເວນ, ສງ຺ຆພຫຸມາເນນ ຈ ສຫິຕຕ຺ຕາ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນໍ. ສງ຺ໂຆ ຫິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມໍ ຄາຣວປ຺ປຕິສ຺ສວຏ຺ຐານໍ. ອິທຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ເກນ ກຕ຺ຖ ກທາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພເມວ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນາຕິ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໓-໑໓໔) –

ເອວມາທິນາ ອນຸຊານນ຺ເຕນ. ຣາຊຄເຫຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ມນ຺ຘາຕຸມຫາໂຄວິນ຺ທາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣາຊຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘກາເລ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນຄຣໍ ໂຫຕິ, ເສສກາເລ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ, ຕສ຺ມາ. ກິໍ ເຕ ອຸໂຠປິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ເຍເນວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຖຣາຘິກນ຺ຕິ ເຖຣາຘີນໍ, ເຖຣາຍຕ຺ຕໍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຖຣາເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ. ພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ປຄຸຓມາຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພໂລຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ອຠີໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ທຫຣສ຺ສາປິ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ອຖ ໂຂ ເອຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຍ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ປນ ອກ຺ຂຓ຺ຑາ ສຸວິສທາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຖຣາຍຕ຺ໂຕວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສເຈ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິສທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕ຺ໂຕຕິ.

ອິທານິ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສງ຺ຆໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ໂຆຕິ ອິມິນາ ປນ ປເທນາ’’ຕິອາທິມາຫ ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ຍທິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕາຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ທກ຺ຂິຓາ, ປຣໂລກໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ ທານໍ, ຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕິ, ທກ຺ຂິຓາຍ ວາ ຫິໂຕ, ຍສ຺ມາ ນໍ ມຫປ຺ຜລກາຣິຕາຍ ວິໂສເຘຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫໂຕຕິ ສງ຺ໂຆ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຈ ໂສ ສງ຺ໂຆ ຈາຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສງ຺ໂຆ. ສມ຺ມຸຕິຍາ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສິທ຺ໂຘ ສງ຺ໂຆ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ໂຆ. ອວິເສເສນາຕິ ‘‘ອຣິຍາ’’ຕິ ວາ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ ວາ ອວິເສເສຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ. ໂສຕິ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ໂຆ. ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສໍ ອຸໂປສຖຎຕ຺ຕິຍໍ. ອຘິປ຺ເປໂຕ ອຸໂປສຖຎຕ຺ຕິຍາ ອວິເສສຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ໂສປິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂສ ປເນສາ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ມວເສນາຕິ ວິນຍກມ຺ມວເສນ. ປຎ຺ຈ ວິຘາ ປກາຣາ ອສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ຕຖາ ຫິ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕປ຺ປກາຣສທ຺ເທ ສມານຕ຺ເຖ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ວຄ຺ໂຄ ສມູໂຫຕິ ຈຕຸວຄ຺ໂຄ, ຈຕຸປຣິມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວຄ຺ໂຄ ຈຕຸວຄ຺ໂຄ. ເອວໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທິ.

ອິທານິ ເຍສໍ ກມ຺ມານໍ ວເສນາຍໍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ, ຕໍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຈວິເຘ ສງ຺ເຆ. ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ອຸປສມ຺ປທກມ຺ມສ຺ສ ທສວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ…ເປ… ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກິມຕ຺ຖໍ ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຕິເຣກຕເຣນາຕິ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິກຣຓີຍໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທິນາ ອຕິເຣກຕເຣນ, ທສວຄ຺ຄກຣຓີຍຎ຺ຈ ເອກາທສວຄ຺ຄາທິນາ ອຕິເຣກຕເຣນ. ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ. ອິທເມວ ຈາເນນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ກມ຺ມວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສານິຍເມ ກຖເມຕໍ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອີທິສີ ໂຈທນາ ອນວກາສາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖຕິ ອຸໂປສເຖ.

ອຸໂປສຖສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສີລອຸປວາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິທິວເສສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ອາຍາມາວຸໂສ ກປ຺ປິນ, ອຸໂປສຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໘໕) ຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ອາຄໂຕ, ‘‘ເອວໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຂ, ວິສາເຂ, ອຸໂປສໂຖ ອຸປວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໔໓) ສີເລ, ‘‘ສຸທ຺ຘສ຺ສ ເວ ສທາ ຜຄ຺ຄຸ, ສຸທ຺ຘສ຺ສຸໂປສໂຖ ສທາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໙) ອຸປວາເສ, ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໖) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ສຠິກ຺ຂຸກາ ອາວາສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໘໑) ທິວເສ, ອິຘາປິ ທິວເສເຍວ ວຕ຺ຕມາໂນ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖທິວໂສ’’ຕິອາທິ. ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ. ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ສີເລນ ວາ ສພ຺ພໂສ ອາຫາຣສ຺ສ ອຠຸຎ຺ຊນສງ຺ຂາເຕນ ອນສເນນ ວາ ຂີຣປານມຘຸປານາທິມຕ຺ເຕນ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ເພສມ຺ປິ ວາກ຺ຍານໍ ເອວ-ກາຣຕ຺ຖສຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອຸໂປສໂຖ ເອວາ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອເຕນ ອນຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ອວຘາຣເຓນ ນິຣາກຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຖ ວາ ສທ຺ທນ຺ຕຣຕ຺ຖາໂປຫນວເສນ ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ‘‘ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ອນຸໂປສໂຖ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອເຕນ ອນຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອສ ນໂຍ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎໍ ອຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ເອເຕນ ສທ຺ເທນ. ປຎ຺ຈທສນ຺ນໍ ຕິຖີນໍ ປູຣຓວເສນ ປນ຺ນຣໂສ. ປນ຺ນຣໂສຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎໍ ອຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິວສວເສນ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຈຕຸທ຺ທສິຍໍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ. ເອວໍ ປນ຺ນຣສິໂກ. ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສໂຖ ນາມ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິກຕທິວເສ ກາຕພ຺ພອຸໂປສໂຖ. ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕອຸຕຸ ນາມ ອປຣກຕ຺ຕິກສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຜຄ຺ຄຸນປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ, ຄິມ຺ຫອຸຕຸ ນາມ ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ກາລປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາສາຬ຺ຫປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ, ວສ຺ສານອຸຕຸ ນາມ ອາສາຬ຺ຫສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ. ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ເຂສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາຕິ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິເຍ ຈ ສຕ຺ຕເມ ຈ ປກ຺ເຂ ທ຺ເວ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ, ເອວມິຕເຣສໍ ອຸຕູນນ຺ຕິ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ. ເສສາ ປນ຺ນຣສິກາຕິ ເສສາ ອຏ຺ຐາຣສ ປນ຺ນຣສິກາ. ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ກຕ຺ຕິກສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ, ຍາວ ຜຄ຺ຄຸນປຸຓ຺ຓມາ;

‘ເຫມນ຺ຕກາໂລ’ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ, ຍາວ ອາສາຬ຺ຫປຸຓ຺ຓມາ;

‘ຄິມ຺ຫກາໂລ’ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ອາສາຬ຺ຫສ຺ສ ຈ ກາຬມ຺ຫາ, ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ;

‘ວສ຺ສກາໂລ’ຕິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ອຏ຺ຐ ໂຫນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາ.

‘‘ອຸຕູນໍ ປນ ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ, ປກ຺ເຂ ຕຕິຍສຕ຺ຕເມ;

‘ຈາຕຸທ຺ທໂສ’ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ ນຍຎ຺ຎຸໂນ’’ຕິ.

ປກຕິຍາ ນພຫຸຕຣາວາສິກາທິປຈ຺ຈເຍນ ກາຕພ຺ພໍ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ. ພຫຸຕຣາວາສິກາທິປຈ຺ຈເຍ ປນ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈາຕຸທ຺ທເສປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສກິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສກິນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວາເຣ. ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາວາສິເກຫິ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ເຈ ກຣິຍມາເນ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ອາວາສິເກຫິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໘) ວຈນໍ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຸໂປສເຖ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ກາຕຸໍ, ກຖໍ ມຍໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຐມຕຣໍ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐) ວຈນຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອເກກສ຺ສ ອຸຕຸໂນ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ອວເສສສ຺ສ ປນ຺ນຣເສ ວາ ສກິໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕວເສນປິ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກຫີ’’ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ຕານິ ທສ຺ສິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ອນຸຣູເປ ‘‘ອາວາສິກາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວມາທິເກ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈາຕຸທ຺ທເສ.

ນ ເກວລໍ ອຸໂປສຖທິວສາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ມາ ອິຕິ ຈນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕສ຺ສ ຄຕິຍາ ທິວສສ຺ສ ມິນິຕພ຺ພໂຕ, ໂສ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພກລາປາຣິປູຣິຍາ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ປຸຓ຺ຓມາ, ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກາຍ ປຸຓ຺ຓມາ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມາ. ສາ ຫິ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍເຍວາຕິ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍເຍວ. ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫີຕິ ກລຫກາຣເກຫິ. ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອນຸວາທວເສນ ອສ຺ສຍຸຊປຸຓ຺ຓມາທິໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ປວາຣຓໍ ກາຬປກ຺ຂໍ, ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາວາສິກາ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ກາເຬ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐) ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາວາສິກາ, ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອິທານິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາມ, ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຈ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ປວາຣຓໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖາຕິ ອນນ຺ຕຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປູຣໂຓ ຈາຕຸທ຺ທໂສ, ທິວໂສ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ປວາເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐປຍິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອວສ຺ສໍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ຕມ຺ປິ ຊຸຓ຺ຫໍ ອນຸວເສຍ຺ຍຸໍ, ເຕຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ສພ຺ເພເຫວ ອາຄເມ ຊຸຓ຺ເຫ ໂກມຸທິຍາ ຈາຕຸມາສິນິຍາ ອກາມາ ປວາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໐).

ເຕເນວາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ເອວາ’’ຕິ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໓໓). ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາໂຍຄໂຕ ປວາຣຓາທິວສາ. ປິສທ຺ເທນ ນ ເກວລໍ ປວາຣຓາທິວສາເຍວ, ອຖ ໂຂ ອຸໂປສຖທິວສາປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ໂຍ ໂສ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖທິວໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຎ຺ຈ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ສາມຄ຺ຄິປວາຣຓາທິວສຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂອສາຣິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ໂອສາຣິເຕ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ປເວສິເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ. ຕທາ ຐເປຕ຺ວາ…ເປ… ອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕາວເທວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕາວເທວາຕິ ຕໍ ທິວສເມວ. ວຈນໂຕຕິ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໗໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນ ວິວທນ຺ຕາ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສມຄ຺ຄາ ຊາຕມ຺ຫາ’’ຕິ ອນ຺ຕຣາ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ກຕ຺ຕິກມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕິກມາໂສ ນາມ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂປາຏິປທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອປຣກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ເອກູນຕິໍສຣຕ຺ຕິທິໂວ, ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ວາ ປນ ປຸເຣ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍເມວ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສເຍວ. ອິຘາປິ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສທິສາວ ສາມຄ຺ຄີ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກ ປວາຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປວາຣຓາຍເມວ ປວາຣຓາ ກາຕພ຺ພາ, ຕາວເທວ ນ ກາຕພ຺ພາ. ກໂຣນ຺ເຕຫິ ອປ຺ປວາຣຓາຍ ປວາຣຓາ ກຕາ ໂຫຕິ. ນ ກາຕພ຺ໂພເຍວາຕິ ນິຍເມນ ຍທິ ກໂຣຕິ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸໂປສຖກຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓).

‘‘ປຕ຺ຕກາລເມວ ປຕ຺ຕກລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສກຕ຺ເຖ ຠາວປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນາສຕີຕິ ອນ຺ວຍໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ.

ອນຸຣູປາຕິ ອຣຫາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ສາມິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນາຕິ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິເມນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນ ເຕຫິ ວິນາ ຕໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ນ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ເອຕິ. ອວເສສາ ປນ ສເຈປິ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສເຈ ສມານສໍວາສກາ, ສພ຺ເພ ຉນ຺ທາຣຫາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ກມ຺ມໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ. ປກຕຕ຺ຕາຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ປາຣາຊິກໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນາ ຈ. ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖປ຺ປມາໂຓ.

ສີມາ ຈ ນາເມສາ ກຕມາ, ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ສີມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຠາຄວນ຺ຕານໍ ສຠາວວິຠາວນໍ ວິຠາຄທສ຺ສນມຸເຂເນວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສີມາ ຈ ນາເມສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນາຕິ ມິສ຺ສີກໂຣນ຺ເຕນ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນາຕິ ມທ຺ທນ຺ເຕນ, ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມາ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກາທສຫີ’’ຕິອາທິ. ອາກາເຣຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ວຈນໂຕຕິ ກມ຺ມວຄ຺ເຄ (ປຣິ. ໔໘໒ ອາທໂຍ) ກຖິຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ວີສຕິວຄ຺ຄກຣຓີຍປຣມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ສໍ ສີມາຍໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ກມ຺ມາຣເຫນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ປຣິມຓ຺ຑລາກາເຣນ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຕິຂຸທ຺ທກາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຣູປາ ຈ ສີມາ ສມ຺ມຕາປິ ອສມ຺ມຕາ, ຄາມເຂຕ຺ຕສທິສາວ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສສີມາສຸປິ.

ສມ຺ມຕາຕິ ພທ຺ຘາ, ວາຈິຕກມ຺ມວາຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມວາຈາຍ ວາຈນເມວ ຫິ ພນ຺ຘນໍ ນາມ. ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໍ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ, ອນິມິຕ຺ຕາຣຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຈສາຣຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ຕາລນາຬິເກຣາທິກາ. ປໍສຸປຸຎ຺ຊວາລຸກາປຸຎ຺ຊານນ຺ຕິ ປໍສຸຣາສິວາລຸກາຣາສີນໍ ມຊ຺ເຌ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ປໍສຸປຸຎ຺ຊໍ ວາ ວາລຸກາປຸຎ຺ຊໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ປນ ອປາໂຐ. ນ ຫິ ໂສ ‘‘ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. ອນ຺ຕຣາຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຄນິມິຕ຺ຕານມນ຺ຕຣາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍາ ຕີຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ພຊ຺ຌມານາ ອນິມິຕ຺ຕຸປເຄສຸ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ, ສາ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາ ປນ ຈຕຸປຎ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທີຫິ ພຊ຺ຌມານາ ອິເມສຸ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ, ສາ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຄານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສພ຺ຠາວໂຕ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິ ຐິເຕນ ສມ຺ມຕາຕິ ເຕສໍ ພຫິ ຐິເຕນ ວາຈິຕກມ຺ມວາຈາ. ນິມິຕ຺ຕານິ ປນ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ຐຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສມ຺ມຕາປີຕິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມຕາປິ. ອິມສ຺ສ ‘‘ອສມ຺ມຕາວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາຕິ ຍາ ກາຈິ ນທີລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາ ນທີ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ພທ຺ຘສີມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ກຕາປິ ອສີມາ, ພທ຺ຘສີມາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ປນ ສາ ພທ຺ຘສີມາສທິສາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາສນ຺ນຕໍ ທີເປຕິ. ພທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາ ປເທສນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເອກເທສໍ. ຍຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິສໍ ເອກເທສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕາທິສໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ນາມ, ນ ຕຸ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ຕິ ນາມາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຄຓ຺ຐິປເທສຸ ປນ ‘‘ສມ຺ຠິນ຺ທນໍ ປເຣສໍ ສີມາຍ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເລຂາມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພນ຺ຘນໍ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ນາມ ປເຣສໍ ສີມາຍ ນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ສກລໍ ວາ ຕສ຺ເສກເທສໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ກໂຣນ຺ເຕນ ຕສ຺ສາ ພຫິ ເອກິສ຺ສໍ ທ຺ວີສຸ ວາ ທິສາສຸ ນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປພ຺ພຕາທີນໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປທາ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ. ປພ຺ພໂຕວ ນິມິຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສູຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໓໘ ອາທໂຍ) ສີມາສມ຺ມຸຕິຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ. ອິເມຫິ ຈ ປນ ອຏ຺ຐຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ອສມ຺ມິສ຺ເສຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມິສ຺ເສຫິປິ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ຍຖາລທ຺ຘານິ ນິມິຕ຺ຕຸປຄານິ ນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ເອເກນ, ປນ ທ຺ວີຫິ ວາ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕີຓິ ປນ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ສເຕນາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວິນຍຘເຣນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ‘‘ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ວິນຍຘເຣເນວ ‘‘ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຕໍ ປພ຺ພຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣມ, ນິມິຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຕ, ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ, ໂຫຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາສາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ‘‘ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທກໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວາ ອາຈິກ຺ຂຕຸ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ອນຸທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປາສາໂຓ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕໍ. ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ, ທກ຺ຂິຓາຍ ອນຸທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ, ປຈ຺ຉິມາຍ ອນຸທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ, ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອນຸທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ອຸທກໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ອຸທກໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ? ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຐມໍ ກິຕ຺ຕິຕນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຆຏິຕໍ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນາມວິປຣິຍາເຍນ, ອນິມິຕ຺ຕານໍ ນາເມນ ຈ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໓໙ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ພທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕານິ ສກິໍ ກິຕ຺ຕິຕານິປິ ກິຕ຺ຕິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີມມຓ຺ຑລໍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ. ນິມິຕ຺ຕຸປຄຕາຕິ ນິມິຕ຺ຕໂຍຄ຺ຍຕາ. ‘‘ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓປິ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄເຍວ. ຫຕ຺ຖີ ປນ ສຕ຺ຕຣຕໂນ ວາ ອຑ຺ຒຏ຺ຐຣຕໂນ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘) ວາ. ຕໂຕ ໂອມກຕໂຣຕິ ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣ. ສເຈ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕີສຸ ວາ ຕໂຍ ປພ຺ພຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ, ຕີຫິ ວາ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ເຕເຫວ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ທ຺ວີຫິ ປນ ນິມິຕ຺ເຕຫິ, ເອເກນ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ປາສາຓນິມິຕ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ເອກາພທ຺ໂຘ, ນ ເອກາພທ຺ໂຘ’’ຕິ. ສເຈ ເອກາພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຫິ ຈຕູສຸ ວາ ອຏ຺ຐສຸ ວາ ທິສາສຸ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນາປິ ເອກເມວ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ຕິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ເອວໍ ຈກ຺ກສຓ຺ຐາເນນ ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ປພ຺ພໂຕ, ຕໍ ເອກທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສຸ ທິສາສຸ ຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຕຕິຍຠາຄໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ວາ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ຕສ຺ສ ປຣໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປພ຺ພເຕ ຊາຕຣຸກ຺ຂວມ຺ມິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ສພ຺ພໍ ປພ຺ພຕໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕສ຺ສ ປຣໂຕ ຠູມິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ຂວມ຺ມິກາທີນິ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໘).

ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄຓນໍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປຣິມາໂຓຕິ ຖູລຕາຍ, ນ ຕຸລຄຓນາຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກປລໍ ນາມ ທສກລຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຏ຺ຐກາ ມຫນ຺ຕາປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄປາສາຓານໍ ຣາສິ, ປເຄວ ປໍສຸວາລຸກາຣາສິ. ຠູມິສໂມ ຂລມຓ຺ຑລສທິໂສ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ວາ ຠູມິໂຕ ຂາຓຸໂກ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕປາສາໂຓ ວາ ໂຫຕິ, ໂສປິ ປມາຓູປໂຄ ເຈ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ປນ ອຕິມຫນ຺ໂຕປິ ປາສາຓສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ມຫໂຕ ປິຏ຺ຐິປາສາຓສ຺ສ ເອກໍ ປເທສໍ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສຸປຣິ ອຎ຺ໂຎ ປາສາໂຓ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປິຏ຺ຐິປາສາຓຸປຣິ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ຈ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວຣູໂປ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຫິ ຕໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນິມິຕ຺ຕສ຺ສຸປຣິ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ນາມ ພຫິສີມາຍໍ ໂຫຕິ, ວິຫາໂຣປິ ພຫິສີມາຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ປນ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ.

ວນນິມິຕ຺ເຕ ຕິຓວນໍ ວາ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂວນໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕສາເຣຫີ’’ຕິອາທິ. ອນ຺ໂຕສາຣາ ນາມ ອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສາທໂຍ. ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສເກຫີຕິ ອນ຺ໂຕ ສາໂຣ ເຍສໍ ເຕ ອນ຺ໂຕສາຣາ, ເຕຫິ ມິສ຺ສກາ ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສກາ, ເຕຫິ. ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທນາຫ. ອຸກ຺ກໍສໂຕ ປນ ໂຍຊນສຕິກມ຺ປິ ວນໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຈຕຸຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ຕໂຍ ສາຣໂຕ, ເອໂກ ອສາຣໂຕ. ປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕຎ຺ເຈ, ຕໂຍ ສາຣໂຕ, ທ຺ເວ ອສາຣໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ວນມຊ຺ເຌ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ວນໍ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ເອກເທສໍ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ກຕ຺ຕຸກາເມຫິປິ ວນໍ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂປາສາຓາທໂຍ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕວນໍ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘).

ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ເຕປິ ຕຈສາຣຣຸກ຺ໂຂ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ໂຕສາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ກຸຏສຣາວາທີສຸ ຐິຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ປນ ຕງ຺ຂຓມ຺ປິ ຠູມິຍໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນວມູລສາຂານິຄ຺ຄມນໍ ອກາຣຓໍ. ຂນ຺ຘໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣປິເຕ ປນ ເອຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓຕິ ‘‘ສີຫຬທີເປ ເລຂນທຓ຺ຑປ຺ປມາໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘), ໂສ ຈ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິປຣິມາໂຓຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິທໍ ປນ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ‘‘ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິປິ, ‘‘ສາກຣຸກ຺ໂຂ, ສາລຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກາພທ຺ຘໍ ປນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນິຄ຺ໂຣຘສທິສໍ ຣຸກ຺ຂໍ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ເຕ ອຣຎ຺ຎເຂຕ຺ຕນທີຕຬາກມຄ຺ຄາທໂຍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວາ ໂຫຕູ’’ຕິອາທິ. ໂຍ ປນ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ສກຏມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ສກຏມຄ຺ຄເມວ ໂອຕຣຕິ, ເຍ ວາ ຊງ຺ຆມຄ຺ຄສກຏມຄ຺ຄາ ອວລຎ຺ຊິຕາ, ເຕ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສກຏສຕ຺ເຖຫີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສເຈ ສກຏມຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ຕິມຈກ຺ກມຄ຺ຄໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຄ຺ໂຄ ພຫິສີມາຍ ໂຫຕິ. ສເຈ ພາຫິຣຈກ຺ກມຄ຺ຄໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ພາຫິຣຈກ຺ກມຄ຺ໂຄວ ພຫິສີມາຍ ໂຫຕິ, ເສສໍ ອນ຺ໂຕສີມໍ ຠຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສກຏຘຸຣມິວ ເອກີຠວນ຺ຕິ, ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ວາ ສມ຺ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວາ ສກິໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ເອກາພທ຺ຘນິມິຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂຫຕິ.

ສເຈ ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຊ຺ເຌ ເອກໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣໍ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກາພທ຺ຘນິມິຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ. ໂກຓໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕໍ ປນ ປຣຠາເຄ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຫາຣມຊ຺ເຌນ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປນ ນ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ. ກິຕ຺ຕິເຕ ປນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ. ອິມຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ປຊ຺ໂຊ ປໂຖ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໑) ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ນາເມສຸ ເຍນ ເກນຈິ ນາເມນ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິຂາສຓ຺ຐາເນນ ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍໍ ປນ ອພທ຺ຘສີມາລກ຺ຂເຓ ນທິໍ ວກ຺ຂາມາຕິ ‘‘ຍສ຺ສາ ຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ ກາເລ’’ຕິອາທິນາ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຍໍ ນທິຍາ ວກ຺ຂມານຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ປນ ນທີ ມຄ຺ໂຄ ວິຍ ສກຏຘຸຣສຓ຺ຐາເນນ ວາ ປຣິຂາສຓ຺ຐາເນນ ວາ ວິຫາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຕາ, ນໍ ເອກຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຫາຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄເຕ ນທີຈຕຸກ຺ເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອສມ຺ມິສ຺ສນທິໂຍ ປນ ຈຕສ຺ໂສປິ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ວຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຸກ຺ຂປາເທ ນິຂຓິຕ຺ວາ ວລ຺ລິປລາລາທີຫິ ນທີໂສຕໍ ຣຸມ຺ຠນ຺ຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາວຣຓໍ ປວຕ຺ຕຕິເຍວ, ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ປນ ອຸທກໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ເສຕຸມ຺ຫິ ກເຕ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາ ນທີ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ນທີນິມິຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ອຸທກນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຍາ ປນ ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລ ວາ ຄິມ຺ເຫ ວາ ນິຣຸທກຠາເວນ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ສາ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫານທິໂຕ ອຸທກມາຕິກໍ ນີຫຣນ຺ຕິ, ສາ ກຸນ຺ນທີສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປາເທນ຺ຕີ ນິຈ຺ຈໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາ ປນ ມູເລ ມຫານທິໂຕ ນິຄ຺ຄຕາປິ ກາລນ຺ຕເຣນ ເຕເນວ ນິຄ຺ຄຕມຄ຺ເຄນ ນທິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈ ປຣໂຕ ສຸສຸມາຣາທິສມາກິຓ຺ຓາ ນາວາທີຫິ ສຎ຺ຈຣິຕພ຺ພາ ນທີ ໂຫຕິ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອສນ຺ທມານນ຺ຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານໍ. ສນ຺ທມານໍ ນາມ ໂອຆນທີອຸທກວາຫກມາຕິກາສຸ ອຸທກໍ. ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທກາລໍ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຍາວ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານາ ສຓ຺ຐມານກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທກາລໍ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ. ຠາຊນຄຕນ຺ຕິ ນາວາຈາຏິອາທີສຸ ຠາຊເນສຸ ຄຕໍ. ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄມ຺ຠີເຣສຸ ອາວາຏາທີສຸ ອຸກ຺ເຂປິມໍ ອຸທກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໕໘) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ຐິຕໍ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ສູກຣຂຕາຍປິ ຄາມທາຣການໍ ກີຬນວາປິຍມ຺ປິ ສເຈ ຍາວ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອປ຺ປໍ ວາ ໂຫຕຸ, ພຫຸ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎາກຣຓຕ຺ຖໍ ປາສາຓວາລິກາປໍສຸອາທິຣາສິ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວາ ທາຣຸຕ຺ຖມ຺ໂຠ ວາ ກາຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍຫິ ອາກາເຣຫິ ພທ຺ຘາ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວຄ຺ຄກຣຓີຍຕ຺ຕາ ‘‘ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມຎ຺ຈ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມຫິ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣສຸ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣານໍ ສີມາຍ ສີມນ຺ຕຣິກໍ, ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣານໍ ສີມາຍ ອຸປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ທິສາຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ນິສ຺ສຎ຺ຈາຣສມເຍ ສເຈ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ມຍໍ ອຊ຺ຊ ສີມໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ສກສກສີມາປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເປເສຕພ຺ພໍ. ເຍ ອພທ຺ຘສີມວິຫາຣາ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕພ຺ພາ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣາເປຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວຕິກາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈໍ ວາເຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ. ‘‘ສເຈ ອຎ຺ຎານິປິ ຄາມເຂຕ຺ຕານິ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ເຕສຸ ຄາເມສຸ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເຕຫິປິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ນານາຄາມເຂຕ຺ຕານິ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ພທ຺ຘສີມາສທິສານິ, ນ ຕໂຕ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫ ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ອາຄມນມ຺ປິ ອນາຄມນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ປນ ອນ຺ໂຕນິມິຕ຺ຕຄເຕຫິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘).

ອິທານິ ເຍຫິ ອາກາເຣຫິ ສມ຺ມຕາ ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອາທິສທ຺ເທນ. ‘‘ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ ສມານສໍວາສໍ ເອກູໂປສຖໍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ, ສງ຺ໂຆ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ ສມານສໍວາສໍ ເອກູໂປສຖໍ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສີມາຍ ສມ຺ມຸຕິ ສມານສໍວາສາຍ ເອກູໂປສຖາຍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ສມ຺ມຕາ ສີມາ ສງ຺ເຆນ ເອເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໙) ອິມໍ ປາຬິເສສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວຸຕ຺ຕາຍາຕິ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕາຍ. ຎຕ຺ຕິໂທສອນຸສ຺ສາວນໂທເສຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ.

ຂຓ຺ຑສີມາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໓໘; ວຊິຣ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໑໓໘) ນາມ ຂຸທ຺ທກສີມາ. ສມານສໍວາສກຕ຺ຖໍ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ສມານສໍວາສກສີມາ. ອວິປ຺ປວາສຕ຺ຖໍ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ. ອິມາສຸ ປນ ຕີສຸ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊຸປສມ຺ປທາທີນໍ ສງ຺ຆກມ຺ມານໍ ສຸຂກຣຓຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ຂຓ຺ຑສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ຕໍ ປນ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ໂພຘິເຈຕິຍຠຕ຺ຕສາລາທີນິ ສພ຺ພວຕ຺ຖູນິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕວິຫາເຣ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ພຫູນໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐາເນ ອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ອກຕວິຫາເຣ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ໂພຘິເຈຕິຍາທີນໍ ສພ຺ພວຕ຺ຖູນໍ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຖາ ປຕິຏ຺ຐິເຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິວິຕ຺ໂຕກາເສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ສາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ສເຈ ເອກວີສຕິຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ໂອຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕຫິ ສີມາມາຬກສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ ປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ, ນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕຫິ ມຫາສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ນ ມຫາສີມາຍ ຐິເຕຫິ ຂຓ຺ຑສີມາ. ຂຓ຺ຑສີມາຍເມວ ປນ ຐຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ, ມຫາສີມາຍເມວ ຐຕ຺ວາ ມຫາສີມາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ພນ຺ຘນວິຘິ – ສມນ຺ຕາ ‘‘ເອໂສ ປາສາໂຓ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ສີມາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ອຖ ຕສ຺ສາ ເອວ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕາ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ພຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ຐເປຕພ຺ພາ, ສີມນ຺ຕຣິກາ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາປິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໘; ວິ. ສງ຺ຄ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໓) ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ທ຺ເວປິ ຕິສ຺ໂສປິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິປິ ຂຓ຺ຑສີມາໂຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ມຫາສີມາສມ຺ມຸຕິກາເລ ຂຓ຺ຑສີມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕຫິ ສີມນ຺ຕຣິກປາສາຓາ ກິຕ຺ເຕຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ອວເສສນິມິຕ຺ເຕ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫນ຺ເຕຫິ ກມ຺ມວາຈາຍ ສມານສໍວາສກສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາປິ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ສີມໍ ສມູຫນິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄຕາ ສມູຫນິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສີມາຍ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍໍ ສີມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ປຐມໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ຂຓ຺ຑສີມໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ມຫາສີມາຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ນ ໂກເປນ຺ຕິ, ມຫາສີມາຍໍ ວາ ຐິຕາ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ. ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ປນ ຐິຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນ ໂກປນ຺ຕິ. ຄາມເຂຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ປນ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຐິຕາ ໂກເປນ຺ຕິ. ສີມນ຺ຕຣິກາ ຫິ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ຠຊຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມນ຺ນເນ ກເຕ ສຕິ ສາ ຈ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສາເຍວ ປເຠໂທ’’ຕິ. ຕສ຺ສາເຍວາຕິ ພທ຺ຘສີມາຍ ເອວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຈນໂຕ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ນ ໂອຕຣຕິ, ສມານສໍວາສກສີມາ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ໂອຕຣຕິ. ສມານສໍວາສກສີມາ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອວິປ຺ປວາສສີມາ ປນ ຍຕ຺ຖ ສມານສໍວາສກສີມາ, ຕຕ຺ເຖວ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ສາ ວິສຸໍ ນິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ອວິປ຺ປວາສາຍ ສມ຺ມຸຕິກາເລ ຄາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສາ ນ ໂອຕຣຕິ. ສເຈ ປນ ສມ຺ມຕາຍ ສີມາຍ ປຈ຺ຉາ ຄາໂມ ນິວິສຕິ, ໂສປິ ສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ຈ ປຈ຺ຉາ ນິວິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ປຐມໍ ນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ວຑ຺ຒິຕປ຺ປເທໂສປິ ສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈປິ ສີມາສມ຺ມຸຕິກາເລ ເຄຫານິ ກຕານິ, ‘‘ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາລໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ມນຸສ຺ສາ ປນ ອປ຺ປວິຏ຺ຐາ, ໂປຣາຓຄາມໍ ວາ ສເຄຫເມວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຕາ, ອຄາໂມເຍວ ເອສ, ສີມາ ໂອຕຣຕິ. ສເຈ ປນ ເອກມ຺ປິ ກຸລໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວາ ອຄຕໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຄາໂມເຍວ, ສີມາ ນ ໂອຕຣຕິ.

ເອວໍ ພທ຺ຘສີມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອພທ຺ຘສີມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພທ຺ຘສີມາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຄາໂມ ເອວ ສີມາ ຄາມສີມາ. ຄາມຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ນິຄມນຄຣານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຕເກ ປເທເສ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມໂຠຊກາ ພລິໍ ລຠນ຺ຕິ, ໂສ ປເທໂສ ອປ຺ໂປ ວາ ໂຫຕຸ, ມຫນ຺ໂຕ ວາ, ເອກໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ນາມ. ຍມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ເອກໍ ປເທສໍ ‘‘ອຍໍ ວິສຸໍ ຄາໂມ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕິ, ໂສປິ ວິສຸໍຄາມສີມາ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ສາ ຈ ອິຕຣາ ຈ ປກຕິຄາມສີມາ ພທ຺ຘສີມາສທິສາວ ໂຫຕິ. ເກວລໍ ປນ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗).

ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ວິຎ຺ຌາຏວິສທິເສ ອຣຎ຺ເຎ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄາມກໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ປນ ສີມາ ຕິຈີວຣວິປ຺ປວາສປຣິຫາຣມ຺ປິ ລຠຕິ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘານນ຺ຕິ ເກວຏ຺ຏານໍ. ອຄມນປເຖສູຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍປເຖສຸ. ຍຕ຺ຖ ຕທເຫວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕທເຫວ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕາທິເສສູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕສໍ ຄມນປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ໂອຣໂຕ ປນ ຄາມສີມາສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄາມສີມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຊ຺ເຌ ຐິຕານໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິໂຕກາສໂຕ ສພ຺ພທິສາສຸ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣສຸ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ. ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ສີໂມປຈາຣຕ຺ຖາຍ. ສີມາຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ພທ຺ຘສີມາຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສມາໂນ ສໍວາໂສ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມານສໍວາສາ. ເອໂກ ອຸໂປສໂຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກູໂປສຖາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸໂປສຖສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອວເສສກມ຺ມວເສນ ສມານສໍວາສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕາຕິ ອພທ຺ຘສີມາປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໔໙) ວຸຕ຺ຕາ. ອນຸ ອນຸ ອຑ຺ຒມາສໍ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ, ອຑ຺ຒມາເສ ອຑ຺ຒມາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ‘‘ອນຸທສາຫ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ເທເວຕິ ເມເຆ. ວລາຫເກສຸ ວິຄຕມຕ຺ເຕສູຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ໂສຕນ຺ຕິ ອຸທກປ຺ປວາໂຫ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາຕິ ປາຐເສໂສ. ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ຕິມຓ຺ຑລປຏິຈ຺ຉາທນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນິວາເສຕ຺ວາ. ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ. ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ (ປາຈິ. ໖໙໒) ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວເສນ ນທີລກ຺ຂຓສ຺ສ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວິເສສສພ຺ຠາວໂຕ.

ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉາເນນປິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ. ນທິໍ ວາ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ນທີກູລໍ ວາ ສມຸທ຺ທເວລໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເອຕໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນທິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣລກ຺ຂຓໍ. ໂລຓີປິ ຊາຕສ຺ສຣສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ວສ຺ເສ ປຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ເຕ ປິວິຕຸໍ ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕຸໍ ວາ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ ສຸກ຺ຂຕິ, ອຍໍ ຊາຕສ຺ສໂຣ ຄາມເຂຕ຺ຕສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທກຸກ຺ເຂເປນາ’’ຕິ. ກຖໍ ປນ ອຸທກໍ ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ. ອຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ນາມາຕິ ອຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂເປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ສີມາ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ປຣິສາ ວຑ຺ຒຕິ, ຕາວ ອຍໍ ສີມາປິ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິສປຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປເຍວ ປມາຓໍ. ສເຈ ປນ ນທີ ນາຕິທີຆາ ໂຫຕິ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ນິສີທຕິ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ. ສກລາປິ ນທີ ເອເຕສໍເຍວ ຠິກ຺ຂູນໍ ປໂຫຕິ.

ປກຕິວສ຺ສກາເລຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ປກຕິວສ຺ສກາເລ. ຈຕູສຸ ມາເສສູຕິ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ. ອຕິວຸຏ຺ຐິກາເລ ໂອເຆນ ໂອຕ຺ຖໂຕກາໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຄາມສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕສ຺ສເຣ ຊາຕປິຏ຺ຐິປາສາຓທີປເກສຸປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ນທີ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫຕິ ສມຕິຕ຺ຖິກາ, ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາປິ ອນ຺ໂຕນທິຍໍເຍວ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນາວາຍປິ ຐຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ປນ ນາວາຍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸທກຸກ຺ເຂປມຕ຺ຕເມວ ຫິ ສີມາ, ຕໍ ນາວາ ສີຆເມວ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີມາຍ ຎຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອນຸສ຺ສາວນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນາວໍ ອຣິຕ຺ເຕນ ວາ ຐເປຕ຺ວາ, ປາສາເຓ ວາ ລມ຺ພິຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ພທ຺ຘອຏ຺ຏເກປິ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ຊາຕຣຸກ຺ເຂປິ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາ ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕປາໂຣໂຫ ວາ ພຫິນທີຕີເຣ ວິຫາຣສີມາຍ ວາ ຄາມສີມາຍ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ສີມໍ ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ, ສາຂໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ພຫິນທີຕີເຣ ຊາຕຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ປວິຏ຺ຐສາຂາຍ ວາ ປາໂຣເຫ ວາ ນາວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກໂຣນ຺ເຕຫິ ສີມາ ວາ ໂສເຘຕພ຺ພາ, ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ພຫິປຕິຏ຺ຐິຕຠາໂຄ ນາເສຕພ຺ໂພ. ນທີຕີເຣ ປນ ຂາຓຸກໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘນາວາຍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ນທິຍໍ ເສຕຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສເຈ ອນ຺ໂຕນທິຍໍເຍວ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ, ເສຕຸມ຺ຫິ ຐິເຕຫິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ເສຕຸ ວາ ເສຕຸປາທາ ວາ ພຫິຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສີມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຖ ເສຕຸປາທາ ອນ຺ໂຕ, ເສຕຸ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕີຣານໍ ອຸປຣິອາກາເສ ຐິໂຕ, ວຏ຺ຏຕິ. ຊາຕສ຺ສເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ປກຕິວີຈິໂຍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອເຕນ ຍໍ ປເທສໍ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒນກອຸທກໍ ວາ ປກຕິວີຈິໂຍ ວາ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ທສ຺ເສຕິ. ສເຈ ອູມິເວໂຄ ພາຘຕິ, ນາວາຍ ວາ ອຏ຺ຏເກ ວາ ຐຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນທິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ສມຸທ຺ໂທ ຄາມສີມໍ ວາ ນິຄມສີມໍ ວາ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສມຸທ຺ໂທວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກປ຺ປິຍຠູມີຕິ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐິຕອຸທກນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕ ນທີຊາຕສ຺ສຣສມຸທ຺ໂທ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລຕິ ວສ຺ສານເຫມນ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸກ຺ເຂສຸປີຕິ ນິຣຸທເກສຸປິ. ຍຖາ ຈ ວາປິຂຓເນ, ເອວໍ ອາວາຏໂປກ຺ຂຣຓີອາທີນໍ ຂຓເນປິ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວປ຺ປໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ລາພຸຕິປຸສກາທິວປ຺ປໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ວາປິອາທິກໍ ກຕໍ, ຕໍ ຐານໍ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ກປ຺ປິຍຠູມິ. ສເຈ ປນ ຊາຕສ຺ສຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຖລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ປາຬິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ພເມວ ນໍ ມຫາຕຬາກໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ໂພປິ ອຊາຕສ຺ສໂຣ ໂຫຕິ. ຄາມສີມາສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ສເຈ ນທິມ຺ປິ ວິນາເສຕ຺ວາ ຕຬາກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ປາຬິ ພທ຺ຘາ, ອຸທກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຬາກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປຣິ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ອຸທກໍ ນທິໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສນ຺ທນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຏ຺ຏຕິ. ກາຈິ ນທີ ກາລນ຺ຕເຣນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມສີມໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນທີເຍວ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ວິຫາຣສີມໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ ‘‘ວິຫາຣສີມາ’’ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ. ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພຕິ ປໂຫນກຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ກຸນ຺ນທີອາທີສຸ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປໂຫນກຏ຺ຐານໂຕ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ສີໂມປຈາຣຕ຺ຖາຍ.

ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ຎເມກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ຈ ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔໗; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໔໗) – ຍສ຺ມາ ອຍໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິໂຕກາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລພ຺ຠຕິ, ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ນ ສພ຺ພທາ ເອກສທິສາ, ກທາຈິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກທາຈິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ຍທາ ຈ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕທາ ສີມາສງ຺ກໂຣ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎເມກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ, ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ຈ ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພຕິ. ຍໍ ປນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໂຕ ອຘິກໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ, ອູນກໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣນ, ອຸທກຸກ຺ເຂເປນ ວາ ໂຍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ສນ຺ນິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ, ອິທໍ ‘‘ກມ຺ມໍ ໂກເປຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາທີສຸ ວວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຕິ ອິມ’’ນ຺ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄມນໍ. ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ພທ຺ຘາພທ຺ຘວເສເນຘ, ສີມາ ນາມ ທ຺ວິຘາ ຕຫິໍ;

ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ວຊ຺ຊິ-ເຕກາທສ ວິປຕ຺ຕິກາ;

ພທ຺ຘສີມາ ຕິຘາ ຂຓ຺ຑາ-ທິໂຕ ຄາມາທິໂຕ ປຣາ’’ຕິ.

ສຠາຄາປຕ຺ຕິ ຈ ນາເມສາ ທຸວິຘາ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ, ອາປຕ຺ຕິສຠາຄາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ເນຕຣາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ລຫຸກາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ລຫຸເກນ ວິນຍກມ຺ເມນ ວິສຸຊ຺ຌນໂຕ ລຫຸກາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິໂຍ. ວຕ຺ຖຸສຠາຄາຍ ສງ຺ຆາທິເສສາປຕ຺ຕິຍາປິ ສຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນ ໂຫຕິເຍວ. ຍຖາຫ ‘‘ສຠາຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສນ຺ຕິເກ ອາວິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອາວິ ກໂຣຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ອາວິກຕາ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກຏາ ປນ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒). ຕສ຺ສາ ປນ ອເທສນາຄາມິນິໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸສຠາຄາຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ສມານຠາຄາ, ເອກໂກຏ຺ຐາສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມເມວ ວຕ຺ຖຸສຠາຄໍ ເທເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ, ໂຍ ເທເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິກາລໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອາປຕ຺ຕິສຠາຄນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສມານຠາຄໍ.

ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາຕິ ສາມນ຺ຕອາວາສໍ, ສມີປວິຫາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ຕທເຫວາຄມນຕ຺ຖາຍ. ປາເຫຕພ຺ໂພຕິ ເປເສຕພ຺ໂພ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອິຕິ ເອຕໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຠທ຺ທກໍ, ລທ຺ຘກປ຺ປນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂນ ເຈ ລເຠຖາຕິ ວິຫາຣານໍ ທູຣຕາຍ ວາ ມຄ຺ເຄ ປຣິປນ຺ຖາທິນາ ວາ ຍທິ ນ ລເຠຖ. ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ສຠາຄາປຕ຺ຕິ ອາວິ ກາຕຸມ຺ປິ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ລເຠຍ຺ຍ, ອາວິ ກຕ຺ວາປິ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຍທິ ປນ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸໂປສຖສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍວ ໂຫຕິ. ອຸໂຠປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ, ໂຍ ເທເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຠາຄາ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ໂຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິມຕິ ສໍສໂຍ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ເວມຕິໂກ. ‘‘ປຸນ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ເທສິເຕ ປນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ກສ຺ມາ ສຠາຄາປຕ຺ຕິເຍວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕາສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວິສຠາຄາປຕ຺ຕີສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ວິສຠາຄາສຸ ປນ ວິຊ຺ຊມານາສຸ ເຕສໍເຍວ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາປຕ຺ຕິ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວ.

ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ. ປຓ຺ຑກາທີນໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປຣໂຕ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທເສ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອຸປາທາຍ ໂຍ ໂກຈິ ນາຄມາຓວກາທິໂກ ອມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ອສ຺ສໂຄຓາທໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕິສ຺ສໍ ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລກຖາຍໍ. ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑໑) ຍສ຺ສ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທິໂນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ໂສ ອິຘາປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ເທເວ ອຸປາທາຍ ນາຄມາຓວກາທິໂກ ໂຍ ໂກຈິ ອມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ນາໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ສຸປຓ຺ຓມາຓວກາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ອນ຺ຕມໂສ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອຸປາທາຍ ໂຍ ໂກຈິ ອມນຸສ຺ສຊາຕິໂຍ, ໂສ ສພ຺ໂພວ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑). ຕິຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລທ຺ຘິ, ຕໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕິຕ຺ຖິກາ, ຕິຕ຺ຖິກາ ເອວ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎລທ຺ຘິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ. ປາຣິສຸທ຺ຘິ ເອວ ອຸໂປສໂຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ໂສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ໂອວາໂທວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ສຣູເປນ ກຖນໍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກເມ ອຍໍ ນາມ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ອາຓາປນໍ ປຎ຺ຎາປນໍ ອາຓາ, ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສທິສເມວ.

ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ນາມ –

‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ;

ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ;

ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີ;

ນ ສມໂຓ ໂຫຕິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ.

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ;

ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນໍ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນໍ.

‘‘ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ;

ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ຠຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນໍ;

ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.(ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓-໑໘໕) –

ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໘໕) ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ນາມ ປຣມໍ ຕໂປ. ຕິຕິກ຺ຂາຕິ ຂນ຺ຕິຍາ ເອວ ເວວຈນໍ, ຕິຕິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ປຣມ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ. ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີຕິ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ປຣໍ ອຸປຆາເຕຕິ ພາຘຕິ ວິຫິໍສຕິ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖປາໂທ ປນ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ‘‘ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ‘‘ນສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ ເວວຈນໍ. ‘‘ປຣູປຆາຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ‘‘ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ເວວຈນໍ. ອຖ ວາ ປຣູປຆາຕີຕິ ສີລູປຆາຕີ. ສີລຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ‘‘ປຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຈ ສມໂຓ ປຣໍ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສີລວິນາສໂກ, ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ອຠາວາ ປຣູປຆາຕີ ໂຫຕິ, ປຣໍ ອນ຺ຕມໂສ ຑໍສມກສມ຺ປິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ໂສ ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ. ກິໍ ກາຣຓາ? ມລສ຺ສ ອປພ຺ພາຊິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ປພ຺ພາຊຍມຕ຺ຕໂນ ມລໍ, ຕສ຺ມາ ‘ປພ຺ພຊິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໘໘) ອິທຎ຺ຫິ ປພ຺ພຊິຕລກ຺ຂຓໍ. ໂຍປິ ນ ເຫວ ໂຂ ອຸປຆາເຕຕິ ນ ມາເຣຕິ, ອປິຈ ທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫເຐຕິ, ໂສ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ ສມໂຓ ນ ໂຫຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ວິເຫສາຍ ອສມິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ, ‘ສມໂຓ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໖໕) ອິທຎ຺ຫິ ສມຓລກ຺ຂຓໍ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ສພ຺ພປາປສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາກຸສລສ຺ສ. ອກຣຓນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ກຸສລສ຺ສາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປທາຕິ ອຸປສມ຺ປາທນໍ ປຏິລາໂຠ. ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວທາປນໍ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິໂສຘນໍ, ຕໍ ປນ ອຣຫຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສີລສໍວເຣນ ສພ຺ພປາປໍ ປຫາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຫິ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ກຸສລໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐິ.

ຕຕິຍຄາຖາຍ ອນູປວາໂທຕິ ວາຈາຍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປວທນໍ. ອນູປຆາໂຕຕິ ກາເຍນ ກສ຺ສຈິ ອຸປຆາຕສ຺ສ ອກຣຓໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ຍໍ ຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປອຕິໂມກ຺ຂໍ ອຕິປໂມກ຺ຂໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສີລໍ, ປາຕິ ວາ ອຄຕິວິເສເສຫິ, ໂມກ຺ເຂຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຠເຍຫິ. ໂຍ ວາ ນໍ ປາຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ. ສໍວໂຣຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂໂຓ ສໍວໂຣ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາ. ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນນ຺ຕິ ຊນສງ຺ຆຏ຺ຏນວິຣຫິຕໍ ນິຊ຺ຊນສມ຺ພາຘໍ ວິວິຕ຺ຕໍ, ເສນາສນຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທ຺ວິຫິເຍວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສາມຎ຺ເຎນ ອິຕຣທ຺ວຍສ຺ສາປິ ລກ຺ຂຓຫາຣນເຍນ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕໂຕປິ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ອາໂຍໂຄ ຈ ອນຸໂຍໂຄ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣສ຺ສ ອນຸປວທນໍ, ອນຸປຆາຕນໍ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ສໍວໂຣ, ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠເຄສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວສິຠາວາຍ ວິວິຕ຺ຕເສນາສນເສວນຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ. ອິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຄາຖາໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ. ຕໍ ສາວກາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ສາວກາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ.

ອນຸປຄໂຕ ນາມ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອສຕິຍາ ປຸຣິມິກາຍ ອນຸປຄໂຕ ວາ. ຈາຕຸມາສິນິຍນ຺ຕິ ຈາຕຸມາສິຍໍ. ສາ ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ປາຣິປູຣິຠູຕາຕິ ຈາຕຸມາສີ, ສາ ເອວ ‘‘ຈາຕຸມາສິນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສໍ ຈາຕຸມາສິນິຍໍ. ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິນິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍສາມຄ຺ຄິນ຺ຕິ ກາເຍນ ສມຄ຺ຄຠາວໍ, ຫຕ຺ຖປາສູປຄມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຕາ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ປຎ຺ຈ, ປຸຣິເມຫິ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉິເມຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຎຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕພ຺ພາ. ສເຈປິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕໂຍ, ທ຺ເວ, ເອໂກ ວາ ໂຫຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕໂຍ, ທ຺ເວ, ເອໂກ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອຖ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ຕໂຍ, ທ຺ເວ ວາ, ເອເສວ ນໂຍ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ – ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄຕາ ໂຖກຕຣາ ເຈວ ໂຫນ຺ຕິ ສມສມາ ຈ, ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາຍ ຈ ຄຓໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆປ຺ປວາຣຓາວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ປວາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ປຸຣິມິກາຍ ຕໂຍ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ເອໂກ ໂຫຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສງ຺ຆຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄຓຎຕ຺ຕິຍາ ປນ ໂສ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຓວເສນ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ອິຕເຣນ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ທ຺ເວ, ປຈ຺ຉິມິກາຍ ທ຺ເວ ວາ ເອໂກ ວາ, ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປຸຣິມິກາຍ ເອໂກ, ປຈ຺ຉິມິກາຍປິ ເອໂກ, ເອເກນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ, ເອເກນ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປຸຣິມວສ຺ສູປຄເຕຫິ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປຄຕາ ເອເກນປິ ອຘິກຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂຖກຕເຣຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຕິກຈາຕຸມາສິນິປວາຣຓາຍ ປນ ສເຈ ປຐມໍ ວສ຺ສູປຄເຕຫິ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິເຕຫິ ປຈ຺ຉາ ອຸປຄຕາ ອຘິກຕຣາ ວາ ສມສມາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປວາຣຓາຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວາເຣຕພ຺ພໍ. ເຕຫິ ປວາຣິເຕ ປຈ຺ຉາ ອິຕເຣຫິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ອຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ວສ຺ສູປຄຕາ ໂຖກາ ວາ ເອໂກ ວາ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເຕນ ປວາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອໍເສ ສາຘຸກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສເຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ປາຣິວາສິໂກປິ ອຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆນວກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປາຬິຍາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສິຍມາເນ ປນ ປາຬິຍາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ປາຬິໍ ວິຫາຍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ປວາຣຓາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓີຍນ຺ຕິ ສມ຺ມຊ຺ຊນາທິໍ ນວວິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ຈ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ, ເອວເມຕ຺ຖາປິ ຕີຫິ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ, ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ທ຺ວີຫິປິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເກນາປິ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫຸ, ຕສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາສໍວາສເກຫີຕິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສເກຫິ. ອນາວາໂສ ນາມ ນວກມ຺ມສາລາທິໂກ ໂຍ ໂກຈິ ປເທໂສ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນາຕິ ສງ຺ຆປ຺ປໂຫນເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວິນາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ທສວິຘມນ຺ຕຣາຍໍ ວິນາ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ເຖນ ອນ຺ຕຣາເຍ ວາ ສຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈ ອາວາສາທໂຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ເອວໍ ສເຈ ວິຫາເຣ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ສີມາປິ ນທີປິ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພາ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸໂປສຖາປິ ອາວາສາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ຄໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ລຠຕິ. ອາຣຎ຺ຎເກນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖທິວເສ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣເມວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຊຎ຺ຎາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໑) ເອວຣູໂປ ປນ ອາວາໂສ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ເຕນາປິ ຫິ ອິມິນາ ເນວ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ ກໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈາຕິ ອາສເນນ ສຫ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸທກຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາຕໂຕ ປຐມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓໍ. ປຸພ຺ພກຣຓໂຕ ປຈ຺ຉາ ກຕ຺ຕພ຺ພມ຺ປິ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຐມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໂຕ ປຐມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’’ມິຈ຺ເຈວ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ນວວິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖເຣນ ອາຓຕ຺ເຕນ ອຄິລາເນນ ນ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນ ສມ຺ມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໑໕໙) ວຈນໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ເຖເຣນ ອາຓຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ.

ສເຈ ປນ ອາຓຕ຺ໂຕ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຕາວກາລິກມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ສາຂາຠງ຺ຄໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອຕ຺ຖາຍ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປີຐຜລກາທິອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ອາສນານິ ນຕ຺ຖິ, ສໍຆິກາວາສໂຕປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຫຣິຕພ຺ພານິ. ອາສເນສຸ ອສຕິ ກຏສາຣເກປິ ຕຏ຺ຏິກາໂຍປິ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຏ຺ຏິກາສຸປິ ອສຕິ ສາຂາຠງ຺ຄານິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພານິ. ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ປທີໂປ ກາຕພ຺ໂພຕິ ປທີເປຕພ຺ໂພ, ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຓາເປນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ເຕລໍ ວາ ວຏ຺ຏິ ວາ ກປລ຺ລິກາ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕລາທີນິ ນຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕພ຺ພານິ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ກປາເລ ອຄ຺ຄິປິ ຊາເລຕພ຺ໂພ. ອາຓາເປນ຺ເຕນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ສທາກາລເມວ ເອໂກ ວາ ຠາຣນິຕ຺ຖຣຓໂກ ວາ ສຣຠາຓກຘມ຺ມກຖິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ນ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ, ອວເສສາ ປນ ວາເຣນ ອາຓາເປຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຖເຣນາປິ ປຕິຣູປໍ ຎຕ຺ວາ ອາຓາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ພຫິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນາຕິ ນທິຍາ ວາ ສີມາຍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ, ‘‘ກໂຕ ມຍາ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ອຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິຈ຺ຈປ຺ປສຸໂຕ ວາຕິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາທິກິຈ຺ຈປ຺ປສຸໂຕ ວາ. ສເຈ ຄິລາໂນ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຎ຺ເຈນ ວາ ປີເຐນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ສເຈ ໂຂ ມຍໍ ອິມໍ ຄິລານໍ ຐານາ ຈາເວສ຺ສາມ, ອາພາໂຘ ວາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລກິຣິຍາ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ໂສ ຄິລາໂນ ຐານາ ຈາເວຕພ຺ໂພ, ສງ຺ເຆນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ຕ຺ເວວ ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ກເຣຍ຺ຍ ເຈ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສເຈ ພຫູ ຕາທິສາ ຄິລານາ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ປຏິປາຏິຍາ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ທູເຣ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ໂຆ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ຕ຺ເວວ ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອາຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉນ຺ທຫາຣໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິນ຺ເນ ຉນ຺ເທ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ກມຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໖໕) ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ທທານປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເມ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຉນ຺ທຫາຣໂກ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິນ຺ເນ ຉນ຺ເທ ສງ຺ຆປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ອາຫໂຏ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ, ຉນ຺ທຫາຣກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໂຕ ຕໍ ໂມເຈຕຸໍ ‘‘ຉນ຺ທໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພຕິ ມນສາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາຍປ຺ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ເຄນ ວາ, ວາຈໍ ປນ ນິຈ຺ຉາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕເຖວ ວາຈາຍ ວາ, ອຸຠຍຖາປິ ສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ກາຍວາຈາຫິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ຊານາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ຍາຍ ກາຍຈິປິ ຠາສາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິທາເນປິ ຉນ຺ທທາເນ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕໍ ປນ ເທນ຺ເຕນ ປຐມໍ ສນ຺ຕີ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ສາປຕ຺ຕິໂກ ສມາໂນ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ຫຣ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໔) ວຕ຺ຕຸໍ ລຠຕິ. ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ‘‘ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕໍ ເທຕີຕິ ສຣູເປກເສສນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕຣາຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ນາມ ພິຬາລພນ຺ຘນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສງ຺ຂລິກາຍ ປຐມວລຍໍ ທຸຕິຍວລຍໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕຕິຍໍ, ເອວມຍມ຺ປິ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ທາຍເກນ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໖໔; ວິ. ວິ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໒.໑໖໔). ຕສ຺ມາ ສາ ພິຬາລສງ຺ຂລິກສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ພິຬາລສງ຺ຂລິກຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍາສໍ ກາສຎ຺ຈິ ສງ຺ຂລິການໍ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຸຕຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍໍ ອຣຕິ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຸຕຸ, ຕສ຺ສ ອກ຺ຂານໍ ອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ອຸຕຸອາຈິກ຺ຂນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນໍ, ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຫມນ຺ຕາທີນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓນາຕິ ກລນາ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທນໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາໂທ. ສ຺ເວ ອຸໂປສໂຖຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ‘‘ສ຺ເວ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ເຊວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ຺ນຣສິເກ ອຸໂປສເຖ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ, ຈາຕຸທ຺ທສິເກ ເຕຣສິຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ເຕຣສິຍໍເຍວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ວາ ປນ຺ນຣສິໂກ ວາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ຠຄິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ຺ນຣສິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ປນ຺ນຣສິໂກ ຠຄິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐເປຕ຺ວາ ພາລໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄິລານໍ, ຐເປຕ຺ວາ ຄມິກໍ ອວເສເສຫິ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາໂຣຈນວິຘານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ພາໂລ. ຈາຕຸທ຺ທສິກປນ຺ນຣສິເກສຸ ອຸໂປສເຖສຸ ວາ ປາຏິປເທ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຄມິໂຍ, ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິຘ ຄມິໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ນິວາໂສ ອສ຺ສາຕິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ. ໂສປິ ‘‘ອຫໍ ອຣຎ຺ຎວາສີ, ສ຺ເວ ອຸໂປສໂຖ, ວິຫາເຣ ນ ວສາມີ’’ຕິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຍທິ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໔). ເຕນ ປນ ປຈ຺ຈາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ສງ຺ເກໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣຎ຺ຎິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ໂອວາທໍ ຄເຫຕຸໍ, ສງ຺ເກຕຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ອຕ຺ຣ ປຕິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕). ຕສ຺ມາ ອາຣຎ຺ຎິເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວສນຄາເມ ຠິກ຺ຂາ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທິສ຺ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂນ ຈສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາ ສຸລຠາ ໂຫຕິ, ສາມນ຺ຕຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຄາມໍ ອາຄມ຺ມ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທູຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ເກໂຕ ກາຕພ຺ໂພ ‘‘ອຫໍ ອສຸກໍ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ສຠໍ ວາ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ, ຕຕ຺ຣ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຕຕ຺ຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອຄນ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສງ຺ເກຕໍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຍາ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕). ອຸໂປສຖຄ຺ເຄຕິ ອຸໂປສຖກຣຓຏ຺ຐາເນ. ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫີຕິ –

‘‘ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ, ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ. ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ. ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາຍ ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໔໗) –

ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ. ປາສາທິເກນາຕິ ປສາທາວເຫນ ນິທ຺ໂທເສນ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ເມນ. ສມ຺ປາເທຕູຕິ ຕິວິຘໍ ສິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕຸ. ຍທາ ປນ ຕາຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກໍເຍວ ທິສ຺ວາ ໂອວາໂທ ຍາຈິໂຕ, ຕທາ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆຫິ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈວເສນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກາຈິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ຍາຈມານາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ເອວໍ ວເທຫີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ ອຎ຺ເຎນ ກຖາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທິໍ ສຍໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕພ຺ພໍ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ຕາຫີ’’ຕິ ພຫຸວຈນໍ. ເອກໂຕ ສເຫວ.

ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປເກນ ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນເກນ ວາ. ອິຕເຣນ ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ເອໂກ ວາ, ຕຕ຺ຖ ອິຕເຣນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ສຍເມວ ສມ຺ມໂຕ, ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕເຖວາຕິ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ‘‘ອາໂຣເຈຕ຺ວາວາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາໂຣຈນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອວາໂທ ນ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ, ໂຍ ນ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໕) ວຈນໂຕ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ອນາໂຣເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຣິສຸທ຺ຘຠາວນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘຕໍ. ອາໂຣເຈຖາຕິ ອາວິ ກໂຣຖ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ ອຍມນຸໂຍໂຄ ຠເວຍ຺ຍ. ກິໍ ຕໍ, ຍໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິ. ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສນ຺ຘິຍຕີຕິ ປຸພ຺ພວຈເນນ ອປຣໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາມຄ຺ຄິຍາຕິ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ສຫິຕຕາຍ. ຄຓສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ເທສກໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕຸວຄ຺ເຄ ເສສຠິກ຺ຂູນໍ. ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ເຆນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ. ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ສຠາໂວ.

ເຖຣາ ຈ ນວາ ຈ ມຊ຺ຌິມາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ທສວສ຺ສາ, ອຕິເຣກທສວສ຺ສາ ຈ ເຖຣາ. ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສາ ນວາ. ປຎ຺ຈວສ຺ສາ, ອຕິເຣກປຎ຺ຈວສ຺ສາ ຈ ມຊ຺ຌິມາ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ອຕ຺ຖິກໍ ກຕ຺ວາ, ຕໍ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິໍ ກຕ຺ວາ. ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ. ໂສຕທ຺ວາຣວເສນາຕິ ໂສຕທ຺ວາຣິກຊວນວິຎ຺ຎາຓວເສນ. ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣາມາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຖກມ຺ປິ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ອເທນ຺ຕາ ສພ຺ເພນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາວຊ຺ເຊມ, ສລ຺ລກ຺ເຂມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນສິ ກໂຣມາຕິ ອາວຊ຺ເຊມ, ສມນ຺ນາຫຣາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຈ ໂຂ ມນສິກາໂຣ ນ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິປາທນລກ຺ຂໂຓ, ອຖ ໂຂ ວີຖິປ຺ປຏິປາທນຊວນປ຺ປຏິປາທນມນສິກາຣປຸພ຺ພກຈິຕ຺ເຕ ຐປນລກ຺ຂໂຓຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ນ ສເມຕີຕິ ນ ສໍຄຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ ນ ສໍຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມຄ຺ຄສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຈາ’’ຕິອາທິ. ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ເຆ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕຄໂຘ.

ອິທານິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕຕິ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ປິຍວຈເນນ ອາລປນໍ.

ອລຊ຺ຊິຕາຕິ ອລຊ຺ຊິຕາຍ, ອລຊ຺ຊນຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ‘‘ອຎ຺ຎາຓຕາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປກຕຕາຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ອຠິຠູຕຕາຍ. ສຕິສມ຺ໂມສາຕິ ສຕິວິປ຺ປວາສໂຕ. ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມນໍ.

ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ສຎ຺ເຈເຕຕ຺ວາ, ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ວີຕິກ຺ກມຈິຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຄູຫຕີຕິ ນິຄູຫຕິ ນ ເທເສຕິ ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ລຊ຺ຊາຍ ປຣິຄູຫນ຺ໂຕ ອລຊ຺ຊີ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ກິໍ ອິມິນາ’’ຕິ ອນາທຣິເຍນ ປຣິຄູຫນ຺ໂຕ ອລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຄຕິຄມນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຠຓ຺ຑຠາຊນີຍຏ຺ຐານາທີສຸ ຉນ຺ທາຄຕິອາທິເຠທໍ ອຄຕິຄມນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ. ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສມຸຏ຺ຐານລຊ຺ຊາວິຣຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາທຣິຍວເສເນວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ອາປນ຺ນຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຣິຄູຫນ຺ໂຕ, ຠຓ຺ຑຠາຊນີຍຏ຺ຐານາທີສຸ ອຄຕິຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອລຊ຺ຊີ ໂຫຕິ, ນ ອິຕໂຣຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ມນ຺ໂທຕິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ, ອປຎ຺ຎສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ໂມມູໂຫຕິ ອຕິສໍມູຬ຺ໂຫ. ວິຣາເຘຕີຕິ ນ ຣາເຘຕິ ນ ສາເຘຕິ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈຕິ ວິນຍສໍສເຍ. ກປ຺ປິຍໍ ເຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ວິນຍຘຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາຕິກໍ, ປທຠາຊນໍ, ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ, ອນາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກປ຺ປຕິ, ອາວຸໂສ, ມາ ເອຕ຺ຖ ກງ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ສຫເສຍ຺ຍຈີວຣວິປ຺ປວາສາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຫເສຍ຺ຍາ ນາມ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ອຸຕ຺ຕຣິທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ, ວິປ຺ປວາໂສ ນາມ ເອກຣຕ຺ຕຉາຣຕ຺ຕວເສນ ວິປ຺ປວາໂສ. ອາທິສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກມາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍປາຈິຕ຺ຕິຍປາຏິເທສນີຍທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕສງ຺ຂາຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ.

ເທເສຕຸ ວາ ປກາເສຕຸ ວາຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວາ ຄຓມຊ຺ເຌ ວາ ເອກປຸຄ຺ຄເລ ວາ ເທເສຕຸ ວາ ປກາເສຕຸ ວາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິເທສນາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ. ວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ເທສນາວິເສສຕ຺ຕາ ‘‘ເທສນາ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປກາເສຕຸ ວາຕິ ອາໂຣເຈຕຸ ວາ.

ເອວໍ ອນາປນ຺ນາ ວາຕິ ເອວໍ ຉນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອນາປນ຺ນາ ວາ. ວຸຏ຺ຐິຕາ ວາຕິ ປຣິວາສາທິນາ ວຸຏ຺ຐິຕາ ວາ. ອາໂຣຈິຕາ ວາຕິ ອາວິກຕາ ວາ. ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາວິກໂຣມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາຈິກ຺ຂາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາໂຣເຈມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມມ ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ວາ ວທຕຸ, ‘‘ເອກໍ ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາວິກໂຣມີ’’ຕິ ວາ ອາທິນາ ນເຍນ ວທຕຸ, ສພ຺ເພຫິປິ ອາກາເຣຫິ ອາໂຣຈິຕາວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາວິກໂຣມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວທຕິ, ອນາວິກຕາ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ. ວຕ຺ຖຸໍ ອາໂຣເຈຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕິ, ອຸຠຍໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຕິວິເຘນາປິ ອາໂຣຈິຕາວ ໂຫຕິ. ອສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາປິ ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ‘‘ອາມ, ມຍໍ ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາປີຕິ ອປິສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິໍ ຕໍ ຍາວຕຕິຍານຸສາວິຕໍ ນາມ, ກຖຎ຺ເຈຕໍ ຍາວຕຕິຍານຸສາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ວິຈາຣຓາຍໍ ອາຈຣິຍານໍ ມຕິເຠທມຸເຂນ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸສາວິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນເຠທໂຕຕິ ອຣີຍຕິ ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຠິເຘຍ຺ຍໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊີຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ອເນນາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອກ຺ຂຣໍ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນານິ, ເຕສໍ ເຠໂທ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນເຠໂທ, ຕໂຕ, ອຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ຈ ວິສທິສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອນຸສາວນຎ຺ຫິ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອຠິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ’’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຕຍສ຺ສ. ອວສ຺ສຎ຺ເຈຕເມວໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ອຕິປ຺ປສງ຺ໂຄປິ ສິຍາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍທິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ’’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຕຍໍ. ອປເຣ ‘‘ອນຸສາວິຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ນ ອຕີຕຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ອຖ ໂຂ ອນາຄຕຕ຺ຖໍ. ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ກາລນ຺ຕຣວິຫິໂຕປິ ປຈ຺ຈໂຍ ກາລນ຺ຕເຣ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ວິກປ຺ເປສຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປເຣ ‘ອນຸສາວິຕ’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຸປຣິ ອຸທ຺ເທສາວສາເນຕິ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາວສາເນ. ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕີນໍ ອຠາວໂຕຕິ ອນາຄຕຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ກາຣຓສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ. ອິທານິ ຕເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຖເມຕໍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ຈສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຍນ຺ຕິ ອນາຄຕກາໂລ. ອນຸສາວິຕໍ ເຫສ຺ສຕີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອນຸປ຺ປໂຍຄໍ ອນາຄຕກາລໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນຸສາວິຕໍ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ໂຘ ວເທຍ຺ຍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ເຈຕ຺ຖ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ຕ-ປຈ຺ຈໂຍ ສິຍາ, ຕຖາ ສຕິ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ນາມ ວິເສສນວິເສສ຺ຍຠາໂວ, ໂສ ຈ ອນຸປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ສມານຕ຺ຖຠາເວ ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນາສຕີຕິ ‘‘ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸປ຺ປໂຍຄໍ ວເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອນາຄຕໍ ນ ທີເປຕິ, ອຕີຕກາລເມວ ທີເປຕີຕິ. ອນຸສາວິຍມາເນຕິ ວຈນໂຕຕິ ‘‘ອນຸສາວິຍມາເນ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ກິມິທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວຕຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກິໍ ເຕນ ລກ຺ຂີຍຕິ, ເຍເນຕໍ ລກ຺ຂຓວຈນມຕ຺ຕໍ ສິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນາຕິ ລກ຺ຂຓວຈນມຕ຺ເຕນ ເຫຕຸນາ.

ຕເທຕນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິກໍ ຍາວຕຕິຍານຸສາວນໍ. ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ໂນປລພ຺ຠຕິ. ອິມເມວ ຈ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມໍ ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ. ຍທິ ຫິ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຕຍໍ ຍາວຕຕິຍານຸສາວນໍ ສິຍາ, ຕເທວ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໓໒ ອາທໂຍ) ວເທຍ຺ຍ, ນ ປນ ‘‘ສກິມ຺ປິ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນນຸ ຈາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນ ອາຄໂຕ, ອຖ ກຸໂຕ ລທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ອຍເມຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ວິນຍຏ຺ຐາເນສຸ ກຕປຣິຈຍານໍ ອາຈຣິຍານໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປນ຺ຕີ ປເວຓິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ, ຕາຍ ອາຠໂຕ ອານີໂຕ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠໂຕ.