ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑໍ

໑. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ, ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາປນໍ, ສມ຺ປຊານສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ, ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິອາທິ. ໂສ ຈ ປນ ມຸສາວາໂທ ປຸພ຺ພຠາຄກ຺ຂເຓ, ຕງ຺ຂເຓ ຈ ວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓິສ຺ສ’ນ຺ຕິ, ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘ມຸສາ ຠຓາມີ’’’ຕິ (ປາຈິ. ໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຊານິຕ຺ວາ ວຈນກ຺ຂເຓປິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເອຕຎ຺ຫິ ທ຺ວຍໍ ອງ຺ຄຠູຕໍ, ອິຕຣໍ ປນ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕໍ. ນນຸ ເຈຕໍ ຠຓນເມວ ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠຓນຎ຺ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕຈ຺ຉສ຺ສ.

ຫຕ຺ຖກໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖໂກຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ສກ຺ຍານໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ສກ຺ຍກຸລໂຕ ອສີຕິ ປຸຣິສສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ເຕສໍ ໂສ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານນາທິວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານນໍ ນາມ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ກຎ຺ຈິ ໂທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຸນ ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ນິທ຺ໂທສຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ມເມວ ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານນໍ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓໍ, ສມ຺ປຊານມຸສາຠາສນໍ, ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສໍວາທກຣຓຎ຺ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິທານິ ອາປຕ຺ຕິເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ສຫສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອວີມໍສິຕ຺ວາ ເວເຄນ ທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທິນາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ປກ຺ຂລນ຺ໂຕ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຈີຣ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຠຓຕິ, ອຍໍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ສາມເຓເຣນ ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ເກຬິໍ ກຸຣຸມາໂນ ‘‘ຕວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ທາຣຸສກຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ສິງ຺ຄາລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸຍາ ເຕ ຍາເນນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ກທ຺ທເມ ລຄ຺ຄຈກ຺ກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕານໍ ອຍໍ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເນວ ທວາ, ນ ຣວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ໂສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ໂຫຕິ – ເອໂກ ຄາເມ ໂຖກໍ ເຕລໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອາຄໂຕ ສາມເຓຣໍ ຠຓຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ກຸຫິໍ ຄໂຕ, ຄາໂມ ເອກເຕໂລ ອໂຫສີ’’ຕິ ວາ, ປຈ຺ຉິກາຍ ຐປິຕໍ ປູວຂຓ຺ຑໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ປຈ຺ຉິກາຫິ ປູເວ ຈາເຣສຸ’’ນ຺ຕິ ວາ, ອຍໍ ມຸສາວາໂທວ ໂຫຕິ. ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຕິ ວິສໍ ວາເທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວິສໍວາທນໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ, ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ກຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ໂອມສວາເທຕິ ຂຸໍສນຄຣຫຓວຈເນ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ເນວ ກຓ຺ຓສຸຂໍ, ນ ຫທຍສຸຂໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ກຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ຫທຍຎ຺ຈ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂອວິຊ຺ຌນວຈເນ’’ຕິ, ຊາຕິອາທີຫິ ຆເຏຕ຺ວາ ວຈເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ ເຈວ ຈຓ຺ຑາລາທິ ຫີນາ ຈ ຊາຕິ. ນາມໍ ນາມ ອວກຓ຺ຓກາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ນາມໍ. ໂຄຕ຺ຕໍ ນາມ ໂກສິຍາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ໂຄຕມາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ໂຄຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມໍ ນາມ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ. ສິປ຺ປໍ ນາມ ນຬກາຣາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ມຸທ຺ທາຄຓນາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ສິປ຺ປໍ. ອາພາໂຘ ນາມ ສພ຺ໂພປິ ໂຣໂຄ ຫີໂນເຍວ. ອຖ ວາ ມຘຸເມໂຫ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ, ເສໂສ ຫີໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ລິງ຺ຄໍ ນາມ ອຕິທີຆາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ນາຕິທີຆາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ລິງ຺ຄໍ. ກິເລໂສ ນາມ ຣາຄາທິໂກ ສພ຺ໂພປິ ກິເລໂສ. ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕາທິກາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ ເຈວ ປາຣາຊິກາທິ ອນຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຈ ອາປຕ຺ຕິ. ອກ຺ໂກໂສ ນາມ ‘‘ໂອຏ຺ໂຐສີ’’ຕິອາທິໂກ ຫີໂນ ເຈວ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕສີ’’ຕິອາທິໂກ (ປາຈິ. ໑໕) ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ອກ຺ໂກໂສ.

ຍຖາ ຕຖາຕິ ປາຬິອາຄຕານາຄຕປທານໍ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ. ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸນິອາທໂຍ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ຈາ’’ຕິອາທິ. ທວກມ຺ຍຕາ ນາມ ເກຬິຫສາຘິປ຺ປາຍຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນານຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ເຈວ ປາຬິອາຄຕານາຄຕປເທສຸ ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລສີ’’ຕິອາທິກາຍ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ອນຸສິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິປິ ຈຓ຺ຑາໂລສິ, ປາປໍ ມາ ອກາສິ. ມາ ຕໂມຕມປຣາຍໂຓ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໓໕) ນເຍນ ກເຖນ຺ໂຕ ອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎຕິ ປິສຕີຕິ ປິສຸຓາ, ຍາຍ ວາຈາຍ ສມຄ຺ເຄ ສຕ຺ເຕ ອວຍວຠູເຕ ວຄ຺ເຄ ຠິນ຺ເນ ກໂຣຕິ, ສາ ວາຈາ ປິສຸຓາ, ປິສຸຓາ ເອວ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ຕາຍ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປິສຸໂຓ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ເປສຸຎ຺ຎໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎ, ຠິກ຺ຂຸໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ອຸປສໍຫຏເປສຸຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິອາທີຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸປສໍຫຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍາຕິ ຍສ຺ສ ຕໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ເອວມຫໍ ເອຕສ຺ສ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານຕາຍ. ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນາຕິ ‘‘ເອວມຍໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ປເຣນ ເຠທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ. ອຖ ວາ ປິຍສຸຎ຺ຎກຣຓໂຕ ເປສຸຎ຺ຎໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໓໖) ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ, ຍາຍ ວາຈາຍ ຍສ຺ສ ຕໍ ຠາສຕິ, ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ, ປຣສ຺ສ ຈ ສຸຎ຺ຎຠາວໍ ກໂຣຕິ, ສາ ວາຈາ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ປາຬິມຸຕ຺ຕກອກ຺ໂກສູປສໍຫາເຣຕິ ‘‘ໂຈໂຣສີ’’ຕິອາທິນາ ອກ຺ໂກສສ຺ສ ອຸປສໍຫາເຣ. ‘‘ອນກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ປນ ເປສຸຎ຺ຎກຣໍ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ, ວຈນໍ ວາ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອາປຕ຺ຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕຖາປິ ທຸກ຺ກເຏນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໓໖) ວທນ຺ຕິ. ປາປຄຣຫິຕາຍ ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ, ເອກຎ຺ຈ ຂມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ນິລ຺ລຊ຺ໂຊ, ອີທິສມ຺ປິ ນາມ ຠວນ຺ຕໍ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເກວລໍ ປາປຄຣຫິຕາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ.

ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຍ຺ຍາຕິ ເອກໂຕ ປທໍ ປທໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຍ຺ຍ, ໂກຏ຺ຐາສໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ວາເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ນ ເກວລໍ ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫຘມ຺ມໍເຍວ ປທໂສ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍໍ ອນາຣຸຬ຺ຫມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕) ສີລູປເທສ ຘຸຕງ຺ຄປຎ຺ຫອາຣມ຺ມຓກຖາ ພຸທ຺ຘິກທຓ຺ຑກຎ຺ຎາຓວຕ຺ຖຸອສຸຠກຖາທີນໍ ຄຫຓໍ. ເມຓ຺ຑກມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫສຸ ເຖຣສ຺ສ ສກປ຺ປຏິຠາເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ. ວຓ຺ຓປິຏກອງ຺ຄຸລິມາລປິຏກຣຏ຺ຐປາລຄຊ຺ຊິຕອາຬວກຄຊ຺ຊິຕຄູຬ຺ຫມຄ຺ຄຄູຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣຄູຬ຺ຫວິນຍເວທລ຺ລປິຏກາທີນິ ປນ ອພຸທ຺ຘວຈນານິເຍວ.

ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ປທໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປທານຸປທອນ຺ວກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊເນສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປທນ຺ຕິ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອນຸປທນ຺ຕິ ທຸຕິຍປາໂທ. ອນ຺ວກ຺ຂຣນ຺ຕິ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວາ ເອກໍ ອກ຺ຂຣໍ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ. ອກ຺ຂຣສມູໂຫ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທໍ. ປຐມໍ ປທໍ ປທເມວ, ທຸຕິຍໍ ອນຸປທນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕສຸ ປທາທີສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສປຸຄ຺ຄເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ປທາທິຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຖ ຄາຖາພນ຺ເຘສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໔໕) ຕາວ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑, ໒) ເອກເມກໍ ປທໍ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເອກໂຕເຍວ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ປທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເຖເຣນ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປທໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ’’ຕິ ວຈນກາເລ ປຕ຺ເຕນ ສາມເຓເຣນ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປທຄຓນາຍ. ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໓໕໓, ໓໕໖) ວຈນກາເລ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ຣູ’’ ກາຣມຕ຺ຕເມວ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ວກ຺ຂຣຄຓນາຍ. ເອສ ນໂຍ ຄາຖາພນ຺ເຘປິ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໕໓, ໓໕໖) ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຈຍມາໂນ ເຖເຣນ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ສາມເຓໂຣ ສີຆປຎ຺ຎຕາຍ ‘‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ອນິຈ຺ຈປທໍ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ອນິຈ຺ຈປເທນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ໂຕ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ, ເອວໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎິເວມຕິກອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫເຓ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ສຊ຺ຌາຍກຣເຓ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ນິສິນ຺ນານໍ ຠຓາມີ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ວທຕິ, ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ເວປິ ຐິຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ, ສາມເຓໂຣ ຐິໂຕ, ‘‘ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຓາມີ’’ຕິ ຠຓໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ທຫໂຣ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຕໂຣ ນິສີທຕິ, ‘‘ຐິຕສ຺ສ ຠຓາມີ’’ຕິ ຠຓໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສາມເຓໂຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ເນ ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກາ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ສາມເຓໂຣ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕິ, ເຍສໍ ວາເຈຕິ, ເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອເກນ ທິສາຠາເຄນ ປລາຍນກຄນ຺ຖໍ ນາມ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິ.

ສຊ຺ຌາຍກຣເຓຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ສຊ຺ຌາຍກຣເຓ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫເຓຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫເຓ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສເຈ ເອກຄາຖາຍ ເອໂກ ປາໂທ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ອວເສສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ໂຖ ນາມ. ເອເຕນ ນເຍນ ສຸຕ຺ເຕປິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ໂອສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈາຕິ ປຣິສາມຊ຺ເຌ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ.

ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອິຘ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໒) ວຈນໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນເຍວ, ໂສ ຈ ໂຂ ນ ສພ຺ໂພ, ເມຖຸນຘມ຺ມາປຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠູໂຕວາຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສ ຈ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເມຖຸນຘມ຺ມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຣຕ຺ຕວຈເນນ ນ ໂກຈິ ວິເສສຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ເກວລໍ ໂລກໂວຫາຣວເສນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຍ, ມຸຂາຣຸຬ຺ຫຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ຣຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ປນ ວຈນຕ຺ຖມຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນິຣນ຺ຕຣຕິຣຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວາ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອກໂຕ ເສຍ຺ຍໍ. ເສຍ຺ຍາຕິ ຈ ກາຍປ຺ປສາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສຍນມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສຍນໍ ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ, ຍສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ສຍນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ‘‘ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິຘ ສາມຎ຺ເຎນ, ເອກເສສນເຍນ ວາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຎ຺ຈຫິ ຉທເນຫິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑), ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ວຕ຺ເຖນາປິ ສພ຺ພເມວ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຠູມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຉທນໍ ອາຫຈ຺ຈ, ອນາຫຈ຺ຈາປິ ວາ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຍາເຍນ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນ ປາກາເຣນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ວຕ຺ເຖນາປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸປຣິ ພຫຸຕຣໍ ຐານໍ ຉນ຺ນໍ, ອປ຺ປໍ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ຈ ພຫຸຕຣໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ນໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ວາ.

ວິທເຫຍ຺ຍາຕິ ກເຣຍ຺ຍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ປາທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ ‘‘ເສນາສນສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກາຍປ຺ປສາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ ວິທເຫຍ຺ຍ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພໂຘ ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອກູປຈາໂຣຕິ ວລຎ຺ຊນທ຺ວາຣສ຺ສ ເອກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສາລໍ ເອກູປຈາຣໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ວາຕິ ປຸຣິມປຸຣິມທິວເສ ຍຕ຺ຖ ວຸຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ເສນາສເນ ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາ ຕາທິເສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄເຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຸພ຺ເພ ອວຸຏ຺ຐເສນາສເນ ວາ. ເຕນ ວາຕິ ເຍນ ສຫ ປຸຣິມປຸຣິມທິວເສ ວຸຏ຺ຐໍ, ເຕນ ວາ. ອຎ຺ເຎນ ວາຕິ ເຍນ ສຫ ປຸຣິມປຸຣິມສ຺ມິໍ ທິວເສ ວຸຏ຺ຐໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວາ. ສງ຺ເຂໂປຕິ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ. ຍທິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ກຖໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທີສູຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄຫຓໍ. ຕຕິຍາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຸຣາຣຸຓາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຸນ ວສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕຕິຍາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຣຸຓໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ພຫິ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ປຸນ ວສນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນສພ຺ພາປຣິຈ຺ຉນ຺ນາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພອຈ຺ຉນ຺ເນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໔) ປາຬິຍໍ ອາຄຕານໍ, ‘‘ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓) ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕານຎ຺ຈ ຄຫຓໍ.

ປຐມສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາຕິ ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ‘‘ມຕິຕ຺ຖີ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕາ, ອນຸປາທິນ຺ນປກ຺ເຂ ປນ ຐິຕຕ຺ຕາ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໕໕) ວທນ຺ຕິ. ອທິສ຺ສມານຣູປາຫິ ປນ ຍກ຺ຂິເປຕີຫິ, ເມຖຸນສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຠູຕາຍ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຐມທິວເສປີຕິ ປຐມສ຺ມິໍ ວິຍ ສິກ຺ຂາປເທ ນ ຈຕຸຕ຺ເຖເຍວ ທິວເສ, ອຖ ໂຂ ອິຘ ປຐມທິວເສປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອິຘ ທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອງ຺ເຄສຸ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸກເສນາສນໍ, ຕຕ຺ຖ ມາຕຸຄາເມນ ສຫ ນິປຊ຺ຊນໍ, ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນນ຺ຕິ ຕີຓິ ອງ຺ຄານີຕິ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີຕິ ຉຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາຈາຫິ. ວາຈາປຣິຈ຺ເຉໂທ ປເນຕ຺ຖ ກຖໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣິ ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕ, ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ. ສເຈ ອຏ຺ຐກຖໍ, ຘມ຺ມປທໍ, ຊາຕກາທິວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຉປ຺ປທມຕ຺ຕເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ເຕນ ເອກໍ ປທໍ ປາຬິໂຕ, ປຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕຕິ ເອວໍ ຉ ປທານິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ ກເຖຕພ຺ໂພ. ປຸຣິເສນາຕິ ມນຸສ຺ສປຸຣິເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ມາຕຸຄາເມ ມາຕຸຄາມສຎ຺ຎິເວມຕິກອມາຕຸຄາມສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ເທເສຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ປຸນ ອາຄຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ, ເອວໍ ປນ ເອກາສເນ ນິສິນ຺ເນນ ມາຕຸຄາມສຕສ຺ສາປິ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ວິຎ຺ຎຸມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອວິຎ຺ຎິຕ຺ຖິຍາປິ ເທສຍໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕາຠາໂວຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວາ ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕາຠາໂວ. ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສາຠາໂວຕິ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສາຠາໂວ, ທຸຕິຍານິຍເຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫິ ຘມ຺ມເທສນາ ກິຣິຍາ, ກປ຺ປິຍກາຣກສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໍ ອກິຣິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໗໑) ອຸຊຸກເມວ. ປຣິຍາເຍນ ອາໂຣຈິຕນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໗໕) ອຎ຺ຎາປເທເສນ ຠຓິຕໍ. ປຣິນິພ຺ພານກາເລ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໗໗), ປນ ອນ຺ຕຣາ ວາ ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນາປິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໗໗) ຕຖາຣູເປ ກາຣເຓ ສຕິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕເນວ ອຎ຺ຎຕເຣນ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປວທິໂຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເຖໂຣ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວາຍາມໍ ມາ ອກາສິ, ຂີຓາສໂວ ຕຍາ ອຸປວທິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖເຣນ ຈ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ອາຫ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈ. ‘‘ກາຣໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວທສ຺ສເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນາຍ, ສມ຺ປຫໍສນາຍ ຈ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕານໍ ປກາເສນ຺ຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາຣູເປ ກາຣເຓ ສຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອາໂຣຈຍໂຕ’’ຕິ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິສີລຄຸຓໍ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສປິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ ນ ອິຘ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທໂຍ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ຄຫຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທິຠາເວ ສຕິ. ອິຘ ນ ຄຫິຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ປທຠາຊນິຍໍ ນ ຄຫິຕາ. ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຊານນຈິຕ຺ຕາຠາເວນ ອຈິຕ຺ຕກໍ. ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕາ ຌານລາຠິໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂລຠວເສນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ນ ອາໂຣເຈນ຺ຕີຕິ. ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ວາ ອຠາວໂຕ ‘‘ທ຺ວິເວທນ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວິນ຺ນໍ ‘ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສສງ຺ຂາຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ. ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ເອວເມສ ປເຣສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນາປິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ. ອາປຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ກຸລານຎ຺ຈ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວາ ອກຕ຺ວາ ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ກຸເລສຸ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ກຸລານຎ຺ຈ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວາ ອກຕ຺ວາ ວາ.

ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຍາຕິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສປຎ຺ຈາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ. ອວເສເສ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ສງ຺ຆາທິເສສວຊ຺ຊິເຕ ເສເສ ຉ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ. ປຸຣິມປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕເວຣມຓິອາທິກສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ. ອິຕຣໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິກາລໂຠຊນາທິກປຎ຺ຈກໍ, ສຸກ຺ກວິສຏ຺ຐິກາຍສໍສຄ຺ຄທຸຏ຺ຐຸລ຺ລອຕ຺ຕກາມຎ຺ເຈຕິ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ. ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອາປນ຺ໂນ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ອຕ຺ຕກາມໍ, ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕໍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປາຏິເທສນີຍໍ, ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສາຕິ ‘‘ປາຣາຊິກໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ. ສວຕ຺ຖຸໂກຕິ ວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ຆຏິໂຕ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປາສາຓສກ຺ຂຣກຖລມຣຸມ຺ພວາລຸກາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ອຸປຣິ ປາສາຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາ ສກ຺ຂຣາ. ກຖລາຕິ ກປາລຂຓ຺ຑານິ. ມຣຸມ຺ພາຕິ ກຏສກ຺ຂຣາ. ວາລຸກາ ວາລິກາເຍວ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຕຕິຍຠາໂຄ ໂຫຕີຕິ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ໂຫຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໂຕ ປໍສຸໍ ວາ ມຕ຺ຕິກໍ ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກເຕ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ປໍສຸ ວາ ມຕ຺ຕິກາ ວາ ເອໂກ ປາສາຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຫຕິ, ອຍໍ ມິສ຺ສກປຖວີ ນາມາຕິ. ໂອວຏ຺ໂຐ ນາມ ເທເວນ ໂອວຏ຺ໂຐ (ປາຈິ. ໘໖). ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທຠາຊນິຍໍ, ສີຫຬຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘິກຕຣປາສາຓາທິມິສ຺ສາຕິ ອຘິກຕຣປາສາຓາທີຫິ ມິສ຺ສາ, ອທຑ຺ຒາປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກຕຣປາສາຓາທິມິສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອູນກຈຕຸມາໂສວຏ຺ຐປຖວິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິເຠທາຍາຕິ ສຸທ຺ຘາ ປາສາຓາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຸທ຺ຘປາສາຓາ, ສາ ອາທິ ຍສ຺ສ ເຠທສ຺ສ ໂສ ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຸທ຺ຘສກ຺ຂຣາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິເຠໂທ ຍສ຺ສາ ສາ ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິເຠທາ, ຕາຍ ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິເຠທາຍ, ສຸທ຺ຘປາສາຓາທິປ຺ປກາຣາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຍໍ ຂຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອນ຺ຕມໂສ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນປິ ຂຓຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ຠິນ຺ທຕິ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນປິ ວິລິຂຕິ, ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈນ຺ໂຕ ທຫຕິ, ໂສ ສພ຺ໂພ ຂຓຕິເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ‘‘ຂຓນເຠທນວິເລຂນປຈນາທີຫິ ວິໂກເປຕີຕິ. ປຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ເຕນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໗) ຫິ ປຸພ຺ເພ ປກ຺ກຏ຺ຐາເນເຍວ ປຈິຕພ຺ໂພ. ອທຑ຺ຒາຍ ປຖວິຍາ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ຕປຈນກປາລສ຺ສ ປນ ອຸປຣິ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ຐເປຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ຕານິ ທຫນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຖວິໍ ທຫຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຏ຺ຐກປາສາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ອິຏ຺ຐກາທີນໍເຍວ ອຸປຣິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ອນຸປາທານຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕານິ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຸປາທານສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຸກ຺ຂຂາຓຸຣຸກ຺ຂາທີສຸປິ ອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ປຖວິໍ ອປຕ຺ຕເມວ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອວິສຍຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ຂຓນເຠທນວິລິຂນປຈນາທີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ. ນິຍເມຕ຺ວາຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ. ອິຕໂຣຕິ ອາຓາປໂກ.

‘‘ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖) ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຂຕາເຍວ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ກປ຺ປິຍໂວຫາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ວາປິໍ, ຕຬາກໍ, ອາວາຏໍ ຂຓາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ‘‘ອິມໍ ໂອກາສໍ ຂຓ, ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກນ຺ທໍ ຂຓ ມູລໍ ຂຓາ’’ຕິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິມໍ ວລ຺ລິໍ ຂຓ, ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ກນ຺ທໍ ວາ ມູລໍ ວາ ຂຓາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອກາສໍ ອນິຍເມຕ຺ວາ…ເປ… ຠຓນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ອາຕເປນ ສຸກ຺ຂກທ຺ທໂມ ຈ ຜລຕິ, ຕຕ຺ຣ ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຍາ ອສມ຺ພທ຺ໂຘ, ຕເມວ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ໂຄກຓ຺ຏເກປິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຕເປນ…ເປ… ອສມ຺ພທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຄກຓ຺ຏໂກ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໘໖) ນາມ ຄາວີນໍ ຂຸຣຈ຺ຉິນ຺ນກທ຺ທໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປນ ເຫຏ຺ຐິມຕເລນ ຠູມິສມ຺ພນ຺ໂຘ, ວິໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິຕນທິຕຏນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນທິສາມນ຺ຕາ ປຕິຕໍ ໂອມກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ຐໍ ນທິຕຏໍ. ສເຈ ປນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທເກເຍວ ປກຕິ, ເທເວ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ເຐປິ ອຸທເກເຍວ ອຸທກສ຺ສ ປຕິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ນງ຺ຄລຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ກສິຕຏ຺ຐາເນ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຍາ ອສມ຺ພທ຺ຘໍ ນງ຺ຄລຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ. ເອວມາທິສທ຺ເທນ ກູຏາສິຎ຺ຈນໂຍຄ຺ຄຕນຸກກທ຺ທມາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຣຸກ຺ຂາທິປວຏ຺ຏເນນ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ອາຫຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຖວີ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສາ ‘‘ເຕນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຠິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕິ, ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຣຸກ຺ຂາທິປ຺ປວຏ຺ຏເນນ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອສຕິຍາ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐກາທີຫິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ປຖວິໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ອສຕິຍາ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐກາທີຫິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໐) ອິມິນາ ວິຣຸຬ຺ຫມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຄຈ຺ເຉ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ຄາໂມຕິ ສມູໂຫ. ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຣິຕຕິຓສ຺ສ ເຈວ ຫຣິຕຣຸກ຺ຂາທີນຎ຺ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຈ ຠຸມ຺ມໍ. ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕມາຫ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ.

ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິຜນ຺ທາຠາວໂຕ, ຉິນ຺ເນປິ ວິຣຸຫນໂຕ, ວິສທິສຊາຕິກຠາວໂຕ, ຈຕຸໂຍນິຍໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸຑ຺ຒິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາທີນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠູຕຄາມສ຺ສ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ? ສມຓອສາຣຸປ຺ປໂຕ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສາ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໙). ສາສປພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ສາສປພີຊກສງ຺ຂາຕໍ ເສວາລມ຺ປິ, ສາສປເສວາລໍ, ພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສາສປເສວາໂລ ນາມ ສາສປມຕ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກເສວາໂລ. ພີຊກເສວາໂລ ນາມ ອຸປຣິ ຂຸທ຺ທກປຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຂຸທ຺ທກມູໂລ ເສວາໂລ.

ມູລພີຊຂນ຺ຘພີຊຜຬຸພີຊອຄ຺ຄພີຊພີຊພີຊານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ມູລພີຊໍ ຫລິທ຺ທິອາທິກໍ. ຂນ຺ຘພີຊໍ ອສ຺ສຕ຺ຖາທິກໍ. ຜຬຸພີຊໍ ອຸຈ຺ຉຸອາທິກໍ. ອຄ຺ຄພີຊໍ ຫິຣິເວຣາທິກໍ. ພີຊໍພີຊໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິກໍ. ຠາຊນຄຕນ຺ຕິ ສຣາວາທິຠາຊນຄຕໍ. ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ມູລມຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມູລມຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເອສ ນໂຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕອງ຺ກຸຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ສເຈ ປນ ມູລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຕໍ, ຠູຕຄາມສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ອນີລວຓ຺ຓາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິກ຺ຂມຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ນີລວຓ຺ໂຓ ນ ໂຫຕິ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ, ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີສຸ.

ຠູຕຄາມພີຊຄາເມຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຄາມໂຕ ວິໂຍຊິຕໍ ວິຣຸຫນສມຕ຺ຖເມວ ມູລພີຊາທິກໍ ພີຊຄາໂມ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ຠູຕຄາມພີຊຄາເມສຸ. ອຕຖາສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ໂກ ປນ ວາໂທ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາເມສຸ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ, ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ຕານິ ເຕນ ‘‘ວິໂກເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອວິໂກປິຕຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກປິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ‘‘ພີຊຄາໂມ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ‘‘ວິໂກເປມີ’’ຕິ ປນ ຊານາຕິ. ເອວໍ ຕິເຓ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ, ເອວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາຕິ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາ, ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ເອວ-ສທ຺ເທນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄິນາ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໓) ວທນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕເຖວາຕິ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປານໍ ປນ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ຂຸເຣ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານານນ຺ຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏານໍ, ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫເຏນປີ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍຫິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕິທິສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອວຈນໍ ປນ ‘‘ປຸນປິ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີຕິ ກາເຣຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຐມເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເອກສ຺ມິໍ…ເປ… ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເຍວ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນປິ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ທາຣຸກໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ວິຊ຺ຌາເປຕິ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວລ຺ລິອາທີນໍ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ພີຊໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຏາຫສ຺ສ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພີຊນ຺ຕິ ອງ຺ກຸຣຊນນສມຕ຺ຖພີຊຣຫິຕຕຣຸຓມ຺ພຜລາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ຜລໍ ຕຣຸຓໍ ໂຫຕິ, ອພີຊ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕພີຊໍ ນາມ ພີຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອມ຺ພປນສາທິຜລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພີຊໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ສາຕິ ວິນຍຘເຣນ ຍໍ ວຈນໍ ໂທສປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາທນສ຺ສ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ຈຣສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ເສສາ ສາວເສສາປຕ຺ຕິ ນາມ, ຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນຕິ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ. ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນາຕິ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ? ກິໍ ອາປນ຺ໂນ? ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ? ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ? ກໍ ຠຓຖ? ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິອາທິກໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊກວຈນໍ. ຕຖາ ຕຖາ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ວິກ຺ຂິປຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂສ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໔) ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕໍ ຠຓາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ເອວມເນເກຫິ ປກາເຣຫິ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິເຫເສຕີຕິ ຈິຣນິສຊ຺ຊາຈິຣຠາສເນຫິ ປິຏ຺ຐິອາຄິລາຍນຕາລຸໂສສາທິວເສນ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເສຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ເຕສໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິສ຺ສໂມ ຫິ ວິເຫສາ ນາມ. ອຎ຺ຎວາທກກມ຺ມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎວາທກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎວາທກາໂຣປນຕ຺ຖໍ ກາຕພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ. ວິເຫສກກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຆນ ກເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທກກມ຺ເມ ຈ ວິເຫສກກມ຺ເມ ຈ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກເຕ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ຕໍ ປກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ, ອຎ຺ຎວາທກຎ຺ຈ ວິເຫສກຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ວິເຫສເກຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວິຍາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ເອສ ນໂຍ ອຸປຣິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິເວມຕິກອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນາໂຣປິເຕຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນາໂຣປິເຕ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາປິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຄລຎ຺ເຎນາຕິ ເຍນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຸເຂ ຕາທິເສນ ພ຺ຍາຘິນາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນາທີນິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖິເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາ ກລໂຫ ວາ ວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ ສງ຺ຆເຠໂທ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ວາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຘມ຺ເມນາຕິ ອຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ.

‘‘ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານີ’’ຕິ ອວິເສສໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິຍາ ກິຣິຍໍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣນ຺ຕສ຺ສ. ສິຍາ ອກິຣິຍໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫເສນ຺ຕສ຺ສ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ວຈເນນາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິເກນ ເຍນ ວຈເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ຉນ຺ທາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ເທນ ປກ຺ຂປາເຕນ. ‘‘ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໔໖) ວິຍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ເອສ. ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ປຓີຕໍ ເສນາສນໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຠຕ຺ຕາທິກໍ ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສນາສນປຎ຺ຎາປກາທິເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ເຌ-ສທ຺ໂທ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈິນ຺ຕນຕ຺ໂຖເຍວ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕເຖວ ວທນ຺ຕາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂິຍ຺ຍນເກ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໕) ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ອສມ຺ມຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕສ຺ສ. ເກວລໍ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ສງ຺ເຆນ ອາໂຣປິຕຠາຣສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ສຍເມວ ຠາຣໍ ວຫນ຺ຕສ຺ສ, ຍຕ຺ຣ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ ອສມ຺ມຕສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໖) ກິຎ຺ຈາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຕຣສ ສມ຺ມຕິໂຍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ໂຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ປຈ຺ຉາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐິໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ເກວລໍ ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຠາໂຣ ກໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຸຊ຺ຌາປນຎ຺ຈ ຂິຍ຺ຍນຎ຺ຈ ມຸສາວາທວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອິມິນາວ ອນາປຕ຺ຕິ, ມຸສາວາເທນ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມຎ຺ຈໍ ວາຕິ ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ມຎ຺ຈໍ ວາ. ປີຐໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠິສິໍ ວາຕິ ອຸຓ຺ຓຠິສິ, ໂຈຬຠິສິ, ວາກຠິສິ, ຕິຓຠິສິ, ປຓ຺ຓຠິສີຕິ ອິມາສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຠິສີສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຠິສິໍ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຎ຺ຈາທີສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຎ຺ຈສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປີຐສງ຺ເຂປໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກປ຺ປິຍຈມ຺ເມນາຕິ ມິຄາເຊຬກຈມ຺ເມນ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມິຄຈມ຺ເມ ເອຓິມິໂຄ, ວາຕມິໂຄ, ປສທມິໂຄ, ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ, ມິຄມາຕຸໂກ, ໂຣຫິຕມິໂຄຕິ ເອເຕສໍເຍວ ຈມ຺ມານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ –

ມກ຺ກໂຏ ກາຬສີໂຫ ຈ, ສຣໂຠ ກທລີມິໂຄ;

ເຍ ຈ ວາຬມິຄາ ເກຈິ, ເຕສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໙);

ຕຕ຺ຖ ວາຬມິຄາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຍວ, ເຍສໍ ປນ ຈມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອນ຺ຕມໂສ ໂຄມຫິໍສສສພິຬາຣາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ວາຬມິຄາ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາລີສປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ຕມາລປຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຓວາກໂຈເຬສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ພິພ຺ໂພຫເນ ວິຍ ນິສີທິຕຸຎ຺ຈ ນິປຊ຺ຊິຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈທເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ເຈຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠິສິຍາ ປມາຓນິຍໂມປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ຈຠິສິປີຐຠິສິຠູມຕ຺ຖຣຓຠິສິຈງ຺ກມນຠິສິປາທປຸຎ຺ຉນຠິສີຕິ ເອຕາສໍ ປນ ອນຸຣູປໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ປມາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕ ສໍເວລ຺ລິຕ຺ວາ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາ ເວມຊ຺ຌໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຊ຺ເຌ ສຸຏ຺ຐຸ ເວເຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ.

ເຍ ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ວສ຺ສານມາສາຕິ ເອວໍ ອປຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ, ອປ຺ປຕິຕາ ອປ຺ປສິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສຎ຺ຎິຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິມ຺ຫິກາ ມາສາຕິ ອຏ຺ຐ ມາສາ. ໂອວສ຺ສກມຓ຺ຑເປຕິ ສາຂາມຓ຺ຑປປທຣມຓ຺ຑປານໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂອວສ຺ສເກ ມຓ຺ຑເປ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຊນປເທສຸ. ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກາກາ ວາ ກຸລາລາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາ ສກຸນ຺ຕາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກທາຈິປີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ.

ໂສຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖໂຕ, ໂສ. ປກຕິສນ຺ຖເຕຕິ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຖເຕ, ຍໍ ເນວຕ຺ຕນາ ສນ຺ຖຕໍ, ນ ປເຣນ ສນ຺ຖຣາປິຕໍ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ລຊ຺ຊນສີໂລ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣວິນາສເນ ຠີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ, ອິມິນາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເປກ຺ຂາຣຫິໂຕ, ອິມິນາ ສາເປກ຺ໂຂ ເຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ເລຑ຺ຑຸປາຕູປຈາຣໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສງ຺ຆິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ. ອິມິນາວ ນເຍນ ຕິກທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈິມິລິກາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ທສ຺ສິໂຕວ. ປາທປຸຎ຺ຉນີ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒) ນາມ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ປິໂລຕິກາຫິ ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນຕ຺ຖໍ ກຕາ. ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐໍ. ນ ເກວລໍ ຈິມິລິກາທີນິເຍວ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕາຘາຣກມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາລວຓ຺ຏພີຊນິປຕ຺ຕປານີຍອຸຬອຸງ຺ກປານີຍສງ຺ຂາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຣຎ຺ເຎ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐) ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ວສນ຺ຕານໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣຎ຺ຎເກນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສຕິ ອໂນວສ຺ສເກຕິ ປພ຺ຠາຣາທິອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ‘‘ສຠາຄານໍ ອຠາເວ’’ຕິ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອາຣຎ຺ຎເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຠາຄານໍ ອຠາເວ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອໂນວສ຺ສເກ ອສຕິ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ນ ເກວລໍ ອິທໍເຍວ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ວາ ອຸປຈິກາຫິ ນ ຂຊ຺ຊຕີຕິ ຍຖາ ຐປິເຕ ອຸປຈິກາຫິ ເສນາສນໍ ນ ຂຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕຖາ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ຐປນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຈຕູສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ອວເສສມຎ຺ຈປີຐານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠິສິອາທິກໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປິ ‘‘ອຫໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກ’’ຕິ ຈີວຣກຸຏິມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອສມເຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອພ຺ໂຠກາສິເກນາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນປິ ຈີວເຣນ ກຕກຸຏິ ອເຕເມນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທີນິ ຠວນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍສ຺ມິໍ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກມິວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄລິເກ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິສ຺ສາໂສ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອມນຸສ຺ໂສຕິ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ. ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ໂຫຕິ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ. ນນຸ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໕) ຂນ຺ຘເກ ສີຫຈມ຺ມາທີນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສີຫຈມ຺ມາທີນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ເສນາສນສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ປນ ປຣິໂຠເຄ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ປນ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ປາວາເຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ເອເຕນາຕິ ປາວາໂຣ. ໂກຊໂວຕິ ອຸທ຺ທໂລມິເອກນ຺ຕໂລມິອາທິໂກຊວຕ຺ຖຣຓໍ. ເສສນ຺ຕິ ຠິສິ ນິສີທນໍ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ອວສິຏ຺ຐໍ ເສນາສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິສີຕິ ມຎ຺ຈກຠິສິ ວາ ປີຐກຠິສິ ວາ. ນິສີທນນ຺ຕິ ສທສໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓານໍ ສນ຺ຖາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາເຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິສິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາກຏາ. ນິສີທນໍ ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທເນວ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ) ປາກຏໍ. ຕິຓສນ຺ຖາຣປຓ຺ຓສນ຺ຖາຣານິ ປນ ໂລກປສິທ຺ຘານິເຍວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປາກຏເມວາ’’ຕິ.

ເນວ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ນ ອຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ນ ຐເປຍ຺ຍ, ປເຣນ ວາ ຕຖາ ນ ກາເຣຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕໍ ຐເປນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ຈຕູສຸ ປາສາເຓສູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເສນາສນໍ ໂອວສ຺ສຕິ, ຉທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕິຓໍ ວາ ອິຏ຺ຐກາ ວາ ອານີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຉາເທຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ໂຍ ໂອກາໂສ ອໂນວສ຺ສໂກ, ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂອວສ຺ສຕິ, ອຸສ຺ສຫນ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ອຸປາສການໍ ຆເຣ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຕປິ ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຣິຍໍ, ອຄ຺ຄິທາຫາທີນໍ ຠາຍາມາ’’ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຊ຺ໂຌກາເສ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິເຓຫິ ຈ ປຓ຺ເຓຫິ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມເສນາສນໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພານາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉໂຍ – (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໘) ຍາ ຕາວ ຠູມິຍໍ ທີຆສາລາ ວາ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ໂຫຕິ, ຍໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ກຕເຄຫໍ ອຸປຈິການໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອຊຄ຺ຄິຍມາເນ ວມ຺ມິກາວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓໍ ວາ ສຸຘາລິຕ຺ຕເສນາສນໍ ວາ, ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິກາສງ຺ກາ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ຕາທິເສປິ ເສນາສເນ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຸປຈິກາ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນໍ ຄມິກວຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໘) ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ຍໍ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິການາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ສາມເຓໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຣາມິໂກ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ເຍນ ວິຫາໂຣ ກາຣາປິໂຕ, ໂສ ວິຫາຣສາມິໂກ, ຕສ຺ສ ວາ ກຸເລ ໂຍ ໂກຈິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຸປຈາເຣ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ພຫິ ອາສນ຺ເນ’’ຕິ, ວິຫາຣສ຺ສ ພຫິ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍ ວາຕິ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວາ. ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຎ຺ຫິ ທສວິຘໍ ເສຍ຺ຍໍ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທິມ຺ຫິ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເສຍ຺ຍາປິ ເສນາສນມ຺ປິ ອຸປຈິກາຫິ ປລຸຊ຺ຊຕິ, ວມ຺ມິກຣາສິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ປນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເສຍ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ນສ຺ເສຍ຺ຍ ຐານສ຺ສ ອຄຸຕ຺ຕຕາຍ, ນ ເສນາສນໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈປີຐໍ ປນ ຍສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ສຫສາ ອຸປຈິກາຫິ ຂາຍິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຫາເຣປິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣູປຈາເຣ ປນ ຕໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ທິສ຺ວາວ ປຏິສາເມນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ຘຣຓານິ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຎ຺ຈປີຐກວານໍ ສພ຺ພໍ ອປເນຕ຺ວາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໘) ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣວໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນກຠິກ຺ຂຸນາປິ ປຸນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ຏໂຕ ເສຍ຺ຍໍ ພຫິກຸຏ຺ເຏ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ຄມນກາເລ ປຸນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອຸປຣິປາສາທໂຕ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ວສນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາປິ ຄມນກາເລ ປຸນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຄມເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ ‘ອຍ’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕເນວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ປທຠາຊເນປິ ວຸຑ຺ຒຠາວາທິຊານນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຸ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍຠາວນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຸຑ຺ໂຒ ຫີ’’ຕິອາທິ. ພຫູປກາຣຕນ຺ຕິ ‘‘ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕາທິພຫຸອຸປກາຣຠາວໍ’’. ນ ເກວລໍ ອິທເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ພຫູປກາຣຕ຺ເຕປິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາຠາເວ, ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕ຺ເຕປິ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາຠາເວ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ, ຘມ຺ມກຖິກາທີນໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໙-໑໒໑) ເກຈິ. ຘຸວວາສຕ຺ຖາຍາຕິ ນິຈ຺ຈວາສຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາຕິ ອປໂລກເນນ ກມ຺ເມນ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄິລານສ຺ສາປິ ສງ຺ໂຆເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເສນາສນໍ ເທຕິ, ຄິລາໂນ ປນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອທິນ຺ນເສນາສໂນປິ ນ ປີເຬຕພ຺ໂພ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສມນ຺ຕາ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປສ຺ເສນ ເຈ ປໂຫນກທິສາ ທິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕຕິ ທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ. ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສີທນມຕ຺ເຕນ, ນິປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທໂຕ ວາ ນິປຊ຺ຊໂຕ ວາ.

ສງ຺ຆິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກອຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ. ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣຕິ ຕສ຺ສ ພຫິ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອເນກໂກຏ຺ຐການີຕິ ອເນກທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐການິ. ‘‘ນິກ຺ຂມາຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ເຈ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໑໒໖) ວທນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣນິກ຺ກຑ຺ຒເນຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິສ຺ສາວນຘມ຺ມກຣຓມຎ຺ຈປີຐຠິສິພິພ຺ໂພຫນາທິເຠທໍ ອນ຺ຕມໂສ ຣຊນຉລ຺ລິປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ນິກ຺ກຑ຺ຒເນ. ຕຎ຺ຈາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ປຣາມສຕິ. ນິກ຺ກຑ຺ຒາປເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄາຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ປນ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ.

ຠຓ຺ຑນກາຣກກລຫກາຣກເມວ ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ລຠຕິ. ໂສ ຫິ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມ຺ປິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອລຊ຺ຊິອາທໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕເຍວ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພາ. ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕປີ’’ຕິອາທິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸປຣິເວຫາສກຸຏິຍາຕິ ອຸປຣິມຕເລ ອສນ຺ຖຕປທຣາຍ ກຸຏິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຍາ’’ຕິອາທິ. ຍາ ຫິ ກາຈິ ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາ ທ຺ວິຠູມິກກຸຏິກາ ວາ ຕິຠູມິກາທິກຸຏິກາ ວາ, ສາ ‘‘ເວຫາສກຸຏີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ເວຫາສກຸຏິລກ຺ຂຓໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອສີສຆຏ຺ຏາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໓໑) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ກຸຏິໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອຘິປ຺ເປຕໍ ເວຫາສກຸຏິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມາຫິ ຕຸລາຫິ ສີສໍ ນ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອສີສຆຏ຺ຏາ. ອງ຺ເຄ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຏນິໂຍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ປເວສິຕປາທກນ຺ຕິ ປເວສິຕປາທສິຂໍ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ຠູມຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຍສ຺ມາ ອາຫຈ຺ຈປາທກາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຫສາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ອເວຫາສກຸຏິກາຍາຕິ ຠູມິຍໍ ກຕປຓ຺ຓສາລາທີສຸ, ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສ ປີຬາ ກາຕຸໍ. ສີສຆຏ຺ຏາຍາຕິ ຍາ ສີສໍ ຆຏ຺ຏາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ອໂນຓເຕນ ວິຈຣິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣປີຬາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຸປຣິຕລໍ ວາ ປທຣສຎ຺ຈິຕນ຺ຕິ ອຸປຣິມຕລໍ ທາຣຸຜລເກຫິ ຆນສນ຺ຖຕໍ. ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາຕິ ອຸປຣິ ນາຄທນ຺ຕກາທີສຸ ລຄ຺ຄິຕໍ ຈີວຣາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ. ລຄ຺ຄຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອາຓິ ປຏາຓິ. ຍສ຺ສາ ທິນ຺ນາຍ ນິສີທນ຺ເຕປິ ປາທາ ນ ນິປຕນ຺ຕິ, ເອວໍຠູຕາ ອາຓິ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ປາທສິຂາສຸ ທິນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປາທສີສານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘສ຺ສ. ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສຕິ ຍສ຺ສ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕) ເວມຊ຺ເຌ ທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຈ ອຸຈ຺ຈາ ຠິຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕີສຸ ທິສາສຸ ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສ. ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຍມານໍ ກວາຏໍ ອາຫນຕິ, ສາ ອປຣິປຸຓ຺ຓູປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອໂຘຠາເຄປິ ເລໂປກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ລິມ຺ປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬສທ຺ເທນ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ທ຺ວາຣຜລກສຫິຕໍ ທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສກວາຏກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຐປນໍ ອິຘ ນິຈ຺ຈລຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກວາຏຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ປຕີຕິ ຈລຕິ. ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຕ຺ຕນາ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ, ປເຣຫິ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນນຸ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ເນວ ມາຕິກາຍໍ, ນ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ກຸໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ຍທິປິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນ. ອຘິກາຣໂຕຕິ ອນຸວຕ຺ຕນໂຕ. ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘີຕິ ວາຕປານກວາຏກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາຕປານກວາຏກາຕິ ວາຕປານຜລກາ. ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປເທສໂຕ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິລິມ຺ປິຕຸໍ ວາ ວິລິມ຺ປາເປຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖເລເປ ທິນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໓໕) ເກຈິ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ.

ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒, ໓໓໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໘) ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ສາລິວີຫິອາທິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໐) ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ‘‘ປຸຣກ຺ຂຕໍ ສສ຺ສຜລ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວປິຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາໂຣ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເຖວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິອນ຺ເຕນ. ຕສ຺ມິໍ ຐາຕພ຺ພໍ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອປຕໂນກາສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ນ ປເຕຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ປນ ໂອກາສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ວິຫາຣສ຺ສ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຫຣິເຕປິ ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວາ ປຣິຍາຍານໍ ວາ ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ມຄ຺ເຄ ວາ ປຣິຍາເຍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນຕິ ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຉາທິຍມາເນ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິກ຺ເຂເປນ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທນໍ ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫິ ລພ຺ຠຕິ, ປຣິຍາເຍນ ຉາທນໍ ຕິຓປຓ຺ເຓຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ວາ ທ຺ເວ ປຣິຍາເຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ປຣິຍາຍໍ ວາ ‘‘ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ປກ຺ກມຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ຐາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ຉທນໍ ຉທນູປຣິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຣູປຣິຉນ຺ໂນ ຫິ ວິຫາໂຣ ຈິຣໍ ອໂນວສ຺ສໂກ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕິຓມຸຏ຺ຐິຄຓນາຍາຕິ ຕິຓກຣຬຄຓນາຍ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກທ຺ວຕ຺ຕິປຣິຍາເຍ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເສຕວຓ຺ຓາທິກຣເຓຕິ ເສຕວຓ຺ຓກາຬວຓ຺ຓເຄຣຸກປຣິກມ຺ມມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມມກຣທນ຺ຕກປຎ຺ຈປຏິການໍ ກຣເຓ. ເລຓຄຸຫາຕິຓກຸຏິກາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ເລຓນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ. ຄຸຫາຕິ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ຕິຓກຸຏິກາ ປາກຏາ ເອວ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກສ຺ມິໍ ຆເຏ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຆເຏ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຠາຊເນສຸ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຘາຣໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ເອເກກໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອເກກໍ ຕິຓໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ມຕ຺ຕິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກຏ຺ຐໂຄມຍາທິໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ. ປຣິຍາທານນ຺ຕິ ຂຍໍ.

‘‘ປທີເປ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໔໐) ປຕິຕ຺ວາ ປຏງ຺ຄາທິປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ ວິຍ ‘‘ສິຎ຺ຈເນນ ປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ອິທໍ ຊລໍ ສິຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນາ ວຘກເຈຕນາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕວເສນ ຕິຈິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສິຎ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ‘‘ອາສນໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ໂຘວນຕ຺ຖໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສິຎ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານຕາ ອຣຫຕາ ສິຎ຺ຈນາທິກຣເຓ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕວເສນ ຕິຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ‘‘ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີຫິ (ປາຈິ. ໑໔໗) ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍາ’’ຕິອາທິ ວກ຺ຂມານອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປທານພີຊນປານີຍາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ –

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໐໓; ອ. ນິ. ໘.໕໑) –

ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຣຸຘມ຺ເມຕິ ຄຣຸເກ ຘມ຺ເມ. ເຕ ຫິ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຄຣຸຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘມ຺ເມນາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ. ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ ວາ ໂອວທໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ ຄຣຸຘມ຺ເມນ ໂອວທໂຕ ວາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມ’’ຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຕສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິ. ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎິເວມຕິກສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ ຈາຕິ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ຈ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ເອວໍ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ສມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຆ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎິເວມຕິກສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຄ຺ເຄປິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ນວາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ປນ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ໂອວທໂຕ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ, ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ນວ ທຸກ຺ກຏານິ. ສມຄ຺ຄໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ໂອວທໂຕ ອຏ຺ຐາຕິ ສຕ຺ຕຣສ ທຸກ຺ກຏານິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ວາ. ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ຫິ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອວາທຎ຺ຈ ອນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອໂສ ຠຄິນິ ໂອວາໂທ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ. ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທຕີຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ປຄຸຓາຍ ຄຣຸຘມ຺ມປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ຠຓຕິ. ໂອສາເຣຫີຕິ ອຸຈ຺ຈາເຣຫິ, ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາເຣຕີຕິ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປາຬິໍ ວທຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ຄຣຸຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວາ ຂນ຺ຘາທິນິສ຺ສິຕໍ ວາ ປຎ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຏ຺ໂຐ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ‘‘ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍວາສາຍາຕິ ອຸໂປສຖາທິອຕ຺ຖໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ອາມິສໍ, ຈີວຣາທິ, ອາມິສເມວ ເຫຕຸ ອາມິສເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣເຫຕູ’’ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນານໍ ຄຫຓໍ. ອວຓ຺ຓກາມຕາຍາຕິ ອຍສກາມຕາເຍວ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິເວມຕິກອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕເຖວ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ. ນນຸ ໂອວາທສມ຺ມຸຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ທີຍຕິ, ນ ສາມເຓຣສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຐປິໂຕ ປນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສາມເຓໂຣ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປກຕິຍາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ປນ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກຕິຍາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ‘‘ເອສ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປນ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອນາມິສນ຺ຕຣຕາຕິ ອາມິສຈິຕ຺ຕາຠາໂວ, ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສຍາຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ເຫຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣສທ຺ໂທ ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ວິຍ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓຕິ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສິພ຺ພິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ, ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກິໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສກລສູຈິໍ ອນີຫຣນ຺ໂຕ ທີຆສຸຕ຺ຕປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກິໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສກິໍ ‘‘ຈີວຣໍ ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ສູຈິກມ຺ມໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ຕສ຺ສ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓ ເອກເມກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣນ຺ຕິ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສິພ຺ພນໍ ວາ ສິພ຺ພາປນໍ ວາຕິ ‘‘ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສິພ຺ພນໍ ວາ ສິພ຺ພາປນໍ ວາ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຫິ, ອສຸກຄາມໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສ຺ເວ ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສໍວິທຫນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ເກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄມນກາເລ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ, ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍທ຺ວາເຣ, ຣຖິກາຍ, ອຎ຺ເຎສຸ ວາ ຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກຫຕ຺ຖິສາລາທີສຸ ຐຕ຺ວາ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອາສນ຺ນສ຺ສາປີຕິ ອຈ຺ຈາສນ຺ນສ຺ສາປິ, ຣຕນມຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສາປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາມສ຺ສາຕິ ຍໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາມສ຺ສ. ຕໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ອນ຺ຕຣຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ. ສເຈ ທູຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄາມູປຈາຣຄຓນາຍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິ ຄາມູປຈາໂຣກ຺ກມນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ອຕິກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຄາເມ ອສຕີຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາເມ ອສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄາເມ ສຕິ ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາເຍວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເອກເມກໍ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທານິ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມປາເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ນເຍ ອຕິກ຺ກມເນ ອາປຕ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ.

ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໕) ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາລວິສງ຺ເກເຕເຍວ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ວາຣວິສງ຺ເກເຕ, ປນ ມຄ຺ຄວິສງ຺ເກເຕ, ວາ ສຕິປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອາປທາສູຕິ ຣຏ຺ຐເຠເທ ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາຕິ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ ວາ ສກຏຈກ຺ກໍ ວາ ສມາຣຸຬ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸຄາມສິກ຺ຂາປເທນາຕິ (ປາຈິ. ໔໑໓ ອາທໂຍ) ສປ຺ປາຓກວຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທນ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣຕິ ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣ. ຕເຖວາຕິ ກີຬາວເສເນວ. ອຄາມກຕີຣປສ຺ເສນາຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາມານໍ ອຠາວໂຕ ອຄາມກຕີຣປສ຺ເສນ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໘໖) ວຈນໂຕ ປນ ວາປິສມຸທ຺ທາທີສຸ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຸທ຺ເທ ປນ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ ອິຘາປິ ກາລວິສງ຺ເກເຕເນວ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕິຕ຺ຖວິສງ຺ເກເຕນ, ປນ ນາວາວິສງ຺ເກເຕນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ເສສນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫິ ອວເສສໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ‘ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໘໘) ວຈນໂຕ ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ຕສ຺ມາ ເສສໍ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ຕິຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ອວເສສ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ຫິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມເນ, ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ວາ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ, ນິທ຺ທໍ ວາ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ຈສ຺ສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິຕາ, ເຍນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ໂລກວຊ຺ຊຎ຺ຈ ສິຍາຕິ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຣິປາຈິຕນ຺ຕິ ປຣິປາກມາປາທິຕໍ, ຍຖາ ລຠຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເນວ ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ຠາຓໂກ, ອຍ຺ໂຍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໙໕) ຄຸຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ. ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກມ຺ມສາຘໂນຍໍ ສມາຣມ຺ຠສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຍາທິຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປາທິຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອສມາຣທ຺ໂຘປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມາຣທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ ຍຖາສຸຂໍ ຫຣາເປຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕານໍ ວາ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.