໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມຎ຺ຈໍ ວາຕິ ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ມຎ຺ຈໍ ວາ. ປີຐໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠິສິໍ ວາຕິ ອຸຓ຺ຓຠິສິ, ໂຈຬຠິສິ, ວາກຠິສິ, ຕິຓຠິສິ, ປຓ຺ຓຠິສີຕິ ອິມາສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຠິສີສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຠິສິໍ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຎ຺ຈາທີສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຎ຺ຈສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປີຐສງ຺ເຂປໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກປ຺ປິຍຈມ຺ເມນາຕິ ມິຄາເຊຬກຈມ຺ເມນ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມິຄຈມ຺ເມ ເອຓິມິໂຄ, ວາຕມິໂຄ, ປສທມິໂຄ, ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ, ມິຄມາຕຸໂກ, ໂຣຫິຕມິໂຄຕິ ເອເຕສໍເຍວ ຈມ຺ມານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ –

ມກ຺ກໂຏ ກາຬສີໂຫ ຈ, ສຣໂຠ ກທລີມິໂຄ;

ເຍ ຈ ວາຬມິຄາ ເກຈິ, ເຕສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໙);

ຕຕ຺ຖ ວາຬມິຄາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຍວ, ເຍສໍ ປນ ຈມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອນ຺ຕມໂສ ໂຄມຫິໍສສສພິຬາຣາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ວາຬມິຄາ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາລີສປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ຕມາລປຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຓວາກໂຈເຬສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ພິພ຺ໂພຫເນ ວິຍ ນິສີທິຕຸຎ຺ຈ ນິປຊ຺ຊິຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈທເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ເຈຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠິສິຍາ ປມາຓນິຍໂມປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ຈຠິສິປີຐຠິສິຠູມຕ຺ຖຣຓຠິສິຈງ຺ກມນຠິສິປາທປຸຎ຺ຉນຠິສີຕິ ເອຕາສໍ ປນ ອນຸຣູປໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ປມາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕ ສໍເວລ຺ລິຕ຺ວາ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາ ເວມຊ຺ຌໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຊ຺ເຌ ສຸຏ຺ຐຸ ເວເຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ.

ເຍ ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ວສ຺ສານມາສາຕິ ເອວໍ ອປຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ, ອປ຺ປຕິຕາ ອປ຺ປສິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສຎ຺ຎິຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິມ຺ຫິກາ ມາສາຕິ ອຏ຺ຐ ມາສາ. ໂອວສ຺ສກມຓ຺ຑເປຕິ ສາຂາມຓ຺ຑປປທຣມຓ຺ຑປານໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂອວສ຺ສເກ ມຓ຺ຑເປ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຊນປເທສຸ. ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກາກາ ວາ ກຸລາລາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາ ສກຸນ຺ຕາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກທາຈິປີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ.

ໂສຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖໂຕ, ໂສ. ປກຕິສນ຺ຖເຕຕິ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຖເຕ, ຍໍ ເນວຕ຺ຕນາ ສນ຺ຖຕໍ, ນ ປເຣນ ສນ຺ຖຣາປິຕໍ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ລຊ຺ຊນສີໂລ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣວິນາສເນ ຠີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ, ອິມິນາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເປກ຺ຂາຣຫິໂຕ, ອິມິນາ ສາເປກ຺ໂຂ ເຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ເລຑ຺ຑຸປາຕູປຈາຣໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສງ຺ຆິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ. ອິມິນາວ ນເຍນ ຕິກທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈິມິລິກາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ທສ຺ສິໂຕວ. ປາທປຸຎ຺ຉນີ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒) ນາມ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ປິໂລຕິກາຫິ ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນຕ຺ຖໍ ກຕາ. ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐໍ. ນ ເກວລໍ ຈິມິລິກາທີນິເຍວ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕາຘາຣກມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາລວຓ຺ຏພີຊນິປຕ຺ຕປານີຍອຸຬອຸງ຺ກປານີຍສງ຺ຂາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຣຎ຺ເຎ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐) ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ວສນ຺ຕານໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣຎ຺ຎເກນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສຕິ ອໂນວສ຺ສເກຕິ ປພ຺ຠາຣາທິອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ‘‘ສຠາຄານໍ ອຠາເວ’’ຕິ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອາຣຎ຺ຎເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຠາຄານໍ ອຠາເວ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອໂນວສ຺ສເກ ອສຕິ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ນ ເກວລໍ ອິທໍເຍວ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ວາ ອຸປຈິກາຫິ ນ ຂຊ຺ຊຕີຕິ ຍຖາ ຐປິເຕ ອຸປຈິກາຫິ ເສນາສນໍ ນ ຂຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕຖາ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ຐປນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຈຕູສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ອວເສສມຎ຺ຈປີຐານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠິສິອາທິກໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປິ ‘‘ອຫໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກ’’ຕິ ຈີວຣກຸຏິມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອສມເຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອພ຺ໂຠກາສິເກນາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນປິ ຈີວເຣນ ກຕກຸຏິ ອເຕເມນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທີນິ ຠວນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍສ຺ມິໍ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກມິວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄລິເກ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິສ຺ສາໂສ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອມນຸສ຺ໂສຕິ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ. ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ໂຫຕິ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.