໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໐) ອິມິນາ ວິຣຸຬ຺ຫມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຄຈ຺ເຉ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິວຣຓໍ ‘‘ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ. ຄາໂມຕິ ສມູໂຫ. ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຣິຕຕິຓສ຺ສ ເຈວ ຫຣິຕຣຸກ຺ຂາທີນຎ຺ຈ. ອາທິສທ຺ເທນ ໂອສຘິຄຈ຺ຉລຕາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຈ ຠຸມ຺ມໍ. ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕມາຫ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ.

ນນຸ ຈ ຣຸກ຺ຂາທໂຍ ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາຍ ນ ຊີວາ, ຈິຕ຺ຕຣຫິຕຕາ ຈ ປຣິຜນ຺ທາຠາວໂຕ, ຉິນ຺ເນປິ ວິຣຸຫນໂຕ, ວິສທິສຊາຕິກຠາວໂຕ, ຈຕຸໂຍນິຍໍ ອປຣິຍາປນ຺ນໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ, ວຸຑ຺ຒິ ປນ ປວາຬສິລາລວຓານມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ເຕສໍ ຊີວຠາເວ ກາຣຓໍ, ວິສຍຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ເນສໍ ປຣິກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ສຸປນໍ ວິຍ ຈິຎ຺ຈາທີນໍ, ຕຖາ ໂທຫຬາທໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ຠູຕຄາມສ຺ສ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ? ສມຓອສາຣຸປ຺ປໂຕ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕສຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓໂຕ ຈ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ ໂມຆປຸຣິສາ ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໘໙). ສາສປພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ສາສປພີຊກສງ຺ຂາຕໍ ເສວາລມ຺ປິ, ສາສປເສວາລໍ, ພີຊກເສວາລມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສາສປເສວາໂລ ນາມ ສາສປມຕ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທກເສວາໂລ. ພີຊກເສວາໂລ ນາມ ອຸປຣິ ຂຸທ຺ທກປຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຂຸທ຺ທກມູໂລ ເສວາໂລ.

ມູລພີຊຂນ຺ຘພີຊຜຬຸພີຊອຄ຺ຄພີຊພີຊພີຊານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມູລເມວ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ມູລພີຊໍ ຫລິທ຺ທິອາທິກໍ. ຂນ຺ຘພີຊໍ ອສ຺ສຕ຺ຖາທິກໍ. ຜຬຸພີຊໍ ອຸຈ຺ຉຸອາທິກໍ. ອຄ຺ຄພີຊໍ ຫິຣິເວຣາທິກໍ. ພີຊໍພີຊໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິກໍ. ຠາຊນຄຕນ຺ຕິ ສຣາວາທິຠາຊນຄຕໍ. ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ມູລມຕ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມູລມຕ຺ຕໍ. ມຕ຺ຕ ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເອສ ນໂຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕອງ຺ກຸຣມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ສເຈ ປນ ມູລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ ນິຄ຺ຄຕໍ, ຠູຕຄາມສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕາ ອນີລວຓ຺ຓາ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນິກ຺ຂມຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ເຕ’’ຕິອາທິ. ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ນີລວຓ຺ໂຓ ນ ໂຫຕິ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ, ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີສຸ.

ຠູຕຄາມພີຊຄາເມຕິ ເອຕ຺ຖ ຠູຕຄາມໂຕ ວິໂຍຊິຕໍ ວິຣຸຫນສມຕ຺ຖເມວ ມູລພີຊາທິກໍ ພີຊຄາໂມ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ຠູຕຄາມພີຊຄາເມສຸ. ອຕຖາສຎ຺ຎິສ຺ສາຕິ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ໂກ ປນ ວາໂທ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາເມສຸ ອຠູຕຄາມາພີຊຄາມສຎ຺ຎິສ຺ສ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ, ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ຕານິ ເຕນ ‘‘ວິໂກເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອວິໂກປິຕຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກປິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ວິໂກເປນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ‘‘ພີຊຄາໂມ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ‘‘ວິໂກເປມີ’’ຕິ ປນ ຊານາຕິ. ເອວໍ ຕິເຓ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ, ເອວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາຕິ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄິນາ, ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ. ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາຕິ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ເອວ-ສທ຺ເທນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄິນາ ຜຸສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປຐມໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໙໓) ວທນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕເຖວາຕິ ‘ກປ຺ປິຍ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປານໍ ປນ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ໂຄມຫິໍສາທີນໍ ຂຸເຣ’’ຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານານນ຺ຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏານໍ, ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫເຏນປີ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍຫິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ອິມິນາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕິທິສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣເມວ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຖາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕເຍວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕາທິ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອວຈນໍ ປນ ‘‘ປຸນປິ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີຕິ ກາເຣຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຐມເມວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເອກສ຺ມິໍ…ເປ… ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເຍວ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນປິ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ທາຣຸກໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ ວາ ວິຊ຺ຌາເປຕິ ວາ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວລ຺ລິອາທີນໍ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ພີຊໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຏາຫສ຺ສ ຠາຊນຄຕິກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອພີຊນ຺ຕິ ອງ຺ກຸຣຊນນສມຕ຺ຖພີຊຣຫິຕຕຣຸຓມ຺ພຜລາທິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ຜລໍ ຕຣຸຓໍ ໂຫຕິ, ອພີຊ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕພີຊໍ ນາມ ພີຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ອມ຺ພປນສາທິຜລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ພີຊໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ຎມຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ສາຕິ ວິນຍຘເຣນ ຍໍ ວຈນໍ ໂທສປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາທນສ຺ສ. ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ຈຣສທ຺ໂທ ໂຫຕິ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ປາຣາຊິກໍ ເສສາ ສາວເສສາປຕ຺ຕິ ນາມ, ຕໍ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນຕິ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ. ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນາຕິ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ? ກິໍ ອາປນ຺ໂນ? ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ? ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ? ກໍ ຠຓຖ? ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິອາທິກໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊກວຈນໍ. ຕຖາ ຕຖາ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ວິກ຺ຂິປຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ໂສ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໙໔) ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕໍ ຠຓາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ເອວມເນເກຫິ ປກາເຣຫິ ວິກ຺ຂິປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິເຫເສຕີຕິ ຈິຣນິສຊ຺ຊາຈິຣຠາສເນຫິ ປິຏ຺ຐິອາຄິລາຍນຕາລຸໂສສາທິວເສນ ສງ຺ຆໍ ວິເຫເສຕິ, ປຣິສ຺ສມໍ ເຕສໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິສ຺ສໂມ ຫິ ວິເຫສາ ນາມ. ອຎ຺ຎວາທກກມ຺ມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎວາທກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຎ຺ຎວາທກາໂຣປນຕ຺ຖໍ ກາຕພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ. ວິເຫສກກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຆນ ກເຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທກກມ຺ເມ ຈ ວິເຫສກກມ຺ເມ ຈ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ກເຕ. ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ຕໍ ປກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ, ອຎ຺ຎວາທກຎ຺ຈ ວິເຫສກຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ວິເຫສເກຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ‘‘ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ ວິຍາ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ. ເອສ ນໂຍ ອຸປຣິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິເວມຕິກອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນາໂຣປິເຕຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນາໂຣປິເຕ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາປິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຄລຎ຺ເຎນາຕິ ເຍນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຸເຂ ຕາທິເສນ ພ຺ຍາຘິນາ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນາທີນິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖິເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາ ກລໂຫ ວາ ວິຄ຺ຄໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ ສງ຺ຆເຠໂທ ວາ ສງ຺ຆຣາຊິ ວາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຘມ຺ເມນາຕິ ອຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ.

‘‘ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານີ’’ຕິ ອວິເສສໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສິຍາ ກິຣິຍໍ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣນ຺ຕສ຺ສ. ສິຍາ ອກິຣິຍໍ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫເສນ຺ຕສ຺ສ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ວຈເນນາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິເກນ ເຍນ ວຈເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ຉນ຺ທາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ເທນ ປກ຺ຂປາເຕນ. ‘‘ອກ຺ຂຣາຍ ວາເຈຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໔໖) ວິຍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ເອສ. ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ປຓີຕໍ ເສນາສນໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ, ຠຕ຺ຕາທິກໍ ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເສນາສນປຎ຺ຎາປກາທິເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຍາຄຸຠາຊກຜລຠາຊກາທີນໍ ຄຫຓໍ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນໍ ເຌ-ສທ຺ໂທ ໂອໂລກນຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຈິນ຺ຕນຕ຺ໂຖເຍວ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕເຖວ ວທນ຺ຕາຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ອິທໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂິຍ຺ຍນເກ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໕) ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ.

ອສມ຺ມຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ເຆນ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕສ຺ສ. ເກວລໍ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ສງ຺ເຆນ ອາໂຣປິຕຠາຣສ຺ສ, ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ສຍເມວ ຠາຣໍ ວຫນ຺ຕສ຺ສ, ຍຕ຺ຣ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ ອສມ຺ມຕສ຺ສ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໖) ກິຎ຺ຈາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຕຣສ ສມ຺ມຕິໂຍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ໂຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ປຈ຺ຉາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐິໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ເກວລໍ ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຠາໂຣ ກໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ມຕສ຺ສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຸຊ຺ຌາປນຎ຺ຈ ຂິຍ຺ຍນຎ຺ຈ ມຸສາວາທວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອິມິນາວ ອນາປຕ຺ຕິ, ມຸສາວາເທນ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ມຎ຺ຈໍ ວາຕິ ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ມຎ຺ຈໍ ວາ. ປີຐໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠິສິໍ ວາຕິ ອຸຓ຺ຓຠິສິ, ໂຈຬຠິສິ, ວາກຠິສິ, ຕິຓຠິສິ, ປຓ຺ຓຠິສີຕິ ອິມາສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຠິສີສຸ ຍໍ ກຎ຺ຈິ ຠິສິໍ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ມຎ຺ຈາທີສູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຎ຺ຈສງ຺ເຂເປນາ’’ຕິ ອິມິນາ ປີຐສງ຺ເຂປໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ກປ຺ປິຍຈມ຺ເມນາຕິ ມິຄາເຊຬກຈມ຺ເມນ. ເອຕ຺ຖ ປນ ມິຄຈມ຺ເມ ເອຓິມິໂຄ, ວາຕມິໂຄ, ປສທມິໂຄ, ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ, ມິຄມາຕຸໂກ, ໂຣຫິຕມິໂຄຕິ ເອເຕສໍເຍວ ຈມ຺ມານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ –

ມກ຺ກໂຏ ກາຬສີໂຫ ຈ, ສຣໂຠ ກທລີມິໂຄ;

ເຍ ຈ ວາຬມິຄາ ເກຈິ, ເຕສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໙);

ຕຕ຺ຖ ວາຬມິຄາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຍວ, ເຍສໍ ປນ ຈມ຺ມໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ອນ຺ຕມໂສ ໂຄມຫິໍສສສພິຬາຣາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ວາຬມິຄາ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ຈມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕາລີສປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘໍ ຕມາລປຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ມິສ຺ສໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຓວາກໂຈເຬສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ພິພ຺ໂພຫເນ ວິຍ ນິສີທິຕຸຎ຺ຈ ນິປຊ຺ຊິຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລຎ຺ເຈທເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທປິ ເຈຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠິສິຍາ ປມາຓນິຍໂມປິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ຈຠິສິປີຐຠິສິຠູມຕ຺ຖຣຓຠິສິຈງ຺ກມນຠິສິປາທປຸຎ຺ຉນຠິສີຕິ ເອຕາສໍ ປນ ອນຸຣູປໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ປມາຓໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕ ສໍເວລ຺ລິຕ຺ວາ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາ ເວມຊ຺ຌໍ ສໍຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຊ຺ເຌ ສຸຏ຺ຐຸ ເວເຐຕ຺ວາ ພທ຺ຘໍ.

ເຍ ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ວສ຺ສານມາສາຕິ ເອວໍ ອປຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ, ອປ຺ປຕິຕາ ອປ຺ປສິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສຎ຺ຎິຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ອວິຎ຺ຎາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐ ມາສາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິກາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິມ຺ຫິກາ ມາສາຕິ ອຏ຺ຐ ມາສາ. ໂອວສ຺ສກມຓ຺ຑເປຕິ ສາຂາມຓ຺ຑປປທຣມຓ຺ຑປານໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂອວສ຺ສເກ ມຓ຺ຑເປ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ຊນປເທສຸ. ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກາກາ ວາ ກຸລາລາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕາທິສສ຺ສ ກາກາທີນໍ ນິພທ຺ຘວາສສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາ ສກຸນ຺ຕາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກທາຈິປີ’’ຕິ ອິມິນາ ນ ເກວລໍ ວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ.

ໂສຕິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖໂຕ, ໂສ. ປກຕິສນ຺ຖເຕຕິ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຖເຕ, ຍໍ ເນວຕ຺ຕນາ ສນ຺ຖຕໍ, ນ ປເຣນ ສນ຺ຖຣາປິຕໍ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລຊ຺ຊີ ໂຫຕີຕິ ລຊ຺ຊນສີໂລ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣວິນາສເນ ຠີໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປລິໂພຘໍ ວິຍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ, ອິມິນາ ອລຊ຺ຊິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິຣເປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເປກ຺ຂາຣຫິໂຕ, ອິມິນາ ສາເປກ຺ໂຂ ເຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເນວ ຫິ ອນາປຕ຺ຕິວາເຣ ‘‘ໂອຕາເປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໑໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ເລຑ຺ຑຸປາຕູປຈາຣໂຕ ພຫິ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປາທຸທ຺ຘາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຐມປາທຸທ຺ຘາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສງ຺ຆິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ. ອິມິນາວ ນເຍນ ຕິກທຸກ຺ກຏມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈິມິລິກາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ທສ຺ສິໂຕວ. ປາທປຸຎ຺ຉນີ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໒) ນາມ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ວາ ປິໂລຕິກາຫິ ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນຕ຺ຖໍ ກຕາ. ຜລກປີຐໍ ນາມ ຜລກມຍໍ ປີຐໍ. ນ ເກວລໍ ຈິມິລິກາທີນິເຍວ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕາຘາຣກມ຺ປີ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາລວຓ຺ຏພີຊນິປຕ຺ຕປານີຍອຸຬອຸງ຺ກປານີຍສງ຺ຂາທີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຣຎ຺ເຎ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐) ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ວສນ຺ຕານໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣຎ຺ຎເກນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສຕິ ອໂນວສ຺ສເກຕິ ປພ຺ຠາຣາທິອໂນວສ຺ສກຏ຺ຐາເນ ອສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ‘‘ສຠາຄານໍ ອຠາເວ’’ຕິ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ອາຣຎ຺ຎເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຠາຄານໍ ອຠາເວ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອໂນວສ຺ສເກ ອສຕິ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ນ ເກວລໍ ອິທໍເຍວ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ວາ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ວາ ອຸປຈິກາຫິ ນ ຂຊ຺ຊຕີຕິ ຍຖາ ຐປິເຕ ອຸປຈິກາຫິ ເສນາສນໍ ນ ຂຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຕຖາ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ຐປນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຈຕູສຸ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ອວເສສມຎ຺ຈປີຐານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠິສິອາທິກໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປິ ‘‘ອຫໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກ’’ຕິ ຈີວຣກຸຏິມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອສມເຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອພ຺ໂຠກາສິເກນາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນປິ ຈີວເຣນ ກຕກຸຏິ ອເຕເມນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ເນວ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທີນິ ຠວນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ຂມູລິກສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍສ຺ມິໍ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກມິວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສ຺ສາສິກປຸຄ຺ຄລິເກ’’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິສ຺ສາໂສ ນ ຣຸຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອມນຸສ຺ໂສຕິ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ. ປລິພຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ໂຫຕິ.

ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ. ນນຸ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໕) ຂນ຺ຘເກ ສີຫຈມ຺ມາທີນໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສີຫຈມ຺ມາທີນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ປຣິຫຣເຓເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ວິຫາຣໍ ຫຣິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຣິໂຠເຄເຍວ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ເສນາສນສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓວເສນ ປນ ປຣິໂຠເຄ ເນວຕ຺ຖິ ໂທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ເສນາສນປຣິໂຠເຄ ປນ ອກປ຺ປິຍຈມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ປາວາເຣນ຺ຕິ ສຎ຺ຉາເທນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ເອເຕນາຕິ ປາວາໂຣ. ໂກຊໂວຕິ ອຸທ຺ທໂລມິເອກນ຺ຕໂລມິອາທິໂກຊວຕ຺ຖຣຓໍ. ເສສນ຺ຕິ ຠິສິ ນິສີທນໍ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ອວສິຏ຺ຐໍ ເສນາສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິສີຕິ ມຎ຺ຈກຠິສິ ວາ ປີຐກຠິສິ ວາ. ນິສີທນນ຺ຕິ ສທສໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຕິຓານໍ ສນ຺ຖາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາເຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠິສິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາກຏາ. ນິສີທນໍ ນິສີທນສິກ຺ຂາປເທເນວ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ) ປາກຏໍ. ຕິຓສນ຺ຖາຣປຓ຺ຓສນ຺ຖາຣານິ ປນ ໂລກປສິທ຺ຘານິເຍວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປາກຏເມວາ’’ຕິ.

ເນວ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ນ ອຸທ຺ຘຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ນ ຐເປຍ຺ຍ, ປເຣນ ວາ ຕຖາ ນ ກາເຣຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕໍ ຐເປນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ຈຕູສຸ ປາສາເຓສູ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເສນາສນໍ ໂອວສ຺ສຕິ, ຉທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕິຓໍ ວາ ອິຏ຺ຐກາ ວາ ອານີຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕິ, ຉາເທຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ໂຍ ໂອກາໂສ ອໂນວສ຺ສໂກ, ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂອວສ຺ສຕິ, ອຸສ຺ສຫນ຺ເຕນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ອຸປາສການໍ ຆເຣ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຕປິ ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຣິຍໍ, ອຄ຺ຄິທາຫາທີນໍ ຠາຍາມາ’’ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຊ຺ໂຌກາເສ ປາສາຓານໍ ອຸປຣິ ມຎ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິເຓຫິ ຈ ປຓ຺ເຓຫິ ຈ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິສ຺ສຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກາຣໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມເສນາສນໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາຕາ.

ອຍເມຕ຺ຖ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພານາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິນິຈ຺ຉໂຍ – (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໘) ຍາ ຕາວ ຠູມິຍໍ ທີຆສາລາ ວາ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ໂຫຕິ, ຍໍ ວາ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ກຕເຄຫໍ ອຸປຈິການໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອຊຄ຺ຄິຍມາເນ ວມ຺ມິກາວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ ສິລຸຈ຺ຈຍເລຓໍ ວາ ສຸຘາລິຕ຺ຕເສນາສນໍ ວາ, ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິກາສງ຺ກາ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ຕາທິເສປິ ເສນາສເນ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຸປຈິກາ ອາໂຣຫນ຺ຕິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອາປຸຈ຺ຉນໍ ປນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນໍ ຄມິກວຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ວຕ຺ຕເຠທທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໘) ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ຍໍ ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ວາ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ວາ ກຕເສນາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ອຸປຈິການາໂຣຫນ຺ຕິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອາປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ສາມເຓໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອາຣາມິໂກ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ເຍນ ວິຫາໂຣ ກາຣາປິໂຕ, ໂສ ວິຫາຣສາມິໂກ, ຕສ຺ສ ວາ ກຸເລ ໂຍ ໂກຈິ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອຸປຈາເຣ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ພຫິ ອາສນ຺ເນ’’ຕິ, ວິຫາຣສ຺ສ ພຫິ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍ ວາຕິ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວາ. ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຎ຺ຫິ ທສວິຘໍ ເສຍ຺ຍໍ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠາທິມ຺ຫິ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ເສຍ຺ຍາປິ ເສນາສນມ຺ປິ ອຸປຈິກາຫິ ປລຸຊ຺ຊຕິ, ວມ຺ມິກຣາສິເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພຫິ ປນ ອຸປຏ຺ຐານສາລາທີສຸ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ເສຍ຺ຍາມຕ຺ຕເມວ ນສ຺ເສຍ຺ຍ ຐານສ຺ສ ອຄຸຕ຺ຕຕາຍ, ນ ເສນາສນໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈປີຐໍ ປນ ຍສ຺ມາ ນ ສກ຺ກາ ສຫສາ ອຸປຈິກາຫິ ຂາຍິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຫາເຣປິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຫາຣູປຈາເຣ ປນ ຕໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ທິສ຺ວາວ ປຏິສາເມນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ຘຣຓານິ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຎ຺ຈປີຐກວານໍ ສພ຺ພໍ ອປເນຕ຺ວາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໘) ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣວໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນກຠິກ຺ຂຸນາປິ ປຸນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕກຸຏ຺ຏໂຕ ເສຍ຺ຍໍ ພຫິກຸຏ຺ເຏ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ວສນ຺ເຕນ ຄມນກາເລ ປຸນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ປຏິສາເມຕພ຺ພໍ. ອຸປຣິປາສາທໂຕ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ວສນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ມຎ຺ຈປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາປິ ຄມນກາເລ ປຸນ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຄມເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໖) ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ຊານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຸຏ຺ຐາປນີໂຍ ‘ອຍ’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ກຸໂຕ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕເນວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ນນຸ ປທຠາຊເນປິ ວຸຑ຺ຒຠາວາທິຊານນເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕຸ ອນຸຏ຺ຐາປນີຍຠາວນ຺ຕິ ອນຸໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ວຸຑ຺ໂຒ ຫີ’’ຕິອາທິ. ພຫູປກາຣຕນ຺ຕິ ‘‘ຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕາທິພຫຸອຸປກາຣຠາວໍ’’. ນ ເກວລໍ ອິທເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ, ເຕນ ພຫູປກາຣຕ຺ເຕປິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕ຺ຕາຠາເວ, ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕ຺ເຕປິ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາຠາເວ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ພຫູປກາຣຕໍ, ຘມ຺ມກຖິກາທີນໍ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໑໙-໑໒໑) ເກຈິ. ຘຸວວາສຕ຺ຖາຍາຕິ ນິຈ຺ຈວາສຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາຕິ ອປໂລກເນນ ກມ຺ເມນ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄິລານສ຺ສາປິ ສງ຺ໂຆເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເສນາສນໍ ເທຕິ, ຄິລາໂນ ປນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ອທິນ຺ນເສນາສໂນປິ ນ ປີເຬຕພ຺ໂພ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສມນ຺ຕາ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖຕິ ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກປສ຺ເສນ ເຈ ປໂຫນກທິສາ ທິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາທໂຘວນປາສາຓໂຕຕິ ທ຺ວາເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕປາທໂຘວນປາສາຓໂຕ. ນິສີທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິສີທນມຕ຺ເຕນ, ນິປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທໂຕ ວາ ນິປຊ຺ຊໂຕ ວາ.

ສງ຺ຆິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ປນ ປຸຄ຺ຄລິເກ ສງ຺ຆິກສຎ຺ຎິເວມຕິກອຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລິກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ. ວິຫາຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣຕິ ຕສ຺ສ ພຫິ ອາສນ຺ນປ຺ປເທເສ.

ອນຸປຂຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອເນກໂກຏ຺ຐການີຕິ ອເນກທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐການິ. ‘‘ນິກ຺ຂມາຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ເຈ ນິກ຺ຂມຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໑໒໖) ວທນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣນິກ຺ກຑ຺ຒເນຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິສ຺ສາວນຘມ຺ມກຣຓມຎ຺ຈປີຐຠິສິພິພ຺ໂພຫນາທິເຠທໍ ອນ຺ຕມໂສ ຣຊນຉລ຺ລິປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ນິກ຺ກຑ຺ຒເນ. ຕຎ຺ຈາຕິ ທຸກ຺ກຏໍ ປຣາມສຕິ. ນິກ຺ກຑ຺ຒາປເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄາຬ຺ຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິເຕສຸ ປນ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ.

ຠຓ຺ຑນກາຣກກລຫກາຣກເມວ ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ລຠຕິ. ໂສ ຫິ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຆມ຺ປິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອລຊ຺ຊິອາທໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕເຍວ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕພ຺ພາ. ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສກລສງ຺ຆາຣາມໂຕປີ’’ຕິອາທິ.

ນິກ຺ກຑ຺ຒນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸປຣິເວຫາສກຸຏິຍາຕິ ອຸປຣິມຕເລ ອສນ຺ຖຕປທຣາຍ ກຸຏິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາຍາ’’ຕິອາທິ. ຍາ ຫິ ກາຈິ ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນຕລາ ທ຺ວິຠູມິກກຸຏິກາ ວາ ຕິຠູມິກາທິກຸຏິກາ ວາ, ສາ ‘‘ເວຫາສກຸຏີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ເວຫາສກຸຏິລກ຺ຂຓໍ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອສີສຆຏ຺ຏາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໓໑) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປທຠາຊເນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ ກຸຏິໍ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອຘິປ຺ເປຕໍ ເວຫາສກຸຏິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສາຕິ ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ. ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມາຫິ ຕຸລາຫິ ສີສໍ ນ ຆຏ຺ເຏຕີຕິ ອສີສຆຏ຺ຏາ. ອງ຺ເຄ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ອຏນິໂຍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ປເວສິຕປາທກນ຺ຕິ ປເວສິຕປາທສິຂໍ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ຠູມຕ຺ເຖ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ກາຣຓຠາເວນ ປຈ຺ຈາມສຕິ. ຍສ຺ມາ ອາຫຈ຺ຈປາທກາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຫສາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ອເວຫາສກຸຏິກາຍາຕິ ຠູມິຍໍ ກຕປຓ຺ຓສາລາທີສຸ, ຕຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ປຣສ຺ສ ປີຬາ ກາຕຸໍ. ສີສຆຏ຺ຏາຍາຕິ ຍາ ສີສໍ ຆຏ຺ຏາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ອໂນຓເຕນ ວິຈຣິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ອສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ປຣປີຬາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຸປຣິຕລໍ ວາ ປທຣສຎ຺ຈິຕນ຺ຕິ ອຸປຣິມຕລໍ ທາຣຸຜລເກຫິ ຆນສນ຺ຖຕໍ. ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາຕິ ອຸປຣິ ນາຄທນ຺ຕກາທີສຸ ລຄ຺ຄິຕໍ ຈີວຣາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫາຕິ ວາ. ລຄ຺ຄຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອາຓິ ປຏາຓິ. ຍສ຺ສາ ທິນ຺ນາຍ ນິສີທນ຺ເຕປິ ປາທາ ນ ນິປຕນ຺ຕິ, ເອວໍຠູຕາ ອາຓິ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ປາທສິຂາສຸ ທິນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປາທສີສານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເວຫາສກຸຏິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏສ຺ສາຕິ ທ຺ວາຣພນ຺ຘສ຺ສ. ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສຕິ ຍສ຺ສ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໕) ເວມຊ຺ເຌ ທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຈ ອຸຈ຺ຈາ ຠິຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕີສຸ ທິສາສຸ ສາມນ຺ຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ປເທໂສ. ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ປນ ວິຫາຣສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ທິສາສຸ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວິວຣິຍມານໍ ກວາຏໍ ອາຫນຕິ, ສາ ອປຣິປຸຓ຺ຓູປຈາຣາປິ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອໂຘຠາເຄປິ ເລໂປກາໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ລິມ຺ປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬສທ຺ເທນ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘໂຕ ທ຺ວາຣຜລກສຫິຕໍ ທ຺ວາຣພນ຺ຘນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສກວາຏກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິຈ຺ຈລຠາວຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຐປນໍ ອິຘ ນິຈ຺ຈລຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກວາຏຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ກມ຺ປຕີຕິ ຈລຕິ. ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຄ຺ຄຬຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຕ຺ຕນາ ລິມ຺ປິຕພ຺ໂພ ວາ, ປເຣຫິ ເລປາເປຕພ຺ໂພ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນນຸ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ເນວ ມາຕິກາຍໍ, ນ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ກຸໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ຍທິປິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນ. ອຘິກາຣໂຕຕິ ອນຸວຕ຺ຕນໂຕ. ອາໂລກໍ ສນ຺ເຘຕິ ປິເຘຕີຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາໂລກສນ຺ຘີຕິ ວາຕປານກວາຏກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວາຕປານກວາຏກາຕິ ວາຕປານຜລກາ. ອນຸຎ຺ຎາຕປ຺ປເທສໂຕ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິລິມ຺ປິຕຸໍ ວາ ວິລິມ຺ປາເປຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາຍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖເລເປ ທິນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໓໕) ເກຈິ. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ເລປທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ.

ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒, ໓໓໖; ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໘) ວິຍ ອຠາວຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຫຣິເຕ’’ຕິ. ສາລິວີຫິອາທິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໒.໓໐) ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ‘‘ປຸຣກ຺ຂຕໍ ສສ຺ສຜລ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ມຸຄ຺ຄມາສາທິ ອປຣຓ຺ຓໍ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວປິຕໍ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ສມນ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາໂຣ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣາເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເຖວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິອນ຺ເຕນ. ຕສ຺ມິໍ ຐາຕພ຺ພໍ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ອປຕໂນກາສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຣິ ນ ປເຕຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສ຺ສ ປນ ໂອກາສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ວິຫາຣສ຺ສ ປຕນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຫຣິເຕປິ ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ວາ ປຣິຍາຍານໍ ວາ ອຸປຣິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ມຄ຺ເຄ ວາ ປຣິຍາເຍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທິຍມາເນຕິ ອປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ຉາທິຍມາເນ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິກ຺ເຂເປນ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ຉາທນໍ ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫິ ລພ຺ຠຕິ, ປຣິຍາເຍນ ຉາທນໍ ຕິຓປຓ຺ເຓຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຏ຺ຐກສິລາສຸຘາຫີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕຖາ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ວາ ທ຺ເວ ປຣິຍາເຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ປຣິຍາຍໍ ວາ ‘‘ເອວໍ ຉາເທຫີ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ປກ຺ກມຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ຐາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ຉທນໍ ຉທນູປຣິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປຣູປຣິຉນ຺ໂນ ຫິ ວິຫາໂຣ ຈິຣໍ ອໂນວສ຺ສໂກ ໂຫຕີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ເອວໍ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕິຓມຸຏ຺ຐິຄຓນາຍາຕິ ຕິຓກຣຬຄຓນາຍ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕິເຣກທ຺ວຕ຺ຕິປຣິຍາເຍ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອູນກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເສຕວຓ຺ຓາທິກຣເຓຕິ ເສຕວຓ຺ຓກາຬວຓ຺ຓເຄຣຸກປຣິກມ຺ມມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມມກຣທນ຺ຕກປຎ຺ຈປຏິການໍ ກຣເຓ. ເລຓຄຸຫາຕິຓກຸຏິກາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ເລຓນ຺ຕິ ທ຺ວາຣພທ຺ຘໍ. ຄຸຫາຕິ ເກວລາ ປພ຺ພຕຄຸຫາ. ຕິຓກຸຏິກາ ປາກຏາ ເອວ.

ມຫລ຺ລກວິຫາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກສ຺ມິໍ ຆເຏ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຆເຏ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຠາຊເນສຸ. ວິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຘາຣໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ. ເອເກກໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອເກກໍ ຕິຓໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ມຕ຺ຕິກໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກຏ຺ຐໂຄມຍາທິໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ. ປຣິຍາທານນ຺ຕິ ຂຍໍ.

‘‘ປທີເປ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໔໐) ປຕິຕ຺ວາ ປຏງ຺ຄາທິປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ ວິຍ ‘‘ສິຎ຺ຈເນນ ປາຓກາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຊານນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ອິທໍ ຊລໍ ສິຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນາ ວຘກເຈຕນາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ຕິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕວເສນ ຕິຈິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສິຎ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ‘‘ອາສນໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ໂຘວນຕ຺ຖໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສິຎ຺ຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ກຸສລຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານຕາ ອຣຫຕາ ສິຎ຺ຈນາທິກຣເຓ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕວເສນ ຕິຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສປ຺ປາຓກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.