໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ‘‘ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີຫິ (ປາຈິ. ໑໔໗) ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ. ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ນິທາເນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍາ’’ຕິອາທິ ວກ຺ຂມານອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ສາມີຈິກມ຺ມນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປທານພີຊນປານີຍາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວຕ຺ຕໍ. ອາທິສທ຺ເທນ –

‘‘ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ, ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ, ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໐໓; ອ. ນິ. ໘.໕໑) –

ອິເມ ສຕ຺ຕ ຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຣຸຘມ຺ເມຕິ ຄຣຸເກ ຘມ຺ເມ. ເຕ ຫິ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຄຣຸຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘມ຺ເມນາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ. ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ ວາ ໂອວທໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ ຄຣຸຘມ຺ເມນ ໂອວທໂຕ ວາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ເມ’’ຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຕສ຺ສາປີ’’ຕິອາທິ. ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎິເວມຕິກສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ ຈາຕິ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຍຖາ ຈ ວຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ເອວໍ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ສມຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ໂອວທໂຕ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ເຆ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎິເວມຕິກສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຄ຺ເຄປິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ນວາ’’ຕິອາທິ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ປນ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ໂອວທໂຕ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ເວມຕິກສ຺ສ, ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ນວ ທຸກ຺ກຏານິ. ສມຄ຺ຄໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ໂອວທໂຕ ອຏ຺ຐາຕິ ສຕ຺ຕຣສ ທຸກ຺ກຏານິ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ວາ. ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຈເນນ ຫິ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອວາທຎ຺ຈ ອນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອໂສ ຠຄິນິ ໂອວາໂທ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ. ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທຕີຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ປຄຸຓາຍ ຄຣຸຘມ຺ມປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ຠຓຕິ. ໂອສາເຣຫີຕິ ອຸຈ຺ຈາເຣຫິ, ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາເຣຕີຕິ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປາຬິໍ ວທຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ຄຣຸຘມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ ວາ ຂນ຺ຘາທິນິສ຺ສິຕໍ ວາ ປຎ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຏ຺ໂຐ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕໍ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ‘‘ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍວາສາຍາຕິ ອຸໂປສຖາທິອຕ຺ຖໍ. ອິຕຣນ຺ຕິ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ອາມິສໍ, ຈີວຣາທິ, ອາມິສເມວ ເຫຕຸ ອາມິສເຫຕຸ. ເຕນາຫ ‘‘ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣເຫຕູ’’ຕິ. ອາທິສທ຺ເທນ ປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນານໍ ຄຫຓໍ. ອວຓ຺ຓກາມຕາຍາຕິ ອຍສກາມຕາເຍວ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມຕິອາທີສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎິເວມຕິກອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຕເຖວ ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ. ນນຸ ໂອວາທສມ຺ມຸຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ທີຍຕິ, ນ ສາມເຓຣສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມເຕນ ວາ ສງ຺ເຆນ ວາ ຐປິໂຕ ປນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ສາມເຓໂຣ ‘‘ອສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປກຕິຍາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ປນ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກຕິຍາ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ‘‘ເອສ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປນ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອນາມິສນ຺ຕຣຕາຕິ ອາມິສຈິຕ຺ຕາຠາໂວ, ‘‘ອາມິສເຫຕຸ ໂອວທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສຍາຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ເຫຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣສທ຺ໂທ ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ວິຍ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປທໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓຕິ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສິພ຺ພິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ວິຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ, ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏໍ. ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກິໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສກລສູຈິໍ ອນີຫຣນ຺ໂຕ ທີຆສຸຕ຺ຕປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສກິໍ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສກິໍ ‘‘ຈີວຣໍ ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ສູຈິກມ຺ມໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ຕສ຺ສ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓ ເອກເມກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣນ຺ຕິ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສິພ຺ພນໍ ວາ ສິພ຺ພາປນໍ ວາຕິ ‘‘ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ສິພ຺ພນໍ ວາ ສິພ຺ພາປນໍ ວາ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຫິ, ອສຸກຄາມໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສ຺ເວ ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສໍວິທຫນໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ເກຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຄມນກາເລ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ, ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍທ຺ວາເຣ, ຣຖິກາຍ, ອຎ຺ເຎສຸ ວາ ຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກຫຕ຺ຖິສາລາທີສຸ ຐຕ຺ວາ ສໍວິທຫນ຺ຕສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອາສນ຺ນສ຺ສາປີຕິ ອຈ຺ຈາສນ຺ນສ຺ສາປິ, ຣຕນມຕ຺ຕນ຺ຕຣສ຺ສາປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາມສ຺ສາຕິ ຍໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາມສ຺ສ. ຕໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ອນ຺ຕຣຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ. ສເຈ ທູຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄາມູປຈາຣຄຓນາຍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິ ຄາມູປຈາໂຣກ຺ກມນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ອຕິກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຄາເມ ອສຕີຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາເມ ອສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄາເມ ສຕິ ຄາມນ຺ຕຣຄຓນາເຍວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອທ຺ຘໂຍຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເອກເມກໍ ອທ຺ຘໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທານິ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມປາເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ທຸຕິຍປາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ນເຍ ອຕິກ຺ກມເນ ອາປຕ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມເນ ອນາປຕ຺ຕິ.

ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໕) ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ກາລວິສງ຺ເກເຕເຍວ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ວາຣວິສງ຺ເກເຕ, ປນ ມຄ຺ຄວິສງ຺ເກເຕ, ວາ ສຕິປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອາປທາສູຕິ ຣຏ຺ຐເຠເທ ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ, ເອວຣູປາສຸ ອາປທາສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາຕິ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ ວາ ສກຏຈກ຺ກໍ ວາ ສມາຣຸຬ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸຄາມສິກ຺ຂາປເທນາຕິ (ປາຈິ. ໔໑໓ ອາທໂຍ) ສປ຺ປາຓກວຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທນ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣຕິ ໂລກສ຺ສາທມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣ. ຕເຖວາຕິ ກີຬາວເສເນວ. ອຄາມກຕີຣປສ຺ເສນາຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາມານໍ ອຠາວໂຕ ອຄາມກຕີຣປສ຺ເສນ. ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໘໖) ວຈນໂຕ ປນ ວາປິສມຸທ຺ທາທີສຸ ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຸທ຺ເທ ປນ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ວິສງ຺ເກເຕນາຕິ ອິຘາປິ ກາລວິສງ຺ເກເຕເນວ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕິຕ຺ຖວິສງ຺ເກເຕນ, ປນ ນາວາວິສງ຺ເກເຕນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ.

ເສສນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫິ ອວເສສໍ, ເກຈິ ປນ ‘‘ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ‘ສໍວິທຫິຕ຺ວາ’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໑໘໘) ວຈນໂຕ ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ໂລກວຊ຺ຊໍ, ຕສ຺ມາ ເສສໍ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ‘ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ ຕິຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ອວເສສ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ກີຬາປຸເຣກ຺ຂາຣຕາຍ ຫິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຄາມນ຺ຕໂຣກ຺ກມເນ, ອທ຺ຘໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ວາ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍ, ນິທ຺ທໍ ວາ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ຈສ຺ສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສມງ຺ຄິຕາ, ເຍນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ໂລກວຊ຺ຊຎ຺ຈ ສິຍາຕິ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຣິປາຈິຕນ຺ຕິ ປຣິປາກມາປາທິຕໍ, ຍຖາ ລຠຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເນວ ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ຠາຓໂກ, ອຍ຺ໂຍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໑໙໕) ຄຸຓໍ ປກາເສຕ຺ວາ. ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກມ຺ມສາຘໂນຍໍ ສມາຣມ຺ຠສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ປຏິຍາທິຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປາທິຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ຎາຕກປ຺ປວາຣິເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອສມາຣທ຺ໂຘປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສມາຣທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ ຍຖາສຸຂໍ ຫຣາເປຕພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕານໍ ວາ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ປຣິປາຈິຕາປຣິປາຈິເຕສຸ. ອວເສເສຕິ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິເຕປິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຜລາຜລາທິເກ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ນິມິຕ຺ໂຕຠາສປຣິກຖາວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອວເສເສປິ ທຸກ຺ກຏໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ.

ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຸປຣີຕິ ອເຈລກວຄ຺ເຄ. ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທນາຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໒໘໔ ອາທໂຍ). ຕຎ຺ຫິ ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຠາວໂຕ ‘‘ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອກປຣິຈ຺ເຉທໍ, ອຖ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອວ ຣໂຫນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປທວຕ຺ຖຸໂຕ ອິມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອກປຣິຈ຺ເຉເທປິ ອິທໍ ປຐມໍ ວິສຸໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂອວາທວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.