໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວສຖສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ອຄິລາໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕມໂສ ທ຺ວິຄາວຸຕໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ. ອາວສຖປິຓ຺ໂຑຕິ ອາວສເຖ ປິຓ຺ໂຑ, ສາລາທີສຸ ອໂນທິສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອິເມສໍ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິເມສໍ ວາຕິ ອິເມສໍ ປາສຓ຺ຑານໍ ວາ. ເອຕ຺ຕການໍ ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປາສຓ຺ເຑ ເອຕ຺ຕການໍ ປາສຓ຺ຑານໍ ວາ. ປາສຓ຺ຑນ຺ຕິ ຉນ຺ນວຸຕິວິຘໍ ສມຓປຣິພ຺ພາຊກາທິໍ. ເຕ ຫິ ຕຓ຺ຫາປາສຎ຺ເຈວ ທິຏ຺ຐິປາສຎ຺ຈ ເຑນ຺ຕິ ໂອຑ຺ເຑນ຺ຕີຕິ ປາສຓ຺ຑາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອໂນທິສ຺ສາຕິ ອນຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ, ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາລາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ສາລາຣຸກ຺ຂມູລອພ຺ໂຠກາສາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນສຸ. ເອກທິວສເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ເອກທິວສໍ ສກິໍເຍວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ຠຸຕ຺ຕທິວສສ຺ສ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອາໂລເປ ອາໂລເປ ກພເຬ ກພເຬ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ນານາກຸເລຫິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໖) ປນ ນານາຏ຺ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິປາຏິໍ ປນ ເຂເປຕ຺ວາ ປຸນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກປູຄນານາປູຄເອກຄາມນານາຄາເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍປິ ເອກກຸລສ຺ສ ວາ ນານາກຸລານໍ ວາ ເອກໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ອຠາເວນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ໂສປິ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ກລ຺ຍາຓຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ທາຕຸໍ ອາຣຠນ຺ຕິ, ເອຕໍ ປຸນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຄິລາເນ ອຄິລານສຎ຺ຎິເວມຕິກຄິລານສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຄິລານສ຺ສ ຄິລານສຎ຺ຎິໂນຕິ ຄິລານສ຺ສ ປນ ‘‘ຄິລາໂນ ອຫ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອນຸວສິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສກິໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອທ຺ຘໂຍຊນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ‘‘ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ’’ຕິ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໒໐໘) ອິທມ຺ປີຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກນຈິ ອຸປທ຺ທເວນາຕິ ນທິປູຣໂຈຣຠຍາທິນາ ເກນຈິ ອຸປທ຺ທເວນ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກຜລາຜລາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎໍ. ອນຸວສິຕ຺ວາຕິ ປຸນ ວສິຕ຺ວາ.

ອາວສຖສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຄຓໂຠຊເນຕິ ຄເຓນ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ຄຓສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ໂຠຊເນ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຓສ຺ສ ໂຠຊເນ’’ຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຄຓສ຺ສ ໂຠຊເນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ຄໂຓ ‘‘ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ວີຫິ, ກຕ຺ຖຈິ ຕີຫີ’’ຕິອາທິນາ ອເນກຘາ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອິຘ ກຕິຫີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຘ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕໍ ປເນຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ທ຺ວີຫິ ປກາເຣຫິ ປສວຕິ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ. ໂອທນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ໂອທນສຕ຺ຕຸກຸມ຺ມາສມຈ຺ຉມໍສານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ.

‘‘ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂອທນໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນ ວາ ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເອກຏ຺ຐາເນ ວາ ນານາຏ຺ຐາເນສຸ ວາ ຐິເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ. ລກ຺ຂຓວຈນຎ຺ເຈຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຘິເກ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວວຈເນນ ວາຕິ ຠຕ຺ຕອນ຺ນາທິປຣິຍາຍສທ຺ເທນ ວາ. ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາຕິ ອນ຺ຘທມິຬາທິຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມີຕິ ຕຸມ຺ເຫ ຠນ຺ເຕ ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ອາກງ຺ຂຖ ໂອໂລເກຖ ອຘິວາເສຖ ປຏິມາເນຖ, ສຕ຺ຕຸນາ ນິມນ຺ເຕມິ, ສຕ຺ຕຸໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖ ອາກງ຺ຂຖ ໂອໂລເກຖ ອຘິວາເສຖ ປຏິມາເນຖາ’’ຕິອາທີນໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໗-໒໑໘) ຄຫຓໍ. ເອກໂຕ ວາຕິ ເອກຕ຺ຖ ຐິເຕ ວາ ນິສິນ຺ເນ ວາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມີ’’ຕິອາທິນາ ເອວໍ ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕິຕາ. ນານາໂຕ ວາ ນິມນ຺ຕິຕາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຣິເວຓານິ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານາໂຕ ວາ ນິມນ຺ຕິຕາ. ເອກຏ຺ຐາເນ ຐິເຕສຸເຍວ ວາ ເອໂກ ປຸຕ຺ເຕນ, ເອໂກ ປິຕຣາຕິ ເອວມ຺ປິ ນິມນ຺ຕິຕາ ນານາໂຕເຍວ ນິມນ຺ຕິຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖູປຈາເຣ ຐິຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ນານາໂຕ ຠຸຕ຺ເຕປິ ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ອຖ ກສ຺ມາ ປາຬິຍໍ ‘‘ຄຓໂຠຊນໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຠຊເນນ ນິມນ຺ຕິຕາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕໍ ຄຓໂຠຊນໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໑໘) ວຸຕ຺ຕໍ? ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓນິຍມນຕ຺ຖເມວ. ນ ຫິ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ‘‘ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປທໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓນິຍມວຈນໍ ໂຫຕິ. ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ຐິຕາ ວາ ນິສິນ຺ນາ ວາ ອຸປາສກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ປາເຏກ຺ກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປີຕິ ຍຎ຺ຈ ນິມນ຺ຕນໂຕ ລທ຺ຘໍ ຄຓໂຠຊນໍ, ຍຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ຄຓໂຠຊນສ຺ສ. ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓຕິ ເອກໂຕ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ.

ປາທານມ຺ປິ ຜລິຕຕ຺ຕາຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໗-໒໑໘) ອນ຺ຕມໂສ ປາທານມ຺ປິ ຍຖາ ມຫາຈມ຺ມສ຺ສ ປຣໂຕ ມໍສໍ ທິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຜລິຕຕ຺ຕາ. ນ ສກ຺ກາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸນ຺ຕິ ວາລິກາຍ ວາ ສກ຺ຂຣາຍ ວາ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຈີວເຣ ກຣິຍມາເນຕິ ສາຏກຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ຈີວຣວິຈາຣຓຉິນ຺ທນໂມຆສຸຕ຺ຕາໂຣປນາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິເວຘນມ຺ປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ອວກໍສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ທູຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ຘໂຍຊນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄາວຸເຕປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠຕິ, ຄໂຕ ປນ ເອກທິວສໍ. ຍທາ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕຸກາໂມ ວາ ໂຫຕິ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ວາ ໂອຣຸຬ຺ໂຫ ວາ, ອຍໍ ນາວາຠິຣຸຫນສມໂຍ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ນາວາຠິຣຸຫນສມເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຠິຣຸຬ຺ເຫນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຍາວ ນ ໂອໂຣຫຕິ, ຕາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ອນ຺ຕິມປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ສນ຺ນິປຕິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສ ກາເລ ‘‘ມຫາສມໂຍ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ໂກຈິ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ.

ເຍ ຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເຍປິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕນໍ ສາທິຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຓີຕໂຠຊນສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຫິ ປນ ອາປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທີສູຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ເຕ ສລາກຠຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິເກ ອຸໂປສຖິເກ ປາຏິປທິເກ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘຸວຠຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ພຫູນມ຺ປິ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສລາກຠຕ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຄຓໂຠຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂອທນໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໑໗-໒໑໘) ນເຍນ ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນ ວາ ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕເນວ ນເຍນ. ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສາຕິ ອກປ຺ປິຍນິມນ຺ຕເນນ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ. ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມຸຂາສມ຺ມຸຂວເສນ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ, ອປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຠຕ຺ຕວິກປ຺ປນາ ນາມ ສມ຺ມຸຂາປຣມ຺ມຸຂາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສູ’’ຕິອາທິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕນໂຠຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ນິມນ຺ຕເນ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ຍທິ ຕິວິຘາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ປຣິວາເຣ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວາເຣ ປນາ’’ຕິອາທິ. ວິກປ຺ປນມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ວິກປ຺ປນານຸຊານນມ຺ປິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມານນ຺ຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອກສໍສຏ຺ຐານີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ມິສ຺ສິຕານິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໙) – ທ຺ເວ ຕີຓິ ກຸລານິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ເອກມິສ຺ສກໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ສເຈ ປນ ມູລນິມນ຺ຕນໍ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຣິ, ຕໍ ອຸປຣິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖໍ ປນ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໂຕ ເອກມ຺ປິ ກພຬໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານິ ເອກໂຕ ວາ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານິ ເອກໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສກເລນ ຄາເມນ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ສກເລນ ຄາເມນ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ເສວ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ປູເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕີຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຕວ ຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ, ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ. ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຠຊນໍ ກິຣິຍໍ, ອວິກປ຺ປນໍ ອກິຣິຍໍ.

ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປເຫຓກຕ຺ຖາຍາຕິ ປຓ຺ຓາກາຣຕ຺ຖາຍ. ປາເຖຍ຺ຍຕ຺ຖາຍາຕິ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ. ສຕ຺ຕູຕິ ພທ຺ຘສຕ຺ຕຸ, ອພທ຺ຘສຕ຺ຕຸ ຈ. ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂາຍ ສມໍ ປູເຣ ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ຈຕ຺ຖສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາກຏຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພປ຺ປກາຣເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເສສນ຺ຕິ ຕໂຕ ເອກປຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຕໂຍ ປຕ຺ຕປູຣາ ຄຫິຕາ ທ຺ເວ, ສເຈ ທ຺ເວ ຄຫິຕາ, ເອກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຄມເນ ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘຕິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປທ຺ທວໍ ທິສ຺ວາ, ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ‘‘ມຍໍ ອິທານິ ນ ເປສິສ຺ສາມ ນ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ຄມເນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນ ເທນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຠຸຕ຺ຕວາຕິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ. ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຠຊນໍ ສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ອສງ຺ຂາທິຕ຺ວາ ວາ ຄິລິຕໍ. ປວາຣິໂຕຕິ ປຏິກ຺ເຂປິໂຕ. ໂຍ ຫິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຣິເວສເກນ ອຸປນີຕໍ ໂຠຊນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ໂສ ເຕນ ປວາຣິໂຕ ປຏິກ຺ຂິປິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຕປ຺ປວາຣໂຓ ກຕປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສປິ ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຍສ຺ມາ ນ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈງ຺ຄວເສນ. ເຕນສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ຕາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ເຈ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສາລີຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໒໓໙) ອນ຺ຕມໂສ ນີວາຣໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາປິ ສາລິຊາຕິ. ວີຫີຕິ ສພ຺ພາປິ ວີຫິຊາຕິ. ຍວໂຄຘຸເມສຸ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ກງ຺ຄູຕິ ເສຕຣຕ຺ຕກາຬເຠທາ ສພ຺ພາປິ ກງ຺ຄຸຊາຕິ. ວຣໂກຕິ ອນ຺ຕມໂສ ວຣກໂຈຣກໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພາປິ ເສຕວຓ຺ຓາ ວຣກຊາຕິ. ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ກາຬໂກທ຺ຣໂວ ເຈວ ສາມາກາທິເຠທາ ຈ ສພ຺ພາປິ ຕິຓຘຎ຺ຎຊາຕິ.

ນີວາຣວຣກໂຈຣກາ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຘຎ຺ຎານຸໂລມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍາຄຸນ຺ຕິ ອມ຺ພິລຍາຄຸຂີຣຍາຄຸອາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາຄຸໍ. ອິມິນາວ ປາຍາສສ຺ສາປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອມ຺ພິລປາຍາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈາມາຕິ ວາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວາຣຓໍ ຊເນຕີຕິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນາປຕ຺ຕິນິພນ຺ຘນໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ສາເຘຕິ. ສເຈ ປນ ໂອຘິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ປຸນ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ ຆນຠາວຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຠຊນສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີນິ ອາກິຣິຕ຺ວາຕິ ອຸທກຎ຺ເຈວ ກຎ຺ຊິກຎ຺ຈ ຂີຣາທີນິ ຈ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອມທ຺ທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕມິສ຺ສເກ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິ. ສເຈ ປນ ຠຕ຺ເຕ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ຍາຄຸຍາປີຕິ ເອວໍ ຍາຄຸສງ຺ຄຫໍ ຄຕາຍ ວາ ອຎ຺ຎາຍ ວາ ຍາຄຸຍາປິ. ສຸທ຺ຘຣສໂກ, ປນ ຣສກຍາຄຸ ວາ ນ ຊເນຕິ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ທ຺ເວປິ ຂາທິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ນ ປວາເຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກປ຺ປິຍມໍສໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໒໓໙), ອກປ຺ປິຍໂຠຊນຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ຐໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາຍ ອວຕ຺ຖຸຕາຍ ນ ປວາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ເອວ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປນ ຊານນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຊານນ຺ໂຕປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ນ ປວາເຣຕິ. ສເຈ ປນ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ໂຠຊນໍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸຕາຍ. ຍຎ຺ຫິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປວາຣຓາຍ ວຕ຺ຖຸ. ຍໍ ປນ ຂາທຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ, ຂາທິຍມານໍ ປນ ມໍສຠາວໍ ນ ຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາເຣຕິ. ໂກ ປນ ວາໂທ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ຂາທໂຕ ກປ຺ປິຍມໍສໂຠຊນປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ. ເອສ ນໂຍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ຂາທໂຕ ກປ຺ປິຍໂຠຊນປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ.

ໂຠຊເນ ສຕີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ໂຠຊເນ ສຕິ. ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ປຕ຺ຕາທິຄຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຈສຸ ໂຠຊເນສຸ ເອກມ຺ປິ ໂຠຊນໍ. ‘‘ນິຣເປກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ວິວຣຓໍ ‘‘ຍໍ ປຕ຺ຕາທີສູ’’ຕິອາທິ. ນ ເກວລໍ ນິຣເປກ຺ໂຂ ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ’’ຕິອາທິ. ໂສ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ນ ປວາເຣຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ເຈ ອນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ອຠິຫຏໍ, ຕໍ ໂສ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວິປ຺ປກຕໂຠຊນຠາວສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ.

‘‘ອຸປນາເມຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໒໓໙) ອິມິນາ ກາຍາຠິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຫຕ຺ເຖ ວາ ອາຘາຣເກ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ອູຣູສຸ ວາ’’ຕິ ວິກປ຺ເປຕິ. ທູເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປນ ຄໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ເອເສວ ນໂຍ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທູຣຠາວໂຕ, ທູຕສ຺ສ ຈ ອນຠິຫຣຓໂຕ. ສເຈ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ.

ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວິສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວິສນ຺ຕສ຺ສ. ອຎ຺ໂຎ ‘‘ອຫໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຫິຕມຕ຺ຕກເມວ ກໂຣຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຉິໍ ຘາເຣສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ໂອທນໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕມຕ຺ຕກເມວ ກໂຣຕິ. ອຠິຫຏາວ ໂຫຕີຕິ ປຣິເວສເກເນວ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕິ. ອິທານິ ອສຕິ ຕສ຺ສ ທາຕຸກາມາຠິຫາເຣ ຄຫຓສມເຍປິ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘເຏຕິ ອຸທ຺ຘເຏ ຠຕ຺ເຕ. ກຏຈ຺ຉຸອຠິຫາໂຣເຍວ ຫິ ຕສ຺ສ ອຠິຫາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ທິຍ຺ຍມາເນຕິ ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຕ຺ເຕ ທິຍ຺ຍມາເນ. ກາຍວິກາເຣນາຕິ ‘‘ອງ຺ຄຸລິໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ມຈ຺ຉິກພີຊນິໍ ວາ ຈີວຣກຓ຺ຓໍ ວາ ຈາເລຕິ, ຠມຸກາຍ ວາ ອາກາຣໍ ກໂຣຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ວາ ໂອໂລເກຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໒໓໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຸລິຈລນາທິນາ ກາຍວິກາເຣນ. ‘‘ອລໍ ມາ ເທຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຈີວິກາເຣນາຕິ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມາ ອາກິຣາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເຍນ ເກນຈິ ວຈີວິກາເຣນ.

ອຠິຫເຏ ປນ ຠຕ຺ເຕ ປວາຣຓາຍ ຠີໂຕ ຫຕ຺ເຖ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຕ຺ເຕ ໂອທນໍ ອາກິຣນ຺ຕໍ ‘‘ອາກິຣ ອາກິຣ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປູເຣຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອິໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ, ທມ຺ມິ ເຕ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວທໂຕປິ.

‘‘ຣສໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປ຺ປວາຣຓາຊນກສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມໍສຣສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ນ ເກວລໍ ມໍສສ຺ສ ຣສໍ ‘‘ມໍສຣສ’’ມິຈ຺ເຈວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ອຖ ໂຂ ມໍສຎ຺ຈ ຣສຎ຺ຈ ມໍສຣສນ຺ຕິ ເອວໍ ປວາຣຓາຊນກນາມວເສນາປິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໍສຣສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຣໂຕ ມຈ຺ຉມໍສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ປວາເຣຕິ, ຕໍ ອວິໂກເປນ຺ເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໒໓໙) ປວາເຣຕິ, ເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກທ຺ທມໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ ປຕ຺ວາ ຐິເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາ ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ, ນທິຕີເຣ ຄຸມ຺ພໍ ອນຸປຣິຍາຍນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ນາວາ ວາ ເສຕຸ ວາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາປິ ຈງ຺ກມນ຺ເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຄມນໍ ນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣອິຣິຍາປເຖສຸປິ. ຕໍ ຕໍ ອິຣິຍາປຖໍ ໂກເປນ຺ເຕນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອຸກ຺ກຸຏິໂກວ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາເຣຕິ, ເຕນ ອຸກ຺ກຸຏິເກເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ປລາລປີຐໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ນິສີທນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ປນ ອາສນໍ ອຈາເລຕ຺ວາວ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ມຎ຺ເຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ສໍສຣິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ສຫ ມຎ຺ເຈນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເນນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວາຣິເຕນາປິ ນິປນ຺ເນເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພໍ.

ອລເມຕໍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ, ອິທມ຺ປິ ເຕ ອຘິກໍ, ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ລຈ຺ຉສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ໂຍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ປຏິປກ຺ຂນເຍນາຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍກຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕໍ, ອຸຈ຺ຈາຣິຕກຕໍ, ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕໍ, ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ, ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ອວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕໍ ‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ຍໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ເສວ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ກິຣ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ວິນຍຘຣາ ປນ ‘‘ສກິໍ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ຕໍ ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຫິ ອກຕນ຺ຕິ ເຍນ ປຐມໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕໍ, ເຕນ ຍໍ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຐມຠາຊເນ ປນ ກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເຍນ ຈ ອກຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຍນ ປຐມໍ ນ ກຕໍ, ເຕນ ຈ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສີຫຬຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຠາຊເນຕິ ຍສ຺ມິໍ ປນ ຠາຊເນ ປຐມໍ ກຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຕ຺ເຕ ວາ ກຸຓ຺ເຑ ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ໂອນາມິຕຠາຊເນ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕ ອນຕິຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິເວມຕິກອຕິຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ອາມິສສໍສຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ອນາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ເຕສໍ ອນຸຎ຺ຎາຕປຣິໂຠຄວເສນາຕິ ຍາມກາລິກາທີນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕປຣິໂຠຄວເສນ, ຍາມກາລິກໍ ປິປາສາຍ ສຕິ ປິປາສຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ເຕນ ເຕນ ອຸປສເມຕພ຺ພເກ ອາພາເຘ ສຕິ ຕສ຺ສ ອຸປສມນຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣຓໂຕ ກາຍກມ຺ມໍ, ວາຈາຍ ‘‘ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອກາຣາປເນນ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິນສທິສາເນວາ’’ຕິ. ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນໍ ກິຣິຍໍ. ອຕິຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອກຣຓໍ ອກິຣິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຸຕ຺ວາ ວາຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຕເນວ ວາ ອາໂຣຈິຕໍ ສຸຕ຺ວາ. ‘‘ຠຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໒໔໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຠຊນປຣິໂຍສາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ວິກາເລຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກ, ອຍໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ໂຠຊນສ຺ສ ກາໂລ ນາມ. ຕທຎ຺ໂຎ ວິກາໂລ ‘‘ວິຄໂຕ ກາໂລ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຄເຕ ກາເລ’’ຕິອາທິ. ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກປິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໔໘-໒໔໙) ກາລສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ. ສຫສາ ປິວິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເກນ ປນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ກາລປຣິຈ຺ເຉທຊານນຕ຺ຖຎ຺ຈ ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ…ເປ… ຂາທນີຍໍ ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຍໍ ຕາວ ສກ຺ຂລິໂມທກາທິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓມຍໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຠຊນີຍໍ ນາມ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ.

ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ປິປາສາທິກາຣເຓ ວິຊ຺ຊມາເນ. ໂຣມຏ຺ຐກສ຺ສາຕິ ໂຣມຏ຺ຐກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄິຣິຕ຺ວາ ມຸເຂວ ຐປິໂຕ ພຫິ ມຸຂທ຺ວາຣາ ວິນິຄ຺ຄໂຕ ໂຠຊນສ຺ສ ມຄ຺ຄາ ພຫິ ນິຄ຺ຄໂຕ ‘‘ໂຣມຏ຺ໂຐ’’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄິຣິຕ຺ວາ ມຸເຂວ ຐປິໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ. ຐເປຕ຺ວາ ໂຣມຏ຺ຐກໍ ເສສານໍ ອາຄຕໍ ອຸຄ຺ຄາຣໍ ມຸເຂ ສນ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຄິລນ຺ຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ອສນ຺ຘາເຣນ຺ຕເມວ ປຣຄລໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ກາໂຣ ກຣຓໍ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ກາຣສທ຺ທສ຺ສ ຠາວຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ ນິຘານໍ ຐປນໍ ສນ຺ນິຘິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິຕສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິເຕ ອິມສ຺ສ ທຸທ຺ໂຘຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຍາມກາລິກໍ ຂາທນີຍໍ, ໂຠຊນີຍໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຍາມກາລິກໍ ຍາເມ ນິທຫິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຈນໂຕ ປນ ຕຕ຺ຖາປິ ຍາມາຕິກ຺ກເມ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ທຸທ຺ໂຘຕຠາວເມວ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ຍໍ ປຕ຺ຕໍ ໂຘຕໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອງ຺ຄຸລິເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕລວຓ຺ຓປຕ຺ເຕ ປນ ອງ຺ຄຸລິເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສາ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ. ສ຺ເນໂຫຕິ ເຕລໍ. ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ ຍາຄຸຍາ ອຸປຣິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ຕາທິເສ ປຕ຺ເຕປີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ໂຠຊນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນ ສມ຺ມາ ໂຘເຕ ປຕ຺ເຕປິ. ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຕ ລຄ຺ຄໍ ອວິຊຫິຕປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ທຸຕິຍທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ປນ ປຕ຺ເຕ ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ຍໍ ປນາຕິ ຍໍ ໂຠຊນໍ ປນ. ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຫີຕິ ອນເປກ຺ຂວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິຣເປກ຺ຂທາເນນ ວາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ. ກປ຺ປິຍ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ເອກສິຕ຺ຖມຕ຺ຕມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ. ອກປ຺ປິເຍສູຕິ ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ. ເສເສສູຕິ ມນຸສ຺ສມໍສໂຕ ອວເສເສສຸ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສສຸນຂອຫິສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉມໍເສສຸ ເຈວ ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕມໍເສ ຈ. ປາຬິຍໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກໍ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໒໕໕) ສນ຺ນິຫິເຕສຸ ສຕ຺ຕາຫກາລິກຍາວຊີວິເກສຸ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓປິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາມກາລິເກປິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓປິ ວິສຸໍ ທຸກ຺ກເຏນາປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພວິກປ຺ເປສູຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ອປຣມ຺ປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຑ຺ຒຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໓) – ກປ຺ປິຍໂຠຊເນ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ອວເສເສສຸ ປນ ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ຍາມກາລິກໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ສາມິເສນ ມຸເຂນ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ນິຣາມິເສນ ເອກເມວ. ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ.

ອວເສເສສູຕິ ຍາມກາລິກາທິໂຕ ອວເສເສສຸ. ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຑ຺ຒຕິເຍວາຕິ ອປຣມ຺ປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຑ຺ຒຕິເຍວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ວິກາເລ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປກຕິໂຠຊເນ ສນ຺ນິຘິປຈ຺ຈຍາ ຈ ວິກາລໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ຈ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ອກປ຺ປິຍມໍເສສຸ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ, ອວເສເສສຸ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວຕິ.

ເພລຏ຺ຐສີໂສ ນາມ ຊຏິລສຫສ຺ສສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອໂກ ມຫາເຖໂຣ. ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສນ຺ນິຘິກາຣເກ ສນ຺ນິຘິກາຣກສຎ຺ຎິເວມຕິກອສນ຺ນິຘິກາຣກສຎ຺ຎີນໍ ວເສນ ຕີຓິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ສໍສຏ຺ຐານີຕິ ສໍສຏ຺ຐຣສານິ. ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ສນ຺ຘາເຍວ ຫິ ‘‘ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສນ຺ຕິ ອມິສ຺ສິຕຣສໍ. ອິທຎ຺ຈ ສີຕລປາຍາສາທິນາ ສຫ ລທ຺ຘໍ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑາທິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸໂຘຕໍ ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ລທ຺ຘໍ ຕກ຺ໂກລຊາຕິຜລາທິໍ, ຍາຄຸອາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິນ຺ນສິງ຺ຄີເວຣາທິກຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຕນາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ. ຕທຫຸ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອສ຺ສາຕິ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ທ຺ວີຫປຏິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວຊີວິກໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕) ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ມຸເຂ ເອກຣຕ຺ຕໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ ຍສ຺ມາ ສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຸຂສນ຺ນິຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈຕສ຺ໂສ ກປ຺ປິຍຠູມິໂຍຕິ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ, ໂຄນິສາທິກາ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມຸຕີຕິ ຈຕສ຺ໂສ ກປ຺ປິຍກຸຏິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາວນນ຺ຕິກາ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໕) ນາມ ເຄເຫ ກຣິຍມາເນ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕຫິ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມ, ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິ ກປ຺ປິຍກຸຏີ’’ຕິ ວາ ວທນ຺ເຕຫິ ຐປິຕປຐມິຏ຺ຐກຖມ຺ຠາທິກາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວາ ກຸຏິ. ໂຍ ປນ ອາຣາໂມ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສກໂລປິ ວາ, ໂສ ‘‘ໂຄນິສາທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄຫປຕີຕິ ຍາ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ເສເສຫິ ‘‘ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕກາ. ສມ຺ມຸຕິ ນາມ ກມ຺ມວາຈາຍ ສາເວຕ຺ວາ ກຕາ. ກຖໍ ປເນຕາສໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຕາສໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ອິທໍ ມຊ຺ເຌ ປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ໂພປິ ‘‘ໂອທໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ມຈ຺ໂຉຕິ ‘‘ມຈ຺ໂຉ ນາມ ໂອທໂກ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໖໐) ເອວໍ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ, ສພ຺ໂພປິ ມຈ຺ໂຉ ເອວ. ໂຍ ໂກຈິ ອຸທເກ ຊາໂຕ ມຈ຺ໂຉ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນາຕິ –

‘‘ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸມາສປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ –

ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໓໐໖). ເອຕ຺ຖ ຫິ ສງ຺ຆວເສນ ຄິລານປຈ຺ຈຍປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ສເຈ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕີຫິ ວາ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ ໂຫຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕິກາເຍວ ຣຕ຺ຕິໂຍ, ເອຕ຺ຕການິ ວາ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ, ຕໂຕ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໂຕ ວາ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕໂຕ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ນເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ, ອຎ຺ຎເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຄິລາໂນ ຄິລານສຎ຺ຎີປິ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ນເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍນ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ ‘‘ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ປນ ນເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອຖ ໂຂ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ, ໂສ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາເຍວ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ສຸທ຺ຘານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ເສຂິເຍສຸ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໕໙). ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ນ ສູປໍ ວາ ໂອທນໍ ວາ ອຄິລາໂນ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໖໑໓) ສິກ຺ຂາປເທນ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປເທນ.

‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກິໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ‘ເທຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ຍຖາ ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ, ເອວໍ ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ກສ຺ມາ ນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ໂຠຊນານິ ປຓີຕໂຠຊນານີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ສປ຺ປິມຍໍ ຠຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວິຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ ‘ສປ຺ປິສໍສຏ຺ຐໍ ຠຕ຺ຕໍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ເອກນ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ນວນີຕຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິອາທີສຸປິ.

ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ປຸຣິເມເນວ ນເຍນ. ສເຈ ປນ ‘‘ສປ຺ປິນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເກວລໍ ເສເສສຸ ນວນີຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕເມວ ໂຫຕິ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວິສງ຺ເກຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພາຫິເຍວ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ປໂຍເຄນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາຕິ ກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິນາ. ເອສ ນໂຍ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍຕາ ຫິ ມໍສານໍເຍວ, ນ ສປ຺ປິອາທີນໍ. ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ມນຸສ຺ສວສາເຕລໍ ສພ຺ເພສໍ ຂີຣທຘິສປ຺ປິນວນີຕວສາເຕເລສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ປຣິໂຠເຄປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສເຈ ອສຕິ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິມ຺ຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອກປ຺ປິຍນວນີຕາທີນິ ເທຕິ ‘‘ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ, ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ‘‘ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ, ເອວໍ ‘‘‘ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ປຏິປາຏິຍາ ເອກເມກໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ຈ ສງ຺ເຂເປນປິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣນຍໍ ຫິຕ຺ວາ ອິມິນາວ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຕສ຺ສ ມູເລ ວາ ລທ຺ເຘ ຕໍ ຕໍ ລທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອຎ຺ຎໍ ປາຬິຍາ ອາຄຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕນ຺ຕິ. ນານາຏ຺ຐາເນ ວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຆເຣ ສປ຺ປິໍ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ນວນີຕນ຺ຕິອາທິນາ ນານາຏ຺ຐາເນ ວາ.

ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ກາເຍນາຕິ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ, ອນ຺ຕມໂສ ປາທງ຺ຄຸລິຍາປິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກາເຍນ ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນາຕິ ປຕ຺ຕາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣສມ຺ພທ຺ເຘນ ອຸປກຣເຓນ. ທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຏຈ຺ຉຸອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປກຣເຓນ ທິນ຺ນໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນາຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໖໕) ກາຍໂຕ ຈ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໂຕ ຈ ໂມເຈຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕສ຺ສ ກາເຍ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘ ວາ ປາຕິຍມານຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ປໂຍເຄນ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາສວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ທິຍ຺ຍມາເນ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມາຕິ.

ສໍຫາຣິເມນາຕິ ຖາມມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ສໍຫາຣິເມນ, ອິມິນາ ອສໍຫາຣິເມ ຜລເກ ວາ ປາສາເຓ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນາຕິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ໂຍຄ຺ເຄນ, ອິມິນາ ສຸຂຸເມສຸ ຕິນ຺ຕິຓິກາທິປຓ຺ເຓສຸ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ຂປຓ຺ເຓນາຕິ ຊາຕຏ຺ຐານໂຕ ຈຸເຕນ ປທຸມິນິປຓ຺ຓາທິນາ, ອິມິນາ ປນ ມຫນ຺ເຕປິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ວາ ກິໍສຸກປຓ຺ຓາທິມ຺ຫິ ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຕ຺ຖຊາຕເກ, ເອວໍ ຂາຓຸເກ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕມຎ຺ຈາທິມ຺ຫິປິ. ນນຸ ປຏິພທ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ເຘນາປິ ປຕ຺ຕາຘາຣາທິນາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ຣຸຫຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘຫິເຍວ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຏິພທ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ເຘນາປີຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິພທ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ນາມ ອິຘ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາຘາຣເກນ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອກລ຺ລໂກຕິ ຄິລາໂນ. ມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຠິຫຏຠາຊນໂຕ ປຕິຕຣຊມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ອຠິຫຏຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຫ.

ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາຕິ ຕາທິເສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ. ຍນ຺ຕິ ຍໍ ຠາຣໍ. ມຊ຺ຌິໂມ ປຸຣິໂສຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມປຸຣິໂສ. ວິນເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ. ຕໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ວາ ອາສນສາລໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາ, ອິທຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາໂຠຄສ຺ສ ອນຸຣູປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ຕໍສນ຺ຕກໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວິນາປິ ຕສ຺ສ ທານາທິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອສ຺ສຸເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຸ ນາມ ອກ຺ຂິຊລໍ. ເຂໂຬ ນາມ ລາລາ. ສິງ຺ຆາຓິກາຕິ ອນ຺ໂຕສີສໂຕ ປູຕິເສມ຺ຫຠາວໍ ອາປນ຺ນໍ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ຄລິຕ຺ວາ ຕາລຸມຕ຺ຖກວິວເຣນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນາສາປຸເຏ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາທິສທ຺ເທນ ມຸຕ຺ຕກຣີສເສມ຺ຫທນ຺ຕມລອກ຺ຂິຄູຖກຓ຺ຓຄູຖການໍ, ສຣີເຣ ອຸຏ຺ຐິຕໂລຓສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ. ຐານໂຕຕິ ອກ຺ຂິກູປາທິໂຕ. ອນ຺ຕຣາ ເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ກິໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕກໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລິນິນ຺ຕິ ຜລວນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖຊາຕກຜລິນິສາຂາຍ ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ຊາຕາຍ ຜລິນິສາຂາຍ ວາ. ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ‘‘ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວາຣິຕສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຈຣິຕນ຺ຕິ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຫຣີຍຕີຕິ ອາຫາໂຣ, ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ອິຘ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາລິການິ ອຘິປ຺ເປຕານີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ຍາວ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາວກາລິກໍ. ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໂຕ ຍາວ ຍາມາວສານາ ປິປາສາຍ ສຕິ ປິປາສຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປາຕພ຺ພໂຕ ຍາໂມ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ຍາມກາລິກໍ. ຍາວ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ກາໂລ ອສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ຍາວຊີວມ຺ປິ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວ ຊີວໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຍາວຊີວິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ.

ວນມູລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ມູລໍ ນາມ ມູລກຂາຣກຈຈ຺ຈຸຕມ຺ພກາທີນໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓກໍ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓມູລໍ. ປຕ຺ຕໍ ນາມ ມູລກຂາຣກຈຈ຺ຈຸຕມ຺ພກາທີນໍ ຕາທິສໍເຍວ ປຕ຺ຕໍ. ປຸປ຺ຜໍ ນາມ ມູລກຂາຣກາທີນໍ ຕາທິສໍເຍວ ປຸປ຺ຜໍ. ຜລໍ ນາມ ປນສລພຸຊາທີນໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປກຕິອາຫາຣວເສນ ມນຸສ຺ສານໍ ຂາທນີຍຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣຓກໍ ຜລໍ. ອາທິສທ຺ເທນ ກນ຺ທມູລາທີນໍ ຄຫຓໍ.

ອມ຺ພປານນ຺ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໐) ອາເມຫິ ວາ ປກ຺ເກຫິ ວາ ອມ຺ເພຫິ ກຕປານໍ. ຕຕ຺ຖ ອາເມຫິ ກໂຣນ຺ເຕນ ອມ຺ພຕຣຸຓາທີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຕເປ ອາທິຈ຺ຈປາເກນ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ມຘຸສກ຺ກຣກປ຺ປູຣາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ກປ຺ປຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠເຄນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປາເນສຸ.

ເຕສຸ ປນ ຊມ຺ພຸປານນ຺ຕິ ຊມ຺ພຸຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂຈຈປານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ໂມຈປານນ຺ຕິ ອນຏ຺ຐິເກຫິ ກທລິຜເລຫິ ກຕປານໍ. ມຘຸກປານນ຺ຕິ ມຘຸການໍ ຊາຕິຣເສນ ກຕປານໍ. ຕໍ ປນ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸທ຺ທິກາປານນ຺ຕິ ມຸທ຺ທິກາ ອຸທເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ສາລູກປານນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລາທີນໍ ສາລູເກ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປານໍ. ຜາຣຸສກປານນ຺ຕິ ຜາຣຸສເກຫິ ອມ຺ພປານໍ ວິຍ ກຕປານໍ. ອິມິນາວ ນເຍນ ເວຕ຺ຕປານາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕານິ ຈ ປນ ສພ຺ພານິ ປານານິ ອຄ຺ຄິປາການິ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສີໂຕທເກນາ’’ຕິອາທິ. ອວເສເສສຸປິ ອນຸຎ຺ຎາຕຜລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຣເສສູຕິ ຘຎ຺ຎຜລປກ຺ກສາກມຘຸກປຸປ຺ຜຣສໂຕ ອວເສເສສຸ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ຜລຣສໍ ຐເປຕ຺ວາ ຘຎ຺ຎຜລຣສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໐໐) ອນຸຎ຺ຎາຕເກສຸ ຜລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຣເສສຸປິ.

ຂາທນີຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ຂາທນີເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ເນວ ຜຣຕີຕິ ນ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ອນາຫາເຣປິ ອຸທເກ ອາຫາຣສຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອາຫາຣໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ປາຈິ. ໒໖໕) ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ມາ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣີຍຕີຕິ ອາຫາໂຣ’’ຕິ ອນາຫາເຣປິ ອຸທເກ ອາຫາຣສຎ຺ຎາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕານໍ. ທນ຺ຕໂປເນ ຈ ‘‘ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫຏໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອນາຫຏມ຺ປິ ທນ຺ຕໂປນໍ ‘‘ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫຏໍ ອິທໍ ທນ຺ຕໂປນ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕານໍ. ຍຖາສຸຂໍ ປາຕຸນ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຍຖາກາມໍ ປາຕຸໍ. ທນ຺ຕໂປນປຣິໂຠເຄນາຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐປຣິໂຠເຄນ, ທນ຺ຕໂຘວນາທິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິມິນາ ຕສ຺ສ ປນ ຣສໍ ຄິລິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາວິກຏານີຕິ ຄູຖໍ, ມຸຕ຺ຕໍ, ຉາຣິກາ, ມຕ຺ຕິກາ (ມຫາວ. ໒໖໘) ຈ ‘‘ອາສຍາທິວເສນ ວິຣູປານິ ຊາຕານີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ ວິກຏານີຕິ ວາ ອປກຕິໂຠຊນຕ຺ຕາ ວິກຏານິ ‘‘ວິຣູປານິ ຊາຕານີ’’ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ປຈ຺ຈເຍຕິ ກາຣເຓ ສຕິ, ສປ຺ປທຏ຺ເຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘູມາທິອພ຺ໂພຫາຣິກາຠາໂວຕິ ຘູມປຸປ຺ຜຄນ຺ຘທນ຺ຕຂຍາທິອພ຺ໂພຫາຣິກາຠາໂວ.

ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.