໕. ອເຈລກວຄ຺ໂຄ

໑. ອເຈລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອເຈລກສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສມາປນ຺ນສ຺ສ ນຄ຺ຄສ຺ສ. ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ສາມເຓຣຎ຺ຈ ອວເສສສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສມາປນ຺ນສ຺ສ. ປຣິພ຺ພາຊິກາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ, ສິກ຺ຂມານໍ, ສາມເຓຣິຎ຺ຈ ອວເສສາຍ ຍາຍ ກາຍຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສມາປນ຺ນາຍ. ເອເຕ ຈ ສພ຺ເພ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອເຕສໍ ອເຈລກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານ’’ນ຺ຕິ.

ເຕສນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ. ຠາຊນໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອາມິສຠຣິຕໍ ຠາຊນໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ພາຫິຣາເລປນ຺ຕິ ເຕລາທິໍ.

ອເຈລກາທໂຍ ຍສ຺ມາ, ຕິຕ຺ຖິຍາວ ມຕາ ອິຘ;

ຕສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖິຍນາເມນ, ຕິກຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ ຕໂຍ.

ອຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສ ນຄ຺ຄສ຺ສ, ຕຖາ ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄິໂນ;

ຄຫຏ຺ຐສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ກປ຺ປຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ, ຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສ ຈ ລິງ຺ຄິໂນ;

ໂສຕາປນ຺ນາທິໂນ ທາຕຸໍ, ກປ຺ປຕີຕີຘ ໂນ ມຕິ.

ອເຈລກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸຍ຺ໂຍຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ນຄຣມ຺ປິ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປວິສິສ຺ສາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ, ອສມນ຺ນາຫາໂຣ ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ເອຫາວຸໂສ, ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມິສນ຺ຕິ ຍາຄຸອາທິກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ. ອຸຍ຺ໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກີຬານຸຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຍ຺ຍ ປຫິເຓຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອາທິສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ກາຍວຈີທ຺ວາຣວີຕິກ຺ກມໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ນ ເມ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ກຖາ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ວາ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ເອກກສ຺ສ ເມ ກຖາ ວາ ນິສຊ຺ຊາ ວາ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໗໕) ວຕ຺ວາ. ເອຕໍ ອນາຈາຣເມວາຕິ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຫສນາທິອນາຈາຣເມວ. ນ ອຎ຺ຎໍ ປຕິຣູປໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອນາຈາຣໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ເອກໂຕ ນ ຍາປນາທິໍ ອຎ຺ຎໍ ປຕິຣູປກາຣຓໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ອຸຍ຺ໂຍຊກສ຺ສ. ໂສຕິ ໂຍ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ, ໂສ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຕິ ສາມເຓເຣ. ໂສວ ອິຘ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປີຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ. ກລິສາສນາໂຣປເນຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໗໗) ກລີຕິ ໂກໂຘ, ຕສ຺ສ ສາສນໍ ອາຓໍ ກລິສາສນໍ, ຕສ຺ສາໂຣປເນຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມິນາປິ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂກຘວເສນ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ອິມສ຺ສ ຐານໍ ນິສຊ຺ຊໍ ອາໂລກິຕໍ ວິໂລກິຕໍ, ຂາຓຸ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສຸນໂຂ ວິຍ ນິສີທຕິ, ມກ຺ກໂຏ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິໂລເກຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອມນາປວຈນສ຺ສ ຠຓເນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ປເນວໍ ຠຓເນ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ເອວມາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ມຫຄ຺ຆໍ ຠຓ຺ຑໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ໂລຠຘມ຺ມໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ‘‘ມາຕຸຄາມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອນຠິຣຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ‘‘ຄິລານສ຺ສ ວາ ໂອຫິຍ຺ຍກສ຺ສ ວາ ວິຫາຣປາລສ຺ສ ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ນີຫຣາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ‘‘ນ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣິຕຸກາໂມ ສຕິ ກຣຓີເຍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໗໘) ເອເຕສໍ ຄຫຓໍ.

ອຸຍ຺ໂຍຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

‘‘ສໂຠຊເນ’’ຕິ ພາຫິຣຕ຺ຖສມາໂສຍໍ, ອຸຠສທ຺ເທ ອຸກາຣສ຺ສ ຈ ໂລໂປຕິ ອາຫ ‘‘ສຫ ອຸໂຠຫິ ຊເນຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠຫິ ຊເນຫີຕິ ຊາຍາ ຈ ປຕິ ຈາຕິ ອຸໂຠຫິ ຊເນຫິ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ໂຠຊນໍ, ອິຕ຺ຖີ ຈ ປຸຣິໂສ ຈ, ເຕນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໂຠຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ. ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕສ຺ສາຕິ ເມຖຸນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ. ສຍນິຆຣນ຺ຕິ ສຍນີຍຆຣໍ, ວາສເຄຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫລ຺ລກສ຺ສາຕິ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ສຍນິຆຣສ຺ສ. ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໂຕຕິ ທ຺ວາຣພາຫໂຕ ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ວາຕິ ຍຖາ ຕຖາ ວາ ກຕສ຺ສ ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ສຍນິຆຣສ຺ສ. ເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍາຕິ ປິຏ຺ຐິວໍສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ. ຂຸທ຺ທກໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໒໘໐) ນາມ ສຍນິຆຣໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐານໍ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິເສ ສຍນິຆເຣ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໂຕ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ປິຏ຺ຐິວໍສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນິສິນ຺ໂນ ຈ ເວມຊ຺ຌໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ປິຏ຺ຐິວໍສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໘໑). ສຈິຕ຺ຕກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທນຈິຕ຺ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ຣໂຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນິຍຕທ຺ວເຍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເສໂສ ກຖານໂຍ ອນິຍຕທ຺ວເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຣໂຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຈາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ກຸລານິ ປຍິຣຸປາສນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ເສ ວາ ອຠິມຸເຂ ວາ ທິສ຺ວາ. ປກຕິວຈເນນາຕິ ຍໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິເຕນ ໂສຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕາທິເສນ ວຈເນນ, ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາໂຣຈນກິຈ຺ຈໍ ປນ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ຫິ ເອວໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ, ໂສ ອສນ຺ໂຕເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາທິສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ.

ອນ຺ຕຣາຣາມຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍປຏິກ຺ກມນຠຕ຺ຕິຍຆຣານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາຣາມນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວິຫາໂຣ. ປຏິກ຺ກມນນ຺ຕິ ອາສນສາລາ. ຠຕ຺ຕິຍຆຣນ຺ຕິ ນິມນ຺ຕິຕຆຣໍ ວາ ສລາກຠຕ຺ຕາທິທາຍການໍ ວາ ຆຣໍ. ອາປທາສູຕິ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍສຸ. ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸເລສຸ ຈາຣິຕ຺ຕາປຊ຺ຊນໍ ກິຣິຍໍ, ອນາປຸຈ຺ຉນໍ ອກິຣິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈາຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫານາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸມາສປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໖) ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາປທນິທານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ມຫານາເມນ ສກ຺ເກນ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໓໐໓) ອຸສ຺ສນ຺ນຸສ຺ສນ຺ເນນ ຈ ເຠສຊ຺ເຊນ ຈຕຸມາສໍ ປຸນ ນິຈ຺ຈໍ ປວາຣຓາ ກຕາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວຕາ ຕສ຺ສ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍາຕິ ຍທິ ປຸນປວາຣຓາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທິ ປນ ຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ສາທິຕພ຺ພາວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕິສ຺ສໍ ປວາຣຓາຍໍ. ເຠສຊ຺ເຊຫິ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສປ຺ປິ ເຕລ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນາມວເສນ ວາ ‘‘ປຕ຺ເຖນ ນາຬິຍາ ອາຬ຺ຫເກນາ’’ຕິອາທິນາ ປຣິມາຓວເສນ ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ວາ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກໂຕ ໂຫຕິ. ນເຠສຊ຺ຊກຣຓີເຍຕິ ມິສ຺ສກຠຕ຺ເຕນາປິ ເຈ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນເຠສຊ຺ຊກຣຓີຍໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎໍ ເຠສຊ຺ຊນ຺ຕິ ສປ຺ປິນາ ປວາຣິໂຕ ເຕລໍ, ອາຬ຺ຫເກນ ປວາຣິໂຕ ໂທຓໍ.

ຍຖາຠູຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມຫິ ຕຍາ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາຣິຕມ຺ຫາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ເຠສຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ, ຍາສຸ ຕຍາ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາຣິຕມ຺ຫາ, ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວີຕິວຕ຺ຕາ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຄິລາໂນວ ລຠຕິ, ນ ອິຕໂຣ.

ມຫານາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕເສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຣງ຺ຄິນິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ, ຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ. ‘‘ທ຺ວາທສປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖີ, ຕິປຸຣິໂສ ອສ຺ໂສ, ຈຕຸປຸຣິໂສ ຣໂຖ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຣິສາ ສຣຫຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໑໔) ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ເສນາ ນາມ, ອີທິສໍ ເສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ວິຊຫິຕ຺ວາຕິ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣິຕາ ວາ ນິນ຺ນໍ ໂອຣຸຬ຺ຫາ ວາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ຐຕ຺ວານ ສກ຺ກາ ທຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ເສນາທສ຺ສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິນ຺ຕິ ເສນໍ ທສ຺ສນາຍ ຄມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຫຕ຺ຖິອາທີສຸ ເອກເມກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີສຸ ຈຕູສຸ ອງ຺ເຄສຸ ເອກເມກໍ, ອນ຺ຕມໂສ ເອກປຸຣິສາຣຸຬ຺ຫຫຕ຺ຖິມ຺ປິ ເອກມ຺ປິ ສຣຫຕ຺ຖໍ ປຸຣິສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ວາ ນທິໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອນຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາຣູປປ຺ປຈ຺ຈເຍຕິ ‘‘ມາຕຸໂລ ເສນາຍ ຄິລາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິເກ (ປາຈິ. ໓໑໒) ອນຸຣູປກາຣເຓ ສຕິ. ອາປທາສູຕິ ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍສຸ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຄໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕເສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ເສນາວາສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຏິເສນາຣຸທ຺ຘາຍາຕິ ຍຖາ ສຎ຺ຈາໂຣ ຉິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປຏິເສນາຍ ຣຸທ຺ຘາຍ ເສນາຍ. ເກນຈິ ປລິພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ເວຣິເກນ ວາ ອິສ຺ສເຣນ ວາ ເກນຈິ ຣຸທ຺ຘສ຺ສ.

ເສນາວາສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຸຍ຺ໂຍຘິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ປຫາຣຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ຍຸທ຺ຘຠູມິຍາ. ພລສ຺ສ ອຄ຺ຄໍ ຊານນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖີ, ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ສາ, ເອຕ຺ຕກາ ຣຖາ, ເອຕ຺ຕກາ ປຕ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໒໔) ພລສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຊານນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ວິຍ ໂກຏ຺ຐາສຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ພລຄຓນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເສນາຍ ວິຍູຫນ຺ຕິ ‘‘ອິໂຕ ຫຕ຺ຖີ ໂຫນ຺ຕຸ, ອິໂຕ ອສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອິໂຕ ຣຖາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອິໂຕ ປຕ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໒໔) ເສນາຍ ຐປນໍ, ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເສນາສນ຺ນິເວສສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວາທສປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາໂຣຫກາ, ເອເກກປາທຣກ຺ຂກາ ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ທ຺ວາທສປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖີ. ຕິປຸຣິໂສ ອສ຺ໂສຕິ ເອໂກ ອາໂຣຫໂກ, ທ຺ເວ ປາທຣກ຺ຂກາຕິ ເອວໍ ຕິປຸຣິໂສ ອສ຺ໂສ. ຈຕຸປຸຣິໂສ ຣໂຖຕິ ເອໂກ ສາຣຖິ, ເອໂກ ໂຍໂຘ, ທ຺ເວ ອາຓິຣກ຺ຂກາຕິ ເອວໍ ຈຕຸປຸຣິໂສ ຣໂຖຕິ.

ອຸຍ຺ໂຍຘິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອເຈລກວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.