៥. បហីនវារវណ្ណនា

២៦៤-២៧៤. ផលដ្ឋវសេនេវ ទេសនា អារទ្ធា, ន មគ្គដ្ឋវសេន, កុតោ បុថុជ្ជនវសេន. កស្មា? ផលក្ខណេ ហិ អនុសយា បហីនាតិ វុច្ចន្តិ, មគ្គក្ខណេ បន បហីយន្តីតិ. តេនេវាហ ‘‘មគ្គសមង្គីនំ អគ្គហិតតំ ទីបេតី’’តិ. បដិលោមេ ហិ បុថុជ្ជនវសេនបិ ទេសនា គហិតា ‘‘យស្ស ទិដ្ឋានុសយោ អប្បហីនោ, តស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ អប្បហីនោតិ? អាមន្តា’’តិអាទិនា. អនុសយច្ចន្តបដិបក្ខេកចិត្តក្ខណិកានន្តិ អនុសយានំ អច្ចន្តំ បដិបក្ខភូតឯកចិត្តក្ខណិកានំ. មគ្គសមង្គីនន្តិ មគ្គដ្ឋានំ. ឯត្ថ ច អនុសយានំ អច្ចន្តបដិបក្ខតាគ្គហណេន ឧប្បត្តិរហតំ បដិក្ខិបតិ. ន ហិ តេ អច្ចន្តបដិបក្ខសមុប្បត្តិតោ បរតោ ឧប្បត្តិរហា ហោន្តិ. មគ្គសមង្គិតាគ្គហណេន អនុប្បត្តិរហតាបាទិតតំ បដិក្ខិបតិ. ន ហិ មគ្គក្ខណេ តេ អនុប្បត្តិរហតំ អាបាទិតា នាម ហោន្តិ, អថ ខោ អាបាទីយន្តីតិ. ឯកចិត្តក្ខណិកតាគ្គហណេន សន្តានព្យាបារំ. តេនាហ ‘‘ន កោចី’’តិអាទិ. តត្ថ តេតិ មគ្គសមង្គិនោ. ន កេវលំ បហីនវារេយេវ, អថ ខោ អញ្ញេសុបីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘អនុសយ…បេ… គហិតា’’តិ អាហ.

២៧៥-២៩៦. យត្ថ អនុសយោ ឧប្បត្តិរហោ, តត្ថេវស្ស អនុប្បត្តិរហតាបាទនន្តិ ‘‘អត្តនោ អត្តនោ ឱកាសេ ឯវ អនុប្បត្តិធម្មតំ អាបាទិតោ’’តិ អាហ. តថា ហិ វុត្តំ ‘‘ចក្ខុំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, ឯត្ថេសា តណ្ហា ឧប្បជ្ជមានា ឧប្បជ្ជតិ, ឯត្ថ និវិសមានា និវិសតី’’តិ (វិភ. ២០៣) វត្វា បុន វុត្តំ ‘‘ចក្ខុំ លោកេ បិយរូបំ សាតរូបំ, ឯត្ថេសា តណ្ហា បហីយមានា បហីយតិ, ឯត្ថ និរុជ្ឈមានា និរុជ្ឈតី’’តិ (វិភ. ២០៤). តស្មាតិ យស្មា តទោកាសត្តមេវ កាមធាតុអាទិឱកាសត្តមេវ អនុសយានំ ទីបេន្តិ បហីនាប្បហីនវចនានិ, តស្មា. អនោកាសេ តទុភយាវត្តព្ពតា វុត្តាតិ យស្មា កាមរាគបដិឃានុសយានំ ទ្វិន្នំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ, សោ ឯវ បហានោកាសោតិ ស្វាយំ តេសំ អញ្ញមញ្ញំ អនោកាសោ, តស្មិំ អនោកាសេ តទុភយស្ស បហានាប្បហានស្ស នវត្តព្ពតា វុត្តា. កាមរាគានុសយោកាសេ ហិ បដិឃានុសយស្ស អប្បហីនត្តា សោ ‘‘តត្ថ បហីនោ’’តិ ន វត្តព្ពោ, អដ្ឋិតត្តា បន ‘‘តត្ថ អប្បហីនោ’’តិ ច, តស្មា អនោកាសេ តទុភយាវត្តព្ពតា វុត្តាតិ. តេន សទ្ធិំ សមានោកាសេតិ តេន កាមរាគេន សទ្ធិំ សមានោកាសេ. ‘‘សាធារណដ្ឋានេ’’តិ វុត្តេ កាមធាតុយំ សុខុបេក្ខាសុ បហីនោ នាម ហោតិ, ន សមានកាលេ បហីនោ តតិយចតុត្ថមគ្គវជ្ឈត្តា កាមរាគមានានុសយានំ.

បហីនវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.