៩. ឧបនិស្សយបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩. ឧបនិស្សយបច្ចយនិទ្ទេសេ បុរិមា បុរិមាតិ អនន្តរូបនិស្សយេ សមនន្តរាតីតា លព្ភន្តិ, អារម្មណូបនិស្សយបកតូបនិស្សយេសុ នានាវីថិវសេន បុរិមតរា. តេ តយោបិ រាសយោ កុសលវសេន កុសលបទេ លព្ភន្តិ, កុសលេន បន អកុសលេ សមនន្តរាតីតា ន លព្ភន្តិ. តេនេវ វុត្តំ – ‘‘អកុសលានំ ធម្មានំ កេសញ្ចិ ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ. ឥទញ្ហិ – ‘‘កុសលោ ធម្មោ អកុសលស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ; អារម្មណូបនិស្សយោ បកតូបនិស្សយោ. អារម្មណូបនិស្សយោ – ទានំ ទត្វា សីលំ សមាទិយិត្វា ឧបោសថកម្មំ កត្វា តំ គរុំ កត្វា អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ គរុំ កត្វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ, ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ, បុព្ពេ សុចិណ្ណានិ គរុំ កត្វា អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ គរុំ កត្វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ, ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ. ឈានា វុដ្ឋហិត្វា ឈានំ គរុំ កត្វា អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ គរុំ កត្វា រាគោ ឧប្បជ្ជតិ ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ. បកតូបនិស្សយោ – សទ្ធំ ឧបនិស្សាយ មានំ ជប្បេតិ, ទិដ្ឋិំ គណ្ហាតិ. សីលំ សុតំ ចាគំ បញ្ញំ ឧបនិស្សាយ មានំ ជប្បេតិ, ទិដ្ឋិំ គណ្ហាតិ. សទ្ធា សីលំ សុតំ ចាគោ បញ្ញា រាគស្ស ទោសស្ស មោហស្ស មានស្ស ទិដ្ឋិយា បត្ថនាយ ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ ឥមំ នយំ សន្ធាយ វុត្តំ. កុសលេន អព្យាកតេ តយោបិ លព្ភន្តិ, តថា អកុសលេន អកុសលេ.

អកុសលេន បន កុសលេ សមនន្តរាតីតា ន លព្ភន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘កុសលានំ ធម្មានំ កេសញ្ចិ ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ’’តិ. ឥទម្បិ ហិ – ‘‘អកុសលោ ធម្មោ កុសលស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. បកតូបនិស្សយោ – រាគំ ឧបនិស្សាយ ទានំ ទេតិ, សីលំ សមាទិយតិ, ឧបោសថកម្មំ ករោតិ, ឈានំ ឧប្បាទេតិ វិបស្សនំ ឧប្បាទេតិ, មគ្គំ ឧប្បាទេតិ, អភិញ្ញំ ឧប្បាទេតិ, សមាបត្តិំ ឧប្បាទេតិ; ទោសំ មោហំ មានំ ទិដ្ឋិំ បត្ថនំ ឧបនិស្សាយ ទានំ ទេតិ…បេ… សមាបត្តិំ ឧប្បាទេតិ. រាគោ ទោសោ មោហោ មានោ ទិដ្ឋិ បត្ថនា សទ្ធាយ សីលស្ស សុតស្ស ចាគស្ស បញ្ញាយ ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. បាណំ ហន្ត្វា តស្ស បដិឃាតត្ថាយ ទានំ ទេតី’’តិអាទិនា នយេន បញ្ហាវារេ អាគតំ បកតូបនិស្សយមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. អកុសលំ បន កុសលស្ស អារម្មណូបនិស្សយោ ន ហោតិ. កស្មា? តំ គរុំ កត្វា តស្ស អប្បវត្តនតោតិ យថា អនន្តរូបនិស្សយោ, ឯវំ អារម្មណូបនិស្សយោបេត្ថ ន លព្ភតីតិ វេទិតព្ពោ. អកុសលេន អព្យាកតបទេ អារម្មណូបនិស្សយោវ ន លព្ភតិ. ន ហិ អព្យាកតា ធម្មា អកុសលំ គរុំ ករោន្តិ. យស្មា បន អនន្តរតា លព្ភតិ, តស្មា ឯត្ថ ‘‘កេសញ្ចី’’តិ ន វុត្តំ. អព្យាកតេន បន អព្យាកតេ កុសលេ អកុសលេតិ តីសុ នយេសុ តយោបិ ឧបនិស្សយា លព្ភន្តេវ. បុគ្គលោបិ សេនាសនម្បីតិ ឥទំ ទ្វយំ បកតូបនិស្សយវសេន វុត្តំ. ឥទញ្ហិ ទ្វយំ កុសលាកុសលបវត្តិយា ពលវបច្ចយោ ហោតិ. បច្ចយភាវោ ចស្ស បនេត្ថ បរិយាយវសេន វេទិតព្ពោតិ អយំ តាវេត្ថ បាឡិវណ្ណនា.

អយំ បន ឧបនិស្សយបច្ចយោ នាម សទ្ធិំ ឯកច្ចាយ បញ្ញត្តិយា សព្ពេបិ ចតុភូមកធម្មា. វិភាគតោ បន អារម្មណូបនិស្សយាទិវសេន តិវិធោ ហោតិ. តត្ថ អារម្មណូបនិស្សយោ អារម្មណាធិបតិនា និន្នានាករណោតិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ នានប្បការភេទតោ គហេតព្ពោ. អនន្តរូបនិស្សយោ អនន្តរបច្ចយេន និន្នានាករណោ, សោបិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ នានប្បការភេទតោ វេទិតព្ពោ. បច្ចយុប្បន្នតោបិ នេសំ តត្ថ វុត្តនយេនេវ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. បកតូបនិស្សយោ បន ជាតិវសេន កុសលាកុសលវិបាកកិរិយរូបភេទតោ បញ្ចវិធោ ហោតិ, កុសលាទីនំ បន ភូមិភេទតោ អនេកវិធោតិ ឯវំ តាវេត្ថ នានប្បការភេទតោ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

ឯវំ ភិន្នេ បនេត្ថ តេភូមកកុសលោ ចតុភូមកស្សាបិ កុសលស្ស អកុសលស្ស វិបាកកិរិយស្សាតិ ចតុន្នំ រាសីនំ បកតូបនិស្សយោ ហោតិ. លោកុត្តរោ អកុសលស្សេវ ន ហោតិ. អម្ហាកំ អាចរិយេន ‘‘លោកុត្តរធម្មោ និព្ពត្តិតោ’’តិ ឥមិនា បន នយេន អញ្ញេសំ អកុសលស្សាបិ ហោតិ. យស្ស វា ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្សាបិ អនុត្តរេសុ វិមោក្ខេសុ បិហំ ឧបដ្ឋាបយតោ ឥមិនា នយេន ហោតិយេវ. អកុសលោ សព្ពេសម្បិ ចតុភូមកានំ ខន្ធានំ បកតូបនិស្សយោ ហោតិ, តថា តេភូមកវិបាកោ. លោកុត្តរវិបាកេ ហេដ្ឋិមានិ តីណិ ផលានិ អកុសលស្សេវ ន ហោន្តិ, ឧបរិដ្ឋិមំ កុសលស្សាបិ. បុរិមនយេន បន អញ្ញេសំ វា យស្ស វា ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្ស សន្តានេ សព្ពោបិ លោកុត្តរវិបាកោ សព្ពេសំ កុសលាទីនំ អរូបក្ខន្ធានំ បកតូបនិស្សយោ ហោតិ. កិរិយសង្ខាតោបិ បកតូបនិស្សយោ ចតុភូមកានំ អកុសលាទិខន្ធានំ ហោតិយេវ, តថា រូបសង្ខាតោ. សយំ បន រូបំ ឥមស្មិំ បដ្ឋានមហាបករណេ អាគតនយេន ឧបនិស្សយបច្ចយំ ន លភតិ, សុត្តន្តិកបរិយាយេន បន លភតីតិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ឯវមេត្ថ បច្ចយុប្បន្នតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោតិ.

ឧបនិស្សយបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា.