៣. អធិបតិបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣. អធិបតិបច្ចយនិទ្ទេសេ ឆន្ទាធិបតីតិ ឆន្ទសង្ខាតោ អធិបតិ. ឆន្ទំ ធុរំ កត្វា ឆន្ទំ ជេដ្ឋកំ កត្វា ចិត្តុប្បត្តិកាលេ ឧប្បន្នស្ស កត្តុកម្យតាឆន្ទស្សេតំ នាមំ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. កស្មា បន យថា ហេតុបច្ចយនិទ្ទេសេ ហេតូ ហេតុសម្បយុត្តកាន’’ន្តិ វុត្តំ, ឯវមិធ ‘‘អធិបតី អធិបតិសម្បយុត្តកានន្តិ អវត្វា ‘‘ឆន្ទាធិបតិ ឆន្ទសម្បយុត្តកាន’’ន្តិអាទិនា នយេន ទេសនា កតាតិ? ឯកក្ខណេ អភាវតោ. បុរិមនយស្មិញ្ហិ ទ្វេ តយោ ហេតូ ឯកក្ខណេបិ ហេតុបច្ចយោ ហោន្តិ មូលដ្ឋេន. ឧបការកភាវស្ស អវិជហនតោ. អធិបតិ បន ជេដ្ឋកដ្ឋេន ឧបការកោ, ន ច ឯកក្ខណេ ពហូ ជេដ្ឋកា នាម ហោន្តិ. តស្មា ឯកតោ ឧប្បន្នានម្បិ នេសំ ឯកក្ខណេ អធិបតិបច្ចយភាវោ នត្ថិ. តស្ស អធិបតិបច្ចយភាវស្ស ឯកក្ខណេ អភាវតោ ឥធ ឯវំ ទេសនា កតាតិ.

ឯវំ សហជាតាធិបតិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អារម្មណាធិបតិំ ទស្សេតុំ យំ យំ ធម្មំ គរុំ កត្វាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ យំ យំ ធម្មន្តិ យំ យំ អារម្មណធម្មំ. គរុំ កត្វាតិ គរុការចិត្តីការវសេន វា អស្សាទវសេន វា គរុំ ភារិយំ លទ្ធព្ពំ អវិជហិតព្ពំ អនវញ្ញាតំ កត្វា. តេ តេ ធម្មាតិ តេ តេ គរុកាតព្ពធម្មា. តេសំ តេសន្តិ តេសំ តេសំ គរុការកធម្មានំ. អធិបតិបច្ចយេនាតិ អារម្មណាធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតីតិ អយំ តាវេត្ថ បាឡិវណ្ណនា.

អយំ បន អធិបតិ នាម សហជាតារម្មណវសេន ទុវិធោ. តត្ថ សហជាតោ ឆន្ទាទិវសេន ចតុព្ពិធោ. តេសុ ឯកេកោ កាមាវចរាទិវសេន ភូមិតោ ចតុព្ពិធោ. តត្ថ កាមាវចរោ កុសលាកុសលកិរិយវសេន តិវិធោ. អកុសលំ បត្វា បនេត្ថ វីមំសាធិបតិ ន លព្ភតិ. រូបារូបាវចរោ កុសលកិរិយវសេន ទុវិធោ, អបរិយាបន្នោ កុសលវិបាកវសេន ទុវិធោ. អារម្មណាធិបតិ បន ជាតិភេទតោ កុសលាកុសលវិបាកកិរិយរូបនិព្ពានានំ វសេន ឆព្ពិធោតិ ឯវមេត្ថ នានប្បការភេទតោ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោ.

ឯវំ ភិន្នេ បនេត្ថ សហជាតាធិបតិម្ហិ តាវ កាមាវចរកុសលកិរិយសង្ខាតោ អធិបតិ ទុហេតុកតិហេតុកេសុ ចិត្តុប្បាទេសុ ឆន្ទាទីនំ អញ្ញតរំ ជេដ្ឋកំ កត្វា ឧប្បត្តិកាលេ អត្តនា សម្បយុត្តធម្មានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស ច អធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. រូបាវចរកុសលកិរិយសង្ខាតេបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន ឯកន្តេនេវ លព្ភតិ. ន ហិ តេ ធម្មា សហជាតាធិបតិំ វិនា ឧប្បជ្ជន្តិ. អរូបាវចរកុសលកិរិយសង្ខាតោ បន បញ្ចវោការេ រូបាវចរអធិបតិសទិសោវ ចតុវោការេ បន សម្បយុត្តធម្មានញ្ញេវ អធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. តថា តត្ថុប្បន្នោ សព្ពោបិ កាមាវចរាធិបតិ. អបរិយាបន្នោ កុសលតោបិ វិបាកតោបិ បញ្ចវោការេ ឯកន្តេនេវ សម្បយុត្តធម្មានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបានញ្ច អធិបតិបច្ចយោ ហោតិ, ចតុវោការេ អរូបធម្មានញ្ញេវ. អកុសលោ កាមភវេ មិច្ឆត្តនិយតចិត្តេសុ ឯកន្តេនេវ សម្បយុត្តកានញ្ចេវ ចិត្តសមុដ្ឋានរូបានញ្ច អធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. អនិយតោ កាមភវរូបភវេសុ អត្តនោ អធិបតិកាលេ តេសញ្ញេវ. អរូបភវេ អរូបធម្មានញ្ញេវ អធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. អយំ តាវ សហជាតាធិបតិម្ហិ នយោ.

អារម្មណាធិបតិម្ហិ បន កាមាវចរកុសលោ អារម្មណាធិបតិ កាមាវចរកុសលស្ស លោភសហគតាកុសលស្សាតិ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ រាសីនំ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. រូបាវចរារូបាវចរេបិ កុសលារម្មណាធិបតិម្ហិ ឯសេវ នយោ. អបរិយាបន្នកុសលោ បន អារម្មណាធិបតិ កាមាវចរតោ ញាណសម្បយុត្តកុសលស្ស ចេវ ញាណសម្បយុត្តកិរិយស្ស ច អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. អកុសលោ បន អារម្មណាធិបតិ នាម លោភសហគតចិត្តុប្បាទោ វុច្ចតិ. សោ លោភសហគតាកុសលស្សេវ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. កាមាវចរោ បន វិបាការម្មណាធិបតិ លោភសហគតាកុសលស្សេវ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. តថា រូបាវចរារូបាវចរវិបាការម្មណាធិបតិ. លោកុត្តរោ បន វិបាការម្មណាធិបតិ កាមាវចរតោ ញាណសម្បយុត្តកុសលកិរិយានញ្ញេវ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. កាមាវចរាទិភេទតោ បន តិវិធោបិ កិរិយារម្មណាធិបតិ លោភសហគតាកុសលស្សេវ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. ចតុសមុដ្ឋានិករូបសង្ខាតោ រូបក្ខន្ធោ អារម្មណាធិបតិ លោភសហគតាកុសលស្សេវ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតិ. និព្ពានំ កាមាវចរតោ ញាណសម្បយុត្តកុសលស្ស ញាណសម្បយុត្តកិរិយស្ស លោកុត្តរកុសលស្ស លោកុត្តរវិបាកស្ស ចាតិ ឥមេសំ ចតុន្នំ រាសីនំ អារម្មណាធិបតិបច្ចយោ ហោតីតិ ឯវមេត្ថ បច្ចយុប្បន្នតោបិ វិញ្ញាតព្ពោ វិនិច្ឆយោតិ.

អធិបតិបច្ចយនិទ្ទេសវណ្ណនា.