៤. បច្ចនីយានុលោមវណ្ណនា

៤៩-៥២. ឥទានិ បច្ចនីយានុលោមំ ហោតិ. តំ ទស្សេតុំ សិយា កុសលំ ធម្មំ បដិច្ច កុសលោ ធម្មោ ឧប្បជ្ជេយ្យ នហេតុបច្ចយា អារម្មណបច្ចយាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ អនុលោមបច្ចនីយបុច្ឆាហិ សមប្បមាណោ ឯវ បុច្ឆាបរិច្ឆេទោ. ឯកមូលកាទីសុ ចេត្ថ យា បុច្ឆា បាឡិយំ អាគតា, យា ច ន អាគតា, តា សព្ពា ហេដ្ឋា វុត្តនយានុសារេនេវ វេទិតព្ពា.

តិកញ្ច បដ្ឋានវរំ…បេ… ឆ បច្ចនីយានុលោមម្ហិ នយា សុគម្ភីរាតិ ឯត្ថាបិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ ទ្វេ បច្ចយានុលោមានិ – ធម្មបច្ចនីយានុលោមំ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមញ្ច. តត្ថ ‘‘កុសលា ធម្មា’’តិ ឯវំ អភិធម្មមាតិកាបទេហិ សង្គហិតានំ ធម្មានំ ‘‘នកុសលំ ធម្មំ បដិច្ច កុសលោ ធម្មោ’’តិ បច្ចនីយានុលោមទេសនាវសេន បវត្តំ ធម្មបច្ចនីយានុលោមំ នាម. ‘‘នហេតុបច្ចយា អារម្មណបច្ចយា’’តិ ឯវំ ចតុវីសតិយា បច្ចយេសុ លព្ភមានបទានំ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមទេសនាវសេន បវត្តំ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមំ នាម. តត្ថ ហេដ្ឋា អដ្ឋកថាយំ ‘‘តិកញ្ច បដ្ឋានវរំ…បេ… ឆ បច្ចនីយានុលោមម្ហិ នយា សុគម្ភីរា’’តិ អយំ គាថា ធម្មបច្ចនីយានុលោមំ សន្ធាយ វុត្តា. ឥធ បន អយំ គាថា ធម្មានុលោមេយេវ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមំ សន្ធាយ វុត្តា. តស្មា ‘‘ឆ បច្ចនីយានុលោមម្ហិ នយា សុគម្ភីរា’’តិ អដ្ឋកថាយ ធម្មបច្ចនីយានុលោមេ តិកបដ្ឋានាទយោ ឆ នយា សុគម្ភីរាតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បនោកាសេ នហេតុបច្ចយា អារម្មណបច្ចយាតិ ឯវំ បវត្តេ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមេ ឯតេ ធម្មានុលោមេយេវ តិកបដ្ឋានាទយោ ឆ នយា សុគម្ភីរាតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ.

តេសុ អនុលោមតិកបដ្ឋានេយេវ កុសលត្តិកមត្តស្សបិ វសេន អយំ ឥមស្មិំ បដិច្ចវារស្ស បណ្ណត្តិវារេ សង្ខិបិត្វា បុច្ឆាបភេទោ ទស្សិតោ. សេសេសុ បន តិកេសុ សេសបដ្ឋានេសុ ច ឯកាបិ បុច្ឆា ន ទស្សិតា. តតោ បរេសុ បន សហជាតវារាទីសុ កុសលត្តិកស្សបិ វសេន បុច្ឆំ អនុទ្ធរិត្វា លព្ភមានកវសេន វិស្សជ្ជនមេវ ទស្សិតំ. ‘‘ឆ បច្ចនីយានុលោមម្ហិ នយា សុគម្ភីរា’’តិ វចនតោ បន ឥមស្មិំ បច្ចយបច្ចនីយានុលោមេ ឆបិ ឯតេ បដ្ឋាននយា បុច្ឆាវសេន ឧទ្ធរិត្វា ទស្សេតព្ពា. បដ្ឋានំ វណ្ណយន្តានញ្ហិ អាចរិយានំ ភារោ ឯសោតិ.

បុច្ឆាវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា.