២. សានុសយវារវណ្ណនា

៦៦-១៣១. សានុសយវារេ បន យោ កាមរាគានុសយេន សានុសយោតិ យថា ឯកន្តរិកជរាទិរោគេន អាពាធិកោ យាវ តម្ហា រោគា ន មុច្ចតិ, តាវ តស្ស រោគស្ស អនុប្បត្តិក្ខណេបិ សរោគោយេវ នាម ហោតិ. ឯវំ សសំកិលេសស្ស វដ្ដគាមិសត្តស្ស យាវ អរិយមគ្គេន អនុសយា សមុគ្ឃាតំ ន គច្ឆន្តិ, តាវ តេសំ អនុសយានំ អនុប្បត្តិក្ខណេបិ សានុសយោយេវ នាម ហោតិ. ឯវរូបំ សានុសយតំ សន្ធាយ ‘អាមន្តា’តិ វុត្តំ. សេសមេត្ថ អនុសយវារសទិសមេវ.

ឱកាសវារេ បន ‘‘រូបធាតុយា អរូបធាតុយា ឯត្ថ មានានុសយេន សានុសយោ’’តិ វុត្តេ តាសុ ធាតូសុ បុគ្គលស្ស សានុសយតា បញ្ញាយេយ្យ, អនុសយស្ស ឧប្បត្តិដ្ឋានំ ន បញ្ញាយេយ្យ. អនុសយស្ស ច ឧប្បត្តិដ្ឋានទស្សនត្ថំ អយំ វារោ អារទ្ធោ, តស្មា តតោ មានានុសយេន សានុសយោតិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ សតិ តតោ ធាតុទ្វយតោ ឧប្បន្នេន មានានុសយេន សានុសយោតិ អនុសយស្ស ឧប្បត្តិដ្ឋានំ ទស្សិតំ ហោតិ. ឥមស្ស បន បញ្ហស្ស អត្ថេ អវុត្តេ អាទិបញ្ហស្ស អត្ថោ បាកដោ ន ហោតីតិ បឋមំ ន វុត្តោ, តស្មា សោ ឯវំ វេទិតព្ពោ. យតោ កាមរាគានុសយេនាតិ យតោ ឧប្បន្នេន កាមរាគានុសយេន សានុសយោ, កិំ សោ តតោ ឧប្បន្នេន បដិឃានុសយេនបិ សានុសយោតិ? យស្មា បនេតេ ទ្វេ ឯកស្មា ឋានា នុប្បជ្ជន្តិ; តស្មា ‘‘នោ’’តិ បដិសេធោ កតោ. អរហា សព្ពត្ថាតិ អរហា សព្ពធម្មេសុ ឧប្បជ្ជនកេន កេនចិ អនុសយេន និរានុសយោតិ. ឥមិនា អត្ថវសេន និប្បទេសដ្ឋានេសុ ភុម្មវចនមេវ កតន្តិ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថវិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោតិ.

សានុសយវារវណ្ណនា.