១. អនុសយវារវណ្ណនា

៣. សត្តន្នំ បន មហាវារានំ បឋមេ អនុសយវារេ យស្ស កាមរាគានុសយោ អនុសេតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ អនុសេតីតិ ឯត្ថ យទេតំ ‘‘អាមន្តា’’តិ បដិវចនំ ទិន្នំ, តំ ទុទ្ទិន្នំ វិយ ខាយតិ. កស្មា? កាមរាគបដិឃានំ ឯកក្ខណេ អនុប្បត្តិតោ. យថា ហិ ‘‘យស្ស មនាយតនំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស ធម្មាយតនំ ឧប្បជ្ជតីតិ ‘អាមន្តា’, អស្សាសបស្សាសានំ ឧប្បាទក្ខណេ តេសំ កាយសង្ខារោ ច ឧប្បជ្ជតិ, វចីសង្ខារោ ច ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទីសុ មនាយតនធម្មាយតនានិ កាយសង្ខារវចីសង្ខារា ច ឯកក្ខណេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន តថា កាមរាគបដិឃា. កាមរាគោ ហិ អដ្ឋសុ លោភសហគតចិត្តុប្បាទេសុ ឧប្បជ្ជតិ. បដិឃោ ទ្វីសុ ទោមនស្សសហគតេសូតិ, នត្ថិ នេសំ ឯកក្ខណេ ឧប្បត្តិ; តស្មា ឯត្ថ ‘នោ’តិ បដិសេធោ កត្តព្ពោ សិយា. តំ អកត្វា បន ‘អាមន្តា’តិ បដិវចនស្ស ទិន្នត្តា ហេដ្ឋាយមកេសុ វិយ ឯត្ថ ខណបច្ចុប្បន្នវសេន វត្តមានវោហារំ អគ្គហេត្វា អញ្ញថា គហេតព្ពោ.

កថំ? អប្បហីនវសេន. អប្បហីនតញ្ហិ សន្ធាយ អយំ ‘‘អនុសេតី’’តិ វត្តមានវោហារោ វុត្តោ, ន ខណបច្ចុប្បន្នតំ. យស្មា ច អប្បហីនតំ សន្ធាយ វុត្តោ, តស្មា ‘‘យស្ស កាមរាគានុសយោ អនុសេតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ អនុសេតី’’តិ បុច្ឆាយ យស្ស កាមរាគានុសយោ អប្បហីនោ, ន អនុប្បត្តិធម្មតំ អាបាទិតោ, តស្ស បដិឃានុសយោបិ អប្បហីនោតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. យស្មា ច តេសុ យស្សេកោ អប្បហីនោ, តស្ស ឥតរោបិ អប្បហីនោវ ហោតិ, តស្មា ‘‘អាមន្តា’’តិ វុត្តំ. យទិ ឯវំ, យំ ឧបរិ ឧប្បជ្ជនវារេ ‘យស្ស កាមរាគានុសយោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ ឧប្បជ្ជតី’តិ បុច្ឆិត្វា ‘អាមន្តា’តិ វុត្តំ; តត្ថ កថំ អត្ថោ គហេតព្ពោតិ? តត្ថាបិ អប្បហីនវសេនេវ ឧប្បត្តិបច្ចយេ សតិ ឧប្បត្តិយា អនិវារិតវសេន វា. យថា ហិ ចិត្តកម្មាទីនិ អារភិត្វា អបរិនិដ្ឋិតកម្មន្តា ចិត្តការាទយោ តេសំ កម្មន្តានំ អករណក្ខណេបិ មិត្តសុហជ្ជាទីហិ ទិដ្ឋទិដ្ឋដ្ឋានេ ‘‘ឥមេសុ ទិវសេសុ កិំ ករោថា’’តិ វុត្តា, ‘‘ចិត្តកម្មំ ករោម, កដ្ឋកម្មំ ករោមា’’តិ វទន្តិ. តេ កិញ្ចាបិ តស្មិំ ខណេ ន ករោន្តិ អវិច្ឆិន្នកម្មន្តត្តា បន កតខណញ្ច កត្តព្ពខណញ្ច ឧបាទាយ ករោន្តិយេវ នាម ហោន្តិ. ឯវមេវ យម្ហិ សន្តានេ អនុសយា អប្បហីនា, យម្ហិ វា បន នេសំ សន្តានេ ឧប្បត្តិបច្ចយេ សតិ ឧប្បត្តិ អនិវារិតា, តត្ថ អនុប្បជ្ជនក្ខណេបិ ឧប្បន្នបុព្ពញ្ចេវ កាលន្តរេ ឧប្បជ្ជនកញ្ច ឧបាទាយ យស្ស កាមរាគានុសយោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ ឧប្បជ្ជតិយេវ នាមាតិ ឯវមត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥតោ បរេសុបិ ឯវរូបេសុ វិស្សជ្ជនេសុ ឯសេវ នយោ. នោ ច តស្សាតិ ឥទំ អនាគាមិស្ស កាមរាគព្យាបាទានំ អនវសេសតោ បហីនត្តា វុត្តំ. តិណ្ណំ បុគ្គលានន្តិ បុថុជ្ជនសោតាបន្នសកទាគាមីនំ. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានន្តិ សោតាបន្នសកទាគាមីនំ. បរតោបិ ឯវរូបេសុ ឋានេសុ ឯសេវ នយោ.

១៤. ឱកាសវារស្ស បឋមទុតិយបុច្ឆាសុ យស្មា កាមរាគានុសយោ កាមធាតុយា ទ្វីសុ វេទនាសុ អនុសេតិ, បដិឃានុសយោ ទុក្ខវេទនាយ; តស្មា ‘នោ’តិ បដិសេធោ កតោ. តតិយបុច្ឆាយំ ឧភិន្នម្បិ កាមធាតុយា ទ្វីសុ វេទនាសុ អនុសយនតោ ‘អាមន្តា’តិ បដិវចនំ ទិន្នំ. រូបធាតុអរូបធាតុយា បន មានានុសយស្ស កាមរាគានុសយេន សទ្ធិំ អសាធារណំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ. តស្មា នោ ច តត្ថ កាមរាគានុសយោតិ វុត្តំ. ឥមិនា នយេន សព្ពេសំ ឧប្បត្តិដ្ឋានវារំ ឱលោកេត្វា សាធារណាសាធារណំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ វេទិតព្ពំ.

២០. ទុកមូលកបុច្ឆាយំ យស្មា កាមរាគបដិឃានុសយា នាបិ ឯកស្មិំ ឋានេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន ឯកំ ធម្មំ អារម្មណំ ករោន្តិ, តស្មា នត្ថីតិ បដិក្ខេបោ កតោ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ. យស្មិំ ឥមេ ទ្វេ អនុសយា អនុសយេយ្យុំ, តំ ឋានមេវ នត្ថិ. តស្មា ‘‘កត្ថ មានានុសយោ អនុសេតី’’តិ អយំ បុច្ឆា អបុច្ឆាយេវាតិ. អញ្ញេសុបិ ឯវរូបេសុ ឯសេវ នយោ.

២៧. បុគ្គលោកាសវារេ ចតុន្នន្តិ បុថុជ្ជនសោតាបន្នសកទាគាមិអនាគាមីនំ.

៣៦. បដិលោមនយេ យស្ស កាមរាគានុសយោ នានុសេតីតិ អយំ បុច្ឆា អនាគាមិំ គហេត្វា បុច្ឆតិ.

៥៦. ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ សព្ពត្ថ កាមរាគានុសយោ នានុសេតីតិ អនាគាមិអរហន្តានំ. កាមធាតុយា តីសុ វេទនាសូតិ ច វេទនាគ្គហណេន វេទនាសម្បយុត្តកានម្បិ តេសំ វត្ថារម្មណានម្បីតិ សព្ពេសម្បិ កាមាវចរធម្មានំ គហណំ វេទិតព្ពំ. អយំ អនុសយវារេ វិនិច្ឆយកថា.

អនុសយវារវណ្ណនា.