૩. પજહનવારવણ્ણના

૧૩૨-૧૯૭. અપ્પજહનસબ્ભાવાતિ અપ્પહાનસ્સ, અપ્પહીયમાનસ્સ વા સબ્ભાવા. તસ્માતિ યસ્મા યો કામરાગાનુસયં પજહતિ, ન સો માનાનુસયં નિરવસેસતો પજહતિ, યો ચ માનાનુસયં નિરવસેસતો પજહતિ, ન સો કામરાગાનુસયં પજહતિ પગેવ પહીનત્તા, તસ્મા ‘‘યો વા પન માનાનુસયં પજહતિ, સો કામરાગાનુસયં પજહતીતિ? નો’’તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. યદિ એવં પઠમપુચ્છાયં કથન્તિ આહ ‘‘યસ્મા પન…પે… વુત્ત’’ન્તિ. તત્થ પહાનકરણમત્તમેવાતિ પહાનકિરિયાસમ્ભવમત્તમેવ, ન નિરવસેસપ્પહાનન્તિ અધિપ્પાયો. તે ઠપેત્વાતિ દિટ્ઠિવિચિકિચ્છાનુસયાદીનં નિરવસેસપજહનકે અટ્ઠમકાદિકે ઠપેત્વા. અવસેસાતિ તસ્સ તસ્સ અનુસયસ્સ નિરવસેસપ્પજહનકેહિ અવસિટ્ઠા. તેસુ યેસં એકચ્ચે અનુસયા પહીના, તેપિ અપ્પજહનસબ્ભાવેનેવ નપ્પજહન્તીતિ વુત્તા. ન ચ યથાવિજ્જમાનેનાતિ મગ્ગકિચ્ચભાવેન વિજ્જમાનપ્પકારેન પહાનેન વજ્જિતા રહિતા એવ વુત્તાતિ યોજના.

કેસઞ્ચીતિ સોતાપન્નસકદાગામિમગ્ગસમઙ્ગિસકદાગામીનં. પુન કેસઞ્ચીતિ અનાગામિઅગ્ગમગ્ગસમઙ્ગિઅરહન્તાનં. ઉભયન્તિ કામરાગવિચિકિચ્છાનુસયદ્વયં. સેસાનન્તિ ‘‘સેસા’’તિ વુત્તાનં યથાવુત્તપુગ્ગલાનં. તેસન્તિ વુત્તપ્પકારાનં દ્વિન્નં અનુસયાનં. ઉભયાપ્પજહનસ્સાતિ કામરાગવિચિકિચ્છાનુસયાપ્પજહનસ્સ. કારણં ન હોતીતિ યેસં વિચિકિચ્છાનુસયો પહીનો, તેસં તસ્સ પહીનતા, યેસં યથાવુત્તં ઉભયપ્પહીનં, તેસં તદપ્પજહનસ્સ કારણં ન હોતીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘તેસં પહીનત્તા ‘નપ્પજહન્તી’તિ ન સક્કા વત્તુ’’ન્તિ. અથ પન ન તત્થ કારણં વુત્તં, યેન કારણવચનેન યથાવુત્તદોસાપત્તિ સિયા, કેવલં પન સન્નિટ્ઠાનેન તેસં પુગ્ગલાનં ગહિતતાદસ્સનત્થં વુત્તં ‘‘કામરાગાનુસયઞ્ચ નપ્પજહન્તી’’તિ, એવમ્પિ પુચ્છિતસ્સ સંસયત્થસ્સ કારણં વત્તબ્બં. તથા ચ સતિ ‘‘સેસપુગ્ગલા તસ્સ અનુસયસ્સ પહીનત્તા નપ્પજહન્તી’’તિ કારણં વત્તબ્બમેવાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘ન વત્તબ્બ’’ન્તિઆદિ. તત્થ ન વત્તબ્બન્તિ વુત્તનયેન કારણં ન વત્તબ્બં કારણભાવસ્સેવ અભાવતો. ‘‘ઉભયાપ્પજહનસ્સ કારણં ન હોતી’’તિ વુત્તં, યથા પન વત્તબ્બં, તં દસ્સેતું ‘‘યો કામરાગાનુસયં…પે… વત્તબ્બત્તા’’તિ આહ. તેન પહીનાપ્પહીનવસેન કારણં ન વત્તબ્બં, પહીનાનંયેવ પન વસેન વત્તબ્બન્તિ દસ્સેતિ. સંસયત્થસઙ્ગહિતેતિ સંસયત્થેન પદેન સઙ્ગહિતે. સન્નિટ્ઠાનપદસઙ્ગહિતં પન પહીયમાનત્તા ‘‘નપ્પજહતી’’તિ ન સક્કા વત્તુન્તિ.

પજહનવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.