૩. દુતિયસુત્તન્તનિદ્દેસવણ્ણના

૧૪. સચ્ચપ્પટિવેધઞાણયોજનક્કમે ચ અયં રૂપસ્સ અસ્સાદોતિ પહાનપ્પટિવેધોતિ પુબ્બભાગે ‘‘અયં તણ્હાસમ્પયુત્તો રૂપસ્સ અસ્સાદો’’તિ ઞત્વા મગ્ગક્ખણે સમુદયપ્પહાનસઙ્ખાતો સમુદયસચ્ચપ્પટિવેધો. સમુદયસચ્ચન્તિ સમુદયસચ્ચપ્પટિવેધઞાણં. અરિયસચ્ચારમ્મણઞાણમ્પિ હિ ‘‘યે કેચિ કુસલા ધમ્મા, સબ્બે તે ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ સઙ્ગહં ગચ્છન્તી’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૩૦૦) વિય ‘‘સચ્ચ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. અયં રૂપસ્સ આદીનવોતિ પરિઞ્ઞાપટિવેધોતિ પુબ્બભાગે ‘‘અયં રૂપસ્સ આદીનવો’’તિ ઞત્વા મગ્ગક્ખણે દુક્ખપરિઞ્ઞાસઙ્ખાતો દુક્ખસચ્ચપ્પટિવેધો. દુક્ખસચ્ચન્તિ દુક્ખસચ્ચપ્પટિવેધઞાણં. ઇદં રૂપસ્સ નિસ્સરણન્તિ સચ્છિકિરિયાપટિવેધોતિ પુબ્બભાગે ‘‘ઇદં રૂપસ્સ નિસ્સરણ’’ન્તિ ઞત્વા મગ્ગક્ખણે નિરોધસચ્છિકિરિયાસઙ્ખાતો નિરોધસચ્ચપ્પટિવેધો. નિરોધસચ્ચન્તિ નિરોધસચ્ચારમ્મણં નિરોધસચ્ચપ્પટિવેધઞાણં. યા ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસૂતિ ઇમેસુ યથાવુત્તેસુ તીસુ સમુદયદુક્ખનિરોધેસુ પટિવેધવસેન પવત્તા યા દિટ્ઠિ યો સઙ્કપ્પોતિ યોજના. ભાવનાપટિવેધોતિ અયં મગ્ગભાવનાસઙ્ખાતો મગ્ગસચ્ચપ્પટિવેધો. મગ્ગસચ્ચન્તિ મગ્ગસચ્ચપ્પટિવેધઞાણં.

૧૫. પુન અપરેન પરિયાયેન સચ્ચાનિ ચ સચ્ચપ્પટિવેધઞ્ચ દસ્સેન્તો સચ્ચન્તિ કતિહાકારેહિ સચ્ચન્તિઆદિમાહ. તત્થ યસ્મા સબ્બેપિ સબ્બઞ્ઞુબોધિસત્તા બોધિપલ્લઙ્કે નિસિન્ના જરામરણાદિકસ્સ દુક્ખસચ્ચસ્સ જાતિઆદિકં સમુદયસચ્ચં ‘‘કિં નુ ખો’’તિ એસન્તિ, તથા એસન્તા ચ જરામરણાદિકસ્સ દુક્ખસચ્ચસ્સ જાતિઆદિકં સમુદયસચ્ચં ‘‘પચ્ચયો’’તિ વવત્થપેન્તો પરિગ્ગણ્હન્તિ, તસ્મા સા ચ એસના સો ચ પરિગ્ગહો સચ્ચાનં એસનત્તા પરિગ્ગહત્તા ચ ‘‘સચ્ચ’’ન્તિ કત્વા એસનટ્ઠેન પરિગ્ગહટ્ઠેનાતિ વુત્તં. અયઞ્ચ વિધિ પચ્ચેકબુદ્ધાનમ્પિ પચ્ચયપરિગ્ગહે લબ્ભતિયેવ, સાવકાનં પન અનુસ્સવવસેન પચ્ચયપરિગ્ગહે લબ્ભતિ. પટિવેધટ્ઠેનાતિ પુબ્બભાગે તથા એસિતાનં પરિગ્ગહિતાનઞ્ચ મગ્ગક્ખણે એકપટિવેધટ્ઠેન.

કિંનિદાનન્તિઆદીસુ નિદાનાદીનિ સબ્બાનિ કારણવેવચનાનિ. કારણઞ્હિ યસ્મા ફલં નિદેતિ ‘‘હન્દ નં ગણ્હથા’’તિ અપ્પેતિ વિય, તસ્મા ‘‘નિદાન’’ન્તિ વુચ્ચતિ. યસ્મા ફલં તતો સમુદેતિ, જાયતિ, પભવતિ; તસ્મા સમુદયો, જાતિ, પભવોતિ વુચ્ચતિ. અયં પનેત્થ અત્થો – કિં નિદાનં એતસ્સાતિ કિંનિદાનં. કો સમુદયો એતસ્સાતિ કિંસમુદયં. કા જાતિ એતસ્સાતિ કિંજાતિકં. કો પભવો એતસ્સાતિ કિંપભવં. યસ્મા પન તસ્સ જાતિ યથાવુત્તેન અત્થેન નિદાનઞ્ચેવ સમુદયો ચ જાતિ ચ પભવો ચ, તસ્મા જાતિનિદાનન્તિઆદિમાહ. જરામરણન્તિ દુક્ખસચ્ચં. જરામરણસમુદયન્તિ તસ્સ પચ્ચયં સમુદયસચ્ચં. જરામરણનિરોધન્તિ નિરોધસચ્ચં. જરામરણનિરોધગામિનિં પટિપદન્તિ મગ્ગસચ્ચં. ઇમિનાવ નયેન સબ્બપદેસુ અત્થો વેદિતબ્બો.

૧૬. નિરોધપ્પજાનનાતિ આરમ્મણકરણેન નિરોધસ્સ પજાનના. જાતિ સિયા દુક્ખસચ્ચં, સિયા સમુદયસચ્ચન્તિ ભવપચ્ચયા પઞ્ઞાયનટ્ઠેન દુક્ખસચ્ચં, જરામરણસ્સ પચ્ચયટ્ઠેન સમુદયસચ્ચં. એસ નયો સેસેસુપિ. અવિજ્જા સિયા દુક્ખસચ્ચન્તિ પન આસવસમુદયા અવિજ્જાસમુદયટ્ઠેનાતિ.

સચ્ચકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.