1. пат̣хамасуттантаниддесаван̣н̣ана̄

татхат̣т̣хена̄ти йатха̄сабха̄ват̣т̣хена. пӣл̣анат̣т̣ха̄дайо н̃а̄н̣акатха̄йам̣ вуттаттха̄йева.

9. екаппат̣иведха̄нӣти екена магган̃а̄н̣ена пат̣иведхо, екато ва̄ пат̣иведхо етесанти екаппат̣иведха̄ни. анаттат̣т̣хена̄ти чатуннампи сачча̄нам̣ аттавирахитатта̄ анаттат̣т̣хена. вуттан̃хетам̣ висуддхимагге (висуддхи. 2.567) – параматтхато хи сабба̄нева сачча̄ни ведакака̄раканиббутагамака̄бха̄вато сун̃н̃а̄нӣти ведитабба̄ни. тенетам̣ вуччати –

‘‘дуккхамева хи, на кочи дуккхито, ка̄рако на, кирийа̄ва виджджати;

аттхи ниббути, на ниббуто пума̄, маггаматтхи, гамако на виджджатӣ’’ти. (висуддхи. 2.567);

атха ва̄ –

‘‘дхувасубхасукхаттасун̃н̃ам̣, пуримадвайаматтасун̃н̃амаматападам̣;

дхувасукхааттавирахито, магго ити сун̃н̃ата̄ тесӯ’’ти. (висуддхи. 2.567);

саччат̣т̣хена̄ти ависам̣ва̄дакат̣т̣хена. пат̣иведхат̣т̣хена̄ти маггаккхан̣е пат̣ивиджджхитаббат̣т̣хена. екасан̇гахита̄нӣти татхат̣т̣ха̄дина̄ екекенева аттхена сан̇гахита̄ни, екаган̣анам̣ гата̄нӣти аттхо. йам̣ екасан̇гахитам̣, там̣ екаттанти йасма̄ екена сан̇гахитам̣, тасма̄ екаттанти аттхо. сачча̄нам̣ бахуттепи екаттамапеккхитва̄ екавачанам̣ катам̣. екаттам̣ екена н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхатӣти пуббабха̄ге чатуннам̣ сачча̄нам̣ на̄наттекаттам̣ сва̄ваттхитам̣ ваваттхапетва̄ т̣хито маггаккхан̣е екена магган̃а̄н̣ена татхат̣т̣ха̄дитам̣там̣екаттам̣ пат̣ивиджджхати. катхам̣? ниродхасаччасса татхат̣т̣ха̄дике екатте пат̣ивиддхе сесасачча̄нампи татхат̣т̣ха̄дикам̣ екаттам̣ пат̣ивиддхамева хоти. йатха̄ пуббабха̄ге пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ на̄наттекаттам̣ сва̄ваттхитам̣ ваваттхапетва̄ т̣хитасса маггавут̣т̣ха̄нака̄ле аниччато ва̄ дуккхато ва̄ анаттато ва̄ вут̣т̣хахантасса екасмимпи кхандхе аничча̄дито дит̣т̣хе сесакхандха̄пи аничча̄дито дит̣т̣ха̄ва хонти, евамиданти дат̣т̣хаббам̣. дуккхасса дуккхат̣т̣хо татхат̣т̣хоти дуккхасаччасса пӣл̣анат̣т̣ха̄дико чатуббидхо аттхо сабха̄ват̣т̣хена татхат̣т̣хо. сесасаччесупи есева найо. сойева чатуббидхо аттхо атта̄бха̄вато анаттат̣т̣хо. вуттасабха̄ве ависам̣ва̄дакато саччат̣т̣хо. маггаккхан̣е пат̣ивиджджхитаббато пат̣иведхат̣т̣хо вуттоти ведитаббам̣.

10. йам̣ аниччантиа̄ди са̄ман̃н̃алаккхан̣апуббан̇гамам̣ катва̄ дасситам̣. таттха йам̣ аниччам̣, там̣ дуккхам̣. йам̣ дуккхам̣, там̣ аниччанти дуккхасамудайамагга̄ гахита̄. та̄ни хи тӣн̣и сачча̄ни аничча̄ни чева аниччатта̄ дуккха̄ни ча. йам̣ аниччан̃ча дуккхан̃ча, там̣ анатта̄ти та̄нийева тӣн̣и гахита̄ни. йам̣ аниччан̃ча дуккхан̃ча анатта̄ ча̄ти техи тӣхи саха ниродхасаччан̃ча сан̇гахитам̣. чатта̄рипи хи анатта̄йева. там̣ татханти там̣ саччачатуккам̣ сабха̄вабхӯтам̣. там̣ саччанти тадева саччачатуккам̣ йатха̄сабха̄ве ависам̣ва̄дакам̣. наваха̄ка̄рехӣтиа̄дӣсу ‘‘саббам̣, бхиккхаве, абхин̃н̃еййа’’нти (пат̣и. ма. 1.3; сам̣. ни. 4.46) вачанато абхин̃н̃ат̣т̣хена, дуккхасса парин̃н̃ат̣т̣хе, самудайасса паха̄нат̣т̣хе, маггасса бха̄ванат̣т̣хе, ниродхасса саччхикирийат̣т̣хе а̄веникепи идха чатӯсупи саччесу н̃а̄тапарин̃н̃а̄саббха̄вато парин̃н̃ат̣т̣хена, чатусаччадассанена паха̄насаббха̄вато паха̄нат̣т̣хена, чатусаччабха̄вана̄саббха̄вато бха̄ванат̣т̣хена, чатуннам̣ сачча̄нам̣ саччхикирийасаббха̄вато саччхикирийат̣т̣хена̄ти ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. наваха̄ка̄рехи татхат̣т̣хена̄тиа̄дӣсу пат̣хамам̣ вуттанайенева йоджана̄ ка̄табба̄.

11. два̄дасахи а̄ка̄рехӣтиа̄дӣсу татхат̣т̣ха̄дайо н̃а̄н̣акатха̄йам̣ вуттаттха̄. етесам̣ ниддесепи вуттанайенева йоджана̄ ведитабба̄.

12. сачча̄нам̣ кати лаккхан̣а̄нӣтиа̄дӣсу упари ваттабба̄ни чха лаккхан̣а̄ни сан̇кхата̄сан̇кхатавасена двидха̄ бхиндитва̄ две лаккхан̣а̄нӣти а̄ха. таттха сан̇кхаталаккхан̣ан̃ча асан̇кхаталаккхан̣ан̃ча̄ти ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сан̇кхатасса сан̇кхаталаккхан̣а̄ни уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, асан̇кхатасса асан̇кхаталаккхан̣а̄ни на уппа̄до пан̃н̃а̄йати, на вайо пан̃н̃а̄йати, на т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти (а. ни. 3.47-48) евам̣ вуттам̣ сан̇кхатасса сан̇кхатамити лаккхан̣ан̃ча асан̇кхатасса асан̇кхатамити лаккхан̣ан̃ча. сан̇кхатам̣ пана на лаккхан̣ам̣, лаккхан̣ам̣ на сан̇кхатам̣. на ча сан̇кхатам̣ вина̄ лаккхан̣ам̣ пан̃н̃а̄петум̣ сакка̄, напи лаккхан̣ам̣ вина̄ сан̇кхатам̣. лаккхан̣ена пана сан̇кхатам̣ па̄кат̣ам̣ хоти.

пуна тадева лаккхан̣адвайам̣ виттха̄рато дассенто чха лаккхан̣а̄нӣти а̄ха. сан̇кхата̄нам̣ сачча̄нанти дуккхасамудайамаггасачча̄нам̣. та̄ни хи паччайехи сан̇гамма кататта̄ сан̇кхата̄ни. уппа̄доти джа̄ти. пан̃н̃а̄йатӣти джа̄нӣйати. вайоти бхан̇го. т̣хита̄нам̣ ан̃н̃атхаттанти т̣хитиппатта̄нам̣ ан̃н̃атха̄бха̄во джара̄. тин̣н̣ам̣ сан̇кхатасачча̄нам̣ ниппханнатта̄ уппа̄давайан̃н̃атхаттам̣ вуттам̣, тесам̣йева пана уппа̄дасса, джара̄йа бхан̇гасса ча аниппханнатта̄ уппа̄давайан̃н̃атхаттам̣ на ваттаббам̣. сан̇кхатанисситатта̄ уппа̄давайан̃н̃атхаттам̣ на пан̃н̃а̄йатӣти на ваттаббам̣. сан̇кхатавика̄ратта̄ пана сан̇кхатанти ваттаббам̣. дуккхасамудайа̄нам̣ уппа̄даджара̄бхан̇га̄ саччапарийа̄панна̄, маггасаччасса уппа̄даджара̄бхан̇га̄ на саччапарийа̄панна̄ти ваданти. таттха ‘‘сан̇кхата̄нам̣ уппа̄даккхан̣е сан̇кхата̄пи уппа̄далаккхан̣ампи ка̄ласан̇кха̄то тасса кхан̣опи пан̃н̃а̄йати, уппа̄де вӣтиватте сан̇кхата̄пи джара̄лаккхан̣ампи ка̄ласан̇кха̄то тасса кхан̣опи пан̃н̃а̄йати, бхан̇гаккхан̣е сан̇кхата̄пи джара̄пи бхан̇галаккхан̣ампи ка̄ласан̇кха̄то тасса кхан̣опи пан̃н̃а̄йатӣ’’ти кхандхакаваггат̣т̣хакатха̄йам̣ (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.3.37-38) вуттам̣. асан̇кхатасса саччасса̄ти ниродхасаччасса. тан̃хи паччайехи сама̄гамма акататта̄ сайамева ниппханнанти асан̇кхатам̣. т̣хитасса̄ти ниччатта̄ т̣хитасса, на т̣ха̄наппаттатта̄. пуна тадева лаккхан̣адвайам̣ виттха̄рато дассенто два̄даса лаккхан̣а̄нӣти а̄ха.

чатуннам̣ сачча̄нам̣ кати кусала̄тиа̄дӣсу абйа̄катанти випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄катам̣ рӯпа̄бйа̄катам̣ нибба̄на̄бйа̄катанти чатӯсу абйа̄катесу нибба̄на̄бйа̄катам̣. чатта̄рипи хи кусала̄кусалалаккхан̣ена на бйа̄кататта̄ абйа̄ката̄ни. сийа̄ кусаланти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаракусала̄нам̣ васена кусалампи бхавеййа. сийа̄ акусаланти тан̣хам̣ т̣хапетва̄ сеса̄кусалавасена. сийа̄ абйа̄катанти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачаравипа̄какирийа̄нам̣ рӯпа̄нан̃ча васена. сийа̄ тӣн̣и сачча̄нӣтиа̄дӣсу сан̇гахита̄нӣти ган̣ита̄ни. ваттхувасена̄ти акусалакусала̄бйа̄катадуккхасамудайаниродхамаггасан̇кха̄таваттхувасена. йам̣ дуккхасаччам̣ акусаланти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ авасесам̣ акусалам̣. акусалат̣т̣хена две сачча̄ни екасаччена сан̇гахита̄нӣти има̄ни две дуккхасамудайасачча̄ни акусалат̣т̣хена екасаччена сан̇гахита̄ни, акусаласаччам̣ на̄ма хотӣти аттхо. екасаччам̣ двӣхи саччехи сан̇гахитанти екам̣ акусаласаччам̣ двӣхи дуккхасамудайасаччехи сан̇гахитам̣. йам̣ дуккхасаччам̣ кусаланти тебхӯмакам̣ кусалам̣. има̄ни две дуккхамаггасачча̄ни кусалат̣т̣хена екасаччена сан̇гахита̄ни, кусаласаччам̣ на̄ма хоти. екам̣ кусаласаччам̣ двӣхи дуккхамаггасаччехи сан̇гахитам̣. йам̣ дуккхасаччам̣ абйа̄катанти тебхӯмакавипа̄какирийа̄ рӯпан̃ча. има̄ни две дуккханиродхасачча̄ни абйа̄катат̣т̣хена екасаччена сан̇гахита̄ни, екам̣ абйа̄катасаччам̣ на̄ма хоти. екам̣ абйа̄катасаччам̣ двӣхи дуккханиродхасаччехи сан̇гахитам̣. тӣн̣и сачча̄ни екасаччена сан̇гахита̄нӣти самудайамагганиродхасачча̄ни екена акусалакусала̄бйа̄катабхӯтена дуккхасаччена сан̇гахита̄ни. екам̣ саччам̣ тӣхи саччехи сан̇гахитанти екам̣ дуккхасаччам̣ висум̣ акусалакусалаабйа̄катабхӯтехи самудайамагганиродхасаччехи сан̇гахитам̣. кечи пана ‘‘дуккхасамудайасачча̄ни акусалат̣т̣хена самудайасаччена сан̇гахита̄ни, дуккхамаггасачча̄ни кусалат̣т̣хена маггасаччена сан̇гахита̄ни, на дассанат̣т̣хена. дуккханиродхасачча̄ни абйа̄катат̣т̣хена ниродхасаччена сан̇гахита̄ни, на асан̇кхатат̣т̣хена̄’’ти ван̣н̣айанти.