১. সুত্তন্তনিদ্দেসৰণ্ণনা

২. তস্স সুত্তন্তস্স নিদ্দেসকথায তত্থ জাতে ধম্মেতি তস্মিং সমাধিস্মিং জাতে চিত্তচেতসিকে ধম্মে. অনিচ্চতো অনুপস্সনট্ঠেনাতিআদিনা ৰিপস্সনায ভেদং দস্সেতি. সম্মাদিট্ঠি মগ্গোতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্খাতো মগ্গো. অট্ঠসু মগ্গঙ্গেসু একেকোপি হি মগ্গোতি ৰুচ্চতি.আসেৰতীতি সোতাপত্তিমগ্গৰসেন. ভাৰেতীতি সকদাগামিমগ্গুপ্পাদনেন. বহুলীকরোতীতি অনাগামিঅরহত্তমগ্গুপ্পাদনেন. ইমেসং তিণ্ণং অৰত্থাভেদেপি সতি আৰজ্জনাদীনং সাধারণত্তা সদিসমেৰ ৰিস্সজ্জনং কতং.

৩. আলোকসঞ্ঞাপটিনিস্সগ্গানুপস্সনানং অন্তরাপেয্যালে অৰিক্খেপাদীনি চ ঝান সমাপত্তিকসিণানুস্সতিঅসুভা চ দীঘং অস্সাসাদীনি চ আনন্তরিকসমাধিঞাণনিদ্দেসে (পটি. ম. ১.৮০-৮১) নিদ্দিট্ঠত্তা সঙ্খিত্তানি. তত্থ চ অৰিক্খেপৰসেনাতি পুব্বভাগাৰিক্খেপৰসেন গহেতব্বং. অনিচ্চানুপস্সী অস্সাসৰসেনাতিআদিকে সুদ্ধৰিপস্সনাৰসেন ৰুত্তচতুক্কে পন তরুণৰিপস্সনাকালে ৰিপস্সনাসম্পযুত্তসমাধিপুব্বঙ্গমা বলৰৰিপস্সনা ৰেদিতব্বা.

৪. ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমৰারে পঠমং অনিচ্চতোতিআদিনা আরম্মণং অনিযমেত্ৰা ৰিপস্সনা ৰুত্তা, পচ্ছা রূপং অনিচ্চতোতিআদিনা আরম্মণং নিযমেত্ৰা ৰুত্তা. তত্থ জাতানন্তি তস্সা ৰিপস্সনায জাতানং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং. ৰোসগ্গারম্মণতাতি এত্থ ৰোসগ্গো নিব্বানং. নিব্বানঞ্হি সঙ্খতৰোসগ্গতো পরিচ্চাগতো ‘‘ৰোসগ্গো’’তি ৰুত্তো. ৰিপস্সনা চ তংসম্পযুত্তধম্মা চ নিব্বাননিন্নতায অজ্ঝাসযৰসেন নিব্বানে পতিট্ঠিতত্তা নিব্বানপতিট্ঠা নিব্বানারম্মণা. পতিট্ঠাপি হি আলম্বীযতীতি আরম্মণং নাম হোতি, নিব্বানে পতিট্ঠট্ঠেনেৰ নিব্বানারম্মণা. অঞ্ঞত্থ পাল়িযম্পি হি পতিট্ঠা ‘‘আরম্মণ’’ন্তি ৰুচ্চন্তি. যথাহ – ‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, নল়াগারং ৰা তিণাগারং ৰা সুক্খং কোল়াপং তেরোৰস্সিকং পুরত্থিমায চেপি দিসায পুরিসো আদিত্তায তিণুক্কায উপসঙ্কমেয্য, লভেথ অগ্গি ওতারং, লভেথ অগ্গি আরম্মণ’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.২৪৩). তস্মা তত্থ জাতানং ধম্মানং ৰোসগ্গারম্মণতায নিব্বানপতিট্ঠাভাৰেন হেতুভূতেন উপ্পাদিতো যো চিত্তস্স একগ্গতাসঙ্খাতো উপচারপ্পনাভেদো অৰিক্খেপো, সো সমাধীতি ৰিপস্সনাতো পচ্ছা উপ্পাদিতো নিব্বেধভাগিযো সমাধি নিদ্দিট্ঠো হোতি. তস্মাযেৰ হি ইতি পঠমং ৰিপস্সনা, পচ্ছা সমথোতি ৰুত্তং.

৫. যুগনদ্ধনিদ্দেসে যস্মা হেট্ঠা সুত্তন্তৰণ্ণনাযং ৰুত্তো যুগনদ্ধক্কমো পুরিমদ্ৰযনিদ্দেসনযেনেৰ পাকটো, মগ্গক্খণে যুগনদ্ধক্কমো পন ন পাকটো, তস্মা পুব্বভাগে অনেকন্তিকং যুগনদ্ধভাৰনং অৰত্ৰা মগ্গক্খণে একন্তেন লব্ভমানযুগনদ্ধভাৰনমেৰ দস্সেন্তো সোল়সহি আকারেহীতিআদিমাহ. তত্থ আরম্মণট্ঠেনাতিআদীসু সত্তরসসু আকারেসু অন্তে উদ্দিট্ঠং যুগনদ্ধং মূলপদেন একট্ঠত্তা তং ৰিপ্পহায সেসানং ৰসেন ‘‘সোল়সহী’’তি ৰুত্তং. আরম্মণট্ঠেনাতি আলম্বনট্ঠেন, আরম্মণৰসেনাতি অত্থো. এৰং সেসেসুপি. গোচরট্ঠেনাতি আরম্মণট্ঠেপি সতি নিস্সযিতব্বট্ঠানট্ঠেন. পহানট্ঠেনাতি পজহনট্ঠেন. পরিচ্চাগট্ঠেনাতি পহানেপি সতি পুন অনাদিযনেন পরিচ্চাগট্ঠেন. ৰুট্ঠানট্ঠেনাতি উগ্গমনট্ঠেন. ৰিৰট্টনট্ঠেনাতি উগ্গমনেপি সতি অপুনরাৰট্টনেন নিৰত্তনট্ঠেন. সন্তট্ঠেনাতি নিব্বুতট্ঠেন. পণীতট্ঠেনাতি নিব্বুতট্ঠেপি সতি উত্তমট্ঠেন, অতপ্পকট্ঠেন ৰা. ৰিমুত্তট্ঠেনাতি বন্ধনাপগতট্ঠেন. অনাসৰট্ঠেনাতি বন্ধনমোক্খেপি সতি আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তমানাসৰৰিরহিতট্ঠেন. তরণট্ঠেনাতি অনোসীদিত্ৰা পিলৰনট্ঠেন, অতিক্কমনট্ঠেন ৰা. অনিমিত্তট্ঠেনাতি সঙ্খারনিমিত্তৰিরহিতট্ঠেন. অপ্পণিহিতট্ঠেনাতি পণিধিৰিরহিতট্ঠেন. সুঞ্ঞতট্ঠেনাতি অভিনিৰেসৰিরহিতট্ঠেন. একরসট্ঠেনাতি এককিচ্চট্ঠেন. অনতিৰত্তনট্ঠেনাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিক্কমনট্ঠেন. যুগনদ্ধট্ঠেনাতি যুগলকট্ঠেন.

উদ্ধচ্চং পজহতো, অৰিজ্জং পজহতোতি যোগিনো তস্স তস্স পটিপক্খপ্পহানৰসেন ৰুত্তং. নিরোধো চেত্থ নিব্বানমেৰ. অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তীতি সমথো চে ৰিপস্সনং অতিৰত্তেয্য, লীনপক্খিকত্তা সমথস্স চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্য. ৰিপস্সনা চে সমথং অতিৰত্তেয্য, উদ্ধচ্চপক্খিকত্তা ৰিপস্সনায চিত্তং উদ্ধচ্চায সংৰত্তেয্য. তস্মা সমথো চ ৰিপস্সনং অনতিৰত্তমানো কোসজ্জপাতং ন করোতি, ৰিপস্সনা সমথং অনতিৰত্তমানা উদ্ধচ্চপাতং ন করোতি. সমথো সমং পৰত্তমানো ৰিপস্সনং উদ্ধচ্চপাততো রক্খতি, ৰিপস্সনা সমং পৰত্তমানা সমথং কোসজ্জপাততো রক্খতি. এৰমিমে উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৰত্তনকিচ্চেন এককিচ্চা, সমা হুত্ৰা পৰত্তমানেন অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৰত্তমানা অত্থসিদ্ধিকরা হোন্তি. তেসং মগ্গক্খণে যুগনদ্ধত্তং ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাক্খণে যুগনদ্ধত্তাযেৰ হোতি. পহানপরিচ্চাগৰুট্ঠানৰিৰট্টনকরণানং মগ্গকিচ্চৰসেন ৰুত্তত্তা সকলস্স মগ্গকিচ্চস্স দস্সনত্থং উদ্ধচ্চসহগতকিলেসা চ খন্ধা চ অৰিজ্জাসহগতকিলেসা চ খন্ধা চ নিদ্দিট্ঠা. সেসানং ন তথা ৰুত্তত্তা পটিপক্খধম্মমত্তদস্সনৰসেন উদ্ধচ্চাৰিজ্জা এৰ নিদ্দিট্ঠা. ৰিৰট্টতোতি নিৰত্তন্তস্স.

সমাধি কামাসৰা ৰিমুত্তো হোতীতি সমাধিস্স কামচ্ছন্দপটিপক্খত্তা ৰুত্তং. রাগৰিরাগাতি রাগস্স ৰিরাগো সমতিক্কমো এতিস্সা অত্থীতি রাগৰিরাগা, ‘‘রাগৰিরাগতো’’তি নিস্সক্কৰচনং ৰা. তথা অৰিজ্জাৰিরাগা. চেতোৰিমুত্তীতি মগ্গসম্পযুত্তো সমাধি. পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি মগ্গসম্পযুত্তা পঞ্ঞা. তরতোতি তরন্তস্স. সব্বপণিধীহীতি রাগদোসমোহপণিধীহি, সব্বপত্থনাহি ৰা. এৰং চুদ্দস আকারে ৰিস্সজ্জিত্ৰা একরসট্ঠঞ্চ অনতিৰত্তনট্ঠঞ্চ অৰিভজিত্ৰাৰ ইমেহি সোল়সহি আকারেহীতি আহ. কস্মা? তেসং চুদ্দসন্নং আকারানং একেকস্স অৰসানে ‘‘একরসা হোন্তি, যুগনদ্ধা হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং নাতিৰত্তন্তী’’তি নিদ্দিট্ঠত্তা তে দ্ৰেপি আকারা নিদ্দিট্ঠাৰ হোন্তি. তস্মা ‘‘সোল়সহী’’তি আহ. যুগনদ্ধট্ঠো পন উদ্দেসেপি ন ভণিতোযেৰাতি.