১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা
কাযেনাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন, অন্তমসো পাদঙ্গুলিযাপি গণ্হন্তো কাযেন গণ্হাতি নামাতি ৱেদিতব্বো. দানেপি এসেৱ নযো. কাযপ্পটিবদ্ধেনাতি পত্তাদীসু যেন কেনচি সৰীৰসম্বদ্ধেন উপকৰণেন. দানেপি এসেৱ নযো. কটচ্ছুআদীসু যেন কেনচি উপকৰণেন দিন্নং কাযপ্পটিবদ্ধেন দিন্নংযেৱ হোতি. অঞ্ঞতৰেনাতি কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱাতি অত্থো. তত্থ নিস্সগ্গিযেনাতি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) কাযতো চ কাযপ্পটিবদ্ধতো চ মোচেত্ৱা হত্থপাসে ঠিতস্স কাযে ৱা কাযপ্পটিবদ্ধে ৱা পাতিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযেন পযোগেন দিন্নং নাম হোতি. তস্সাতি পটিগ্গহিতকস্স. ৱুত্তৱিপল্লাসৱসেনাতি ৱুত্তস্স পটিপক্খৱসেন. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন দিয্যমানে কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা গণ্হাতি, এতং পটিগ্গহিতং নামাতি.
সংহাৰিমেনাতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সংহাৰিমেন, ইমিনা অসংহাৰিমে ফলকে ৱা পাসাণে ৱা পটিগ্গহণং ন ৰুহতীতি দস্সেতি. ধাৰেতুং সমত্থেনাতি সন্ধাৰেতুং যোগ্গেন, ইমিনা সুখুমেসু তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসু পটিগ্গহণং ন ৰুহতীতি দস্সেতি. অতত্থজাতকৰুক্খপণ্ণেনাতি জাতট্ঠানতো চুতেন পদুমিনিপণ্ণাদিনা, ইমিনা পন মহন্তেপি তত্থজাতকে পদুমিনিপণ্ণে ৱা কিংসুকপণ্ণাদিম্হি ৱা পটিগ্গহেতুং ন ৱট্টতি. ন হি তং কাযপ্পটিবদ্ধসঙ্খং গচ্ছতীতি দস্সেতি. যথা চ তত্থজাতকে, এৱং খাণুকে বন্ধিত্ৱা ঠপিতমঞ্চাদিম্হিপি. ননু পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপি পত্তাধাৰাদিনা পটিগ্গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণং ৰুহতি, অথ কস্মা কাযকাযপ্পটিবদ্ধেহিযেৱ পটিগ্গহণং ইধ ৱুত্তং, ন পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপীতি আহ ‘‘পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং নাম ইধ নত্থী’’তি. কেচি পন ‘‘আধাৰকেন পটিগ্গহণং কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহণং নাম হোতি, তস্মা ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ৱচনমত্তমেৱ. অত্থতো পন সব্বম্পি তং কাযপ্পটিবদ্ধমেৱ হোতীতি দস্সেতি.
অকল্লকোতি গিলানো. মুখেন পটিগ্গণ্হাতীতি সহত্থেন গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. অভিহটভাজনতো পতিতৰজম্পি ৱট্টতি অভিহটত্তাতি অধিপ্পাহো.
তস্মিং ঠত্ৱাতি তাদিসে হত্থপাসে ঠত্ৱা. যন্তি যং ভাৰং. মজ্ঝিমো পুৰিসোতি থামমজ্ঝিমপুৰিসো. ৱিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৱিনযদুক্কটং. তং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱাতি পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱিহাৰং ৱা আসনসালং ৱা গন্ত্ৱা তং ভিক্খং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা, ইদঞ্চ পুব্বাভোগস্স অনুৰূপৱসেন ৱুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন তংসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা ৱিনাপি তস্স দানাদিং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
অস্সুখেড়সিঙ্ঘাণিকাদীসূতি এত্থ অস্সু নাম অক্খিজলং. খেড়ো নাম লালা. সিঙ্ঘাণিকাতি অন্তোসীসতো পূতিসেম্হভাৱং আপন্নং মত্থলুঙ্গং গলিত্ৱা তালুমত্থকৱিৱৰেন ওতৰিত্ৱা নাসাপুটে পূৰেত্ৱা ঠিতং ৱুচ্চতি, আদিসদ্দেন মুত্তকৰীসসেম্হদন্তমলঅক্খিগূথকণ্ণগূথকানং, সৰীৰে উট্ঠিতলোণস্স চ গহণং. ঠানতোতি অক্খিকূপাদিতো. অন্তৰা চে গণ্হাতি, কিং হোতীতি আহ ‘‘উগ্গহিতকং নাম হোতী’’তি, দুট্ঠু গহিতকং নাম হোতীতি অত্থো. ফলিনিন্তি ফলৱন্তং. তত্থজাতকফলিনিসাখায ৱাতি তস্মিং ৰুক্খে জাতায ফলিনিসাখায ৱা. দুৰুপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘ন কত্তব্ব’’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা দুট্ঠু আচিণ্ণং চৰিতন্তি দুৰুপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুৰুপচিণ্ণদুক্কটঞ্চ আপজ্জতীতি অত্থো.
আহৰীযতীতি আহাৰো, অজ্ঝোহৰিতব্বং যং কিঞ্চি, ইধ পন চত্তাৰি কালিকানি অধিপ্পেতানীতি আহ ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি. তত্থ অৰুণুগ্গমনতো যাৱ ঠিতমজ্ঝন্হিকা ভুঞ্জিতব্বতো যাৱ কালো অস্সাতি যাৱকালিকং. অৰুণুগ্গমনতো যাৱ যামাৱসানা পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং পাতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. যাৱ সত্তাহং নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহং কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. যাৱজীৱম্পি পৰিহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱ জীৱং এতস্সাতি যাৱজীৱিকং. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.
ৱনমূলপত্তপুপ্ফফলাদীতি এত্থ তাৱ মূলং নাম মূলকখাৰকচচ্চুতম্বকাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৱ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকং সূপেয্যপণ্ণমূলং. পত্তং নাম মূলকখাৰকচচ্চুতম্বকাদীনং তাদিসংযেৱ পত্তং. পুপ্ফং নাম মূলকখাৰকাদীনং তাদিসংযেৱ পুপ্ফং. ফলং নাম পনসলবুজাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৱ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকং ফলং. আদিসদ্দেন কন্দমূলাদীনং গহণং.
অম্বপানন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০০) আমেহি ৱা পক্কেহি ৱা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি কৰোন্তেন অম্বতৰুণাদীনি ভিন্দিত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা তদহুপটিগ্গহিতেহি মধুসক্কৰকপ্পূৰাদীহি যোজেত্ৱা কাতব্বং. এৱং কতং পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতি. অনুপসম্পন্নেন কতং লভিত্ৱা পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগেনাপি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিৰামিসপৰিভোগেন যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু.
তেসু পন জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিৰসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. মুদ্দিকাপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৱা অম্বপানং ৱিয কতপানং. সালূকপানন্তি ৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৱা কতপানং. ফাৰুসকপানন্তি ফাৰুসকেহি অম্বপানং ৱিয কতপানং. ইমিনাৱ নযেন ৱেত্তপানাদীনি ৱেদিতব্বানি. এতানি চ পন সব্বানি পানানি অগ্গিপাকানি ন ৱট্টন্তি. তেনাহ ‘‘সীতোদকেনা’’তিআদি. অৱসেসেসুপি অনুঞ্ঞাতফলপত্তপুপ্ফৰসেসূতি ধঞ্ঞফলপক্কসাকমধুকপুপ্ফৰসতো অৱসেসেসু ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং ফলৰসং ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰস’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতকেসু ফলপত্তপুপ্ফৰসেসুপি.
খাদনীযত্থন্তি খাদনীযেন কত্তব্বকিচ্চং. নেৱ ফৰতীতি ন নিপ্ফাদেতি. অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞাযাতি ‘‘আহাৰং আহৰেয্যা’’তি পদস্স পদভাজনে (পাচি. ২৬৫) ৱুত্তমত্থং সম্মা অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘আহৰীযতীতি আহাৰো’’তি অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. দন্তপোনে চ ‘‘মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞাযাতি মুখদ্ৱাৰং অনাহটম্পি দন্তপোনং ‘‘মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদং দন্তপোন’’ন্তি ৱিপল্লত্থসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. যথাসুখং পাতুন্তি পটিগ্গহেত্ৱা ৱা অপ্পটিগ্গহেত্ৱা ৱা যথাকামং পাতুং. দন্তপোনপৰিভোগেনাতি দন্তকট্ঠপৰিভোগেন, দন্তধোৱনাদিনাতি অত্থো, ইমিনা তস্স পন ৰসং গিলিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি.
চত্তাৰি মহাৱিকটানীতি গূথং, মুত্তং, ছাৰিকা, মত্তিকা (মহাৱ. ২৬৮) চ ‘‘আসযাদিৱসেন ৱিৰূপানি জাতানী’’তি কত্ৱা ৱিকটানীতি ৱা অপকতিভোজনত্তা ৱিকটানি ‘‘ৱিৰূপানি জাতানী’’তি ৱা অত্থো. সতি পচ্চযেতি কাৰণে সতি, সপ্পদট্ঠেতি অত্থো. ধূমাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱোতি ধূমপুপ্ফগন্ধদন্তখযাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱো.
দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.