৪. ভোজনৱগ্গো

১. আৱসথসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘অগিলানো’’তি এত্থ অন্তমসো দ্ৱিগাৱুতং গন্তুং সমত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অদ্ধযোজনম্পি গন্তুং সমত্থেনা’’তি. আৱসথপিণ্ডোতি আৱসথে পিণ্ডো, সালাদীসু অনোদিস্স যাৱদত্থং পঞ্ঞত্তং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ইমেসং ৱা’’তিআদি. তত্থ ইমেসং ৱাতি ইমেসং পাসণ্ডানং ৱা. এত্তকানং ৱাতি ইমস্মিং পাসণ্ডে এত্তকানং পাসণ্ডানং ৱা. পাসণ্ডন্তি ছন্নৱুতিৱিধং সমণপৰিব্বাজকাদিং. তে হি তণ্হাপাসঞ্চেৱ দিট্ঠিপাসঞ্চ ডেন্তি ওড্ডেন্তীতি পাসণ্ডাতি ৱুচ্চন্তি. অনোদিস্সাতি অনুদ্দিসিত্ৱা, অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি অত্থো. সালাদীসু যত্থ কত্থচীতি সালাৰুক্খমূলঅব্ভোকাসাদীসু যত্থ কত্থচি ঠানেসু. একদিৱসমেৱ ভুঞ্জিতব্বোতি একদিৱসং সকিংযেৱ ভুঞ্জিতব্বো, একস্মিং দিৱসে পুনপ্পুনং ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. দুতিযদিৱসতো পট্ঠাযাতি ভুত্তদিৱসস্স দুতিযদিৱসতো পট্ঠায. অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযন্তি আলোপে আলোপে কবড়ে কবড়ে পাচিত্তিযং. নানাকুলেহি (পাচি. অট্ঠ. ২০৬) পন নানাট্ঠানেসু পঞ্ঞত্তং, একস্মিং ঠানে একদিৱসং ভুঞ্জিত্ৱা দুতিযদিৱসে অঞ্ঞত্থ ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, পটিপাটিং পন খেপেত্ৱা পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. একপূগনানাপূগএকগামনানাগামেসুপি এসেৱ নযো. যোপি এককুলস্স ৱা নানাকুলানং ৱা একতো পঞ্ঞত্তো তণ্ডুলাদীনং অভাৱেন অন্তৰন্তৰা ছিজ্জতি, সোপি ন ভুঞ্জিতব্বো. সচে পন ‘‘ন সক্কোম দাতু’’ন্তি উপচ্ছিন্দিত্ৱা পুন কল্যাণচিত্তে উপ্পন্নে দাতুং আৰভন্তি, এতং পুন একদিৱসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

তিকপাচিত্তিযন্তি অগিলানে অগিলানসঞ্ঞিৱেমতিকগিলানসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. গিলানস্স গিলানসঞ্ঞিনোতি গিলানস্স পন ‘‘গিলানো অহ’’ন্তি সঞ্ঞিনো অনুৱসিত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সকিং ভুঞ্জতীতি একদিৱসং ভুঞ্জতি. ‘‘গচ্ছন্তো ৱা’’তি ইদং অদ্ধযোজনৱসেন গহেতব্বং, তথা ‘‘পচ্চাগচ্ছন্তো’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.২০৮) ইদম্পীতি ৱদন্তি. কেনচি উপদ্দৱেনাতি নদিপূৰচোৰভযাদিনা কেনচি উপদ্দৱেন. অঞ্ঞন্তি যাগুখজ্জকফলাফলাদিভেদং যং কিঞ্চি অঞ্ঞং. অনুৱসিত্ৱাতি পুন ৱসিত্ৱা.

আৱসথসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

গণভোজনেতি গণেন লদ্ধত্তা গণস্স সন্তকে ভোজনে. তেনাহ ‘‘গণস্স ভোজনে’’তি. ননু চেত্থ ‘‘গণস্স ভোজনে’’তি ৱুচ্চতি, সো চ খো গণো ‘‘কত্থচি দ্ৱীহি, কত্থচি তীহী’’তিআদিনা অনেকধা অধিপ্পেতো, ইধ কতিহীতি আহ ‘‘ইধ চা’’তিআদি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৱীহি পকাৰেহি পসৱতি নিমন্তনতো ৱা ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱাতি আহ ‘‘তেসং নিমন্তনতো ৱা’’তিআদি. তত্থ নিমন্তনতো ৱাতি অকপ্পিযনিমন্তনতো ৱা. ওদনাদীনং পঞ্চন্নন্তি ওদনসত্তুকুম্মাসমচ্ছমংসানং পঞ্চন্নং.

‘‘ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন যেন কেনচি ৱেৱচনেন ৱা ভাসন্তৰেন ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱা নিমন্তেতীতি সম্বন্ধো. চত্তাৰোতি একট্ঠানে ৱা নানাট্ঠানেসু ৱা ঠিতে চত্তাৰো ভিক্খূ. লক্খণৱচনঞ্চেতং, তস্মা চত্তাৰো ৱা ততো ৱা অধিকে ভিক্খূতি অত্থো. ৱেৱচনেন ৱাতি ভত্তঅন্নাদিপৰিযাযসদ্দেন ৱা. ভাসন্তৰেন ৱাতি অন্ধদমিড়াদিভাসন্তৰেন ৱা. পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱাতি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰস্স নামং গহেত্ৱা. ওদনেন নিমন্তেমীতি তুম্হে ভন্তে ওদনেন নিমন্তেমি. আদিসদ্দেন ‘‘আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৱাসেথ পটিমানেথ, সত্তুনা নিমন্তেমি, সত্তুং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৱাসেথ পটিমানেথা’’তিআদীনং (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) গহণং. একতো ৱাতি একত্থ ঠিতে ৱা নিসিন্নে ৱা ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমী’’তিআদিনা এৱং একতো নিমন্তিতা. নানাতো ৱা নিমন্তিতাতি চত্তাৰি পৰিৱেণানি ৱা ৱিহাৰে ৱা গন্ত্ৱা নানাতো ৱা নিমন্তিতা. একট্ঠানে ঠিতেসুযেৱ ৱা একো পুত্তেন, একো পিতৰাতি এৱম্পি নিমন্তিতা নানাতোযেৱ নিমন্তিতা নাম হোন্তি. একতো গণ্হন্তিতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৱাদসহত্থূপচাৰে ঠিতা গণ্হন্তি.

কস্মা পন নানাতো ভুত্তেপি গণভোজনং হোতীতি আহ ‘‘পটিগ্গহণমেৱ হেত্থ পমাণ’’ন্তি. যদি এৱং অথ কস্মা পাড়িযং ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ চত্তাৰো ভিক্খূ পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন ভোজনেন নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তি, এতং গণভোজনং নামা’’তি (পাচি. ২১৮) ৱুত্তং? তং পটিগ্গহণনিযমনত্থমেৱ. ন হি অপ্পটিগ্গহিতকং ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি ‘‘ভুঞ্জন্তী’’তি পদং পটিগ্গহণনিযমৱচনং হোতি. একতো ৱা নানাতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱাতি চত্তাৰো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৱা নিসিন্না ৱা উপাসকং দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৱা পাটেক্কং পৱিসিত্ৱা ‘‘ময্হং ভত্তং দেহি, ময্হং ভত্তং দেহী’’তি ৱা একতো ৱা নানাতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা. তস্স দুৱিধস্সাপীতি যঞ্চ নিমন্তনতো লদ্ধং গণভোজনং, যঞ্চ ৱিঞ্ঞত্তিতো লদ্ধং, তস্স দুৱিধস্সাপি গণভোজনস্স. এৱং পটিগ্গহণেতি একতো পটিগ্গহণে.

পাদানম্পি ফলিতত্তাতি (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) অন্তমসো পাদানম্পি যথা মহাচম্মস্স পৰতো মংসং দিস্সতি, এৱং ফলিতত্তা. ন সক্কা পিণ্ডায চৰিতুন্তি ৱালিকায ৱা সক্খৰায ৱা ফুট্ঠমত্তে দুক্খুপ্পত্তিতো অন্তোগামে পিণ্ডায চৰিতুং ন সক্কোতি. চীৱৰে কৰিযমানেতি সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৱা চীৱৰে কৰিযমানে. যং কিঞ্চি চীৱৰে কত্তব্বকম্মন্তি চীৱৰৱিচাৰণছিন্দনমোঘসুত্তাৰোপনাদি যং কিঞ্চি চীৱৰে কত্তব্বং কম্মং, অন্তমসো সূচিৱেধনম্পীতি অধিপ্পাযো. ‘‘অদ্ধযোজনম্পী’’তিআদি অৱকংসতো ৱুত্তং. যো পন দূৰং গন্তুকামো, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, গচ্ছন্তো অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গাৱুতেপি ভুঞ্জিতুং লভতি, গতো পন একদিৱসং. যদা নাৱং অভিৰুহিতুকামো ৱা হোতি আৰুড়্হো ৱা ওৰুড়্হো ৱা, অযং নাৱাভিৰুহনসমযো নামাতি আহ ‘‘নাৱাভিৰুহনসমযেপি এসেৱ নযো’’তি. অযং পন ৱিসেসো – অভিৰুড়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৱাপি যাৱ ন ওৰোহতি, তাৱ ভুঞ্জিতব্বং. চত্তাৰো ভিক্খূতি অন্তিমপৰিচ্ছেদো. যত্থ পন সতং ৱা সহস্সং ৱা সন্নিপতিতং, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পব্বজিতোতি সহধম্মিকেসু ৱা তিত্থিযেসু ৱা অঞ্ঞতৰো.

যে চ দ্ৱে তযো একতো গণ্হন্তীতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা একতো গণ্হন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি. পণীতভোজনসূপোদনৱিঞ্ঞত্তীহি পন আপত্তিযেৱাতি ৱদন্তি, উপপৰিক্খিতব্বং. নিচ্চভত্তাদীসূতি নিচ্চভত্তে সলাকভত্তে পক্খিকে উপোসথিকে পাটিপদিকে. তত্থ নিচ্চভত্তন্তি ধুৱভত্তং ৱুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, বহূনম্পি একতো গণ্হিতুং ৱট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৱ নযো.

গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

গণভোজনে ৱুত্তনযেনেৱাতি ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ২১৭-২১৮) নযেন যেন কেনচি ৱেৱচনেন ৱা ভাসন্তৰেন ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰস্স নামং গহেত্ৱা নিমন্তেতীতি ৱুত্তেনেৱ নযেন. নিমন্তিতস্সাতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তিতস্স. অৱিকপ্পেত্ৱাতি সম্মুখাসম্মুখৱসেন অৱিকপ্পেত্ৱা, অপৰিচ্চজিত্ৱাতি অত্থো. অযঞ্হি ভত্তৱিকপ্পনা নাম সম্মুখাপৰম্মুখাপি ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসূ’’তিআদি.

অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তনভোজনৱত্থুস্মিন্তি অঞ্ঞত্ৰ পঠমং নিমন্তিতা হুত্ৱা অঞ্ঞস্মিং নিমন্তনে ভুঞ্জনৱত্থুস্মিং. যদি তিৱিধা অনুপঞ্ঞত্তি, অথ কস্মা পৰিৱাৰে ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পৰিৱাৰে পনা’’তিআদি. ৱিকপ্পনম্পি গহেত্ৱাতি ৱিকপ্পনানুজাননম্পি অনুপঞ্ঞত্তিসমানন্তি অনুপঞ্ঞত্তিভাৱেন গহেত্ৱা. একসংসট্ঠানীতি একস্মিং মিস্সিতানি. ইদং ৱুত্তং হোতি (পাচি. অট্ঠ. ২২৯) – দ্ৱে তীণি কুলানি নিমন্তেত্ৱা একস্মিং ঠানে নিসীদাপেত্ৱা ইতো চিতো চ আহৰিত্ৱা ভত্তং আকিৰন্তি, সূপব্যঞ্জনং আকিৰন্তি, একমিস্সকং হোতি, এত্থ অনাপত্তীতি. সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপৰি, তং উপৰিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. হত্থং পন অন্তো পৱেসেত্ৱা পঠমনিমন্তনতো একম্পি কবড়ং উদ্ধৰিত্ৱা ভুত্তকালতো পট্ঠায যথা তথা ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৱে তীণি নিমন্তনানি একতো ৱা কত্ৱা ভুঞ্জতীতি দ্ৱে তীণি নিমন্তনানি একতো পক্খিপিত্ৱা মিস্সেত্ৱা একং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অত্থো. ‘‘সকলেন গামেন ৱা’’তিআদীসু সকলেন গামেন একতো হুত্ৱা নিমন্তিতস্সেৱ যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতো অনাপত্তি. পূগেপি এসেৱ নযো. নিমন্তিযমানো ৱা ‘‘ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ৱদতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি নিমন্তিযমানো ‘‘ন ময্হং তৱ ভত্তেন অত্থো, ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ভণতি. কিৰিযাকিৰিযন্তি এত্থ ভোজনং কিৰিযং, অৱিকপ্পনং অকিৰিযং.

পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা

পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকাৰত্থায. পাথেয্যত্থাযাতি মগ্গং গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গত্থায. সত্তূতি বদ্ধসত্তু, অবদ্ধসত্তু চ. দ্ৱত্তিপত্তপূৰে পটিগ্গহেত্ৱাতি মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখায সমং পূৰে দ্ৱত্তিপত্তপূৰে গহেত্ৱাতি অত্থো. ইমস্স চত্থস্স হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পাকটত্তা তত্থ কত্তব্বপ্পকাৰমেৱ দস্সেতুং ‘‘এত্থা’’তিআদিমাহ. সেসন্তি ততো একপত্ততো অঞ্ঞং পত্তং. সচে তযো পত্তপূৰা গহিতা দ্ৱে, সচে দ্ৱে গহিতা, একন্তি ৱুত্তং হোতি.

গমনে ৱা পটিপ্পস্সদ্ধেতি অন্তৰামগ্গে উপদ্দৱং দিস্ৱা, অনত্থিকতায ৱা ‘‘মযং ইদানি ন পেসিস্সাম ন গমিস্সামা’’তি এৱং গমনে উপচ্ছিন্নে দেন্তানন্তি অত্থো.

কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা

ভুত্তৱাতি কতভত্তকিচ্চো. সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহৰিতন্তি এৱং পৰিত্তম্পি ভোজনং সঙ্খাদিত্ৱা ৱা অসঙ্খাদিত্ৱা ৱা গিলিতং. পৱাৰিতোতি পটিক্খেপিতো. যো হি ভুঞ্জন্তো পৰিৱেসকেন উপনীতং ভোজনং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি, সো তেন পৱাৰিতো পটিক্খিপিতো নাম হোতি. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৱা অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘কতপ্পৱাৰণো কতপ্পটিক্খেপোতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. সোপি চ পটিক্খেপো যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৱসেন. তেনস্স পদভাজনে ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি (পাচি. ২৩৯) ৱুত্তং.

ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং পত্তাদীসু দিস্সতি. তেনাহ ‘‘পৱাৰণপ্পহোনকং চে ভোজন’’ন্তিআদি. সালীতি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) অন্তমসো নীৱাৰং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ৱীহীতি সব্বাপি ৱীহিজাতি. যৱগোধুমেসু ভেদো নত্থি. কঙ্গূতি সেতৰত্তকাড়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ৱৰকোতি অন্তমসো ৱৰকচোৰকং উপাদায সব্বাপি সেতৱণ্ণা ৱৰকজাতি. কুদ্ৰূসকোতি কাড়কোদ্ৰৱো চেৱ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.

নীৱাৰৱৰকচোৰকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৱদন্তি. যাগুন্তি অম্বিলযাগুখীৰযাগুআদিভেদং যং কিঞ্চি যাগুং. ইমিনাৱ পাযাসস্সাপি গহিতত্তা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতৰং পচামাতি ৱা’’তি ন ৱুত্তং. পৱাৰণং জনেতীতি অনতিৰিত্তভোজনাপত্তিনিবন্ধনং পটিক্খেপং সাধেতি. সচে পন ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৱাৰণং ন জনেতি. পুন পৱাৰণং জনেতি ঘনভাৱগমনতো পট্ঠায ভোজনসঙ্গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো.

উদককঞ্জিকখীৰাদীনি আকিৰিত্ৱাতি উদকঞ্চেৱ কঞ্জিকঞ্চ খীৰাদীনি চ আকিৰিত্ৱা তেহি সদ্ধিং অমদ্দিত্ৱা ভত্তমিস্সকে কত্ৱা. তেনাহ ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তিআদি. সচে পন ভত্তে উদককঞ্জিকখীৰাদীনি আকিৰিত্ৱা মদ্দিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি, পৱাৰণা ন হোতি. যাগুযাপীতি এৱং যাগুসঙ্গহং গতায ৱা অঞ্ঞায ৱা যাগুযাপি. সুদ্ধৰসকো, পন ৰসকযাগু ৱা ন জনেতি.

পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰৱসেন ৱিপ্পকতভোজনভাৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা ‘‘দ্ৱেপি খাদিতানি হোন্তি…পে… ন পৱাৰেতী’’তি ৱুত্তং. অকপ্পিযমংসং (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯), অকপ্পিযভোজনঞ্চ বুদ্ধপটিকুট্ঠং পটিক্খিপতো পৱাৰণায অৱত্থুতায ন পৱাৰণা হোতীতি আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৱট্টতি, তং এৱ পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি. অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৱ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৱাৰেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং ৱা ভোজনং ৱা পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কস্মা? ৱত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৱাৰণায ৱত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৱং ন জহতি, তস্মা পৱাৰেতি. কো পন ৱাদো কপ্পিযমংসং খাদতো কপ্পিযমংসভোজনপ্পটিক্খেপে. এস নযো অকপ্পিযভোজনং খাদতো কপ্পিযভোজনপ্পটিক্খেপে.

ভোজনে সতীতি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি ভোজনে সতি. অঞ্ঞং ৱুত্তলক্খণং ভোজনন্তি পত্তাদিগততো অঞ্ঞং ৱুত্তলক্খণং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি ভোজনং. ‘‘নিৰপেক্খো হোতী’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘যং পত্তাদীসূ’’তিআদি. ন কেৱলং নিৰপেক্খো ৱাতি আহ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ৱা’’তিআদি. সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৱাৰেতীতি তস্মিং চে অন্তৰে অঞ্ঞং ভোজনং অভিহটং, তং সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৱাৰেতি. কস্মা? ৱিপ্পকতভোজনভাৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা.

‘‘উপনামেতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) ইমিনা কাযাভিহাৰং দস্সেতি. হত্থে ৱা আধাৰকে ৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দো অৱুত্তৱিকপ্পত্থো, তেন ‘‘ঊৰূসু ৱা’’তি ৱিকপ্পেতি. দূৰে নিসিন্নস্স দহৰভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৱা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৱদতি, গণ্হিত্ৱা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, তম্পি পটিক্খিপতো এসেৱ নযো. কস্মা? ভিক্খুস্স দূৰভাৱতো, দূতস্স চ অনভিহৰণতো. সচে পন গহেত্ৱা আগতো ভিক্খু ‘‘ইমং ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. এৱং ৱুত্তেপীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৱুত্তেপি.

ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৱা পৰিৱিসন্তস্সাতি একেন হত্থেন ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৱা একেন হত্থেন কটচ্ছুং গহেত্ৱা পৰিৱিসন্তস্স. অঞ্ঞো ‘‘অহং ধাৰেস্সামী’’তি গহিতমত্তকমেৱ কৰোতীতি অঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘অহং পচ্ছিং ধাৰেস্সামি, ত্ৱং ওদনং দেহী’’তি ৱত্ৱা গহিতমত্তকমেৱ কৰোতি. অভিহটাৱ হোতীতি পৰিৱেসকেনেৱ অভিহটাৱ হোতি. ইদানি অসতি তস্স দাতুকামাভিহাৰে গহণসমযেপি পটিক্খিপতো ন হোতীতি দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদি ৱুত্তং. উদ্ধটেতি উদ্ধটে ভত্তে. কটচ্ছুঅভিহাৰোযেৱ হি তস্স অভিহাৰোতি অধিপ্পাযো. অনন্তৰস্স দিয্যমানেতি অনন্তৰস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে. কাযৱিকাৰেনাতি ‘‘অঙ্গুলিং ৱা হত্থং ৱা মচ্ছিকবীজনিং ৱা চীৱৰকণ্ণং ৱা চালেতি, ভমুকায ৱা আকাৰং কৰোতি, কুদ্ধো ৱা ওলোকেতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) এৱং ৱুত্তেন অঙ্গুলিচলনাদিনা কাযৱিকাৰেন. ‘‘অলং মা দেহী’’তিআদিনা ৱচীৱিকাৰেনাতি ‘‘অল’’ন্তি ৱা ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৱা ‘‘মা আকিৰা’’তি ৱা ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৱা এৱং যেন কেনচি ৱচীৱিকাৰেন.

অভিহটে পন ভত্তে পৱাৰণায ভীতো হত্থে অপনেত্ৱা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিৰন্তং ‘‘আকিৰ আকিৰ, কোট্টেত্ৱা পূৰেহী’’তি ৱদতো পৱাৰণা ন হোতি. এস নযো ভত্তং অভিহৰন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘কিং, আৱুসো, ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি ৱদতোপি.

‘‘ৰসং পটিগ্গণ্হথা’’তি অপ্পৱাৰণাজনকস্স নামং গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘তং সুত্ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থী’’তি ৱুত্তং. মংসৰসন্তি এত্থ পন ন কেৱলং মংসস্স ৰসং ‘‘মংসৰস’’মিচ্চেৱ ৱিঞ্ঞাযতি, অথ খো মংসঞ্চ ৰসঞ্চ মংসৰসন্তি এৱং পৱাৰণাজনকনামৱসেনাপি. তস্মা তং পটিক্খিপতো পৱাৰণাৱ হোতীতি আহ ‘‘মংসৰসন্তি ৱুত্তে পন পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতী’’তি. পৰতো মচ্ছমংসং ব্যঞ্জনন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. যস্মিং ইৰিযাপথে পৱাৰেতি, তং অৱিকোপেন্তেনেৱ ভুঞ্জিতব্বন্তি যো গচ্ছন্তো (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-২৩৯) পৱাৰেতি, তেন গচ্ছন্তেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. কদ্দমং ৱা উদকং ৱা পত্ৱা ঠিতেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. সচে অন্তৰা নদী পূৰা হোতি, নদিতীৰে গুম্বং অনুপৰিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৱা ৱা সেতু ৱা অত্থি, তং অভিৰুহিত্ৱাপি চঙ্কমন্তেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. এস নযো ইতৰইৰিযাপথেসুপি. তং তং ইৰিযাপথং কোপেন্তেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. যো উক্কুটিকোৱ নিসীদিত্ৱা পৱাৰেতি, তেন উক্কুটিকেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৱা কিঞ্চি ৱা নিসীদনং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন পন আসনং অচালেত্ৱাৱ চতস্সো দিসা পৰিৱত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন ইতো ৱা এত্তো ৱা সংসৰিতুং ন লব্ভতি. সচে পন সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ নেন্তি, ৱট্টতি. নিপজ্জিত্ৱা পৱাৰিতেনাপি নিপন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. পৰিৱত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.

অলমেতং সব্বন্তি এতং সব্বং অলং পৰিযত্তং, ইদম্পি তে অধিকং, ইতো অঞ্ঞং ন লচ্ছসীতি অধিপ্পাযো. যো অতিৰিত্তং কৰোতীতি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিৰিত্তং কৰোতি. পটিপক্খনযেনাতি ‘‘কপ্পিযকতং, পটিগ্গহিতকতং, উচ্চাৰিতকতং, হত্থপাসে কতং, ভুত্তাৱিনা কতং, ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন আসনা অৱুট্ঠিতেন কতং ‘অলমেতং সব্ব’ন্তি ৱুত্ত’’ন্তি (পাচি. ২৩৯) ইমেহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি যং অতিৰিত্তং কপ্পিযং কতং, যঞ্চ গিলানাতিৰিত্তং, তদুভযম্পি অতিৰিত্তন্তি এৱং তস্সেৱ পটিপক্খনযেন. এত্থ চ ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং, অযং কিৰ আচিণ্ণো. ৱিনযধৰা পন ‘‘সকিং এৱ ৱত্তব্ব’’ন্তি ৱদন্তি.

কস্মা তং সো পুন কাতুং ন লভতীতি আহ ‘‘যঞ্হী’’তিআদি. তত্থ যঞ্হি অকতন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেন যং অকতং, তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. যেন চ অকতন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন চ কাতব্বন্তি অত্থো. ৱুত্তন্তি সীহড়ট্ঠকথাসু ৱুত্তং. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনেতি যস্মিং পন ভাজনে পঠমং কতং, ততো অঞ্ঞস্মিং পত্তে ৱা কুণ্ডে ৱা পচ্ছিযং ৱা যত্থ কত্থচি পুৰতো ঠপেত্ৱা ওনামিতভাজনে.

অঞ্ঞত্ৰ ভুঞ্জনৱত্থুস্মিন্তি ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন হুত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ ভুঞ্জনৱত্থুস্মিং. তিকপাচিত্তিযন্তি অনতিৰিত্তে অনতিৰিত্তসঞ্ঞিৱেমতিকঅতিৰিত্তসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অজ্ঝোহৰতো চ দুক্কটন্তি অজ্ঝোহৰতো অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহাৰত্থাযপি অনাহাৰত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৱা অজ্ঝোহৰন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. তেসং অনুঞ্ঞাতপৰিভোগৱসেনাতি যামকালিকাদীনং অনুঞ্ঞাতপৰিভোগৱসেন, যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থন্তি ৱুত্তং হোতি. ইদম্পি অজ্ঝোহৰণতো কাযকম্মং, ৱাচায ‘‘অতিৰিত্তং কৰোথ ভন্তে’’তি অকাৰাপনেন ৱচীকম্মন্তি আহ ‘‘সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৱা’’তি. কিৰিযাকিৰিযন্তি এত্থ পটিক্খিপিত্ৱা ভুঞ্জনং কিৰিযং. অতিৰিত্তস্স অকৰণং অকিৰিযন্তি ৱেদিতব্বং.

পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা

সুত্ৱা ৱাতি অঞ্ঞেন ৱা তেনেৱ ৱা আৰোচিতং সুত্ৱা. ‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৩) ৱুত্তত্তা ভোজনপৰিযোসানে পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং.

দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

ৱিকালেতি এত্থ অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৱ মজ্ঝন্হিকো, অযং বুদ্ধাদীনং অৰিযানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো ভোজনস্স কালো নাম. তদঞ্ঞো ৱিকালো ‘‘ৱিগতো কালো’’তি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘ৱিগতে কালে’’তিআদি. ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি (পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-২৪৯) কালসঙ্গহং গচ্ছতি. ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৱা ভুঞ্জিতুং ৱা ন সক্কা. সহসা পিৱিতুং সক্কা ভৱেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কাতব্বং. কালপৰিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো. কালব্ভন্তৰেৱ ভত্তকিচ্চং কাতব্বং. ‘‘যং কিঞ্চি…পে… খাদনীযং ৱা’’তি ইমিনা যং তাৱ সক্খলিমোদকাদি পুব্বণ্ণাপৰণ্ণমযং, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানি.

সতি পচ্চযেতি পিপাসাদিকাৰণে ৱিজ্জমানে. ৰোমট্ঠকস্সাতি ৰোমট্ঠকস্স ভিক্খুনো অজ্ঝোহৰিত্ৱা উগ্গিৰিত্ৱা মুখেৱ ঠপিতো বহি মুখদ্ৱাৰা ৱিনিগ্গতো ভোজনস্স মগ্গা বহি নিগ্গতো ‘‘ৰোমট্ঠো’’তি পৱুচ্চতি. ইধ পন অজ্ঝোহৰিত্ৱা উগ্গিৰিত্ৱা মুখেৱ ঠপিতোতি অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৱে’’তিআদি. ঠপেত্ৱা ৰোমট্ঠকং সেসানং আগতং উগ্গাৰং মুখে সন্ধাৰেত্ৱা গিলন্তানং আপত্তি. সচে পন অসন্ধাৰেন্তমেৱ পৰগলং গচ্ছতি, ৱট্টতি.

ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘কাৰো কৰণং কিৰিযাতি অত্থতো এক’’ন্তি এতেন কাৰসদ্দস্স ভাৱত্থতং দস্সেতি. সম্মা নিধানং ঠপনং সন্নিধি. ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতস্সেতং নাম’’ন্তি ইমিনা পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতে ইমস্স দুদ্ধোতভাৱং দস্সেতি. কিঞ্চাপি যামকালিকং খাদনীযং, ভোজনীযং ৱা ন হোতি, ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তিআদি ৱচনতো পন তত্থাপি যামাতিক্কমে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযেন ভৱিতব্বন্তি ‘‘যং কিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা’’তি ৱুত্তং. ইদানি দুদ্ধোতভাৱমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘যং অঙ্গুলিযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতীতি যং পত্তং ধোতং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স পত্তে অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সো পত্তো দুদ্ধোতো হোতীতি অত্থো. তেলৱণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহাৰিকা. স্নেহোতি তেলং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপৰি সন্দিস্সতি. তাদিসে পত্তেপীতি পটিগ্গহণং অৱিস্সজ্জিত্ৱা সযং ৱা অঞ্ঞেন ৱা ভোজনং নীহৰিত্ৱা ন সম্মা ধোতে পত্তেপি. পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযন্তি পত্তে লগ্গং অৱিজহিতপ্পটিগ্গহণং হোতীতি দুতিযদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. পৰিচ্চত্তে পন পত্তে পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি.

যং পনাতি যং ভোজনং পন. অপৰিচ্চত্তমেৱ হীতি অনপেক্খৱিস্সজ্জনেন ৱা অনুপসম্পন্নস্স নিৰপেক্খদানেন ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ. কপ্পিয ভোজনন্তি অন্তমসো একসিত্থমত্তম্পি কপ্পিযভোজনং. অকপ্পিযেসূতি অকপ্পিযমংসেসু. সেসেসূতি মনুস্সমংসতো অৱসেসেসু হত্থিঅস্সসুনখঅহিসীহব্যগ্ঘদীপিঅচ্ছতৰচ্ছমংসেসু চেৱ অপ্পটিৱেক্খিতে উদ্দিস্সকতমংসে চ. পাড়িযং ‘‘সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা (পাচি. ২৫৫) সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকেসু পুৰেভত্তম্পি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণেপি দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা যামকালিকেপি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণেপি ৱিসুং দুক্কটেনাপি ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. সব্বৱিকপ্পেসূতি ‘‘কপ্পিযভোজনং ভুঞ্জন্তস্সা’’তিআদিনা ৱুত্তেসু সব্বেসু ৱিকপ্পেসু অপৰম্পি পাচিত্তিযং ৱড্ঢতি. ইদং ৱুত্তং হোতি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩) – কপ্পিযভোজনে দ্ৱে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৱে পাচিত্তিযানি, অৱসেসেসু পন অকপ্পিযমংসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং দ্ৱে পাচিত্তিযানি. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহৰতো দ্ৱে পাচিত্তিযানি, নিৰামিসেন একমেৱ. আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো ৱিকপ্পদ্ৱযেপি দুক্কটেন সদ্ধিন্তি.

অৱসেসেসূতি যামকালিকাদিতো অৱসেসেসু. পাচিত্তিযং ৱড্ঢতিযেৱাতি অপৰম্পি পাচিত্তিযং ৱড্ঢতিযেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – সচে ৱিকালে অজ্ঝোহৰতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৱিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৱে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৱে পাচিত্তিযানি, অৱসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং দ্ৱেতি.

বেলট্ঠসীসো নাম জটিলসহস্সস্স অব্ভন্তৰে একো মহাথেৰো. তিকপাচিত্তিযন্তি সন্নিধিকাৰকে সন্নিধিকাৰকসঞ্ঞিৱেমতিকঅসন্নিধিকাৰকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সংসট্ঠানীতি সংসট্ঠৰসানি. সম্ভিন্নৰসং সন্ধাযেৱ হি ‘‘তদহুপটিগ্গহিতং কালে কপ্পতী’’তিআদি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. এত্থ চ অসম্ভিন্নৰসন্তি অমিস্সিতৰসং. ইদঞ্চ সীতলপাযাসাদিনা সহ লদ্ধং সপ্পিপিণ্ডাদিকং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘সুধোতং ৱা’’তি ইদং পন পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং লদ্ধং তক্কোলজাতিফলাদিং, যাগুআদীসু পক্খিপিত্ৱা দিন্নসিঙ্গীৱেৰাদিকঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং.

তেনাতি সত্তাহকালিকেন. তদহু পটিগ্গহিতং অস্সাতি তদহুপটিগ্গহিতং, তেন তদহুপটিগ্গহিতেন. এস নযো ‘‘দ্ৱীহপটিগ্গহিতেনা’’তিআদীসুপি. তস্মাতি যস্মা পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতম্পি ৱট্টতি, তস্মা. পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতীতি ৱুত্তন্তি ‘‘সত্তাহকালিকেন, ভিক্খৱে, যাৱজীৱিকং পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতি, সত্তাহাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি (মহাৱ. ৩০৫) ভেসজ্জক্খন্ধকে ৱুত্তং. কিঞ্চাপি মুখে একৰত্তং ন ৱুত্তং, তথাপি মুখে পক্খিত্তমেৱ যস্মা সন্নিধি নাম হোতি, তস্মা ‘‘মুখসন্নিধী’’তি ৱুত্তং.

চতস্সো কপ্পিযভূমিযোতি উস্সাৱনন্তিকা, গোনিসাদিকা, গহপতি, সম্মুতীতি চতস্সো কপ্পিযকুটিযো. তত্থ উস্সাৱনন্তিকা (মহাৱ. অট্ঠ. ২৯৫) নাম গেহে কৰিযমানে সম্পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেহি ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোম, কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি ৱা ‘‘কপ্পিযকুটি কপ্পিযকুটী’’তি ৱা ৱদন্তেহি ঠপিতপঠমিট্ঠকথম্ভাদিকা সঙ্ঘস্স ৱা একস্স ভিক্খুনো ৱা কুটি. যো পন আৰামো যেভুয্যেন ৱা অপৰিক্খিত্তো হোতি, সকলোপি ৱা, সো ‘‘গোনিসাদী’’তি ৱুচ্চতি. গহপতীতি যা ঠপেত্ৱা ভিক্খুং সেসেহি ‘‘কপ্পিযকুটিং দেমা’’তি দিন্না, তেসং ৱা সন্তকা. সম্মুতি নাম কম্মৱাচায সাৱেত্ৱা কতা. কথং পনেতাসং ৱিনিচ্ছযো জানিতব্বোতি আহ ‘‘তাসং ৱিনিচ্ছযো সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তো’’তি.

সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

‘‘পণীতভোজনানী’’তি ইদং মজ্ঝে পদলোপং কত্ৱা নিদ্দিট্ঠন্তি আহ ‘‘পণীতসংসট্ঠানী’’তিআদি. সব্বোপি ‘‘ওদকো’’তি ৱুত্তলক্খণো মচ্ছোতি ‘‘মচ্ছো নাম ওদকো ৱুচ্চতী’’তি (পাচি. ২৬০) এৱং ৱিভঙ্গে ৱুত্তলক্খণো, সব্বোপি মচ্ছো এৱ. যো কোচি উদকে জাতো মচ্ছো নামাতি ৱুত্তং হোতি. মহানামসিক্খাপদেনাতি –

‘‘অগিলানেন ভিক্খুনা চতুমাসপচ্চযপৱাৰণা সাদিতব্বা অঞ্ঞত্ৰ পুনপৱাৰণায অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণায. ততো চে উত্তৰি সাদিযেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি –

ইমিনা সিক্খাপদেন (পাচি. ৩০৬). এত্থ হি সঙ্ঘৱসেন গিলানপচ্চযপৱাৰণায পৱাৰিতট্ঠানে সচে তত্থ ৰত্তীহি ৱা ভেসজ্জেহি ৱা পৰিচ্ছেদো কতো হোতি ‘‘এত্তিকাযেৱ ৰত্তিযো, এত্তকানি ৱা ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেতব্বানী’’তি, ততো ৰত্তিপৰিযন্ততো ৱা ভেসজ্জপৰিযন্ততো ৱা উত্তৰি নভেসজ্জকৰণীযেন ৱা ভেসজ্জং, অঞ্ঞভেসজ্জকৰণীযেন ৱা অঞ্ঞং ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স পাচিত্তিযং ৱুত্তং. তস্মা অগিলানো গিলানসঞ্ঞীপি হুত্ৱা পঞ্চ ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেন্তো নভেসজ্জকৰণীযেন ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেন্তো নাম হোতীতি ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং.

যো পন নভেসজ্জত্থায ৱিঞ্ঞাপেতি, অথ খো কেৱলং অত্তনো ভুঞ্জনত্থায, সো সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযাযেৱ কাৰেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং নাপজ্জতি, সেখিযেসু সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটং আপজ্জতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৯). সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযা কাৰেতব্বোতি ‘‘ন সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো’’তিআদিনা (পাচি. ৬১৩) সিক্খাপদেন কাৰেতব্বো, দুক্কটেন কাৰেতব্বোতি ৱুত্তং হোতি. ইমিনাতি ইমিনা পণীতভোজনসিক্খাপদেন.

‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে কিং হোতীতি আহ ‘‘সপ্পিভত্তং ‘দেহী’তি ৱুত্তে পনা’’তিআদি. সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটমেৱ হোতীতি সম্বন্ধো. কস্মাতি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. অথ যথা ‘‘পণীতভোজনানী’’তি, এৱং ‘‘সপ্পিভত্ত’’ন্তি ইদম্পি কস্মা ন ৱিঞ্ঞাযতীতি চে? অনেকন্তিকত্তা. তথা হি ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৱুত্তে ‘‘পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানী’’তি অযমত্থো একন্ততো পঞ্ঞাযতি, ‘‘সপ্পিভত্ত’’ন্তি ৱুত্তে পন ‘‘সপ্পিমযং ভত্তং সপ্পিভত্ত’’ন্তিপি ৱিঞ্ঞাযমানত্তা ‘সপ্পিসংসট্ঠং ভত্তং সপ্পিভত্ত’’ন্তি অযমত্থো ন একন্ততো পঞ্ঞাযতি. এস নযো ‘‘নৱনীতভত্তং দেহী’’তিআদীসুপি.

পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘ভত্তং দত্ৱা সপ্পিং কত্ৱা ভুঞ্জা’’তি পুৰিমেনেৱ নযেন. সচে পন ‘‘সপ্পিনা’’তি ৱুত্তে কেৱলং সেসেসু নৱনীতাদীসু অঞ্ঞতৰেন দেতি, ৱিসঙ্কেতমেৱ হোতি. অনাপত্তীতি ৱিসঙ্কেতত্তা সব্বাহিযেৱ আপত্তীহি অনাপত্তি. ‘‘কিঞ্চাপি অনাপত্তি, অত্তনো পন পযোগেন নিব্বত্তত্তা ন ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. কপ্পিযসপ্পিনাতি কপ্পিযমংসসপ্পিনা. এস নযো অকপ্পিযসপ্পিনাতি এত্থাপি. কপ্পিযাকপ্পিযতা হি মংসানংযেৱ, ন সপ্পিআদীনং. ঠপেত্ৱা একং মনুস্সৱসাতেলং সব্বেসং খীৰদধিসপ্পিনৱনীতৱসাতেলেসু অকপ্পিযং নাম নত্থি.

পৰিভোগেপি দুক্কটমেৱ ইধ অনধিপ্পেতত্তাতি অধিপ্পাযো. সচে অসতি অকপ্পিযসপ্পিম্হি পুৰিমনযেনেৱ অকপ্পিযনৱনীতাদীনি দেতি ‘‘সপ্পিং কত্ৱা ভুঞ্জা’’তি, অকপ্পিযসপ্পিনাৱ দিন্নং হোতি. যথা চ ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৱুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৱিসঙ্কেতং, এৱং ‘‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা’তি ৱুত্তে কপ্পিযসপ্পিনা দেতী’’তি এত্থাপি পটিপাটিযা একমেকং ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱুচ্চমানেপি অযমেৱত্থো ৱত্তব্বো সিযা, সো চ সঙ্খেপেনপি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি ৱিত্থাৰনযং হিত্ৱা ইমিনাৱ নযেন সব্বপদেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – যেন যেন ৱিঞ্ঞত্তি হোতি, তস্মিং ৱা তস্স মূলে ৱা লদ্ধে তং তং লদ্ধমেৱ হোতি. সচে পন অঞ্ঞং পাড়িযা আগতং ৱা অনাগতং ৱা দেতি, ৱিসঙ্কেতন্তি. নানাট্ঠানে ৱাতি তস্মিংযেৱ ঘৰে সপ্পিং, ইতৰস্মিং নৱনীতন্তিআদিনা নানাট্ঠানে ৱা.

পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা

কাযেনাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন, অন্তমসো পাদঙ্গুলিযাপি গণ্হন্তো কাযেন গণ্হাতি নামাতি ৱেদিতব্বো. দানেপি এসেৱ নযো. কাযপ্পটিবদ্ধেনাতি পত্তাদীসু যেন কেনচি সৰীৰসম্বদ্ধেন উপকৰণেন. দানেপি এসেৱ নযো. কটচ্ছুআদীসু যেন কেনচি উপকৰণেন দিন্নং কাযপ্পটিবদ্ধেন দিন্নংযেৱ হোতি. অঞ্ঞতৰেনাতি কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱাতি অত্থো. তত্থ নিস্সগ্গিযেনাতি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) কাযতো চ কাযপ্পটিবদ্ধতো চ মোচেত্ৱা হত্থপাসে ঠিতস্স কাযে ৱা কাযপ্পটিবদ্ধে ৱা পাতিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযেন পযোগেন দিন্নং নাম হোতি. তস্সাতি পটিগ্গহিতকস্স. ৱুত্তৱিপল্লাসৱসেনাতি ৱুত্তস্স পটিপক্খৱসেন. ইদং ৱুত্তং হোতি – যং কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন দিয্যমানে কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা গণ্হাতি, এতং পটিগ্গহিতং নামাতি.

সংহাৰিমেনাতি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সংহাৰিমেন, ইমিনা অসংহাৰিমে ফলকে ৱা পাসাণে ৱা পটিগ্গহণং ন ৰুহতীতি দস্সেতি. ধাৰেতুং সমত্থেনাতি সন্ধাৰেতুং যোগ্গেন, ইমিনা সুখুমেসু তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসু পটিগ্গহণং ন ৰুহতীতি দস্সেতি. অতত্থজাতকৰুক্খপণ্ণেনাতি জাতট্ঠানতো চুতেন পদুমিনিপণ্ণাদিনা, ইমিনা পন মহন্তেপি তত্থজাতকে পদুমিনিপণ্ণে ৱা কিংসুকপণ্ণাদিম্হি ৱা পটিগ্গহেতুং ন ৱট্টতি. ন হি তং কাযপ্পটিবদ্ধসঙ্খং গচ্ছতীতি দস্সেতি. যথা চ তত্থজাতকে, এৱং খাণুকে বন্ধিত্ৱা ঠপিতমঞ্চাদিম্হিপি. ননু পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপি পত্তাধাৰাদিনা পটিগ্গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণং ৰুহতি, অথ কস্মা কাযকাযপ্পটিবদ্ধেহিযেৱ পটিগ্গহণং ইধ ৱুত্তং, ন পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেনাপীতি আহ ‘‘পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং নাম ইধ নত্থী’’তি. কেচি পন ‘‘আধাৰকেন পটিগ্গহণং কাযপ্পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহণং নাম হোতি, তস্মা ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ৱচনমত্তমেৱ. অত্থতো পন সব্বম্পি তং কাযপ্পটিবদ্ধমেৱ হোতীতি দস্সেতি.

অকল্লকোতি গিলানো. মুখেন পটিগ্গণ্হাতীতি সহত্থেন গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং অসক্কোন্তো মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. অভিহটভাজনতো পতিতৰজম্পি ৱট্টতি অভিহটত্তাতি অধিপ্পাহো.

তস্মিং ঠত্ৱাতি তাদিসে হত্থপাসে ঠত্ৱা. যন্তি যং ভাৰং. মজ্ঝিমো পুৰিসোতি থামমজ্ঝিমপুৰিসো. ৱিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৱিনযদুক্কটং. তং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱাতি পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱিহাৰং ৱা আসনসালং ৱা গন্ত্ৱা তং ভিক্খং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা, ইদঞ্চ পুব্বাভোগস্স অনুৰূপৱসেন ৱুত্তং. যস্মা পন তং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি চিত্তুপ্পাদমত্তেন তংসন্তকং নাম ন হোতি, তস্মা ৱিনাপি তস্স দানাদিং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

অস্সুখেড়সিঙ্ঘাণিকাদীসূতি এত্থ অস্সু নাম অক্খিজলং. খেড়ো নাম লালা. সিঙ্ঘাণিকাতি অন্তোসীসতো পূতিসেম্হভাৱং আপন্নং মত্থলুঙ্গং গলিত্ৱা তালুমত্থকৱিৱৰেন ওতৰিত্ৱা নাসাপুটে পূৰেত্ৱা ঠিতং ৱুচ্চতি, আদিসদ্দেন মুত্তকৰীসসেম্হদন্তমলঅক্খিগূথকণ্ণগূথকানং, সৰীৰে উট্ঠিতলোণস্স চ গহণং. ঠানতোতি অক্খিকূপাদিতো. অন্তৰা চে গণ্হাতি, কিং হোতীতি আহ ‘‘উগ্গহিতকং নাম হোতী’’তি, দুট্ঠু গহিতকং নাম হোতীতি অত্থো. ফলিনিন্তি ফলৱন্তং. তত্থজাতকফলিনিসাখায ৱাতি তস্মিং ৰুক্খে জাতায ফলিনিসাখায ৱা. দুৰুপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘ন কত্তব্ব’’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা দুট্ঠু আচিণ্ণং চৰিতন্তি দুৰুপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুৰুপচিণ্ণদুক্কটঞ্চ আপজ্জতীতি অত্থো.

আহৰীযতীতি আহাৰো, অজ্ঝোহৰিতব্বং যং কিঞ্চি, ইধ পন চত্তাৰি কালিকানি অধিপ্পেতানীতি আহ ‘‘যং কিঞ্চী’’তিআদি. তত্থ অৰুণুগ্গমনতো যাৱ ঠিতমজ্ঝন্হিকা ভুঞ্জিতব্বতো যাৱ কালো অস্সাতি যাৱকালিকং. অৰুণুগ্গমনতো যাৱ যামাৱসানা পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং পাতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. যাৱ সত্তাহং নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহং কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. যাৱজীৱম্পি পৰিহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱ জীৱং এতস্সাতি যাৱজীৱিকং. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.

ৱনমূলপত্তপুপ্ফফলাদীতি এত্থ তাৱ মূলং নাম মূলকখাৰকচচ্চুতম্বকাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৱ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকং সূপেয্যপণ্ণমূলং. পত্তং নাম মূলকখাৰকচচ্চুতম্বকাদীনং তাদিসংযেৱ পত্তং. পুপ্ফং নাম মূলকখাৰকাদীনং তাদিসংযেৱ পুপ্ফং. ফলং নাম পনসলবুজাদীনং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চেৱ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকং ফলং. আদিসদ্দেন কন্দমূলাদীনং গহণং.

অম্বপানন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০০) আমেহি ৱা পক্কেহি ৱা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি কৰোন্তেন অম্বতৰুণাদীনি ভিন্দিত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা তদহুপটিগ্গহিতেহি মধুসক্কৰকপ্পূৰাদীহি যোজেত্ৱা কাতব্বং. এৱং কতং পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতি. অনুপসম্পন্নেন কতং লভিত্ৱা পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগেনাপি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিৰামিসপৰিভোগেন যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু.

তেসু পন জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিৰসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. মুদ্দিকাপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৱা অম্বপানং ৱিয কতপানং. সালূকপানন্তি ৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৱা কতপানং. ফাৰুসকপানন্তি ফাৰুসকেহি অম্বপানং ৱিয কতপানং. ইমিনাৱ নযেন ৱেত্তপানাদীনি ৱেদিতব্বানি. এতানি চ পন সব্বানি পানানি অগ্গিপাকানি ন ৱট্টন্তি. তেনাহ ‘‘সীতোদকেনা’’তিআদি. অৱসেসেসুপি অনুঞ্ঞাতফলপত্তপুপ্ফৰসেসূতি ধঞ্ঞফলপক্কসাকমধুকপুপ্ফৰসতো অৱসেসেসু ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং ফলৰসং ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰস’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ৩০০) অনুঞ্ঞাতকেসু ফলপত্তপুপ্ফৰসেসুপি.

খাদনীযত্থন্তি খাদনীযেন কত্তব্বকিচ্চং. নেৱ ফৰতীতি ন নিপ্ফাদেতি. অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞাযাতি ‘‘আহাৰং আহৰেয্যা’’তি পদস্স পদভাজনে (পাচি. ২৬৫) ৱুত্তমত্থং সম্মা অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘আহৰীযতীতি আহাৰো’’তি অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. দন্তপোনে চ ‘‘মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞাযাতি মুখদ্ৱাৰং অনাহটম্পি দন্তপোনং ‘‘মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদং দন্তপোন’’ন্তি ৱিপল্লত্থসঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং. যথাসুখং পাতুন্তি পটিগ্গহেত্ৱা ৱা অপ্পটিগ্গহেত্ৱা ৱা যথাকামং পাতুং. দন্তপোনপৰিভোগেনাতি দন্তকট্ঠপৰিভোগেন, দন্তধোৱনাদিনাতি অত্থো, ইমিনা তস্স পন ৰসং গিলিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি.

চত্তাৰি মহাৱিকটানীতি গূথং, মুত্তং, ছাৰিকা, মত্তিকা (মহাৱ. ২৬৮) চ ‘‘আসযাদিৱসেন ৱিৰূপানি জাতানী’’তি কত্ৱা ৱিকটানীতি ৱা অপকতিভোজনত্তা ৱিকটানি ‘‘ৱিৰূপানি জাতানী’’তি ৱা অত্থো. সতি পচ্চযেতি কাৰণে সতি, সপ্পদট্ঠেতি অত্থো. ধূমাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱোতি ধূমপুপ্ফগন্ধদন্তখযাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱো.

দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.