পাচিত্তিযকণ্ডং
১. মুসাৱাদৱগ্গো
১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
সম্পজানমুসাৱাদেতি এত্থ মুসাতি অভূতং অতচ্ছং ৱত্থু, ৱাদোতি তস্স ভূততো তচ্ছতো ৱিঞ্ঞাপনং, সম্পজানস্স মুসাৱাদো সম্পজানমুসাৱাদো, তস্মিং সম্পজানমুসাৱাদেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পুব্বে’’তিআদি. সো চ পন মুসাৱাদো পুব্বভাগক্খণে, তঙ্খণে চ ৱিজানন্তস্স হোতি ‘‘পুব্বেৱস্স হোতি ‘মুসা ভণিস্স’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘মুসা ভণামী’’’তি (পাচি. ৪) ৱুত্তত্তাতি আহ ‘‘পুব্বেপি জানিত্ৱা ৱচনক্খণেপি জানন্তস্সা’’তি. এতঞ্হি দ্ৱযং অঙ্গভূতং, ইতৰং পন হোতু ৱা, মা ৱা, অকাৰণমেতং. ননু চেতং ভণনমেৱ ঞাযতীতি আহ ‘‘ভণনঞ্চ নামা’’তিআদি. অভূতস্সাতি অতচ্ছস্স.
হত্থকং সক্যপুত্তন্তি এত্থ হত্থকোতি তস্স থেৰস্স নামং. সক্যানং পুত্তোতি সক্যপুত্তো. বুদ্ধকালে কিৰ সক্যকুলতো অসীতি পুৰিসসহস্সানি পব্বজিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতৰো. অৱজানিত্ৱা পটিজাননাদিৱত্থুস্মিন্তি এত্থ অৱজানিত্ৱা পটিজাননং নাম তিত্থিযেহি সদ্ধিং কথেন্তো অত্তনো ৱাদে কঞ্চি দোসং সল্লক্খেন্তো ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজানিত্ৱা পুন কথেন্তো কথেন্তো নিদ্দোসতং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মমেৱ অযং ৱাদো’’তি পটিজানাতি. আদিসদ্দেন পটিজানিত্ৱা অৱজাননং, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণং, সম্পজানমুসাভাসনং, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদকৰণঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. ইদানি আপত্তিভেদদস্সনত্থং ‘‘উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনত্থ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
অনুপধাৰেত্ৱা সহসা ভণন্তস্সাতি অৱীমংসিত্ৱা ৱেগেন দিট্ঠম্পি ‘‘অদিট্ঠং মে’’তিআদিনা ভণন্তস্স. ‘‘অঞ্ঞং ভণিস্সামী’’তি অঞ্ঞং ভণন্তস্সাতি যো মন্দত্তা মোমূহত্তা পক্খলন্তো ‘‘চীৱৰ’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘চীৰ’’ন্তিআদীনি ভণতি, অযং ‘‘অঞ্ঞং ভণিস্সামী’’তি অঞ্ঞং ভণতি নাম. যো পন সামণেৰেন ‘‘অপি, ভন্তে, ময্হং উপজ্ঝাযং পস্সিত্থা’’তি ৱুত্তো কেড়িং কুৰুমানো ‘‘তৱ উপজ্ঝাযো দাৰুসকটং যোজেত্ৱা গতো ভৱিস্সতী’’তি ৱা সিঙ্গালসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কস্সাযং সদ্দো’’তি ৱুত্তো ‘‘মাতুযা তে যানেন গচ্ছন্তিযা কদ্দমে লগ্গচক্কং উদ্ধৰন্তানং অযং সদ্দো’’তি ৱা এৱং নেৱ দৱা, ন ৰৱা অঞ্ঞং ভণতি, সো আপত্তিং আপজ্জতিযেৱ. অঞ্ঞা পূৰণকথা নাম হোতি – একো গামে থোকং তেলং লভিত্ৱা ৱিহাৰং আগতো সামণেৰং ভণতি ‘‘ত্ৱং অজ্জ কুহিং গতো, গামো একতেলো অহোসী’’তি ৱা, পচ্ছিকায ঠপিতং পূৱখণ্ডং লভিত্ৱা ‘‘অজ্জ গামে পচ্ছিকাহি পূৱে চাৰেসু’’ন্তি ৱা, অযং মুসাৱাদোৱ হোতি. ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰতাতি ৱিসং ৱাদেন্তি এতেনাতি ৱিসংৱাদনং, ৱঞ্চনাধিপ্পাযৱসপ্পৱত্তং চিত্তং, তস্স পুৰেক্খাৰতা ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰতা, ৱিসংৱাদনচিত্তস্স পুৰতো কৰণন্তি অত্থো.
মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ওমসৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
ওমসৱাদেতি খুংসনগৰহণৱচনে. যস্মা পন তং নেৱ কণ্ণসুখং, ন হদযসুখং, তস্মা তেন কণ্ণঞ্চেৱ হদযঞ্চ ৱিজ্ঝতীতি আহ ‘‘ওৱিজ্ঝনৱচনে’’তি, জাতিআদীহি ঘটেত্ৱা ৱচনেতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘জাতিনামা’’তিআদি. তত্থ জাতি নাম ব্ৰাহ্মণাদি উক্কট্ঠা চেৱ চণ্ডালাদি হীনা চ জাতি. নামং নাম অৱকণ্ণকাদি হীনঞ্চেৱ বুদ্ধৰক্খিতাদি উক্কট্ঠঞ্চ নামং. গোত্তং নাম কোসিযাদি হীনঞ্চেৱ গোতমাদি উক্কট্ঠঞ্চ গোত্তং. কম্মং নাম পুপ্ফছড্ডকাদি হীনঞ্চেৱ কসিৱণিজ্জাদি উক্কট্ঠঞ্চ কম্মং. সিপ্পং নাম নড়কাৰাদি হীনঞ্চেৱ মুদ্দাগণনাদি উক্কট্ঠঞ্চ সিপ্পং. আবাধো নাম সব্বোপি ৰোগো হীনোযেৱ. অথ ৱা মধুমেহো উক্কট্ঠো, সেসো হীনোতি ৱেদিতব্বো. লিঙ্গং নাম অতিদীঘাদি হীনঞ্চেৱ নাতিদীঘাদি উক্কট্ঠঞ্চ লিঙ্গং. কিলেসো নাম ৰাগাদিকো সব্বোপি কিলেসো. আপত্তি নাম সোতাপত্তাদিকা উক্কট্ঠা চেৱ পাৰাজিকাদি অনুক্কট্ঠা চ আপত্তি. অক্কোসো নাম ‘‘ওট্ঠোসী’’তিআদিকো হীনো চেৱ ‘‘পণ্ডিতোসী’’তিআদিকো (পাচি. ১৫) উক্কট্ঠো চ অক্কোসো.
যথা তথাতি পাড়িআগতানাগতপদানং যেন কেনচি আকাৰেন. ইমস্মিং সিক্খাপদে ঠপেত্ৱা ভিক্খুং ভিক্খুনিআদযো সব্বে সত্তা অনুপসম্পন্নট্ঠানে ঠিতাতি আহ ‘‘ইধ চা’’তিআদি. দৱকম্যতা নাম কেড়িহসাধিপ্পাযতা. সব্বত্থাতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নেসু চেৱ পাড়িআগতানাগতপদেসু চাতি সব্বত্থ. অত্থধম্মঅনুসাসনিপুৰেক্খাৰানন্তি এত্থ ‘‘চণ্ডালোসী’’তিআদিকায পাড়িযা অত্থং ৱণ্ণেন্তো অত্থপুৰেক্খাৰো নাম. পাড়িং ৱাচেন্তো ধম্মপুৰেক্খাৰো নাম. অনুসিট্ঠিযং ঠত্ৱা ‘‘ইদানিপি চণ্ডালোসি, পাপং মা অকাসি. মা তমোতমপৰাযণো অহোসী’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ৩৫) নযেন কথেন্তো অনুসাসনিপুৰেক্খাৰো নামাতি ৱেদিতব্বো.
ওমসৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা
ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি পিসতীতি পিসুণা, যায ৱাচায সমগ্গে সত্তে অৱযৱভূতে ৱগ্গে ভিন্নে কৰোতি, সা ৱাচা পিসুণা, পিসুণা এৱ পেসুঞ্ঞং, তায ৱাচায সমন্নাগতো পিসুণো, তস্স কম্মং পেসুঞ্ঞং, ভিক্খুস্স পেসুঞ্ঞং ভিক্খুপেসুঞ্ঞং, তস্মিং ভিক্খুপেসুঞ্ঞে, ভিক্খুতো সুত্ৱা ভিক্খুনা, ভিক্খুস্স ৱা উপসংহটপেসুঞ্ঞেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘জাতিআদীহী’’তিআদি. তঞ্চ খো দ্ৱীহি কাৰণেহি উপসংহৰতীতি আহ ‘‘ভিক্খুনো পিযকম্যতায ৱা’’তিআদি. তত্থ ভিক্খুনো পিযকম্যতাযাতি যস্স তং ভাসতি, তস্স ভিক্খুনো ‘‘এৱমহং এতস্স পিযো ভৱিস্সামী’’তি অত্তনো পিযভাৱং পত্থযমানতায. ভেদাধিপ্পাযেনাতি ‘‘এৱমযং তেন সদ্ধিং ভিজ্জিস্সতী’’তি পৰস্স পৰেন ভেদং ইচ্ছন্তেন. অথ ৱা পিযসুঞ্ঞকৰণতো পেসুঞ্ঞং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৩৬) নিৰুত্তিনযেন, যায ৱাচায যস্স তং ভাসতি, তস্স হদযে অত্তনো পিযভাৱং, পৰস্স চ সুঞ্ঞভাৱং কৰোতি, সা ৱাচা, ‘‘ভিক্খুস্স পেসুঞ্ঞং ভিক্খুপেসুঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা এৱম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ‘‘ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘জাতিআদীহি অক্কোসৱত্থূহী’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন.
পাড়িমুত্তকঅক্কোসূপসংহাৰেতি ‘‘চোৰোসী’’তিআদিনা অক্কোসস্স উপসংহাৰে. ‘‘অনক্কোসৱত্থুভূতং পন পেসুঞ্ঞকৰং তস্স কিৰিযং, ৱচনং ৱা পিযকম্যতায উপসংহৰন্তস্স কিঞ্চাপি ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি ন দিস্সতি, তথাপি দুক্কটেন ভৱিতব্ব’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৩৬) ৱদন্তি. পাপগৰহিতায ৱদন্তস্সাতি একং অক্কোসন্তং, একঞ্চ খমন্তং দিস্ৱা ‘‘অহো নিল্লজ্জো, ঈদিসম্পি নাম ভৱন্তং পুন ৱত্তব্বং মঞ্ঞিস্সতী’’তি এৱং কেৱলং পাপগৰহিতায ভণন্তস্স.
পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা
পদসো ধম্মং ৱাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৱাচেয্য, কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৱাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা ন কেৱলং তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হধম্মংযেৱ পদসো ৱাচেন্তস্স আপত্তি, তস্মা ‘‘সঙ্গীতিত্তযং অনাৰুড়্হম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) সীলূপদেস ধুতঙ্গপঞ্হআৰম্মণকথা বুদ্ধিকদণ্ডকঞ্ঞাণৱত্থুঅসুভকথাদীনং গহণং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেৰস্স সকপ্পটিভানে অনাপত্তি. যং ৰঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৱণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকৰট্ঠপালগজ্জিতআড়ৱকগজ্জিতগূড়্হমগ্গগূড়্হৱেস্সন্তৰগূড়্হৱিনযৱেদল্লপিটকাদীনি পন অবুদ্ধৱচনানিযেৱ.
যস্মা পন তং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদানুপদঅন্ৱক্খৰানুব্যঞ্জনেসূ’’তি ৱুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৱক্খৰন্তি একেকং অক্খৰং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুৰিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৱা একং অক্খৰং অন্ৱক্খৰং. অক্খৰসমূহো অনুব্যঞ্জনং. অক্খৰানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমং পদং পদমেৱ, দুতিযং অনুপদন্তি এৱমেত্থ নানাকৰণং ৱেদিতব্বং. এতেসু পদাদীসু যং কঞ্চি কোট্ঠাসং ভিক্খুঞ্চ ভিক্খুনিঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসপুগ্গলেহি সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স পদাদিগণনায পাচিত্তিযন্তি সম্বন্ধো.
এত্থ গাথাবন্ধেসু (পাচি. অট্ঠ. ৪৫) তাৱ ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি (ধ. প. ১, ২) একমেকং পদং সামণেৰেন সদ্ধিং একতো আৰভিত্ৱা একতোযেৱ নিট্ঠাপেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযং. থেৰেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৱুত্তে তং পদং অপাপুণিত্ৱা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি ৱচনকালে পত্তেন সামণেৰেন একতো ভণন্তস্স অনুপদগণনায. ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ৱচনকালে তেন সদ্ধিং ‘‘ৰূ’’ কাৰমত্তমেৱ ৱাচেন্তস্স অন্ৱক্খৰগণনায. এস নযো গাথাবন্ধেপি. ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা’’তি (ম. নি. ১.৩৫৩, ৩৫৬) ইমং সুত্তং ৱাচযমানো থেৰেন ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চমানে সামণেৰো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেৰস্স ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৱাচং নিচ্ছাৰেতি, এৱং ৱাচেন্তস্স অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযন্তি ৱেদিতব্বং.
তিকপাচিত্তিযন্তি অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞিৱেমতিকউপসম্পন্নসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসগ্গহণে একতো ভণন্তস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. এস নযো ‘‘সজ্ঝাযকৰণে, তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে’’তি এত্থাপি. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৱা উদ্দিসাপেন্তি. আচৰিযো ‘‘নিসিন্নানং ভণামী’’তি তেহি সদ্ধিং একতো ৱদতি, আচৰিযস্সেৱ আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৱেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৱ নযো. দহৰভিক্খু নিসিন্নো, সামণেৰো ঠিতো, ‘‘নিসিন্নস্স ভণামী’’তি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহৰো তিট্ঠতি, ইতৰো নিসীদতি, ‘‘ঠিতস্স ভণামী’’তি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তৰে একো সামণেৰো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স অচিত্তকা আপত্তি. সচে সামণেৰো উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতো ৱা নিসিন্নো ৱা হোতি, যেসং ৱাচেতি, তেসু অপৰিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি.
সজ্ঝাযকৰণেতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো সজ্ঝাযকৰণে. তস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণেতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসগ্গহণে. যেভুয্যেন পগুণগন্থং ভণন্তস্সাতি সচে একগাথায একো পাদো নাগচ্ছতি, অৱসেসা আগচ্ছন্তি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৱেদিতব্বো, তং ভণন্তস্স. ওসাৰেন্তস্স চাতি পৰিসামজ্ঝে সুত্তং উচ্চাৰেন্তস্স চ.
পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা
ইধ ‘‘ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’’তি (পাচি. ৫২) ৱচনতো তিৰচ্ছানগতোপি অনুপসম্পন্নোযেৱ, সো চ খো ন সব্বো, মেথুনধম্মাপত্তিযা ৱত্থুভূতোৱাতি আহ ‘‘অন্তমসো’’তিআদি. তস্স চ পৰিচ্ছেদো মেথুনধম্মাপত্তিযা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. দিৰত্ততিৰত্তন্তি এত্থ দিৰত্তৱচনেন ন কোচি ৱিসেসত্থো লব্ভতি, কেৱলং লোকৱোহাৰৱসেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায, মুখাৰুড়্হতায এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণং ৱা ৰত্তীনন্তি পন ৱচনত্থমত্তদস্সনত্থং ৱুত্তং, নিৰন্তৰতিৰত্তদস্সনত্থং ৱা দিৰত্তগ্গহণং কতন্তি দট্ঠব্বং. সহসেয্যন্তি একতো সেয্যং. সেয্যাতি চ কাযপ্পসাৰণসঙ্খাতং সযনম্পি ৱুচ্চতি ‘‘সযনং সেয্যা’’তি কত্ৱা, যস্মিং সেনাসনে সযন্তি, তম্পি ‘‘সযন্তি এত্থাতি সেয্যা’’তি কত্ৱা. তদুভযম্পি ইধ সামঞ্ঞেন, একসেসনযেন ৱা গহিতন্তি আহ ‘‘সব্বচ্ছন্নপৰিচ্ছন্নে’’তিআদি.
তত্থ যং সেনাসনং উপৰি পঞ্চহি ছদনেহি (পাচি. অট্ঠ. ৫১), অঞ্ঞেন ৱা কেনচি অন্তমসো ৱত্থেনাপি সব্বমেৱ পৰিচ্ছন্নং, ভূমিতো পট্ঠায যাৱ ছদনং আহচ্চ, অনাহচ্চাপি ৱা সব্বন্তিমেন পৰিযাযেন দিযড্ঢহত্থুব্বেধেন পাকাৰেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি অন্তমসো ৱত্থেনাপি পৰিক্খিত্তং, ইদং সব্বচ্ছন্নসব্বপৰিচ্ছন্নং নাম. যস্স পন উপৰি বহুতৰং ঠানং ছন্নং, অপ্পং অচ্ছন্নং, সমন্ততো চ বহুতৰং পৰিক্খিত্তং, অপ্পং অপৰিক্খিত্তং, ইদং যেভুয্যেন ছন্নং যেভুয্যেন পৰিচ্ছন্নং নাম. তস্মিং সব্বচ্ছন্নপৰিচ্ছন্নে, যেভুয্যেন ছন্নপৰিচ্ছন্নে ৱা.
ৱিদহেয্যাতি কৰেয্য, তঞ্চ খো অত্থতো সম্পাদনন্তি আহ ‘‘সম্পাদেয্যা’’তি. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো ‘‘সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং পৱিসিত্ৱা কাযপ্পসাৰণসঙ্খাতং সেয্যং কপ্পেয্য ৱিদহেয্য সম্পাদেয্যা’’তি. দিযড্ঢহত্থুব্বেধো ৱড্ঢকিহত্থেন গহেতব্বো. একূপচাৰোতি ৱলঞ্জনদ্ৱাৰস্স একত্তং সন্ধায ৱুত্তং. সতগব্ভং ৱা চতুসালং একূপচাৰং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্থ ৱাতি পুৰিমপুৰিমদিৱসে যত্থ ৱুট্ঠং, তস্মিংযেৱ সেনাসনে ৱা. অঞ্ঞত্থ ৱা তাদিসেতি যথাৱুত্তলক্খণেন সমন্নাগতে অঞ্ঞস্মিং পুব্বে অৱুট্ঠসেনাসনে ৱা. তেন ৱাতি যেন সহ পুৰিমপুৰিমদিৱসে ৱুট্ঠং, তেন ৱা. অঞ্ঞেন ৱাতি যেন সহ পুৰিমপুৰিমস্মিং দিৱসে ৱুট্ঠং, ততো অঞ্ঞেন ৱা. সঙ্খেপোতি সঙ্খেপৱণ্ণনা. যদি এৱং ৱিত্থাৰো কথং ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰো পনা’’তিআদি.
উপড্ঢচ্ছন্নপৰিচ্ছন্নাদীসূতি আদিসদ্দেন ‘‘সব্বচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেন ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে দুক্কটং, সব্বপৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেন পৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে দুক্কট’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩) অট্ঠকথাযং ৱুত্তানং গহণং. ততিযায ৰত্তিযা পুৰাৰুণা নিক্খমিত্ৱা পুন ৱসন্তস্সাতি ততিযায ৰত্তিযা অৰুণতো পুৰেতৰমেৱ নিক্খমিত্ৱা অৰুণং বহি উট্ঠাপেত্ৱা চতুত্থদিৱসে অত্থঙ্গতে সূৰিযে পুন ৱসন্তস্স. সব্বচ্ছন্নসব্বাপৰিচ্ছন্নাদীসূতি এত্থ পন আদিসদ্দেন ‘‘সব্বপৰিচ্ছন্নে সব্বঅচ্ছন্নে, যেভুয্যেন অচ্ছন্নে যেভুয্যেন অপৰিচ্ছন্নে’’তি (পাচি. ৫৪) পাড়িযং আগতানং, ‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে অনাপত্তি, উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে অনাপত্তি, চূড়কচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে অনাপত্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩) অট্ঠকথাযং আগতানঞ্চ গহণং.
পঠমসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা
মনুস্সিত্থিযাতি জীৱমানকমনুস্সিত্থিযা. ‘‘মতিত্থী পন কিঞ্চাপি পাৰাজিকৱত্থুভূতা, অনুপাদিন্নপক্খে পন ঠিতত্তা সহসেয্যাপত্তিং ন কৰোতী’’তি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ৫৫) ৱদন্তি. অদিস্সমানৰূপাহি পন যক্খিপেতীহি, মেথুনস্স অৱত্থুভূতায চ তিৰচ্ছানগতিত্থিযা অনাপত্তি. পঠমদিৱসেপীতি পঠমস্মিং ৱিয সিক্খাপদে ন চতুত্থেযেৱ দিৱসে, অথ খো ইধ পঠমদিৱসেপীতি অত্থো. ইমিনা ইধ দিৱসপৰিচ্ছেদো নত্থীতি দস্সেতি. অঙ্গেসু পন পাচিত্তিযৱত্থুকসেনাসনং, তত্থ মাতুগামেন সহ নিপজ্জনং, সূৰিযত্থঙ্গমনন্তি তীণি অঙ্গানীতি অযম্পি ৱিসেসো দট্ঠব্বো.
দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদৱণ্ণনা
ছপ্পঞ্চৱাচাহীতি ছহি পঞ্চহি ৱাচাহি. ৱাচাপৰিচ্ছেদো পনেত্থ কথং ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘উত্তৰি ছপ্পঞ্চৱাচাহী’’তিআদি. সব্বত্থাতি সুত্তে, অট্ঠকথাযঞ্চ. সচে অট্ঠকথং, ধম্মপদং, জাতকাদিৱত্থুং ৱা কথেতুকামো হোতি, ছপ্পদমত্তমেৱ কথেতুং ৱট্টতি. পাড়িযা সদ্ধিং কথেন্তেন একং পদং পাড়িতো, পঞ্চ অট্ঠকথাতোতি এৱং ছ পদানি অনতিক্কমিত্ৱাৱ কথেতব্বো. পুৰিসেনাতি মনুস্সপুৰিসেন. তেনাহ ‘‘মনুস্সৱিগ্গহং গহেত্ৱা পনা’’তিআদি.
তিকপাচিত্তিযন্তি মাতুগামে মাতুগামসঞ্ঞিৱেমতিকঅমাতুগামসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অঞ্ঞস্স ৱা মাতুগামস্সাতি একস্স মাতুগামস্স দেসেত্ৱা নিসিন্নে পুন আগতস্স অঞ্ঞস্স মাতুগামস্স, এৱং পন একাসনে নিসিন্নেন মাতুগামসতস্সাপি দেসেতুং ৱট্টতি. ‘‘ৱিঞ্ঞুমনুস্সিত্থিযা’’তি ৱচনতো অৱিঞ্ঞিত্থিযাপি দেসযতো অনাপত্তি. ইৰিযাপথপৰিৱত্তাভাৱোতি অত্তনো ৱা মাতুগামস্স ৱা ইৰিযাপথপৰিৱত্তাভাৱো. কপ্পিযকাৰকস্সাভাৱোতি ৱিঞ্ঞুস্স কপ্পিযকাৰকস্সাভাৱো, দুতিযানিযতে ৱুত্তলক্খণস্স মনুস্সস্স অভাৱোতি ৱুত্তং হোতি. কিৰিযাকিৰিযন্তি এত্থ উত্তৰি ছপ্পঞ্চৱাচাহি ধম্মদেসনা কিৰিযা, কপ্পিযকাৰকস্স অগ্গহণং অকিৰিযাতি দট্ঠব্বং.
ধম্মদেসনাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ভূতাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা
নিপ্পৰিযাযেনাতি ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তিআদিনা (পাচি. ৭১) উজুকমেৱ. পৰিযাযেন আৰোচিতন্তি ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসি, সো ভিক্খু পঠমং ঝানং সমাপজ্জি, সমাপজ্জতি, সমাপন্নো’’তিআদিনা (পাচি. ৭৫) অঞ্ঞাপদেসেন ভণিতং. পৰিনিব্বানকালে (পাচি. অট্ঠ. ৭৭), পন অন্তৰা ৱা অতিকড্ঢিযমানেন উপসম্পন্নস্স ভূতং আৰোচেতুং ৱট্টতি. অনতিকড্ঢিযমানেনাপি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৭৭) তথাৰূপে কাৰণে সতি আৰোচেতুং ৱট্টতিযেৱ. তেনেৱ অঞ্ঞতৰেন দহৰভিক্খুনা উপৱদিতো অঞ্ঞতৰো থেৰো ‘‘আৱুসো, উপৰিমগ্গত্থায ৱাযামং মা অকাসি, খীণাসৱো তযা উপৱদিতো’’তি আহ. থেৰেন চ ‘‘অত্থি তে, আৱুসো, ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠা’’তি পুট্ঠো দহৰভিক্খু ‘‘আম, ভন্তে, সোতাপন্নো আহ’’ন্তি অৱোচ. ‘‘কাৰকো অয’’ন্তি ঞত্ৱাপি পটিপত্তিযা অমোঘভাৱদস্সনেন সমুত্তেজনায, সম্পহংসনায চ অৰিযা অত্তানং পকাসেন্তিযেৱ. তেনাহ ‘‘তথাৰূপে কাৰণে সতি উপসম্পন্নস্স আৰোচযতো’’তি. সুতপৰিযত্তিসীলগুণং পন অনুপসম্পন্নস্সপি আৰোচেতুং ৱট্টতি. কস্মা ন ইধ উম্মত্তকাদযো গহিতাতি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. আদিসদ্দেন খিত্তচিত্তৱেদনাট্টানং গহণং. তস্মিং সতীতি উম্মত্তকাদিভাৱে সতি. ইধ ন গহিতাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে পদভাজনিযং ন গহিতা. অচিত্তকন্তি পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৱেন অচিত্তকং. কুসলাব্যাকতচিত্তেহি দ্ৱিচিত্ত’’ন্তি ইদং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন অৰিযপুগ্গলেযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. ন হি পণ্ণত্তিং অজানন্তা ঝানলাভিনো পুথুজ্জনা ৱত্থুম্হি লোভৱসেন অকুসলচিত্তেনাপি ন আৰোচেন্তীতি. দুক্খৱেদনায ৱা অভাৱতো ‘‘দ্ৱিৱেদন’’ন্তি ইমস্স অনুৰূপং কত্ৱা এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
ভূতাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা
দ্ৱিন্নং ‘আপত্তিক্খন্ধানন্তি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসসঙ্খাতানং দ্ৱিন্নং আপত্তিক্খন্ধানং. আযতিং সংৱৰত্থাযাতি ‘‘এৱমেস পৰেসু হিৰোত্তপ্পেনাপি আযতিং সংৱৰং আপজ্জিস্সতী’’তি আযতিং সংৱৰত্থায. আপত্তীনঞ্চ কুলানঞ্চ পৰিযন্তং কত্ৱা ৱা অকত্ৱা ৱাতি ‘‘এত্তকা আপত্তিযো আৰোচেতব্বা, এত্তকেসু কুলেসু আৰোচেতব্বা’’তি এৱং আপত্তীনঞ্চ কুলানঞ্চ পৰিযন্তং কত্ৱা ৱা অকত্ৱা ৱা.
অদুট্ঠুল্লাযাতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসং ঠপেত্ৱা অৱসেসপঞ্চাপত্তিক্খন্ধসঙ্খাতায অদুট্ঠুল্লায আপত্তিযা. অৱসেসে ছ আপত্তিক্খন্ধেতি সঙ্ঘাদিসেসৱজ্জিতে সেসে ছ আপত্তিক্খন্ধে. পুৰিমপঞ্চসিক্খাপদৱীতিক্কমসঙ্খাতং দুট্ঠুল্লন্তি পাণাতিপাতৱেৰমণিআদিকস্স আদিতো পঞ্চসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমসঙ্খাতং দুট্ঠুল্লং. ইতৰং অদুট্ঠুল্লং ৱা অজ্ঝাচাৰন্তি ততো অঞ্ঞং ৱিকালভোজনাদিকপঞ্চকং, সুক্কৱিসট্ঠিকাযসংসগ্গদুট্ঠুল্লঅত্তকামঞ্চেতি অদুট্ঠুল্লং ৱা অজ্ঝাচাৰং. ৱত্থুমত্তন্তি ‘‘অযং সুক্কৱিস্সট্ঠিং আপন্নো, দুট্ঠুল্লং, অত্তকামং, কাযসংসগ্গং আপন্নো’’তি এৱং ৱত্থুমত্তং ৱা আৰোচেন্তস্স. আপত্তিমত্তন্তি ‘‘অযং পাৰাজিকং আপন্নো, সঙ্ঘাদিসেসং, থুল্লচ্চযং, পাচিত্তিযং, পাটিদেসনীযং, দুক্কটং, দুব্ভাসিতং আপন্নো’’তি এৱং আপত্তিমত্তং ৱা আৰোচেন্তস্স. ৱুত্তলক্খণস্সাতি ‘‘পাৰাজিকং অনজ্ঝাপন্নস্সা’’তি কঙ্খা. অট্ঠ. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা) এৱং ৱুত্তলক্খণস্স. সৱত্থুকোতি ৱত্থুনা সহ ঘটিতো.
দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পথৱীখণনসিক্খাপদৱণ্ণনা
পাসাণসক্খৰকথলমৰুম্বৱালুকাদীসূতি এত্থ মুট্ঠিপ্পমাণতো উপৰি পাসাণাতি ৱেদিতব্বা. মুট্ঠিপ্পমাণা সক্খৰা. কথলাতি কপালখণ্ডানি. মৰুম্বাতি কটসক্খৰা. ৱালুকা ৱালিকাযেৱ. অঞ্ঞতৰস্স ততিযভাগো হোতীতি ততিযো ভাগো হোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যতো পংসুং ৱা মত্তিকং ৱা আহৰাপেত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং কতে দ্ৱে কোট্ঠাসা পংসু ৱা মত্তিকা ৱা একো পাসাণাদীসু অঞ্ঞতৰো হোতি, অযং মিস্সকপথৱী নামাতি. ওৱট্ঠো নাম দেৱেন ওৱট্ঠো (পাচি. ৮৬). ৱুত্তন্তি পদভাজনিযং, সীহড়ট্ঠকথাযমেৱ ৱা ৱুত্তং. অধিকতৰপাসাণাদিমিস্সাতি অধিকতৰপাসাণাদীহি মিস্সা, অদড্ঢাপি ৱুত্তপ্পমাণতো অধিকতৰপাসাণাদিমিস্সাতি অধিপ্পাযো. ৱা-সদ্দো অৱুত্তৱিকপ্পত্থো, তেন ঊনকচতুমাসোৱট্ঠপথৱিং সঙ্গণ্হাতি. সুদ্ধপাসাণাদিভেদাযাতি সুদ্ধা পাসাণা এত্থাতি সুদ্ধপাসাণা, সা আদি যস্স ভেদস্স সো সুদ্ধপাসাণাদি. আদি-সদ্দেন সুদ্ধসক্খৰাদীনং গহণং. সুদ্ধপাসাণাদিভেদো যস্সা সা সুদ্ধপাসাণাদিভেদা, তায সুদ্ধপাসাণাদিভেদায, সুদ্ধপাসাণাদিপ্পকাৰাযাতি অত্থো.
সযং খণতীতি এত্থ যো অন্তমসো পাদঙ্গুট্ঠকেনপি খণতি, উদকম্পি ছড্ডেন্তো ভিন্দতি, পাদঙ্গুট্ঠকেনপি ৱিলিখতি, পত্তম্পি পচন্তো দহতি, সো সব্বো খণতিযেৱাতি ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘খণনভেদনৱিলেখনপচনাদীহি ৱিকোপেতীতি. পত্তং পচন্তেন (পাচি. অট্ঠ. ৮৭) হি পুব্বে পক্কট্ঠানেযেৱ পচিতব্বো. অদড্ঢায পথৱিযা অগ্গিং ঠপেতুং ন ৱট্টতি. পত্তপচনকপালস্স পন উপৰি অগ্গিং ঠপেতুং ৱট্টতি. দাৰূনং উপৰি ঠপেতি, সো অগ্গি তানি দহন্তো গন্ত্ৱা পথৱিং দহতি, ন ৱট্টতি. ইট্ঠকপাসাণাদীসুপি এসেৱ নযো. তত্ৰাপি হি ইট্ঠকাদীনংযেৱ উপৰি ঠপেতুং ৱট্টতি. কস্মা? তেসং অনুপাদানত্তা. ন হি তানি অগ্গিস্স উপাদানসঙ্খং গচ্ছন্তি. সুক্খখাণুৰুক্খাদীসুপি অগ্গিং দাতুং ন ৱট্টতি. সচে পন ‘‘পথৱিং অপত্তমেৱ নিব্বাপেত্ৱা গমিস্সামী’’তি দেতি, ৱট্টতি. পচ্ছা নিব্বাপেতুং ন সক্কোতি, অৱিসযত্তা অনাপত্তি. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘খণনভেদনৱিলিখনপচনাদীহী’’তি ৱুত্তেনেৱ নযেন. নিযমেত্ৱাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা. ইতৰোতি আণাপকো.
‘‘পোক্খৰণিং খণা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) ৱদতি, ৱট্টতি. খতাযেৱ পোক্খৰণী নাম হোতি, তস্মা অযং কপ্পিযৱোহাৰো. এস নযো ‘‘ৱাপিং, তড়াকং, আৱাটং খণা’’তিআদীসুপি. ‘‘ইমং ওকাসং খণ, ইমস্মিং ওকাসে পোক্খৰণিং খণা’’তি পন ৱত্তুং ন ৱট্টতি. ‘‘কন্দং খণ মূলং খণা’’তি অনিযমেত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘ইমং ৱল্লিং খণ, ইমস্মিং ওকাসে কন্দং ৱা মূলং ৱা খণা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘ওকাসং অনিযমেত্ৱা…পে… ভণন্তস্সা’’তি. আতপেন সুক্খকদ্দমো চ ফলতি, তত্ৰ যো হেট্ঠা পথৱিযা অসম্বদ্ধো, তমেৱ অপনেতুং ৱট্টতি. এস নযো গোকণ্টকেপি. তেনাহ ‘‘আতপেন…পে… অসম্বদ্ধ’’ন্তি. তত্থ গোকণ্টকো (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) নাম গাৱীনং খুৰচ্ছিন্নকদ্দমো ৱুচ্চতি. সচে পন হেট্ঠিমতলেন ভূমিসম্বন্ধো, ৱিকোপেতুং ন ৱট্টতি. ভিজ্জিত্ৱা পতিতনদিতটন্তি ভিজ্জিত্ৱা নদিসামন্তা পতিতং ওমকচাতুমাসং ওৱট্ঠং নদিতটং. সচে পন ভিজ্জিত্ৱা উদকেযেৱ পকতি, দেৱে অতিৰেকচাতুমাসং ওৱট্ঠেপি উদকেযেৱ উদকস্স পতিতত্তা ৱট্টতি. মহন্তম্পি নঙ্গলচ্ছিন্নমত্তিকাপিণ্ডন্তি মহন্তম্পি কসিতট্ঠানে হেট্ঠা পথৱিযা অসম্বদ্ধং নঙ্গলচ্ছিন্নমত্তিকাপিণ্ডং. এৱমাদিসদ্দেন কূটাসিঞ্চনযোগ্গতনুককদ্দমাদীনং গহণং. অসঞ্চিচ্চ ৰুক্খাদিপৱট্টনেন ভিন্দন্তস্সাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স, কত্তৰদণ্ডেন ৱা আহচ্চ আহচ্চ গচ্ছন্তস্স পথৱী ভিজ্জতি, সা ‘‘তেন ভিন্দিস্সামী’’তি এৱং সঞ্চিচ্চ অভিন্নত্তা অসঞ্চিচ্চ ভিন্না নাম হোতি, ইতি অসঞ্চিচ্চ ৰুক্খাদিপ্পৱট্টনেন ভিন্দন্তস্স অনাপত্তি. অসতিযা পাদঙ্গুট্ঠকাদীহি ৱিলিখন্তস্সাতি যো অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা কত্তৰযট্ঠিযা ৱা পথৱিং ৱিলিখন্তো তিট্ঠতি, তস্স এৱং অসতিযা পাদঙ্গুট্ঠকাদীহি ৱিলিখন্তস্স অনাপত্তি.
পথৱীখণনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মুসাৱাদৱগ্গো পঠমো.
২. ভূতগামৱগ্গো
১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘ভৱন্তী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯০) ইমিনা ৱিৰুড়্হমূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণগচ্ছে দস্সেতি. ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তে ৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. তেনাহ ‘‘জাযন্তী’’তিআদি. এত্থ চ ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘জাযন্তি ৱড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহেসু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. গামোতি সমূহো. পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনন্তি ভূমিযং পতিট্ঠিতস্স হৰিততিণস্স চেৱ হৰিতৰুক্খাদীনঞ্চ. আদিসদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৱেদিতব্বা. নিমিত্তত্থে চ ভুম্মং. যো অত্থো সম্পজ্জতি, তমাহ ‘‘ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদিনা.
ননু চ ৰুক্খাদযো চিত্তৰহিততায ন জীৱা, চিত্তৰহিততা চ পৰিফন্দাভাৱতো, ছিন্নেপি ৱিৰুহনতো, ৱিসদিসজাতিকভাৱতো, চতুযোনিযং অপৰিযাপন্নতো চ ৱেদিতব্বা, ৱুড্ঢি পন পৱাড়সিলালৱণানম্পি ৱিজ্জতীতি ন তেসং জীৱভাৱে কাৰণং, ৱিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পৰিকপ্পনামত্তং সুপনং ৱিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহড়াদযো, অথ কস্মা ভূতগামস্স পাতব্যতায পাচিত্তিযং ইচ্ছিতন্তি? সমণঅসাৰুপ্পতো, তন্নিস্সিতসত্তানুৰক্খণতো চ. তেনেৱাহ ‘‘জীৱসঞ্ঞিনো হি মোঘপুৰিসা মনুস্সা ৰুক্খস্মি’’ন্তিআদি (পাচি. ৮৯). সাসপবীজকসেৱালম্পীতি সাসপবীজকসঙ্খাতং সেৱালম্পি, সাসপসেৱালং, বীজকসেৱালম্পীতি অত্থো. তত্থ সাসপসেৱালো নাম সাসপমত্তো খুদ্দকসেৱালো. বীজকসেৱালো নাম উপৰি খুদ্দকপত্তো হেট্ঠা খুদ্দকমূলো সেৱালো.
মূলবীজখন্ধবীজফড়ুবীজঅগ্গবীজবীজবীজানন্তি এত্থ মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. এৱং সেসেসুপি. তত্থ মূলবীজং হলিদ্দিআদিকং. খন্ধবীজং অস্সত্থাদিকং. ফড়ুবীজং উচ্ছুআদিকং. অগ্গবীজং হিৰিৱেৰাদিকং. বীজংবীজং পুব্বণ্ণাদিকং. ভাজনগতন্তি সৰাৱাদিভাজনগতং. নিক্খন্তং মূলমত্তং এতস্মাতি নিক্খন্তমূলমত্তং. মত্ত সদ্দেন চেত্থ পণ্ণস্স নিক্খমনং পটিক্খিপতি. এস নযো নিক্খন্তঅঙ্কুৰমত্তন্তি এত্থাপি. সচে পন মূলঞ্চ পণ্ণঞ্চ নিগ্গতং, ভূতগামসঙ্খং গচ্ছতি. ৱিদত্থিমত্তা পত্তৱট্টি নিগ্গচ্ছতীতি ৱিদত্থিমত্তা অনীলৱণ্ণা পত্তৱট্টি নিক্খমতি. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে’’তিআদি. হৰিতো ন হোতীতি নীলৱণ্ণো ন হোতি. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু, ৱীহিআদীনং ৱা অঙ্কুৰে হৰিতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. এস নযো অম্বট্ঠিআদীসু.
ভূতগামবীজগামেতি এত্থ ভূতগামতো ৱিযোজিতং ৱিৰুহনসমত্থমেৱ মূলবীজাদিকং বীজগামো নামাতি ৱেদিতব্বং. উভযত্থাতি ভূতগামবীজগামেসু. অতথাসঞ্ঞিস্সাতি অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. কো পন ৱাদো অভূতগামাবীজগামেসু অভূতগামাবীজগামসঞ্ঞিস্স. অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স, সাখং ৱা কড্ঢন্তস্স, কত্তৰদণ্ডেন ৱা ভূমিং পহৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স তিণানি কুপ্পন্তি. তানি তেন ‘‘ৱিকোপেস্সামী’’তি এৱং সঞ্চিচ্চ অৱিকোপিতত্তা অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপিতানি নাম হোন্তি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা হত্থেন ৱা তিণং ৱা লতং ৱা ৱিকোপেন্তো তিট্ঠতি, এৱং অসতিযা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
অজানিত্ৱাতি এত্থ অব্ভন্তৰে ‘‘বীজগামো’’তি ৱা ‘‘ভূতগামো’’তি ৱা ন জানাতি, ‘‘ৱিকোপেমী’’তি পন জানাতি. এৱং তিণে ৱা পলালপুঞ্জে ৱা খণিত্তিং ৱা কুদালং ৱা সঙ্গোপনত্থায ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৱা অগ্গিং পাতেতি. তত্ৰ চে তিণানি ছিজ্জন্তি ৱা ডয্হন্তি ৱা, এৱং অজানিত্ৱা ৱিকোপেন্তস্স অনাপত্তি.
যেন কেনচি অগ্গিনাতি কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অগ্গিনা, অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱাতি যায কাযচি ভাসায ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ. এৱ-সদ্দেন পঠমং অগ্গিনা ফুসিত্ৱা পচ্ছা ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্তুং ন ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৱা তং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ ‘কপ্পিয’ন্তি ৱুত্তে পন ৱট্টতী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৯৩) ৱদন্তি. এস নযো সেসেসুপি. তথেৱাতি ‘কপ্পিয’ন্তি ৱত্ৱাৱ. অস্সমহিংসসূকৰমিগগোৰূপানং পন খুৰা অতিখিণা, তস্মা তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতীতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা গোমহিংসাদীনং খুৰে’’তি. হত্থিনখা পন খুৰা ন হোন্তি, তস্মা তেহি ৱট্টতি. তিৰচ্ছানানন্তি সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটানং, সকুন্তানঞ্চ. তেসঞ্হি নখা তিখিণা হোন্তি, তস্মা তেহি কাতব্বং. ‘‘অন্তমসো ছিন্দিত্ৱা আহটেনপী’’তি ইমিনা যেহি কাতুং ৱট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহি কাতব্বন্তি এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সত্থে ৱুত্তনযেনেৱা’’তি ইমিনা ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱা’’তি ৱুত্তমতিদিসতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্ব’’ন্তিআদিনা কপ্পিযং কৰোন্তেন কত্তব্বাকাৰমেৱ দস্সিতং, তথাপি ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তেযেৱ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা অগ্গিপৰিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. অৱচনং পন ‘‘পুনপি কপ্পিযং কৰোহীতি কাৰেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি পঠমমেৱ ৱুত্তত্তা.
একস্মিং…পে… কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতীতি একংযেৱ ‘‘কপ্পিযং কৰোমী’’তি অধিপ্পাযেনপি কপ্পিযে কতে একাবদ্ধত্তা সব্বং কতং হোতি. দাৰুকং ৱিজ্ঝতীতি জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা ৱিজ্ঝতি ৱা ৱিজ্ঝাপেতি ৱা, ৱট্টতিযেৱ. ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতীতি ৱল্লিআদীনং ভাজনগতিকত্তাতি অধিপ্পাযো. ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৱুত্তং. অবীজন্তি অঙ্কুৰজননসমত্থবীজৰহিততৰুণম্বফলাদি. তেনাহ ‘‘যং পন ফলং তৰুণং হোতি, অবীজ’’ন্তি. নিব্বত্তবীজং নাম বীজং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্যং অম্বপনসাদিফলং. তেনাহ ‘‘বীজং অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. তত্থ কপ্পিযকৰণকিচ্চং নত্থি, সযমেৱ কপ্পিযানীতি অধিপ্পাযো.
ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদৱণ্ণনা
যমত্থন্তি ‘‘ত্ৱং কিৰ দুক্কটাপত্তিং আপন্নো’’তিআদিকং যং কিঞ্চি অত্থং. ততো অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞমত্থং. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণস্সাতি ৱিনযধৰেন যং ৱচনং দোসপুচ্ছনত্থং ৱুত্তং, ততো অঞ্ঞেন ৱচনেন পটিচ্ছাদনস্স. পটিচ্ছাদনত্থোপি হি চৰসদ্দো হোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনং. ৱুত্তন্তি পাড়িযং ৱুত্তং.
সাৱসেসং আপত্তিং আপন্নোতি এত্থ ঠপেত্ৱা পাৰাজিকং সেসা সাৱসেসাপত্তি নাম, তং আপন্নো. অনুযুঞ্জিযমানোতি ‘‘কিং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিযমানো. অঞ্ঞেন ৱচনেনাতি ‘‘কো আপন্নো? কিং আপন্নো? কিস্মিং আপন্নো? কথং আপন্নো? কং ভণথ? কিং ভণথা’’তি অঞ্ঞেন ৱচনেন. অঞ্ঞন্তি ‘‘কিং ত্ৱং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তিআদিকং অনুযুঞ্জকৱচনং. তথা তথা ৱিক্খিপতীতি তেন তেন পকাৰেন ৱিক্খিপতি. কিং ৱুত্তং হোতি? সো (পাচি. অট্ঠ. ৯৪) কিঞ্চি ৱীতিক্কমং দিস্ৱা ‘‘আৱুসো, আপত্তিং আপন্নোসী’’তি সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো ‘‘কো আপন্নো’’তি ৱদতি. ততো ‘‘ত্ৱ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কিং আপন্নো’’তি ৱদতি. অথ ‘‘পাচিত্তিযং ৱা দুক্কটং ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অহং কিস্মিং আপন্নো’’তি ৱদতি. ততো ‘‘অমুকস্মিং নাম ৱত্থুস্মি’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কথং আপন্নো, কিং কৰোন্তো আপন্নোম্হী’’তি পুচ্ছতি. অথ ‘‘ইদং নাম কৰোন্তো আপন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘কং ভণথা’’তি ৱদতি. ততো ‘‘তং ভণামা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং ভণথা’’তি এৱমনেকেহি পকাৰেহি ৱিক্খিপতীতি ৱুত্তং হোতি.
যো পন ভিক্খু সাৱসেসং আপত্তিং আপন্নো, তং ন কথেতুকামো তুণ্হীভাৱেন ৱিহেসেতীতি সম্বন্ধো. ৱিহেসেতীতি চিৰনিসজ্জাচিৰভাসনেহি পিট্ঠিআগিলাযনতালুসোসাদিৱসেন সঙ্ঘং ৱিহেসেতি, পৰিস্সমং তেসং কৰোতীতি অত্থো. পৰিস্সমো হি ৱিহেসা নাম. অঞ্ঞৱাদককম্মন্তি অঞ্ঞৱাদকস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞৱাদকাৰোপনত্থং কাতব্বং ঞত্তিদুতিযকম্মং. ৱিহেসককম্মন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তস্মিং সঙ্ঘেন কতেতি তস্মিং অঞ্ঞৱাদককম্মে চ ৱিহেসককম্মে চ সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায কতে. তথা কৰোন্তানন্তি তং পকাৰং কৰোন্তানং, অঞ্ঞৱাদকঞ্চ ৱিহেসকঞ্চ কৰোন্তানন্তি অত্থো.
‘‘ৱিহেসকেতি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তী’’তি অৱচনঞ্চেত্থ ‘‘আপত্তিকৰা চ হোতি অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদাদীসু ৱিযা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তাযেৱ পঞ্ঞাযতীতি কত্ৱা. এস নযো উপৰি সিক্খাপদেসু. ধম্মকম্মে তিকপাচিত্তিযন্তি ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিৱেমতিকঅধম্মকম্মসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. অধম্মকম্মে তিকদুক্কটন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. অনাৰোপিতেতি কম্মৱাচায অনাৰোপিতে, অপ্পতিট্ঠাপিতেতি অত্থো. গেলঞ্ঞেনাতি যেন কথেতুং ন সক্কোতি, মুখে তাদিসেন ব্যাধিনা. সঙ্ঘস্স ভণ্ডনাদীনি ভৱিস্সন্তীতি সঙ্ঘমজ্ঝে কথিতে তপ্পচ্চযা সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৱা কলহো ৱা ৱিগ্গহো ৱা ৱিৱাদো ৱা সঙ্ঘভেদো ৱা সঙ্ঘৰাজি ৱা ভৱিস্সন্তীতি ইমিনা ৱা অধিপ্পাযেন ন কথেন্তস্স. এত্থ চ অধম্মেনাতি অভূতেন ৱত্থুনা.
‘‘সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানী’’তি অৱিসেসং অতিদিসিত্ৱা ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘ইদং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. সিযা কিৰিযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰন্তস্স. সিযা অকিৰিযং তুণ্হীভাৱেন ৱিহেসেন্তস্স.
অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৱণ্ণনা
যেন ৱচনেনাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম কৰোতী’’তিআদিকেন যেন ৱচনেন. তেনাহ ‘‘ছন্দাযা’’তিআদি. তত্থ ছন্দাযাতি ছন্দেন পক্খপাতেন. ‘‘অক্খৰায ৱাচেতী’’তিআদীসু (পাচি. ৪৬) ৱিয লিঙ্গৱিপল্লাসো এস. ইদং নাম কৰোতীতি অত্তনো সন্দিট্ঠসম্ভত্তানং পণীতং সেনাসনং ৱা পঞ্ঞপেতি, ভত্তাদিকং ৱাতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপঞ্ঞাপকাদিভেদন্তি এত্থ আদিসদ্দেন ভত্তুদ্দেসকযাগুভাজকফলভাজকাদীনং গহণং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝে-সদ্দো ওলোকনত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘অৱঞ্ঞায ওলোকাপেন্তী’’তি. চিন্তনত্থোযেৱ ৱা গহেতব্বোতি আহ ‘‘লামকতো ৱা চিন্তাপেন্তী’’তি. তথেৱ ৱদন্তাতি ‘‘ছন্দায ইত্থন্নামো ইদং নাম কৰোতী’’তিআদীনি ৱদন্তা. ৱুত্তন্তি পাড়িযং ৱুত্তং. ‘‘খিয্যনকে’’তি (পাচি. অট্ঠ. ১০৫) অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি.
অসম্মতস্সাতি সঙ্ঘেন কম্মৱাচায অসম্মতস্স. কেৱলং ‘‘তৱেসো ভাৰো’’তি সঙ্ঘেন আৰোপিতভাৰস্স, ভিক্খূনং ৱা ফাসুৱিহাৰত্থায সযমেৱ ভাৰং ৱহন্তস্স, যত্ৰ ৱা দ্ৱে তযো ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তত্ৰ তাদিসং কম্মং কৰোন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্স কস্সচীতি উপসম্পন্নস্স ৱা অনুপসম্পন্নস্স ৱা যস্স কস্সচি. অনুপসম্পন্নস্স পন সম্মতস্স ৱা অসম্মতস্স ৱাতি এত্থ পন (পাচি. অট্ঠ. ১০৬) কিঞ্চাপি অনুপসম্পন্নস্স তেৰস সম্মতিযো দাতুং ন ৱট্টন্তি, তথাপি যো উপসম্পন্নকালে লদ্ধসম্মুতিকো পচ্ছা অনুপসম্পন্নভাৱে ঠিতো, তং সন্ধায ‘‘সম্মতস্স ৱা’’তি ৱুত্তং. যস্স পন ব্যত্তস্স সামণেৰস্স কেৱলং সঙ্ঘেন ৱা সম্মতেন ৱা ভিক্খুনা ‘‘ত্ৱং ইদং কম্মং কৰোহী’’তি ভাৰো কতো, তং সন্ধায ‘‘অসম্মতস্স ৱা’’তি ৱুত্তং. যস্মা উজ্ঝাপনঞ্চ খিয্যনঞ্চ মুসাৱাদৱসেন পৱত্তং, তস্মা আদিকম্মিকস্স ইমিনাৱ অনাপত্তি, মুসাৱাদেন পন আপত্তিযেৱাতি গহেতব্বং.
উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা
মঞ্চং ৱাতি মসাৰকো, বুন্দিকাবদ্ধো, কুড়ীৰপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসু চতূসু যং কঞ্চি মঞ্চং ৱা. পীঠং ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ভিসিং ৱাতি উণ্ণভিসি, চোড়ভিসি, ৱাকভিসি, তিণভিসি, পণ্ণভিসীতি ইমাসু পঞ্চসু ভিসীসু যং কঞ্চি ভিসিং ৱা. তেনাহ ‘‘মঞ্চাদীসূ’’তিআদি. তত্থ ‘‘মঞ্চসঙ্খেপেনা’’তি ইমিনা পীঠসঙ্খেপং পটিক্খিপতি. কপ্পিযচম্মেনাতি মিগাজেড়কচম্মেন. এত্থ পন মিগচম্মে এণিমিগো, ৱাতমিগো, পসদমিগো, কুৰুঙ্গমিগো, মিগমাতুকো, ৰোহিতমিগোতি এতেসংযেৱ চম্মানি ৱট্টন্তি, অঞ্ঞেসং পন –
মক্কটো কাড়সীহো চ, সৰভো কদলীমিগো;
যে চ ৱাড়মিগা কেচি, তেসং চম্মং ন ৱট্টতীতি. (মহাৱ. অট্ঠ. ২৫৯);
তত্থ ৱাড়মিগাতি সীহব্যগ্ঘঅচ্ছতৰচ্ছা. ন কেৱলঞ্চ এতেযেৱ, যেসং পন চম্মং ৱট্টতীতি ৱুত্তং, তে ঠপেত্ৱা অৱসেসা অন্তমসো গোমহিংসসসবিড়াৰাদযোপি সব্বে ইমস্মিং অত্থে ‘‘ৱাড়মিগা’’ত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা. এতেসঞ্হি সব্বেসং চম্মং ন ৱট্টতি. তালীসপত্তন্তি সুদ্ধং তমালপত্তং, অঞ্ঞেন মিস্সং পন ৱট্টতি. তিণৱাকচোড়েসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. কিং পনেত্থ বিব্বোহনে ৱিয নিসীদিতুঞ্চ নিপজ্জিতুঞ্চ ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. ন কেৱলঞ্চেদমেৱাতি আহ ‘‘পমাণপৰিচ্ছেদোপি চেত্থ নত্থী’’তি, ‘‘এত্তকমেৱ কাতব্ব’’ন্তি ভিসিযা পমাণনিযমোপি নত্থীতি অত্থো. মঞ্চভিসিপীঠভিসিভূমত্থৰণভিসিচঙ্কমনভিসিপাদপুঞ্ছনভিসীতি এতাসং পন অনুৰূপতো সল্লক্খেত্ৱা অত্তনো ৰুচিৱসেন পমাণং কাতব্বং. অন্তো সংৱেল্লিত্ৱা বদ্ধন্তি যথা ৱেমজ্ঝং সংখিত্তং হোতি, এৱং মজ্ঝে সুট্ঠু ৱেঠেত্ৱা বদ্ধং.
যে অট্ঠ মাসাতি সম্বন্ধো. ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতা’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘ৱস্সানমাসাতি এৱং অপঞ্ঞাতা’’তি, অপ্পতিতা অপ্পসিদ্ধাতি অত্থো. ‘‘অসঞ্ঞিতা’’তিপি পাঠো, তত্থ অৱিঞ্ঞাতাতি অত্থো. অট্ঠ মাসাতি চত্তাৰো হেমন্তিকা, চত্তাৰো গিম্হিকা মাসাতি অট্ঠ মাসা. ওৱস্সকমণ্ডপেতি সাখামণ্ডপপদৰমণ্ডপানং যত্থ কত্থচি ওৱস্সকে মণ্ডপে. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. সব্বত্থাতি সব্বেসু জনপদেসু. কাকাদীনং নিবদ্ধৱাসৰুক্খমূলেতি যত্থ ধুৱনিৱাসেন কাকা ৱা কুলালা ৱা অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা কুলাৱকে কত্ৱা ৱসন্তি, তাদিসস্স কাকাদীনং নিবদ্ধৱাসস্স যস্স কস্সচি ৰুক্খস্স হেট্ঠা. যত্থ পন গোচৰপ্পসুতা সকুন্তা ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্স ৰুক্খস্স মূলে নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. ‘‘কদাচিপী’’তি ইমিনা ন কেৱলং ৱস্সিকসঙ্কেতেযেৱাতি দস্সেতি. যত্থাতি যস্মিং পদেসে. যদাতি যস্মিং কালে.
সোতি যস্সত্থায সন্থতো, সো. পকতিসন্থতেতি পকতিযাৱ সন্থতে, যং নেৱত্তনা সন্থতং, ন পৰেন সন্থৰাপিতং, তস্মিন্তি ৱুত্তং হোতি. লজ্জী হোতীতি লজ্জনসীলো হোতি, পৰিক্খাৰৱিনাসনে ভীতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতী’’তি, ইমিনা অলজ্জিং আপুচ্ছিত্ৱা গন্তুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. নিৰপেক্খোতি ‘‘আগন্ত্ৱা উদ্ধৰিস্সামী’’তি অপেক্খাৰহিতো, ইমিনা সাপেক্খো চে গচ্ছতি, অনাপত্তীতি দস্সেতি. তেনেৱ হি অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ওতাপেন্তো গচ্ছতী’’তি (পাচি. ১১৩) ৱুত্তং. অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি তং মগ্গং অতিক্কমিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো. লেড্ডুপাতূপচাৰতো বহি ঠিতত্তা ‘‘পাদুদ্ধাৰেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পঠমপাদুদ্ধাৰে দুক্কটং, দুতিযপাদুদ্ধাৰে পাচিত্তিযন্তি অত্থো.
তিকপাচিত্তিযং সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন. ইমিনাৱ নযেন তিকদুক্কটম্পি ৱেদিতব্বং. চিমিলিকাদীনং অত্থো দুতিযসিক্খাপদে দস্সিতোৱ. পাদপুঞ্ছনী (পাচি. অট্ঠ. ১১২) নাম ৰজ্জুকেহি ৱা পিলোতিকাহি ৱা পাদপুঞ্ছনত্থং কতা. ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠং. ন কেৱলং চিমিলিকাদীনিযেৱ অজ্ঝোকাসে ঠপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কটন্তি আহ ‘‘যং ৱা পনা’’তিআদি. যং কিঞ্চি দাৰুভণ্ডং, যং কিঞ্চি মত্তিকাভণ্ডন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তমসো পত্তাধাৰকম্পী’’তি ইমিনা তালৱণ্টবীজনিপত্তপানীযউড়উঙ্কপানীযসঙ্খাদীসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সেতি.
অৰঞ্ঞে (পাচি. অট্ঠ. ১১০) পণ্ণকুটীসু ৱসন্তানং সীলসম্পদায পসন্নচিত্তা মনুস্সা মঞ্চপীঠাদীনি দেন্তি ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘আৰঞ্ঞকেন পনা’’তিআদি. তত্থ অসতি অনোৱস্সকেতি পব্ভাৰাদিঅনোৱস্সকট্ঠানে অসতি. ইদঞ্চ লক্খণৱচনং ‘‘সভাগানং অভাৱে’’তি চ ইচ্ছিতব্বত্তা. আৰঞ্ঞকেন হি ভিক্খুনা তত্থ ৱসিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তেন সামন্তৱিহাৰে ভিক্খূনং পেসেত্ৱা গন্তব্বং. সভাগানং অভাৱে অনোৱস্সকে নিক্খিপিত্ৱা গন্তব্বং. অনোৱস্সকে অসতি ৰুক্খে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং.
ন কেৱলং ইদংযেৱ কত্ৱা গন্তুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘যথা ৱা’’তিআদি. যথা ৱা উপচিকাহি ন খজ্জতীতি যথা ঠপিতে উপচিকাহি সেনাসনং ন খজ্জতি, এৱং তথা পাসাণানং উপৰি ঠপনং কত্ৱাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – চতূসু (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পাসাণেসু মঞ্চং ঠপেত্ৱা মঞ্চে অৱসেসমঞ্চপীঠানি আৰোপেত্ৱা উপৰি ভিসিআদিকং ৰাসিং কত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা গমিকৱত্তং পূৰেত্ৱা গন্তব্বন্তি.
অব্ভোকাসিকেনাপি ‘‘অহং উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকো’’তি চীৱৰকুটিম্পি অকত্ৱা অসমযে অজ্ঝোকাসে পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা ন ৱট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অব্ভোকাসিকেনা’’তিআদি. সচে পন চতুগ্গুণেনপি চীৱৰেন কতকুটি অতেমেন্তং ৰক্খিতুং নেৱ সক্কোতি, সত্তাহৱদ্দলিকাদীনি ভৱন্তি, ভিক্খুনো কাযানুগতিকত্তা ৱট্টতি. ৰুক্খমূলিকস্সাপি এসেৱ নযো.
যস্মিং ৱিস্সাসগ্গাহো ৰুহতি, তস্স সন্তকং অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতীতি আহ ‘‘ৱিস্সাসিকপুগ্গলিকে’’তি. যস্মিং পন ৱিস্সাসো ন ৰুহতি, তস্স সন্তকে দুক্কটমেৱ. অমনুস্সোতি যক্খো ৱা পেতো ৱা. পলিবুদ্ধং হোতীতি উপদ্দুতং হোতি.
পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা
যং কিঞ্চি চম্মন্তি কপ্পিযাকপ্পিযং যং কিঞ্চি চম্মং. ননু ‘‘ন, ভিক্খৱে, মহাচম্মানি ধাৰেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং, যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৫৫) খন্ধকে সীহচম্মাদীনং পটিক্খেপো কতোতি আহ ‘‘সীহচম্মাদীনঞ্হী’’তিআদি. পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপোতি অত্তনো সন্তকং কত্ৱা তং তং ৱিহাৰং হৰিত্ৱা মঞ্চপীঠাদীসু অত্থৰিত্ৱা পৰিভোগেযেৱ পটিক্খেপো, সেনাসনসন্তকং কত্ৱা ভূমত্থৰণৱসেন পন পৰিভোগে নেৱত্থি দোসো. তেনাহ ‘‘সেনাসনপৰিভোগে পন অকপ্পিযচম্মং নাম নত্থী’’তি. পাৱাৰেন্তি সঞ্ছাদেন্তি সৰীৰং এতেনাতি পাৱাৰো. কোজৱোতি উদ্দলোমিএকন্তলোমিআদিকোজৱত্থৰণং. সেসন্তি ভিসি নিসীদনং তিণসন্থাৰো পণ্ণসন্থাৰোতি অৱসিট্ঠং সেনাসনং. তত্থ ভিসীতি মঞ্চকভিসি ৱা পীঠকভিসি ৱা. নিসীদনন্তি সদসং ৱেদিতব্বং. তিণসন্থাৰোতি যেসং কেসঞ্চি তিণানং সন্থাৰো. এস নযো পণ্ণসন্থাৰে. এত্থ চ ভিসি হেট্ঠা ৱুত্তত্তা পাকটা. নিসীদনং নিসীদনসিক্খাপদেনেৱ (পাচি. ৫৩১ আদযো) পাকটং. তিণসন্থাৰপণ্ণসন্থাৰানি পন লোকপসিদ্ধানিযেৱ. তেনেৱাহ ‘‘পাকটমেৱা’’তি.
নেৱ উদ্ধৰেয্য, ন উদ্ধৰাপেয্যাতি অত্তনা ৱা উদ্ধৰিত্ৱা পতিৰূপে ঠানে ন ঠপেয্য, পৰেন ৱা তথা ন কাৰেয্য. তেনাহ ‘‘যথা ঠপিত’’ন্তিআদি. তং ঠপেন্তেন চ ‘‘চতূসু পাসাণেসূ’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ অন্তোগেহে অনোৱস্সকে নিক্খিপিতব্বং. সচে পন সেনাসনং ওৱস্সতি, ছদনত্থঞ্চ তিণং ৱা ইট্ঠকা ৱা আনীতা হোন্তি. সচে উস্সহতি, ছাদেতব্বং. নো চে সক্কোতি, যো ওকাসো অনোৱস্সকো, তত্থ নিক্খিপিতব্বং. সচে সব্বম্পি ওৱস্সতি, উস্সহন্তেন অন্তোগামে উপাসকানং ঘৰে ঠপেতব্বং. সচে তেপি ‘‘সঙ্ঘিকং নাম, ভন্তে, ভাৰিযং, অগ্গিদাহাদীনং ভাযামা’’তি ন সম্পটিচ্ছন্তি, অজ্ঝোকাসে পাসাণানং উপৰি মঞ্চং ঠপেত্ৱা সেসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নিক্খিপিত্ৱা তিণেহি চ পণ্ণেহি চ পটিচ্ছাদেতব্বং. যঞ্হি তত্থ অঙ্গমত্তম্পি অৱসিস্সতি, তং অঞ্ঞেসং তত্থ আগতানং ভিক্খূনং উপকাৰং ভৱিস্সতীতি. উপচাৰন্তি সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো দ্ৱে লেড্ডুপাতা.
অযমেত্থ আপুচ্ছিতব্বানাপুচ্ছিতব্বৱিনিচ্ছযো – (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) যা তাৱ ভূমিযং দীঘসালা ৱা পণ্ণসালা ৱা হোতি, যং ৱা ৰুক্খত্থম্ভেসু কতগেহং উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততো পক্কমন্তেন আপুচ্ছিত্ৱাৱ পক্কমিতব্বং. তস্মিঞ্হি কতিপযানি দিৱসানি অজগ্গিযমানে ৱম্মিকাৱ সন্তিট্ঠন্তি. যং পন পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং সিলুচ্চযলেণং ৱা সুধালিত্তসেনাসনং ৱা, যত্থ উপচিকাসঙ্কা নত্থি, ততো পক্কমন্তস্স আপুচ্ছিত্ৱাপি অনাপুচ্ছিত্ৱাপি গন্তুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘যত্থ পনা’’তিআদি. সচে তাদিসেপি সেনাসনে একেন পস্সেন উপচিকা আৰোহন্তি, আপুচ্ছিত্ৱাৱ গন্তব্বং. আপুচ্ছনং পন ৱত্তন্তি আপুচ্ছনং গমিকৱত্তং. ইদঞ্চ ইতিকত্তব্বতাদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন ৱত্তভেদদুক্কটন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৮) দস্সনত্থং. কেচি পন ‘‘দুক্কটন্তি দস্সনত্থ’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি ৱত্তক্খন্ধকট্ঠকথায ‘‘যং পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং, যত্থ উপচিকানাৰোহন্তি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সাপি অনাপত্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩৬০) ৱুত্তত্তা. আপুচ্ছন্তেন পন ভিক্খুম্হি (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো, তস্মিং অসতি সামণেৰো, তস্মিং অসতি আৰামিকো, তস্মিম্পি অসতি যেন ৱিহাৰো কাৰাপিতো, সো ৱিহাৰসামিকো, তস্স ৱা কুলে যো কোচি আপুচ্ছিতব্বো.
‘‘উপচাৰে’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘বহি আসন্নে’’তি, ৱিহাৰস্স বহি আসন্নট্ঠানেতি অত্থো. উপট্ঠানসালায ৱাতি ভোজনসালাযং ৱা. দুক্কটমেৱাতি ৱুত্তপ্পকাৰঞ্হি দসৱিধং সেয্যং অন্তোগব্ভাদিম্হি গুত্তট্ঠানে পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স যস্মা সেয্যাপি সেনাসনম্পি উপচিকাহি পলুজ্জতি, ৱম্মিকৰাসিযেৱ হোতি, তস্মা পাচিত্তিযং ৱুত্তং. বহি পন উপট্ঠানসালাদীসু পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স সেয্যামত্তমেৱ নস্সেয্য ঠানস্স অগুত্ততায, ন সেনাসনং, তস্মা এত্থ দুক্কটং ৱুত্তং. মঞ্চপীঠং পন যস্মা ন সক্কা সহসা উপচিকাহি খাযিতুং, তস্মা তং ৱিহাৰেপি সন্থৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং. ৱিহাৰূপচাৰে পন তং ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা দিস্ৱাৱ পটিসামেন্তি.
উদ্ধৰণানি কত্ৱাতি এত্থ উদ্ধৰিত্ৱা গচ্ছন্তেন মঞ্চপীঠকৱানং সব্বং অপনেত্ৱা (পাচি. অট্ঠ. ১১৮) সংহৰিত্ৱা চীৱৰৱংসে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং. পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱসনকভিক্খুনাপি পুন মঞ্চপীঠং ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা সযিত্ৱা গচ্ছন্তেন তথেৱ কাতব্বং. অন্তোকুট্টতো সেয্যং বহিকুট্টে পঞ্ঞপেত্ৱা ৱসন্তেন গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৱ পটিসামেতব্বং. উপৰিপাসাদতো ওৰোপেত্ৱা হেট্ঠাপাসাদে ৱসন্তস্সাপি এসেৱ নযো. ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱাপি গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৱ ঠপেতব্বং. উদ্ধৰাপেত্ৱা গমনেপি এসেৱ নযো. আপুচ্ছিত্ৱা গচ্ছন্তেন পন ‘‘ভিক্খুম্হি সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ১১৬) হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ আপুচ্ছিত্ৱা গন্তব্বং.
দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘জান’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অনুট্ঠাপনীযো ‘অয’ন্তি জানন্তো’’তি অযং ৱিসেসো কুতো লব্ভতীতি আহ ‘‘তেনেৱস্সা’’তিআদি. ননু পদভাজনেপি ৱুড্ঢভাৱাদিজাননমেৱ ৱুত্তং, ন তু অনুট্ঠাপনীযভাৱন্তি অনুযোগং সন্ধাযাহ ‘‘ৱুড্ঢো হী’’তিআদি. বহূপকাৰতন্তি ‘‘ভণ্ডাগাৰিকত্তাদিবহুউপকাৰভাৱং’’. ন কেৱলং ইদমেৱাতি আহ ‘‘গুণৱিসিট্ঠতঞ্চা’’তিআদি, তেন বহূপকাৰত্তেপি গুণৱিসিট্ঠত্তাভাৱে, গুণৱিসিট্ঠত্তেপি বহূপকাৰত্তাভাৱে দাতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভণ্ডাগাৰিকস্স বহূপকাৰতং, ধম্মকথিকাদীনং গুণৱিসিট্ঠতঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১১৯-১২১) কেচি. ধুৱৱাসত্থাযাতি নিচ্চৱাসত্থায. সম্মন্নিত্ৱাতি অপলোকনেন কম্মেন সম্মন্নিত্ৱা. কামঞ্চেত্থ গিলানস্সাপি সঙ্ঘোযেৱ অনুচ্ছৱিকং সেনাসনং দেতি, গিলানো পন অপলোকেত্ৱা সঙ্ঘেন অদিন্নসেনাসনোপি ন পীড়েতব্বো অনুকম্পিতব্বোতি দস্সেতুং ৱিসুং ৱুত্তো.
সমন্তা দিযড্ঢো হত্থোতি মজ্ঝে পঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠং সন্ধায ৱুত্তং. একপস্সেন চে পহোনকদিসা দিস্সতি, ততো গহেতব্বং. পাদধোৱনপাসাণতোতি দ্ৱাৰে নিক্খিত্তপাদধোৱনপাসাণতো. নিসীদন্তস্স ৱা নিপজ্জন্তস্স ৱা পাচিত্তিযন্তি এত্থ নিসীদনমত্তেন, নিপজ্জনমত্তেনেৱ ৱা পাচিত্তিযং. পুনপ্পুনং কৰোন্তস্সাতি উট্ঠাযুট্ঠায নিসীদতো ৱা নিপজ্জতো ৱা.
সঙ্ঘিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন তিকপাচিত্তিযং ৱেদিতব্বং. তিকদুক্কটং পন পুগ্গলিকে সঙ্ঘিকসঞ্ঞিৱেমতিকঅঞ্ঞপুগ্গলিকসঞ্ঞীনং ৱসেন. ৱিহাৰস্স উপচাৰেতি তস্স বহি আসন্নপ্পদেসে.
অনুপখজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৱণ্ণনা
অনেককোট্ঠকানীতি অনেকদ্ৱাৰকোট্ঠকানি. ‘‘নিক্খমাতি ৱচনং সুত্ৱা অত্তনো ৰুচিযা চে নিক্খমতি, অনাপত্তী’’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ১২৬) ৱদন্তি.
তস্স পৰিক্খাৰনিক্কড্ঢনেতি তস্স সন্তকং যং কিঞ্চি পত্তচীৱৰপৰিস্সাৱনধম্মকৰণমঞ্চপীঠভিসিবিব্বোহনাদিভেদং অন্তমসো ৰজনছল্লিপি অত্থি, তস্স পৰিক্খাৰস্স নিক্কড্ঢনে. তঞ্চাতি দুক্কটং পৰামসতি. নিক্কড্ঢাপনেপি এসেৱ নযো. গাড়্হং বন্ধিত্ৱা ঠপিতেসু পন একাৱ আপত্তি.
ভণ্ডনকাৰককলহকাৰকমেৱ সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং লভতি. সো হি পক্খং লভিত্ৱা সঙ্ঘম্পি ভিন্দেয্য. অলজ্জিআদযো পন অত্তনো ৱসনট্ঠানতোযেৱ নিক্কড্ঢিতব্বা. সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং ন ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘সকলসঙ্ঘাৰামতোপী’’তিআদি.
নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ৱেহাসকুটিসিক্খাপদৱণ্ণনা
উপৰিৱেহাসকুটিযাতি উপৰিমতলে অসন্থতপদৰায কুটিযা. তেনাহ ‘‘উপৰি অচ্ছন্নতলাযা’’তিআদি. যা হি কাচি উপৰি অচ্ছন্নতলা দ্ৱিভূমিককুটিকা ৱা তিভূমিকাদিকুটিকা ৱা, সা ‘‘ৱেহাসকুটী’’তি ৱুচ্চতি. ইদঞ্হি ৱেহাসকুটিলক্খণং. যদি এৱং কস্মা পদভাজনে ‘‘মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অসীসঘট্টা’’তি (পাচি. ১৩১) ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পদভাজনে পনা’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতং কুটিং দস্সেতুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে অধিপ্পেতং ৱেহাসকুটিং দস্সেতুং. মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সাতি পমাণমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স. সব্বহেট্ঠিমাহি তুলাহি সীসং ন ঘট্টেতীতি অসীসঘট্টা. অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱাতি অটনিযো ৱিজ্ঝিত্ৱা. পৱেসিতপাদকন্তি পৱেসিতপাদসিখং. তস্মাতি ‘‘ভূমত্থে ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি. যস্মা আহচ্চপাদকাদীসু যথাৱুত্তো অত্থো হোতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি.
সহসাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা. অৱেহাসকুটিকাযাতি ভূমিযং কতপণ্ণসালাদীসু, তত্থ অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ পৰস্স পীড়া কাতুং. সীসঘট্টাযাতি যা সীসং ঘট্টা হোতি, তত্থাপি অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ হেট্ঠাপাসাদে অনোণতেন ৱিচৰিতুং, তস্মা অসঞ্চৰণট্ঠানত্তা পৰপীড়া ন ভৱিস্সতি. উপৰিতলং ৱা পদৰসঞ্চিতন্তি উপৰিমতলং দাৰুফলকেহি ঘনসন্থতং. কিঞ্চি গণ্হাতি ৱাতি উপৰি নাগদন্তকাদীসু লগ্গিতং চীৱৰাদিং যং কিঞ্চি গণ্হাতি ৱা. লগ্গতি ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পটিপক্খভূতা আণি পটাণি. যস্সা দিন্নায নিসীদন্তেপি পাদা ন নিপতন্তি, এৱংভূতা আণি মঞ্চপীঠানং পাদসিখাসু দিন্না হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পাদসীসান’’ন্তিআদি.
ৱেহাসকুটিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৱাৰবন্ধস্স. সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসোতি যস্স (পাচি. অট্ঠ. ১৩৫) ৱেমজ্ঝে দ্ৱাৰং হোতি, উপৰিভাগে চ উচ্চা ভিত্তি, তস্স তীসু দিসাসু সামন্তা অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসো. খুদ্দকস্স পন ৱিহাৰস্স দ্ৱীসু দিসাসু. তত্ৰাপি যং ভিত্তিং ৱিৱৰিযমানং কৱাটং আহনতি, সা অপৰিপুণ্ণূপচাৰাপি হোতি. সচে পন দ্ৱাৰস্স অধোভাগেপি লেপোকাসো অত্থি, তম্পি লিম্পিতুং ৱট্টতি. অগ্গড়ট্ঠপনাযাতি এত্থ অগ্গড়সদ্দেন তংসম্বন্ধতো দ্ৱাৰফলকসহিতং দ্ৱাৰবন্ধনং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘সকৱাটকস্সা’’তিআদি. ‘‘নিচ্চলভাৱত্থাযা’’তি ইমিনা তঞ্চ খো ঠপনং ইধ নিচ্চলভাৱেনাতি দস্সেতি. কো পনেত্থ অধিপ্পাযোতি আহ ‘‘কৱাটঞ্হী’’তিআদি. কম্পতীতি চলতি. যাৱ দ্ৱাৰকোসা অগ্গড়ট্ঠপনায পুনপ্পুনং লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱাতি অগ্গড়ট্ঠপনত্থায যাৱ দ্ৱাৰকোসা পুনপ্পুনং অত্তনা লিম্পিতব্বো ৱা, পৰেহি লেপাপেতব্বো ৱাতি অত্থো.
ননু চাযমত্থো নেৱ মাতিকাযং, ন পদভাজনে ৱুত্তো, অথ কুতো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. কিঞ্চাপীতি যদিপি. অট্ঠুপ্পত্তিযন্তি সিক্খাপদস্স নিদানে. অধিকাৰতোতি অনুৱত্তনতো. আলোকং সন্ধেতি পিধেতীতি আলোকসন্ধি. তেনাহ ‘‘আলোকসন্ধীতি ৱাতপানকৱাটকা ৱুচ্চন্তী’’তি. তত্থ ৱাতপানকৱাটকাতি ৱাতপানফলকা. অনুঞ্ঞাতপ্পদেসতো পন অঞ্ঞত্থ পুনপ্পুনং ৱিলিম্পিতুং ৱা ৱিলিম্পাপেতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘মত্তিকায কত্তব্বকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা পুন চতুত্থলেপে দিন্নে পাচিত্তিয’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৩৫) কেচি. ‘‘পুনপ্পুনং লেপদানস্স ৱুত্তপ্পমাণতো অঞ্ঞত্থ পটিক্খিত্তমত্তং ঠপেত্ৱা পাচিত্তিযস্স অৱুত্তত্তা দুক্কট’’ন্তি অপৰে.
অধিট্ঠাতব্বন্তি সংৱিধাতব্বং. অপ্পহৰিতেতি এত্থ অপ্পসদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৫২, ৩৩৬; সং. নি. ২.১৪৮) ৱিয অভাৱত্থোতি আহ ‘‘অহৰিতে’’তি. সালিৱীহিআদি (সাৰত্থ. টী. ২.৩০) পুব্বণ্ণং ‘‘পুৰক্খতং সস্সফল’’ন্তি কত্ৱা, তব্বিপৰিযাযতো মুগ্গমাসাদি অপৰণ্ণং. ৱুত্তন্তি ৱপিতং. ‘‘তস্মিং ঠত্ৱা অধিট্ঠহন্তো দুক্কটং আপজ্জতী’’তি ইমিনা যস্মিং পদেসে সমন্তা ৱুত্তপ্পমাণে পৰিচ্ছেদে পুব্বণ্ণাদীনি ন সন্তি, তত্থ ৱিহাৰো কাৰেতব্বো. যত্থ পন সন্তি, তত্থ কাৰাপেতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. তথেৱাতি মুখৱট্টিঅন্তেন. তস্মিং ঠাতব্বং পতন্তস্স ৱিহাৰস্স অপতনোকাসত্তা, তস্স ভিক্খুনো উপৰি ন পতেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথাপৰিচ্ছিন্নস্স পন ওকাসস্স অব্ভন্তৰং ৱিহাৰস্স পতন্তস্স ওকাসো হোতীতি অপ্পহৰিতেপি তস্মিং ঠত্ৱা অধিট্ঠাতুং ন লভতি. তেনাহ ‘‘তস্স অন্তো অহৰিতেপি ঠাতুং ন লভতী’’তি.
ততো চে উত্তৰীতি তিণ্ণং মগ্গানং ৱা পৰিযাযানং ৱা উপৰি চতুত্থে মগ্গে ৱা পৰিযাযে ৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মগ্গেন ছাদিযমানে’’তিআদি. তত্থ মগ্গেন ছাদিযমানেতি অপৰিক্খিপিত্ৱা উজুকমেৱ ছাদিযমানে. পৰিযাযেনাতি পৰিক্খেপেন. তত্থ মগ্গেন ছাদনং ইট্ঠকসিলাসুধাহি লব্ভতি, পৰিযাযেন ছাদনং তিণপণ্ণেহীতি আহ ‘‘ইট্ঠকসিলাসুধাহী’’তিআদি. তস্মা যথা ইচ্ছতি, তথা দ্ৱে মগ্গে ৱা দ্ৱে পৰিযাযে ৱা অধিট্ঠহিত্ৱা ততিযং মগ্গং ৱা পৰিযাযং ৱা ‘‘এৱং ছাদেহী’’তি আণাপেত্ৱা পক্কমিতব্বং. সচে ন পক্কমতি, তুণ্হীভাৱেন ঠাতব্বং. সব্বম্পি চেতং ছদনং ছদনূপৰি ৱেদিতব্বং. উপৰূপৰিছন্নো হি ৱিহাৰো চিৰং অনোৱস্সকো হোতীতি মঞ্ঞমানা এৱং ছাদেন্তি. তিণমুট্ঠিগণনাযাতি তিণকৰড়গণনায.
তিকপাচিত্তিযন্তি অতিৰেকদ্ৱত্তিপৰিযাযে অতিৰেকসঞ্ঞিৱেমতিকঊনকসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. সেতৱণ্ণাদিকৰণেতি সেতৱণ্ণকাড়ৱণ্ণগেৰুকপৰিকম্মমালাকম্মলতাকম্মমকৰদন্তকপঞ্চপটিকানং কৰণে. লেণগুহাতিণকুটিকাদীসূতি এত্থ লেণন্তি দ্ৱাৰবদ্ধং. গুহাতি কেৱলা পব্বতগুহা. তিণকুটিকা পাকটা এৱ.
মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সপ্পাণকসিক্খাপদৱণ্ণনা
একস্মিং ঘটে একাৱ আপত্তীতি একস্মিং উদকঘটে একাৱ আপত্তি. এস নযো সব্বভাজনেসু. ৱিচ্ছিন্দন্তস্সাতি ধাৰং ৱিচ্ছিন্দন্তস্স. একেকং পক্খিপন্তস্সাতি একেকং তিণং ৱা পণ্ণং ৱা মত্তিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা কট্ঠগোমযাদিং পক্খিপন্তস্স. পৰিযাদানন্তি খযং.
‘‘পদীপে (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৪০) পতিত্ৱা পটঙ্গাদিপাণকা মৰিস্সন্তী’’তি জানন্তস্সাপি কুসলচিত্তেন পদীপুজ্জলনং ৱিয ‘‘সিঞ্চনেন পাণকা মৰিস্সন্তী’’তি পুব্বভাগে জানন্তস্সাপি ‘‘ইদং জলং সিঞ্চামী’’তি সিঞ্চন্তস্স ৱধকচিত্তং ন হোতীতি আহ ‘‘ৱিনা ৱধকচেতনাযা’’তিআদি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জ’’ন্তি ইদম্পি সমত্থিতং হোতি. তিচিত্তন্তি কুসলাকুসলাব্যাকতৱসেন তিচিত্তং. তথা হি পণ্ণত্তিং মদ্দিত্ৱা সিঞ্চন্তস্স ৱা সিঞ্চাপেন্তস্স ৱা অকুসলচিত্তেন হোতি, ‘‘আসনং ধোৱিস্সামী’’তি চিত্তেন ধোৱনত্থং সিঞ্চন্তস্স ৱা সিঞ্চাপেন্তস্স ৱা কুসলচিত্তেন হোতি, পণ্ণত্তিং অজানতা অৰহতা সিঞ্চনাদিকৰণে অব্যাকতচিত্তেন হোতীতি কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তৱসেন তিচিত্তং হোতি.
সপ্পাণকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভূতগামৱগ্গো দুতিযো.
৩. ওৱাদৱগ্গো
১. ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্সাতি ‘‘সীলৱা হোতী’’তিআদীহি (পাচি. ১৪৭) অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স. অনুঞ্ঞাতাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স নিদানে অনুঞ্ঞাতা. ‘‘ৱস্সসতূপসম্পন্নাযা’’তিআদি ৱক্খমানঅট্ঠগৰুধম্মদস্সনং. তত্থ সামীচিকম্মন্তি মগ্গসম্পদানবীজনপানীযাপুচ্ছনাদিকং অনুচ্ছৱিকং ৱত্তং. আদিসদ্দেন –
‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৱাসে ৱস্সং ৱসিতব্বং, অন্ৱদ্ধমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৱে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা উপোসথপুচ্ছকঞ্চ ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ, ৱস্সংৱুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৱাৰেতব্বং দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চৰিতব্বং, দ্ৱে ৱস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পৰিযেসিতব্বা, ন ভিক্খুনিযা কেনচি পৰিযাযেন ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পৰিভাসিতব্বো, অজ্জতগ্গে ওৱটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৱচনপথো, অনোৱটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৱচনপথো’’তি (চূড়ৱ. ৪০৩; অ. নি. ৮.৫১) –
ইমে সত্ত ধম্মে সঙ্গণ্হাতি. গৰুধম্মেতি গৰুকে ধম্মে. তে হি গাৰৱং কত্ৱা ভিক্খুনীহি সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা ‘‘গৰুধম্মা’’তি ৱুচ্চন্তি.
অঞ্ঞেন ৱা ধম্মেনাতি ঠপেত্ৱা অট্ঠ গৰুধম্মে অঞ্ঞেন যেন কেনচি ধম্মেন. ভিক্খুনীসু উপসম্পন্নমত্তং ৱা ওৱদতোতি ভিক্খুনীসু উপসম্পন্নমত্তং গৰুধম্মেন ওৱদতো ৱা. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায যথাৱত্থুকমেৱ. ‘‘অধম্মকম্মে’’তিআদীসু ভিক্খুনোৱাদসম্মুতিকম্মং ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সম্মতস্সাপী’’তিআদি. ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তিকপাচিত্তিযন্তি ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো ৱগ্গসঞ্ঞিৱেমতিকসমগ্গসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তথা ৱেমতিকস্স চাতি অধম্মকম্মে ৱেমতিকস্স চ ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তিকপাচিত্তিযন্তি অত্থো. এস নযো ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি এত্থাপি. যথা চ ৱগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো নৱ পাচিত্তিযানি, এৱং অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞিনো সমগ্গে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ওৱদতো তস্মিং সঙ্ঘে ৱগ্গসঞ্ঞিৱেমতিকসমগ্গসঞ্ঞীনং ৱসেন তিকপাচিত্তিযং, তথা ৱেমতিকস্স চ ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি নৱ পাচিত্তিযানি. তেনাহ ‘‘সমগ্গেপি ভিক্খুনিসঙ্ঘে নৱা’’তিআদি. ধম্মকম্মে পন অধম্মকম্মসঞ্ঞিনো ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ওৱদতো তিকদুক্কটং, তথা ৱেমতিকস্স, ধম্মকম্মসঞ্ঞিনো চাতি নৱ দুক্কটানি. সমগ্গং পন ভিক্খুনিসঙ্ঘং ওৱদতো অট্ঠাতি সত্তৰস দুক্কটানি. তেনাহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. অঞ্ঞং ধম্মন্তি অঞ্ঞং সুত্তন্তং ৱা অভিধম্মং ৱা. ‘‘সমগ্গাম্হায্যা’’তি ৱচনেন হি ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি. তস্মা ঠপেত্ৱা ওৱাদং অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটং. ওৱাদঞ্চ অনিয্যাতেত্ৱাতি ‘‘এসো ভগিনি ওৱাদো’’তি অৱত্ৱা. পৰিপুচ্ছং দেতীতি তস্সাযেৱ পগুণায গৰুধম্মপাড়িযা অত্থং ভণতি. ওসাৰেহীতি উচ্চাৰেহি, কথেহীতি অত্থো. ওসাৰেতীতি অট্ঠগৰুধম্মপাড়িং ৱদতি. পঞ্হং পুট্ঠোতি গৰুধম্মনিস্সিতং ৱা খন্ধাদিনিস্সিতং ৱা পঞ্হং ভিক্খুনিযা পুট্ঠো.
ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা
একতোউপসম্পন্নন্তি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নমত্তং. ইতো পৰম্পি চ যত্থ যত্থ ‘‘একতোউপসম্পন্ন’’ন্তি ৱুচ্চতি, সব্বত্থ অযমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা
সংৱাসাযাতি উপোসথাদিঅত্থং. ইতৰন্তি উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্নং.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা
তণ্হাদিট্ঠীহি আমসিতব্বতো আমিসং, চীৱৰাদি, আমিসমেৱ হেতু আমিসহেতু. তেনাহ ‘‘চীৱৰাদীনং অঞ্ঞতৰহেতূ’’তি. আদিসদ্দেন পিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযসক্কাৰগৰুকাৰমাননৱন্দনপূজনানং গহণং. অৱণ্ণকামতাযাতি অযসকামতাযেৱ.
ধম্মকম্মেতিআদীসু ভিক্খুনোৱাদসম্মুতিকম্মং ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ তিকপাচিত্তিযন্তি ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞিৱেমতিকঅধম্মকম্মসঞ্ঞীনং ৱসেন তীণি পাচিত্তিযানি. তথেৱ অধম্মকম্মে তিকদুক্কটং ৱেদিতব্বং. অসম্মতন্তি সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ভাৰং কত্ৱা ঠপিতং উপসম্পন্নং. ননু ওৱাদসম্মুতি উপসম্পন্নস্সেৱ দীযতি, ন সামণেৰস্সাতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ঠপিতো পন বহুস্সুতো সামণেৰো ‘‘অসম্মতো’’তি ৱেদিতব্বো. পকতিযা চীৱৰাদিহেতু ওৱদন্তং পন এৱং ভণন্তস্সাতি পকতিযা চীৱৰাদিহেতু ওৱদন্তং ‘‘এস চীৱৰাদিহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায এৱং ভণন্তস্স. ‘‘ন চীৱৰাদিহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায পন এৱং ভণন্তস্স দুক্কটং. অনামিসন্তৰতাতি আমিসচিত্তাভাৱো, ‘‘আমিসহেতু ওৱদিস্সামী’’তি এৱং পৱত্তঅজ্ঝাসযাভাৱোতি অত্থো. চিত্তপৰিযাযো হেত্থ অন্তৰসদ্দো ‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা’’তিআদীসু (উদা. ২০) ৱিয.
আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰদানসিক্খাপদৱণ্ণনা
পঞ্চমসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
চীৱৰদানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদৱণ্ণনা
সূচিং পৱেসেত্ৱা পৱেসেত্ৱা নীহৰণেতি আৰাপথে আৰাপথে পাচিত্তিযং. ‘‘সিব্বিস্সামী’’তি পন ৱিচাৰেন্তস্স, ছিন্দন্তস্সাপি দুক্কটং. সতক্খত্তুম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা সকিং নীহৰন্তস্সাতি সকলসূচিং অনীহৰন্তো দীঘসুত্তপ্পৱেসনত্থং সতক্খত্তুম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা সকিং নীহৰন্তস্স. ‘‘সিব্বা’’তি ৱুত্তোতি সকিং ‘‘চীৱৰং সিব্বা’’তি ৱুত্তো. নিট্ঠাপেতীতি সব্বং সূচিকম্মং পৰিযোসাপেতি. তস্স আৰাপথে আৰাপথে পাচিত্তিযন্তি আণত্তস্স সূচিং পৱেসেত্ৱা পৱেসেত্ৱা নীহৰণে একমেকং পাচিত্তিযং.
উদাযিত্থেৰন্তি লাড়ুদাযিত্থেৰং. ৱুত্তলক্খণং সিব্বনং ৱা সিব্বাপনং ৱাতি ‘‘সূচিং পৱেসেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তলক্খণং সিব্বনং ৱা সিব্বাপনং ৱা.
চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সংৱিধানসিক্খাপদৱণ্ণনা
সংৱিদহিত্ৱাতি ‘‘এহি, অসুকগামং গচ্ছামা’’তি ৱা ‘‘স্ৱে অহং গচ্ছামি, ত্ৱম্পি আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱা ৱত্ৱা. তঞ্চ খো সংৱিদহনং অত্থতো সঙ্কেতকম্মন্তি আহ ‘‘গমনকালে সঙ্কেতং কত্ৱাতি অত্থো’’তি. অকপ্পিযভূমিযং সংৱিদহন্তস্সাতি অন্তোগামে, ভিক্খুনিউপস্সযদ্ৱাৰে, ৰথিকায, অঞ্ঞেসু ৱা চতুক্কসিঙ্ঘাটকহত্থিসালাদীসু ঠত্ৱা সংৱিদহন্তস্স. তেনাহ ‘‘তত্থ ঠপেত্ৱা’’তিআদি. আসন্নস্সাপীতি অচ্চাসন্নস্সাপি, ৰতনমত্তন্তৰস্সাপীতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞস্স গামস্সাতি যতো নিক্খমতি, ততো অঞ্ঞস্স গামস্স. তং ওক্কমন্তস্সাতি তং অন্তৰগামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্স. সচে দূৰং গন্তুকামো হোতি, গামূপচাৰগণনায ওক্কমন্তে ওক্কমন্তে পুৰিমনযেনেৱ আপত্তি. তেনাহ ‘‘ইতি গামূপচাৰোক্কমনগণনায পাচিত্তিযানী’’তি. তস্স তস্স পন গামস্স অতিক্কমনে অনাপত্তি. গামে অসতীতি অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গামে অসতি. তস্মিং পন গামে সতি গামন্তৰগণনাযেৱ পাচিত্তিযানি. অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযন্তি অদ্ধযোজনে অদ্ধযোজনে পাচিত্তিযং, একমেকং অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স ‘‘ইদানি অতিক্কমিস্সামী’’তি পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ইমস্মিঞ্হি নযে অতিক্কমনে আপত্তি, ওক্কমনে অনাপত্তি.
ৱিসঙ্কেতেনাতি (পাচি. অট্ঠ. ১৮৫) এত্থ ‘‘পুৰেভত্তং গমিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পচ্ছাভত্তং গচ্ছন্তি, ‘‘অজ্জ ৱা গমিস্সামা’’তি স্ৱে গচ্ছন্তি, এৱং কালৱিসঙ্কেতেযেৱ অনাপত্তি. দ্ৱাৰৱিসঙ্কেতে, পন মগ্গৱিসঙ্কেতে, ৱা সতিপি আপত্তিযেৱ. আপদাসূতি ৰট্ঠভেদে চক্কসমাৰুড়্হা জানপদা পৰিযাযন্তি, এৱৰূপাসু আপদাসু অনাপত্তি. চক্কসমাৰুড়্হাতি চ ইৰিযাপথচক্কং ৱা সকটচক্কং ৱা সমাৰুড়্হাতি অত্থো. মাতুগামসিক্খাপদেনাতি (পাচি. ৪১৩ আদযো) সপ্পাণকৱগ্গে সত্তমসিক্খাপদেন.
সংৱিধানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
কীড়াপুৰেক্খাৰোতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কীড়াপুৰেক্খাৰো. তথেৱাতি কীড়াৱসেনেৱ. অগামকতীৰপস্সেনাতি অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গামানং অভাৱতো অগামকতীৰপস্সেন. পাড়িযং ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৱা অধোগামিনিং ৱা’’তি (পাচি. ১৮৬) ৱচনতো পন ৱাপিসমুদ্দাদীসু কীড়াপুৰেক্খাৰতাযপি গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. তেনাহ ‘‘সমুদ্দে পন যথাসুখং গন্তুং ৱট্টতী’’তি. ৱিসঙ্কেতেনাতি ইধাপি কালৱিসঙ্কেতেনেৱ অনাপত্তি, তিত্থৱিসঙ্কেতেন, পন নাৱাৱিসঙ্কেতেন ৱা গচ্ছন্তস্স আপত্তিযেৱ.
সেসন্তি সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহি অৱসেসং, কেচি পন ‘‘কীড়াপুৰেক্খাৰো ‘সংৱিদহিত্ৱা’তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.১৮৮) ৱচনতো ইমং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৱজ্জং, তস্মা সেসং নাম ঠপেত্ৱা ‘পণ্ণত্তিৱজ্জং তিচিত্ত’ন্তি ইদং দ্ৱযং অৱসেস’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কীড়াপুৰেক্খাৰতায হি অভিৰুহিত্ৱাপি গামন্তৰোক্কমনে, অদ্ধযোজনাতিক্কমে ৱা সংৱেগং পটিলভিত্ৱা অৰহত্তং ৱা সচ্ছিকৰেয্য, নিদ্দং ৱা ওক্কমেয্য, কম্মট্ঠানং ৱা মনসি কৰোন্তো গচ্ছেয্য, কুতো চস্স অকুসলচিত্তসমঙ্গিতা, যেনিদং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং, লোকৱজ্জঞ্চ সিযাতি.
নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
পৰিপাচিতন্তি পৰিপাকমাপাদিতং, যথা লভতি, তথা কত্ৱা ঠপিতন্তি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘নেৱ তস্সা’’তিআদি তস্সাতি যো পৰিভুঞ্জেয্য, তস্স ভিক্খুনো. ভিক্খুস্স গুণং পকাসেত্ৱাতি ‘‘অয্যো ভাণকো, অয্যো বহুস্সুতো’’তিআদিনা (পাচি. ১৯৫) গুণং পকাসেত্ৱা. পিণ্ডপাতন্তি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং. কম্মসাধনোযং সমাৰম্ভসদ্দোতি আহ ‘‘সমাৰদ্ধ’’ন্তি. পটিযাদিতস্সাতি সম্পাদিতস্স. যস্মা ঞাতকপ্পৱাৰিতেহি ভিক্খুস্স অত্থায অসমাৰদ্ধোপি পিণ্ডপাতো অত্থতো সমাৰদ্ধোৱ হোতি যথাসুখং হৰাপেতব্বতো, তস্মা ‘‘ঞাতকপ্পৱাৰিতানং ৱা সন্তক’’ন্তি ৱুত্তং.