৫. অচেলকৱগ্গো
১. অচেলকসিক্খাপদৱণ্ণনা
অচেলকস্সাতি যস্স কস্সচি পব্বজ্জাসমাপন্নস্স নগ্গস্স. পৰিব্বাজকস্সাতি ঠপেত্ৱা ভিক্খুঞ্চ সামণেৰঞ্চ অৱসেসস্স যস্স কস্সচি পব্বজ্জাসমাপন্নস্স. পৰিব্বাজিকাযাতি ঠপেত্ৱা ভিক্খুনিং, সিক্খমানং, সামণেৰিঞ্চ অৱসেসায যায কাযচি পব্বজ্জাসমাপন্নায. এতে চ সব্বে অঞ্ঞতিত্থিযা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘এতেসং অচেলকাদীনং অঞ্ঞতিত্থিযান’’ন্তি.
তেসন্তি অঞ্ঞতিত্থিযানং. ভাজনং নিক্খিপিত্ৱাতি আমিসভৰিতং ভাজনং নিক্খিপিত্ৱা. বাহিৰালেপন্তি তেলাদিং.
অচেলকাদযো যস্মা, তিত্থিযাৱ মতা ইধ;
তস্মা তিত্থিযনামেন, তিকচ্ছেদো কতো তযো.
অতিত্থিযস্স নগ্গস্স, তথা তিত্থিযলিঙ্গিনো;
গহট্ঠস্সাপি ভিক্খুস্স, কপ্পতীতি ৱিনিচ্ছযো.
অতিত্থিযস্স চিত্তেন, তিত্থিযস্স চ লিঙ্গিনো;
সোতাপন্নাদিনো দাতুং, কপ্পতীতীধ নো মতি.
অচেলকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উয্যোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
গামং ৱা নিগমং ৱাতি এত্থ নগৰম্পি গামগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি দট্ঠব্বং. পৱিসিস্সামাতি এত্থ গহেত্ৱা ‘‘গন্ত্ৱা’’তি পাঠসেসো, অসমন্নাহাৰো ৱা তস্সা ইত্থিযা তস্মিং গামে সন্নিহিতভাৱং অজানন্তো ৱা ‘‘এহাৱুসো, গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসিস্সামা’’তি ভিক্খুং গহেত্ৱা গন্ত্ৱাতি অত্থো. যং কিঞ্চি আমিসন্তি যাগুআদিকং যং কিঞ্চি আমিসং. উয্যোজেয্যাতি অত্তনো কীড়ানুৰূপং ইত্থিং দিস্ৱা উয্যোজেয্য পহিণেয্য. তেনাহ ‘‘মাতুগামেন সদ্ধি’’ন্তিআদি. আদিসদ্দেন ৱুত্তাৱসেসং কাযৱচীদ্ৱাৰৱীতিক্কমং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘গচ্ছা’’তিআদীনি ৱত্ৱাতি ‘‘গচ্ছাৱুসো, ন মে তযা সদ্ধিং কথা ৱা নিসজ্জা ৱা ফাসু হোতি, এককস্স মে কথা ৱা নিসজ্জা ৱা ফাসু হোতী’’তি (পাচি. ২৭৫) ৱত্ৱা. এতং অনাচাৰমেৱাতি এতং যথাৱুত্তং হসনাদিঅনাচাৰমেৱ. ন অঞ্ঞং পতিৰূপং কাৰণন্তি ঠপেত্ৱা ৱুত্তপ্পকাৰং অনাচাৰং উভিন্নং একতো ন যাপনাদিং অঞ্ঞং পতিৰূপকাৰণং পচ্চযং কৰিত্ৱা ন হোতীতি অত্থো. অস্সাতি উয্যোজকস্স. সোতি যো উয্যোজিতো, সো.
অনুপসম্পন্নেতি সামণেৰে. সোৱ ইধ অনুপসম্পন্নোতি অধিপ্পেতোতি ৱদন্তি. উভিন্নম্পীতি উপসম্পন্নস্স ৱা অনুপসম্পন্নস্স ৱাতি দ্ৱিন্নম্পি. কলিসাসনাৰোপনেতি (পাচি. অট্ঠ. ২৭৭) কলীতি কোধো, তস্স সাসনং আণং কলিসাসনং, তস্সাৰোপনেতি অত্থো, ‘‘অপ্পেৱ নাম ইমিনাপি উব্বাড়্হো পক্কমেয্যা’’তি কোধৱসেন ঠাননিসজ্জাদীসু দোসং দস্সেত্ৱা ‘‘পস্সথ ভো ইমস্স ঠানং নিসজ্জং আলোকিতং ৱিলোকিতং, খাণু ৱিয তিট্ঠতি, সুনখো ৱিয নিসীদতি, মক্কটো ৱিয ইতো চিতো চ ৱিলোকেতী’’তি এৱং অমনাপৱচনস্স ভণনেতি ৱুত্তং হোতি. সুদ্ধচিত্তেন পনেৱং ভণনে দোসো নত্থি. এৱমাদীহীতি এত্থ আদিসদ্দেন ‘‘মহগ্ঘং ভণ্ডং পস্সিত্ৱা লোভধম্মং উপ্পাদেস্সতী’’তি উয্যোজেতি, ‘‘মাতুগামং পস্সিত্ৱা অনভিৰতিং উপ্পাদেস্সতী’’তি উয্যোজেতি, ‘‘গিলানস্স ৱা ওহিয্যকস্স ৱা ৱিহাৰপালস্স ৱা যাগুং ৱা ভত্তং ৱা খাদনীযং ৱা নীহৰা’’তি উয্যোজেতি, ‘‘ন অনাচাৰং আচৰিতুকামো সতি কৰণীযে উয্যোজেতী’’তি (পাচি. ২৭৮) এতেসং গহণং.
উয্যোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘সভোজনে’’তি বাহিৰত্থসমাসোযং, উভসদ্দে উকাৰস্স চ লোপোতি আহ ‘‘সহ উভোহি জনেহী’’তিআদি. তত্থ উভোহি জনেহীতি জাযা চ পতি চাতি উভোহি জনেহি. ভুঞ্জিতব্বন্তি ৱা ভোজনং, ইত্থী চ পুৰিসো চ, তেন সহ ৱত্ততীতি সভোজনন্তি আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি. ৰাগপৰিযুট্ঠিতস্সাতি মেথুনাধিপ্পাযস্স. সযনিঘৰন্তি সযনীযঘৰং, ৱাসগেহন্তি অত্থো. মহল্লকস্সাতি মহল্লকস্স সযনিঘৰস্স. পিট্ঠসঙ্ঘাটতোতি দ্ৱাৰবাহতো খুদ্দকস্স ৱাতি যথা তথা ৱা কতস্স খুদ্দকস্স সযনিঘৰস্স. ৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা নিসীদেয্যাতি পিট্ঠিৱংসং অতিক্কমিত্ৱা নিসীদেয্য. খুদ্দকং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.২৮০) নাম সযনিঘৰং ৱিত্থাৰতো পঞ্চহত্থপ্পমাণং হোতি, তস্স চ মজ্ঝিমট্ঠানং পিট্ঠসঙ্ঘাটতো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণমেৱ হোতি, তস্মা তাদিসে সযনিঘৰে পিট্ঠসঙ্ঘাটতো হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা নিসিন্নো পিট্ঠিৱংসং অতিক্কমিত্ৱা নিসিন্নো নাম হোতি. এৱং নিসিন্নো চ ৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা নিসিন্নো নাম হোতি. তেন ৱুত্তং পাড়িযং ‘‘পিট্ঠিৱংসং অতিক্কমিত্ৱা নিসীদতী’’তি (পাচি. ২৮১). সচিত্তকঞ্চেত্থ অনুপৱিসিত্ৱা নিসীদনচিত্তেন দট্ঠব্বং.
সভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৫. ৰহোপটিচ্ছন্নৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
চতুত্থপঞ্চমসিক্খাপদে যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং অনিযতদ্ৱযে ৱুত্তমেৱাতি আহ ‘‘সেসো কথানযো অনিযতদ্ৱযে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো’’তি.
ৰহোপটিচ্ছন্নৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. চাৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
অন্তোউপচাৰসীমায দস্সনূপচাৰে ভিক্খুং দিস্ৱাতি যত্থ ঠিতস্স কুলানি পযিৰুপাসনচিত্তং উপ্পন্নং, ততো পট্ঠায গচ্ছন্তো অন্তোউপচাৰসীমায দস্সনূপচাৰে ভিক্খুং পস্সে ৱা অভিমুখে ৱা দিস্ৱা. পকতিৱচনেনাতি যং দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে ঠিতেন সোতুং সক্কা, তাদিসেন ৱচনেন, ইতো চিতো চ পৰিযেসিত্ৱা আৰোচনকিচ্চং পন নত্থি. যো হি এৱং পৰিযেসিতব্বো, সো অসন্তোযেৱ. তেনাহ ‘‘তাদিস’’ন্তিআদি. অনাপুচ্ছিত্ৱাতি অনাৰোচেত্ৱা.
অন্তৰাৰামভিক্খুনুপস্সযতিত্থিযসেয্যপটিক্কমনভত্তিযঘৰানীতি এত্থ অন্তৰাৰামন্তি অন্তোগামে ৱিহাৰো. পটিক্কমনন্তি আসনসালা. ভত্তিযঘৰন্তি নিমন্তিতঘৰং ৱা সলাকভত্তাদিদাযকানং ৱা ঘৰং. আপদাসূতি জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেসু. কিৰিযাকিৰিযন্তি এত্থ কুলেসু চাৰিত্তাপজ্জনং কিৰিযং, অনাপুচ্ছনং অকিৰিযন্তি ৱেদিতব্বং.
চাৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহানামসিক্খাপদৱণ্ণনা
সব্বঞ্চেতং ৱত্থুৱসেন ৱুত্তন্তি ‘‘অগিলানেন ভিক্খুনা চতুমাসপচ্চযপৱাৰণা সাদিতব্বা অঞ্ঞত্ৰ পুনপৱাৰণায অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণাযা’’তি (পাচি. ৩০৬) এতং সব্বং সিক্খাপদনিদানসঙ্খাতস্স ৱত্থুনো ৱসেন ৱুত্তং. তত্থ হি মহানামেন সক্কেন ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চতুমাসং ভেসজ্জেন পৱাৰেতু’’ন্তিআদিনা (পাচি. ৩০৩) উস্সন্নুস্সন্নেন চ ভেসজ্জেন চতুমাসং পুন নিচ্চং পৱাৰণা কতা, তস্মা ভগৱতা তস্স ৱসেন এৱং ৱুত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞত্ৰ পুনপৱাৰণাযাতি যদি পুনপৱাৰণা অত্থি, তং ঠপেত্ৱা. অঞ্ঞত্ৰ নিচ্চপৱাৰণাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. যদি পন তাপি অত্থি, সাদিতব্বাৱাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযং পনেত্থ অত্থো’’তিআদি. তত্থাতি তিস্সং পৱাৰণাযং. ভেসজ্জেহি ৱা পৰিচ্ছেদো কতো হোতীতি ‘‘সপ্পি তেল’’ন্তি এৱমাদিনা নামৱসেন ৱা ‘‘পত্থেন নাড়িযা আড়্হকেনা’’তিআদিনা পৰিমাণৱসেন ৱা ‘‘এত্তকানি ৱা ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেতব্বানী’’তি ভেসজ্জেহি পৰিচ্ছেদো কতো হোতি. নভেসজ্জকৰণীযেতি মিস্সকভত্তেনাপি চে যাপেতুং সক্কোতি, নভেসজ্জকৰণীযং নাম হোতি. অঞ্ঞং ভেসজ্জন্তি সপ্পিনা পৱাৰিতো তেলং, আড়্হকেন পৱাৰিতো দোণং.
যথাভূতং আচিক্খিত্ৱাতি ‘‘ইমেহি তযা ভেসজ্জেহি পৱাৰিতম্হা, অম্হাকঞ্চ ইমিনা চ ইমিনা চ ভেসজ্জেন অত্থো, যাসু তযা ৰত্তীসু পৱাৰিতম্হা, তা ৰত্তিযো ৱীতিৱত্তা, অম্হাকঞ্চ ভেসজ্জেন অত্থো’’তি যথাভূতং আৰোচেত্ৱা. এৱঞ্চ ৱিঞ্ঞাপেতুং গিলানোৱ লভতি, ন ইতৰো.
মহানামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদৱণ্ণনা
চতুৰঙ্গিনিন্তি হত্থিঅস্সৰথপত্তীতি চত্তাৰি অঙ্গানি এতিস্সাতি চতুৰঙ্গিনী, তং চতুৰঙ্গিনিং. ‘‘দ্ৱাদসপুৰিসো হত্থী, তিপুৰিসো অস্সো, চতুপুৰিসো ৰথো, চত্তাৰো পুৰিসা সৰহত্থা পত্তী’’তি (পাচি. ৩১৪) অযং পচ্ছিমকোটিযা চতুৰঙ্গসমন্নাগতা সেনা নাম, ঈদিসং সেনন্তি অত্থো. তং পন ৱিজহিত্ৱাতি কেনচি অন্তৰিতা ৱা নিন্নং ওৰুড়্হা ৱা ন দিস্সতি, ইধ ঠত্ৱান সক্কা দট্ঠুন্তি তং দস্সনূপচাৰং ৱিজহিত্ৱা অঞ্ঞং ঠানং গন্ত্ৱা.
সেনাদস্সনৱত্থুস্মিন্তি সেনং দস্সনায গমনৱত্থুস্মিং. অযমেৱ ৱা পাঠো. হত্থিআদীসু একমেকন্তি হত্থিআদীসু চতূসু অঙ্গেসু একমেকং, অন্তমসো একপুৰিসাৰুড়্হহত্থিম্পি একম্পি সৰহত্থং পুৰিসন্তি অত্থো. অনুয্যুত্তা নাম ৰাজা উয্যানং ৱা নদিং ৱা গচ্ছতি, এৱং অনুয্যুত্তা হোতি. তথাৰূপপ্পচ্চযেতি ‘‘মাতুলো সেনায গিলানো হোতী’’তিআদিকে (পাচি. ৩১২) অনুৰূপকাৰণে সতি. আপদাসূতি জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেসু ‘‘এত্থ গতো মুচ্চিস্সামী’’তি গচ্ছতো অনাপত্তি.
উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সেনাৱাসসিক্খাপদৱণ্ণনা
পটিসেনাৰুদ্ধাযাতি যথা সঞ্চাৰো ছিজ্জতি, এৱং পটিসেনায ৰুদ্ধায সেনায. কেনচি পলিবুদ্ধস্সাতি ৱেৰিকেন ৱা ইস্সৰেন ৱা কেনচি ৰুদ্ধস্স.
সেনাৱাসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. উয্যোধিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
সম্পহাৰট্ঠানস্সাতি যুদ্ধভূমিযা. বলস্স অগ্গং জানন্তীতি ‘‘এত্তকা হত্থী, এত্তকা অস্সা, এত্তকা ৰথা, এত্তকা পত্তী’’তি (পাচি. ৩২৪) বলস্স কোট্ঠাসং জানন্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰগ্গেনা’’তিআদীসু (চূড়ৱ. ৩১৮) ৱিয কোট্ঠাসত্থো হেত্থ অগ্গসদ্দো. তেনাহ ‘‘বলগণনট্ঠানন্তি অত্থো’’তি. সেনায ৱিযূহন্তি ‘‘ইতো হত্থী হোন্তু, ইতো অস্সা হোন্তু, ইতো ৰথা হোন্তু, ইতো পত্তী হোন্তূ’’তি (পাচি. ৩২৪) সেনায ঠপনং, ৰাসিং কত্ৱা ঠপনন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘সেনাসন্নিৱেসস্সেতং নাম’’ন্তি. দ্ৱাদসপুৰিসো হত্থীতি চত্তাৰো আৰোহকা, একেকপাদৰক্খকা দ্ৱে দ্ৱেতি এৱং দ্ৱাদসপুৰিসো হত্থী. তিপুৰিসো অস্সোতি একো আৰোহকো, দ্ৱে পাদৰক্খকাতি এৱং তিপুৰিসো অস্সো. চতুপুৰিসো ৰথোতি একো সাৰথি, একো যোধো, দ্ৱে আণিৰক্খকাতি এৱং চতুপুৰিসো ৰথোতি.
উয্যোধিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অচেলকৱগ্গো পঞ্চমো.