৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৱণ্ণনা
২৪৬. পচ্চযুপ্পন্নস্সাতি পচ্চযুপ্পন্নভাৱিনো. ৱিসুং ঠিতস্সাতি ভৱেন অসঙ্গহিতস্স. সপ্পদেসমেৱ গহিতং ইধ ৱেদনাদিক্খন্ধত্তযস্সেৱ অধিপ্পেতত্তা নিৰুড়্হত্তা চ. পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৱা পচ্চযভূতংযেৱ নামং গহিতং, অৱিগতপচ্চযনিযমাভাৱো ৱিয ভৱে উপাদানস্স অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযনিযমাভাৱোতি যোজনা. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন.
অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযোতি অযমত্থো ইধাধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ…পে… অধিপ্পেতো সিযা’’তি আহ. তথা চ ৱদন্তি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চেত্থ ন পট্ঠানে আগতঅঞ্ঞমঞ্ঞৱসেন গহেতব্ব’’ন্তি. চক্খাযতনুপচযাদীনন্তি উপৰূপৰি চিতানি ৱিয উপ্পন্নচক্খাযতনাদীনি, চক্খাযতনাদীনং ৱা উপত্থম্ভকানি চক্খাযতনুপচযাদীনি.
অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্খাৰাদিমূলকনযমাতিকাৱণ্ণনা
২৪৭. যদিপি সামঞ্ঞতো গতৱিসেসো, তথাপি সামঞ্ঞগ্গহণেন নযগতো ৱিসেসো সৰূপতো দস্সিতো হোতীতি ‘‘নামপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ৱত্ৱাপি নামৱিসেসানং তস্সা পচ্চযভাৱো দস্সেতব্বোতি আহ ‘‘নামৱিসেসানং…পে… ৱুত্তা’’তি. ‘‘যদেৱ পন নাম’’ন্তিআদি কস্মা ৱুত্তং, ননু নামগ্গহণেন অগ্গহিতোপি জাতিআদি ভৱগ্গহণেন গহিতোতি দস্সিতোৱাযমত্থোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৱগ্গহণেন চা’’তিআদি. ইধাপীতি ‘‘ভৱপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ইধাপি. ন সিযাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ৱুত্তং ন সিযা. তস্মাতি যস্মা সামঞ্ঞচোদিতং ৱিসেসচোদিতমেৱ ন হোতি, তস্মা. সোতি ভৱো. তেনাতি সভাৱাসভাৱধম্মসঙ্গহণেন.
উপাদানস্সপি ভৱেকদেসত্তা ৱুত্তং ‘‘উপাদানপচ্চযা…পে… অগ্গহিতে’’তি. ‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’’তি ইদং ৱচনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৱসদ্দো…পে… ৱুচ্চমানো’’তি. ‘‘নামপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৱা পচ্চযস্স গহণতো অৱিজ্জাৱিনিমুত্তা এৱ চত্তাৰো খন্ধা নামসদ্দেন ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ন নামসদ্দো নিৰৱসেসবোধকো’’তি. ন চেত্থ একংসতো কাৰণং মগ্গিতব্বং. যেন ভৱ-সদ্দো নিৰৱসেসবোধকো, ন নাম-সদ্দোতি আহ ‘‘এৱংসভাৱা হি এতা নিৰুত্তিযো’’তি. ইমিনা অধিপ্পাযেনাতি ভৱসদ্দো নিৰৱসেসবোধকো উপাদিন্নচতুক্খন্ধৱিসযত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন. জাযমানাদিধম্মৱিকাৰভাৱতো জাযমানাদিক্খন্ধপটিবদ্ধা জাতিআদযো ৱুচ্চেয্যুং, ন পন জাতিআদিপটিবদ্ধা জাযমানাদিক্খন্ধাতি ন একচিত্তক্খণে জাতিআদীনং অৱিজ্জায পচ্চযভাৱো সম্ভৱতীতি ইমমত্থমাহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদিনা. নানাচিত্তক্খণে পন জাতিআদযো অৱিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোন্তীতি ‘‘একচিত্তক্খণে’’তি ৱিসেসিতং. তেনেৱাতি অসম্ভৱেনেৱ.
মাতিকাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অকুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা
২৪৮-৯. তন্তি দিট্ঠুপাদানং. ইতৰস্সাতি কামুপাদানস্স. তণ্হাগহণেনাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা’’তি এত্থ তণ্হাগহণেন গহিতত্তা. যদি এৱং নামগ্গহণেন গহিতা তণ্হা কস্মা পুন ৱুত্তাতি আহ ‘‘নামে ৱিয ৱিসেসপচ্চযত্তাভাৱা’’তি. ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তি এত্থ হি কামতণ্হাপি নামে সঙ্গহিতাতি নামস্স যথাৰহং ছট্ঠাযতনস্স পচ্চযভাৱো ৱুত্তোতি অত্থি তত্থ ৱিসেসপচ্চযত্তং, উপাদানস্স পন ভৱসঙ্গহোপি অত্থীতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এতেন ‘‘কামুপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি এতস্স নত্থেৱ ৱিসেসোতি ৱুত্তং ‘‘নামে ৱিয ৱিসেসপচ্চযত্তাভাৱা’’তি. তণ্হা এতিস্সা পচ্চযোতি তণ্হাপচ্চযা, দিট্ঠি. ভৱস্স পচ্চযভূতাতি দুৱিধস্সপি ভৱস্স কাৰণভূতা. উভযেনপি উপাদানস্স ভৱনিদ্দেসে ঠপেতব্বতংযেৱ ৱিভাৱেতি. পচ্চযুপ্পন্নং পচ্চযো চ একমেৱাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এত্থ ৱুত্তপচ্চযুপ্পন্নং, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি এত্থ ৱুত্তপচ্চযো চ একো এৱত্থো, তস্মা পচ্চযো ৱিসুং পচ্চযুপ্পন্নতো ভিন্নং কত্ৱা ন ৱিভত্তো.
২৫২. উপত্থম্ভকসমুট্ঠাপনপচ্ছাজাতপচ্চযৱসেনাতি উপত্থম্ভকস্স চিত্তসমুট্ঠানৰূপস্স সমুট্ঠাপনৱসেন, পচ্ছাজাতপচ্চযৱসেন চ.
২৫৪. পঞ্চন্নন্তি চক্খাযতনাদীনং পঞ্চন্নং. সহজাতাদিপচ্চযোতি সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতাদিপচ্চযো. ৱত্থুসঙ্খাতং ৰূপং. পুৰেজাতাদিপচ্চযোতি পুৰেজাতনিস্সযৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতপচ্চযো. পচ্ছাজাতাদিপচ্চযোতি পচ্ছাজাতৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতপচ্চযো. ছট্ঠস্স সহজাতাদীতি আদি-সদ্দেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতাদযো গহিতা.
২৬৪. যস্সাতি ‘‘যস্স চ হোতী’’তি এত্থ ৱুত্তং ‘‘যস্সা’’তি পদং সন্ধায ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘হোতীতি যোজেতব্ব’’ন্তি.
২৮০. তস্সাতি ‘‘বলৱকিলেসভূতায ৱিচিকিচ্ছাযা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ২৮০) পদস্স. তেনাতি ‘‘তণ্হাট্ঠানে’’তি পদেন. চিত্তুপ্পাদকণ্ডাদীসূতি আদি-সদ্দেন ইমস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযাদিং সঙ্গণ্হাতি.
অকুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩০৬. সব্যাপাৰানীতি সউস্সাহানি, ৱিপাকধম্মানীতি অত্থো. পৰিহীনং অৱিজ্জাট্ঠানং এতেসন্তি পৰিহীনাৱিজ্জাট্ঠানা.
সন্ধাযাতি অধিপ্পাযং ৱিভাৱেন্তো ৱিয ৱদতি, সৰূপেনেৱ পন ‘‘ন চ চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তী’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ৩০৬) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. নামৰূপং ন ন লব্ভতীতি যোজনা.
কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অৱিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩৩৪. কুসলফলেতি কুসলৱিপাকপটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স গহিতত্তা তস্স সাদুৰসৱিসৰুক্খবীজসদিসতা ৱুত্তা.
যদিপি ‘‘সঙ্খাৰহেতুক’’ন্তিআদিনা যোজনা লব্ভতি, অৱিগতচতুক্কাদীনি পন ন লব্ভন্তি যথালাভযোজনায দস্সিতত্তা.
অৱিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুসলমূলকৱিপাকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩৪৩. কম্মং ৱিয পচ্চযো হোতি ৱিপাকভাৱতোতি অধিপ্পাযো. ৱিপাকস্স কম্মং পচ্চযো হোন্তং সাতিসযং হোতীতি তস্স নিপ্পৰিযাযতা, তংসম্পযুত্তানং পৰিযাযতা সিযাতি অধিপ্পাযেন ‘‘পৰিযাযেন উপনিস্সযপচ্চযোতি ৱুত্তানী’’তি আহ. ‘‘কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), অকুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), ৱিপাকধম্মধম্মো নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.৩.১০৩) পন ৱচনতো নিপ্পৰিযাযেন সব্বেপি কুসলাকুসলা ধম্মা ৱিপাকস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ‘‘কুসলমূলং অকুসলমূল’’ন্তি ইমেসং অন্ৱাদেসোপি পচ্চযসদ্দাপেক্খায ‘‘এসা’’তি পুল্লিঙ্গৱসেন ৱুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এসাতি…পে… যোজেতব্ব’’ন্তি.
‘‘মনসিকাৰোপী’’তিআদিনা অপ্পহীনাৱিজ্জানম্পি কিৰিযায কুসলাকুসলমূলানি, অৱিজ্জা চ উপনিস্সযা ন হোন্তীতি দস্সেতি. কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টভূতানিযেৱ সঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণানি পচ্ছিমনযে অধিপ্পেতানীতি ৱুত্তং ‘‘কিৰিযানি পন…পে… গচ্ছন্তী’’তি. তেসং পচ্চযানং ৱসেন অনেকপ্পকাৰতোতি অধিপ্পাযোতি যোজনা.
নৱাদিভেদানন্তি নৱঅট্ঠসত্তছাতি এৱংপভেদানং. চতুন্নং চতুক্কানন্তি পুৰিমনযে পচ্ছিমনযে চ আগতানং যথালাভং চতুন্নং চতুন্নং চতুক্কানং. ‘‘কুসলাকুসলানং পন ৱিপাকে চা’’তি চ-সদ্দেন কুসলাকুসলে চাতি সমুচ্চেতব্বোতি আহ ‘‘কুসল…পে… ৱত্তব্ব’’ন্তি. মূলপদেকপচ্চযতাৱসেনাতি মূলপদস্স একপচ্চযভাৱৱসেন উপনিস্সযপচ্চযতাৱসেন. একস্সেৱ নযস্সাতি কুসলাকুসলেসু অৱিজ্জামূলকস্স, ৱিপাকেসু কুসলাকুসলমূলকস্সাতি এৱং একস্সেৱ নযস্স ৱসেন. ধম্মপচ্চযভেদেতি ধম্মস্স পচ্চযভূতস্স, পচ্চযুপ্পন্নস্স ৱা পচ্চযভাৱেন ভেদেতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অৱিজ্জাদীন’’ন্তিআদিং ৱত্ৱা পুন তমেৱ ‘‘তংতংচিত্তুপ্পাদা’’তিআদিনা পকাৰন্তৰেন ৱিভাৱেতি.
কুসলমূলকৱিপাকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.