২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা
২৪৩. তং পটিচ্চসমুপ্পাদং. একেকচিত্তাৱৰুদ্ধন্তি অভিধম্মভাজনীযে ৱিয একেকস্মিং চিত্তে অৱৰুদ্ধং অন্তোগধং অকত্ৱা. অসহজাতানঞ্চ ‘‘অসহজাতানং, সহজাতানঞ্চা’’তি এৱং পঠমপদে একসেসনিদ্দেসো দট্ঠব্বো. ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি অসহজাতাযেৱ পচ্চযপচ্চযুপ্পন্না দস্সিতা ৱিপাকৱিঞ্ঞাণস্সেৱ অধিপ্পেতত্তা. ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি (ৱিভ. ২২৫) চ এৱমাদীসু অসহজাতা, সহজাতা চ. ‘‘একেকেন নযেনা’’তি পুৰাতনো পাঠো, এতৰহি পন ‘‘একেকেন চতুক্কেন’’ ইচ্চেৱ বহূসু পোত্থকেসু পাঠো. নযচতুক্কৱাৰাতি নযেসু চতুক্কানং ৱাৰা, অৱিজ্জামূলকাদীসু নৱসু নযেসু পচ্চেকং পচ্চযচতুক্কাদীনং চতুন্নং চতুক্কানং ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তিআদিৱিসেসভিন্না চত্তাৰো ৱাৰাতি অত্থো. ৱৱত্থিতাতি যথাৱুত্তৱিসেসেন অসংকিণ্ণা. চতুক্কানন্তি ৱাৰচতুক্কানং ৱাৰসোড়সকস্স নযভাৱতোতি অধিপ্পাযো.
১. পচ্চযচতুক্কৱণ্ণনা
পচ্চযসহিতপচ্চযুপ্পন্নানি অঙ্গভাৱেন ৱুত্তানি, ন কেৱলং পচ্চযা. তস্মা ‘‘ছট্ঠাযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি এত্থ ন ছট্ঠাযতনস্স অঙ্গতা. তেন ৱুত্তং ‘‘ন, তস্স অনঙ্গত্তা’’তি. এৱঞ্চ কত্ৱাতি পচ্চযসহিতস্স পচ্চযুপ্পন্নস্স অঙ্গভাৱতো. তীসু পকাৰেসূতি ‘‘পঠমো সব্বসঙ্গাহিকট্ঠেনা’’তিআদিনা (ৱিভ. অট্ঠ. ২৪৩) অট্ঠকথাযং ৱুত্তেসু তীসুপি পকাৰেসু. পচ্চযৱিসেসাদীতি এত্থ নামং, ছট্ঠাযতনঞ্চ পচ্চযৱিসেসো. আদি-সদ্দেন যোনিৱিসেসো, আযতনানং অপাৰিপূৰিপাৰিপূৰিভৱৱিসেসো চ গহিতো. তে হি দুতিযৱাৰাদীনং নানত্তকৰা. অত্থৱিসেসেনাতি যদিপি অঞ্ঞত্থ ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’তি সড়াযতনপচ্চযো ৱুত্তো, তথাপি সহজাতাদিনামসন্নিস্সযেন পৱত্তনতো নামমত্তপচ্চযাপি সো হোতীতি পটিচ্চসমুপ্পাদস্স নানানযৱিচিত্ততানুমিতস্স গম্ভীৰভাৱস্স ৱিভাৱনসঙ্খাতেন, অনৱসেসনামপচ্চযদস্সনসঙ্খাতেন চ অত্থৱিসেসেন. তথা হি ‘‘যেহি, আনন্দ, আকাৰেহি যেহি লিঙ্গেহি যেহি নিমিত্তেহি যেহি উদ্দেসেহি নামকাযস্স পঞ্ঞত্তি হোতি, তেসু আকাৰেসু…পে… উদ্দেসেসু অসতি অপি নু খো ৰূপকাযে অধিৱচনসম্ফস্সো পঞ্ঞাযেথা’’তি (দী. নি. ২.১১৪) ফস্সস্স নামপচ্চযতাৱিভাৱনৱসেন মহানিদানদেসনা পৱত্তা. তথা ‘‘নামৰূপপচ্চযা ফস্সোতি ইচ্চস্স ৱচনীয’’ন্তি (দী. নি. ২.৯৭) ‘‘নামৰূপপচ্চযা’’তি ৱদন্তেন ‘‘নামপচ্চযা’’তিপি ৱুত্তমেৱ হোতীতি.
ৱাৰচতুক্কে ‘‘সঙ্খাৰো’’তি ৱুত্তং, সোকাদযো ন ৱুত্তা, পুৰিমস্মিং ৱাৰদ্ৱযে ৰূপং ন ৱুত্তং, ৱাৰত্তযে সড়াযতনং ন ৱুত্তন্তি যোজেতব্বং.
সব্ব…পে… ৰণতোতি সব্বস্স ৱিঞ্ঞাণস্স পৱত্তিট্ঠানভূতসব্বভৱসাধাৰণতো, ৱিঞ্ঞাণস্স ৱা পৱত্তিট্ঠানভূতসব্বভৱসাধাৰণতো. সমানং ফলং সমানো পচ্চযো সহজাতাদিপচ্চযেহি উপকত্তব্বতো, উপকাৰকতো চ. তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স. ৱিঞ্ঞাণাহৰণন্তি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণনিব্বত্তনং. অস্স ৱিঞ্ঞাণস্স.
গতিসূচকোতি হি-সদ্দং লোকে গতিঅত্থং ৱদন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘ৱিগত’’ন্তি এত্থ ৱি-সদ্দো পটিসেধদীপকোতি দ্ৱে পটিসেধা পকতিং ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘ৱিগততানিৱাৰণৱসেন গতি এৱ হোতী’’তি.
তিধা চতুধা পঞ্চধা ৱাতি এত্থ সঞ্ঞামনসিকাৰাদযো সহজাতনিস্সযঅত্থিপচ্চযৱসেন তিধা, ফস্সচেতনাদযো তেসঞ্চেৱ আহাৰাদীনঞ্চ ৱসেন চতুধা, ৱেদনাৱিতক্কাদযো তেসঞ্চেৱ ঝানিন্দ্ৰিযাদীনঞ্চ ৱসেন পঞ্চধা. যথা সমাধি, এৱং ৱীৰিযম্পি দট্ঠব্বং. তম্পি হি অধিপতিন্দ্ৰিযমগ্গপচ্চযেহি ছধা পচ্চযো হোতি.
‘‘ৱচনৱসেনা’’তি ইমিনা ইমস্মিং চতুক্কে সহজাতপচ্চযং ধুৰং কত্ৱা দেসনা পৱত্তাতি তেসং অধিপ্পাযোতি দস্সেতি. অত্থোতি পচ্চযধম্মো. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ৱাৰে অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স যথাসকেহি পচ্চযো ন ন হোতি. ‘‘অত্থতো’’তি চ পাঠো. ‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’’তিআদি ন ৱত্তব্বং সিযা, ৱুত্তঞ্চ তং. তস্মা সহজাতপচ্চযৱসেনেৱ পঠমচতুক্কো ৱুত্তোতি ন গহেতব্বন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন চ তং ন ৱুত্ত’’ন্তিআদি. ইমস্স চ ‘‘ভৱপচ্চযা জাতীতিআদি ন ৱত্তব্বং সিযা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পচ্চযৱচনমেৱাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা’’তিআদীসু ৱুত্তপচ্চযৱচনমেৱ চ. তেসন্তি তেসং আচৰিযানং. অযোজেত্ৱা ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. কথং পন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সামঞ্ঞেন…পে… সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. এত্থ চ ‘‘সহজাতসূচক’’ন্তিআদিনা যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৱচনতো অসিদ্ধিমাহ, ‘‘সহজাততো’’তিআদিনা পন অত্থাপত্তিতো. অসম্ভৱে হি অঞ্ঞস্স অত্থতো সিজ্ঝেয্য ৱচনতো ৱা অত্থতো ৱা অধিপ্পেতত্থসাধনাতি.
অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞস্মিং সুত্তে. অতীতদ্ধং নিদ্ধাৰেত্ৱা পচ্চুপ্পন্নানাগতেহি সদ্ধিং অদ্ধত্তযদস্সনত্থং. তংদেসনাপৰিগ্গহত্থন্তি মহানিদানদেসনাপৰিগ্গহত্থং. সো চ উভিন্নং দেসনানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দনভাৱদস্সনত্থং. এৱং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধভাসিতা দেসনা অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতীতি.
ইমস্সাতি ইমস্স ততিযৱাৰস্স.
অপৰাপেক্খতায, অপৰিকিলিট্ঠুপপত্তিতায, অসুচিঅমক্খিততায কামাৱচৰদেৱানং, সব্বেসঞ্চ ব্ৰহ্মানং তথা উপপজ্জনতো চ ওপপাতিকযোনিযা পধানতা ৱেদিতব্বা. সঙ্গহনিদস্সনৱসেনাতি ওপপাতিকযোনিযা এৱ সংসেদজযোনিযা সঙ্গহস্স নিদস্সনৱসেন উদাহৰণৱসেন. আৰম্মণপচ্চযস্সাপি ফস্সস্স সতিপি পৱত্তিহেতুভাৱে সো পন সহজাতাদিপচ্চযভূতস্স অজ্ঝত্তিকস্স ছট্ঠাযতনস্স ৱিয ন সাতিসযোতি ৱুত্তং ‘‘আৰম্মণপচ্চযো চেত্থ পৱত্তকো ন হোতী’’তি.
কেসঞ্চীতি পৰিপুণ্ণাযতনানং গব্ভসেয্যকানং. ‘‘পচ্ছিম…পে… সদা সম্ভৱতী’’তি ইদং গব্ভসেয্যকানং ৱিয ইতৰযোনিকানং কমেন আযতনুপ্পত্তি নত্থীতি ৱুত্তং. তথা চাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সহুপ্পত্তিদীপনতো’’তি.
পচ্চযচতুক্কৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. হেতুচতুক্কৱণ্ণনা
২৪৪. অভাৱতোতি ভাৱাভাৱতো. যঞ্হি জাতিক্খণমত্তেযেৱ ভৱতি, ন ততো পৰং, তং জাতিযা অৱিগতপচ্চযো সিযা অৱিগতপচ্চযনিযমসব্ভাৱতো. ভৱো পন যস্মা জাতিক্খণতো পৰম্পি ভৱতি, তস্মা ন সো তস্সা অৱিগতপচ্চযো হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ততো উদ্ধং ভাৱতোতি অত্থো’’তি. ভৱেতি ভৱপদে, ভৱে ৱা নিপ্ফাদেতব্বে. এস নযো জাতিআদীসূতি এত্থাপি. ‘‘যথা পনা’’তিআদিনা ‘‘অৱিগতপচ্চযস্স অভাৱতো, নিযমাভাৱতো চা’’তি ৱুত্তানং হেতূনং ৱুত্তনযেন অব্যাপিভাৱৱিভাৱনেন অকাৰণতং দস্সেতি অযাৱভাৱিনো পচ্চযুপ্পন্নস্স, পচ্চযধম্মস্স চ অৱিগতপচ্চযভাৱদস্সনতো. সঙ্খাৰক্খন্ধেতিআদি মগ্গসোধনৱসেন ৱুত্তং. তস্স পৰিহাৰং সযমেৱ ৱদতি. সো খণো এতস্স অত্থীতি তঙ্খণিকো, ন তঙ্খণিকো অতঙ্খণিকো, তস্স সব্ভাৱা, অযাৱভাৱিকসব্ভাৱাতি অত্থো. যথা পন হেতূ হোন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিমাহ.
এৱন্তি এৱং যথাৱুত্তনযে সতি, এৱং সন্তেতি অত্থো. ‘‘ন হি…পে… অত্থী’’তি ইমিনা জাতিআদীনং অৱিগতপচ্চযৱসেন পচ্চযুপ্পন্নভাৱো ৱিয পচ্চযভাৱোপি নত্থীতি দস্সেতি. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘অসভাৱধম্মত্তা’’তি.
কথং পন অসভাৱধম্মানং জাতিআদীনং পচ্চযুপ্পন্নতা, পচ্চযতা চাতি আহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদি. তস্সাতি জাতিজৰামৰণস্স. ৱত্তব্বপদেসোতি ‘‘ঠপেত্ৱা’’তি ৱত্তব্বপদেসো. কো পন সোতি? যথাৱুত্তং নামং, নামৰূপঞ্চ সঙ্খাৰক্খন্ধেন ৰূপক্খন্ধেন চ জৰামৰণানং সঙ্গহিতত্তা. ‘‘যো ভৱো জাতিযা পচ্চযো’’তি এতেন ভৱসঙ্গহিতানিপি জাতিআদীনি জাতিযা অপ্পচ্চযত্তা এৱ ‘‘ঠপেত্ৱা’’তি ন ৱুত্তানীতি দস্সেতি, পচ্চযভাৱাসঙ্কা এৱ নেসং তস্সা নত্থীতি অধিপ্পাযো. তেনেৱ ঠপেতব্বগহেতব্বৱিসেসে সতীতি সাসঙ্কং ৱদতি.
হেতুচতুক্কৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৱণ্ণনা
২৪৬. পচ্চযুপ্পন্নস্সাতি পচ্চযুপ্পন্নভাৱিনো. ৱিসুং ঠিতস্সাতি ভৱেন অসঙ্গহিতস্স. সপ্পদেসমেৱ গহিতং ইধ ৱেদনাদিক্খন্ধত্তযস্সেৱ অধিপ্পেতত্তা নিৰুড়্হত্তা চ. পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৱা পচ্চযভূতংযেৱ নামং গহিতং, অৱিগতপচ্চযনিযমাভাৱো ৱিয ভৱে উপাদানস্স অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযনিযমাভাৱোতি যোজনা. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সঙ্খতলক্খণানং পনা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন.
অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযোতি অযমত্থো ইধাধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ…পে… অধিপ্পেতো সিযা’’তি আহ. তথা চ ৱদন্তি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চেত্থ ন পট্ঠানে আগতঅঞ্ঞমঞ্ঞৱসেন গহেতব্ব’’ন্তি. চক্খাযতনুপচযাদীনন্তি উপৰূপৰি চিতানি ৱিয উপ্পন্নচক্খাযতনাদীনি, চক্খাযতনাদীনং ৱা উপত্থম্ভকানি চক্খাযতনুপচযাদীনি.
অঞ্ঞমঞ্ঞচতুক্কৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সঙ্খাৰাদিমূলকনযমাতিকাৱণ্ণনা
২৪৭. যদিপি সামঞ্ঞতো গতৱিসেসো, তথাপি সামঞ্ঞগ্গহণেন নযগতো ৱিসেসো সৰূপতো দস্সিতো হোতীতি ‘‘নামপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ৱত্ৱাপি নামৱিসেসানং তস্সা পচ্চযভাৱো দস্সেতব্বোতি আহ ‘‘নামৱিসেসানং…পে… ৱুত্তা’’তি. ‘‘যদেৱ পন নাম’’ন্তিআদি কস্মা ৱুত্তং, ননু নামগ্গহণেন অগ্গহিতোপি জাতিআদি ভৱগ্গহণেন গহিতোতি দস্সিতোৱাযমত্থোতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৱগ্গহণেন চা’’তিআদি. ইধাপীতি ‘‘ভৱপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ইধাপি. ন সিযাতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি ৱুত্তং ন সিযা. তস্মাতি যস্মা সামঞ্ঞচোদিতং ৱিসেসচোদিতমেৱ ন হোতি, তস্মা. সোতি ভৱো. তেনাতি সভাৱাসভাৱধম্মসঙ্গহণেন.
উপাদানস্সপি ভৱেকদেসত্তা ৱুত্তং ‘‘উপাদানপচ্চযা…পে… অগ্গহিতে’’তি. ‘‘ভৱপচ্চযা জাতী’’তি ইদং ৱচনং সন্ধাযাহ ‘‘ভৱসদ্দো…পে… ৱুচ্চমানো’’তি. ‘‘নামপচ্চযা অৱিজ্জা’’তি এত্থ পচ্চযুপ্পন্নং ঠপেত্ৱা পচ্চযস্স গহণতো অৱিজ্জাৱিনিমুত্তা এৱ চত্তাৰো খন্ধা নামসদ্দেন ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘ন নামসদ্দো নিৰৱসেসবোধকো’’তি. ন চেত্থ একংসতো কাৰণং মগ্গিতব্বং. যেন ভৱ-সদ্দো নিৰৱসেসবোধকো, ন নাম-সদ্দোতি আহ ‘‘এৱংসভাৱা হি এতা নিৰুত্তিযো’’তি. ইমিনা অধিপ্পাযেনাতি ভৱসদ্দো নিৰৱসেসবোধকো উপাদিন্নচতুক্খন্ধৱিসযত্তাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন. জাযমানাদিধম্মৱিকাৰভাৱতো জাযমানাদিক্খন্ধপটিবদ্ধা জাতিআদযো ৱুচ্চেয্যুং, ন পন জাতিআদিপটিবদ্ধা জাযমানাদিক্খন্ধাতি ন একচিত্তক্খণে জাতিআদীনং অৱিজ্জায পচ্চযভাৱো সম্ভৱতীতি ইমমত্থমাহ ‘‘জাযমানানং পনা’’তিআদিনা. নানাচিত্তক্খণে পন জাতিআদযো অৱিজ্জায উপনিস্সযপচ্চযো হোন্তীতি ‘‘একচিত্তক্খণে’’তি ৱিসেসিতং. তেনেৱাতি অসম্ভৱেনেৱ.
মাতিকাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অকুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা
২৪৮-৯. তন্তি দিট্ঠুপাদানং. ইতৰস্সাতি কামুপাদানস্স. তণ্হাগহণেনাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা’’তি এত্থ তণ্হাগহণেন গহিতত্তা. যদি এৱং নামগ্গহণেন গহিতা তণ্হা কস্মা পুন ৱুত্তাতি আহ ‘‘নামে ৱিয ৱিসেসপচ্চযত্তাভাৱা’’তি. ‘‘নামপচ্চযা ছট্ঠাযতন’’ন্তি এত্থ হি কামতণ্হাপি নামে সঙ্গহিতাতি নামস্স যথাৰহং ছট্ঠাযতনস্স পচ্চযভাৱো ৱুত্তোতি অত্থি তত্থ ৱিসেসপচ্চযত্তং, উপাদানস্স পন ভৱসঙ্গহোপি অত্থীতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এতেন ‘‘কামুপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি এতস্স নত্থেৱ ৱিসেসোতি ৱুত্তং ‘‘নামে ৱিয ৱিসেসপচ্চযত্তাভাৱা’’তি. তণ্হা এতিস্সা পচ্চযোতি তণ্হাপচ্চযা, দিট্ঠি. ভৱস্স পচ্চযভূতাতি দুৱিধস্সপি ভৱস্স কাৰণভূতা. উভযেনপি উপাদানস্স ভৱনিদ্দেসে ঠপেতব্বতংযেৱ ৱিভাৱেতি. পচ্চযুপ্পন্নং পচ্চযো চ একমেৱাতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি এত্থ ৱুত্তপচ্চযুপ্পন্নং, ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’তি এত্থ ৱুত্তপচ্চযো চ একো এৱত্থো, তস্মা পচ্চযো ৱিসুং পচ্চযুপ্পন্নতো ভিন্নং কত্ৱা ন ৱিভত্তো.
২৫২. উপত্থম্ভকসমুট্ঠাপনপচ্ছাজাতপচ্চযৱসেনাতি উপত্থম্ভকস্স চিত্তসমুট্ঠানৰূপস্স সমুট্ঠাপনৱসেন, পচ্ছাজাতপচ্চযৱসেন চ.
২৫৪. পঞ্চন্নন্তি চক্খাযতনাদীনং পঞ্চন্নং. সহজাতাদিপচ্চযোতি সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতাদিপচ্চযো. ৱত্থুসঙ্খাতং ৰূপং. পুৰেজাতাদিপচ্চযোতি পুৰেজাতনিস্সযৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতপচ্চযো. পচ্ছাজাতাদিপচ্চযোতি পচ্ছাজাতৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতপচ্চযো. ছট্ঠস্স সহজাতাদীতি আদি-সদ্দেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতাদযো গহিতা.
২৬৪. যস্সাতি ‘‘যস্স চ হোতী’’তি এত্থ ৱুত্তং ‘‘যস্সা’’তি পদং সন্ধায ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘হোতীতি যোজেতব্ব’’ন্তি.
২৮০. তস্সাতি ‘‘বলৱকিলেসভূতায ৱিচিকিচ্ছাযা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ২৮০) পদস্স. তেনাতি ‘‘তণ্হাট্ঠানে’’তি পদেন. চিত্তুপ্পাদকণ্ডাদীসূতি আদি-সদ্দেন ইমস্মিং পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গে সুত্তন্তভাজনীযাদিং সঙ্গণ্হাতি.
অকুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩০৬. সব্যাপাৰানীতি সউস্সাহানি, ৱিপাকধম্মানীতি অত্থো. পৰিহীনং অৱিজ্জাট্ঠানং এতেসন্তি পৰিহীনাৱিজ্জাট্ঠানা.
সন্ধাযাতি অধিপ্পাযং ৱিভাৱেন্তো ৱিয ৱদতি, সৰূপেনেৱ পন ‘‘ন চ চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তী’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ৩০৬) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. নামৰূপং ন ন লব্ভতীতি যোজনা.
কুসলাব্যাকতনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অৱিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩৩৪. কুসলফলেতি কুসলৱিপাকপটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স গহিতত্তা তস্স সাদুৰসৱিসৰুক্খবীজসদিসতা ৱুত্তা.
যদিপি ‘‘সঙ্খাৰহেতুক’’ন্তিআদিনা যোজনা লব্ভতি, অৱিগতচতুক্কাদীনি পন ন লব্ভন্তি যথালাভযোজনায দস্সিতত্তা.
অৱিজ্জামূলককুসলনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুসলমূলকৱিপাকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩৪৩. কম্মং ৱিয পচ্চযো হোতি ৱিপাকভাৱতোতি অধিপ্পাযো. ৱিপাকস্স কম্মং পচ্চযো হোন্তং সাতিসযং হোতীতি তস্স নিপ্পৰিযাযতা, তংসম্পযুত্তানং পৰিযাযতা সিযাতি অধিপ্পাযেন ‘‘পৰিযাযেন উপনিস্সযপচ্চযোতি ৱুত্তানী’’তি আহ. ‘‘কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), অকুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স (পট্ঠা. ১.১.৪২৩), ৱিপাকধম্মধম্মো নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.৩.১০৩) পন ৱচনতো নিপ্পৰিযাযেন সব্বেপি কুসলাকুসলা ধম্মা ৱিপাকস্স উপনিস্সযপচ্চযো হোতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ‘‘কুসলমূলং অকুসলমূল’’ন্তি ইমেসং অন্ৱাদেসোপি পচ্চযসদ্দাপেক্খায ‘‘এসা’’তি পুল্লিঙ্গৱসেন ৱুত্তোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এসাতি…পে… যোজেতব্ব’’ন্তি.
‘‘মনসিকাৰোপী’’তিআদিনা অপ্পহীনাৱিজ্জানম্পি কিৰিযায কুসলাকুসলমূলানি, অৱিজ্জা চ উপনিস্সযা ন হোন্তীতি দস্সেতি. কম্মৱট্টৱিপাকৱট্টভূতানিযেৱ সঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণানি পচ্ছিমনযে অধিপ্পেতানীতি ৱুত্তং ‘‘কিৰিযানি পন…পে… গচ্ছন্তী’’তি. তেসং পচ্চযানং ৱসেন অনেকপ্পকাৰতোতি অধিপ্পাযোতি যোজনা.
নৱাদিভেদানন্তি নৱঅট্ঠসত্তছাতি এৱংপভেদানং. চতুন্নং চতুক্কানন্তি পুৰিমনযে পচ্ছিমনযে চ আগতানং যথালাভং চতুন্নং চতুন্নং চতুক্কানং. ‘‘কুসলাকুসলানং পন ৱিপাকে চা’’তি চ-সদ্দেন কুসলাকুসলে চাতি সমুচ্চেতব্বোতি আহ ‘‘কুসল…পে… ৱত্তব্ব’’ন্তি. মূলপদেকপচ্চযতাৱসেনাতি মূলপদস্স একপচ্চযভাৱৱসেন উপনিস্সযপচ্চযতাৱসেন. একস্সেৱ নযস্সাতি কুসলাকুসলেসু অৱিজ্জামূলকস্স, ৱিপাকেসু কুসলাকুসলমূলকস্সাতি এৱং একস্সেৱ নযস্স ৱসেন. ধম্মপচ্চযভেদেতি ধম্মস্স পচ্চযভূতস্স, পচ্চযুপ্পন্নস্স ৱা পচ্চযভাৱেন ভেদেতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অৱিজ্জাদীন’’ন্তিআদিং ৱত্ৱা পুন তমেৱ ‘‘তংতংচিত্তুপ্পাদা’’তিআদিনা পকাৰন্তৰেন ৱিভাৱেতি.
কুসলমূলকৱিপাকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পটিচ্চসমুপ্পাদৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.