অনুলোমপচ্চনীযৱণ্ণনা

৫৫০. অনুলোমপচ্চনীযে ‘‘হেতুযা সত্ত, আৰম্মণে নৱা’’তি এৱং অনুলোমে ‘‘নহেতুযা পন্নৰস, নাৰম্মণে পন্নৰসা’’তি এৱং পচ্চনীযে চ লদ্ধগণনেসু পচ্চযেসু যো পচ্চযো অনুলোমতো ঠিতো, তস্স অনুলোমে লদ্ধৱাৰেহি সদ্ধিং যে পচ্চনীযতো ঠিতস্স পচ্চনীযে লদ্ধৱাৰেসু সদিসৱাৰা, তেসং ৱসেন গণনা ৱেদিতব্বা. অনুলোমস্মিঞ্হি হেতুপচ্চযে ‘‘হেতুযা সত্তা’’তি সত্ত ৱাৰা লদ্ধা, পচ্চনীযে নাৰম্মণপচ্চযে ‘‘নাৰম্মণে পন্নৰসা’’তি পন্নৰস লদ্ধা. তেসু যে হেতুযা সত্ত ৱুত্তা, তেহি সদ্ধিং নাৰম্মণে ৱুত্তেসু পন্নৰসসু ‘‘কুসলো কুসলস্স, অব্যাকতস্স, কুসলাব্যাকতস্স, অকুসলো অকুসলস্স, অব্যাকতস্স, অকুসলাব্যাকতস্স, অব্যাকতো অব্যাকতস্সা’’তি ইমে সত্ত সদিসা. তে সন্ধায হেতুপচ্চযা নআৰম্মণে সত্তাতি ৱুত্তং. নঅধিপতিযা সত্তাতিআদীসুপি এসেৱ নযো.

নসহজাতস্স পন হেতুপচ্চযস্স অভাৱা নসহজাতে একোপি ন লব্ভতি, তস্মা তেন সদ্ধিং যোজনা ন কতা. নঅঞ্ঞমঞ্ঞে কুসলাদযো তযো ৰূপাব্যাকতস্স লব্ভন্তি, তে সন্ধায তীণীতি ৱুত্তং. তথা নসম্পযুত্তে. নৱিপ্পযুত্তে পন কুসলং কুসলস্স, অকুসলং অকুসলস্স, অব্যাকতং অব্যাকতস্সাতি অৰূপধম্মৱসেন তীণি ৱেদিতব্বানি. ননিস্সযনোঅত্থিনোঅৱিগতা নসহজাতো ৱিয ন লব্ভন্তিযেৱাতি তেহিপি সদ্ধিং যোজনা ন কতা. এৱমেত্থ সত্ত তীণীতি দ্ৱেযেৱ গণনপৰিচ্ছেদা, তেসং ৱসেন ঊনতৰগণনেন সদ্ধিং অতিৰেকগণনস্সপি গণনং পৰিহাপেত্ৱা পচ্চযঘটনেসু গণনা ৱেদিতব্বা.

৫৫১. তত্থ হেতুসহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতন্তি নাৰম্মণে সত্তাতি কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতপচ্চযেন পচ্চযো, নাৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো. কুসলা হেতূ সম্পযুত্তকানং খন্ধানং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতপচ্চযেন পচ্চযো, নাৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযোতি ইমিনা নযেন সত্ত ৱাৰা উদ্ধৰিতব্বা. নাধিপতিযা সত্তাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. দুতিযে ঘটনে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পৱিট্ঠত্তা ঠপেত্ৱা নসম্পযুত্তং সেসেসু তীণীতি ৱুত্তং. নসম্পযুত্তে পন অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপ্পযুত্তং পটিসন্ধিনামৰূপং সন্ধায একন্তি ৱুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো চেত্থ অনুলোমঘটনে পৱিট্ঠত্তা পচ্চনীযতো ন লব্ভতি, তস্মা ‘‘নঅঞ্ঞমঞ্ঞে’’তি ন ৱুত্তং. যথা চেত্থ, এৱং সেসঘটনেসুপি পৱিট্ঠপচ্চযা পচ্চনীযতো ন লব্ভন্তীতি ন ৱুত্তা. ততিযঘটনে সম্পযুত্তস্স পৱিট্ঠত্তা সব্বত্থ তীণিযেৱ. চতুত্থঘটনে ৱিপ্পযুত্তস্স পৱিট্ঠত্তা তীণি কুসলাদীনি চিত্তসমুট্ঠানৰূপস্স. পঞ্চমে ৱিপাকস্স পৱিট্ঠত্তা সব্বত্থ একং অব্যাকতেন অব্যাকতং. ইতো পৰেসুপি ৱিপাকসম্পযুত্তেসু এসেৱ নযো.

৫৫২. হেতুসহজাতনিস্সযইন্দ্ৰিযমগ্গঅত্থিঅৱিগতন্তি নাৰম্মণে চত্তাৰীতি কুসলো কুসলস্স, অব্যাকতস্স, কুসলাব্যাকতস্স; অব্যাকতো অব্যাকতস্সাতি ইমেসং ৱসেন ৱেদিতব্বানি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. নঅঞ্ঞমঞ্ঞে দ্ৱেতি কুসলো অব্যাকতস্স, তথা অব্যাকতো. পৰতোপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো. ইমিনা উপাযেন সব্বঘটনেসু লব্ভমানৱসেন গণনা ৱেদিতব্বা. সব্বানিপি চেতানি ইমস্মিং অনুলোমপচ্চনীযে সহজাতৱসেন চেৱ পকিণ্ণকৱসেন চ পন্নৰসাধিকানি চত্তাৰি ঘটনসতানি ৱুত্তানি. তেসু তস্মিং তস্মিং ঘটনে যে অনুলোমতো ঠিতা পচ্চযা, তেসং একোপি পচ্চনীযতো ন লব্ভতি. হেতুমূলকে চেত্থ পঠমে ঘটনে অনুলোমতো পঞ্চন্নং পচ্চযানং ঠিতত্তা পচ্চনীযতো একূনৱীসতি পচ্চযা আগতা. এৱং সেসেসুপি অনুলোমতো ঠিতাৱসেসা পচ্চনীযতো আগতা. অনুলোমতো চেত্থ বহূসুপি ঠিতেসু পচ্চনীযতো একেকোৱ আগতোতি ৱেদিতব্বো. যথা চ হেতুমূলকে, এৱং আৰম্মণাদিমূলকেসুপি সব্বমেতং ৱিধানং যথানুৰূপতো ৱেদিতব্বন্তি.

অনুলোমপচ্চনীযৱণ্ণনা.

পচ্চনীযানুলোমৱণ্ণনা

৬৩১. পচ্চনীযানুলোমেপি ‘‘হেতুযা সত্ত, আৰম্মণে নৱা’’তি এৱং অনুলোমে ‘‘নহেতুযা পন্নৰস, নাৰম্মণে পন্নৰসা’’তি এৱং পচ্চনীযে চ লদ্ধগণনেসু পচ্চযেসু যো পচ্চনীযতো ঠিতো, তস্স পচ্চনীযতো লদ্ধৱাৰেসু যে অনুলোমতো ঠিতস্স অনুলোমতো লদ্ধৱাৰেহি সদিসা ৱাৰা, তেসং ৱসেন গণনা ৱেদিতব্বা. পচ্চনীযস্মিঞ্হি নহেতুপচ্চযে ‘‘নহেতুযা পন্নৰসা’’তি পন্নৰস ৱাৰা লদ্ধা, অনুলোমে আৰম্মণপচ্চযে ‘‘আৰম্মণে নৱা’’তি নৱ ৱাৰা লদ্ধা. তত্থ যে নহেতুযা পন্নৰস ৱুত্তা, তেসু যে ৱাৰা আৰম্মণে ৱুত্তেহি নৱহি সদিসা, তেসং ৱসেন গণনা ৱেদিতব্বা. তত্থ যে আৰম্মণে নৱ ৱুত্তা, তে নহেতুযা ৱুত্তেসু পন্নৰসসু কুসলো ‘‘কুসলাকুসলাব্যাকতানং, অকুসলো অকুসলকুসলাব্যাকতানং, অব্যাকতো অব্যাকতকুসলাকুসলান’’ন্তি ইমেহি নৱহি সদিসা, তে সন্ধায নহেতুযা আৰম্মণে নৱাতি ৱুত্তং. অধিপতিযা দসাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. আৰম্মণাদীনঞ্হি অনুলোমগণনায যে ৱাৰা ৱুত্তা নহেতুপচ্চযেন সদ্ধিং সংসন্দনেপি তে সব্বে লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বা. ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স নহেতুপচ্চযেন পচ্চযো আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো, দানং দত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা উপোসথকম্মং কত্ৱা তং পচ্চৱেক্খতি, পুব্বে সুচিণ্ণানি পচ্চৱেক্খতী’’তি ইমিনা উপাযেন তেসং পাড়ি উদ্ধৰিতব্বা.

নহেতুপচ্চযা অধিপতিযা দসাতি এত্থ ঠপেত্ৱা ৱীমংসাধিপতিং সেসাধিপতিৱসেন অনুলোমৱিভঙ্গে আগতৱাৰা উদ্ধৰিতব্বা. এৱমেত্থ নৱ দসসত্ততীণিতেৰসএকন্তি ছ গণনপৰিচ্ছেদা, তেসং ৱসেন ঊনতৰগণনেন সদ্ধিং অতিৰেকগণনস্সাপি গণনং পৰিহাপেত্ৱা নহেতুমূলকাদীনং নযানং তিমূলকাদীসু সব্বসংসন্দনেসু গণনা ৱেদিতব্বা. ইদং তাৱ সাধাৰণলক্খণং. ন পনেতং সব্বসংসন্দনেসু গচ্ছতি, যেহি পন পচ্চযেহি সদ্ধিং যেসং পচ্চযানং সংসন্দনে যে ৱাৰা ৱিৰুজ্ঝন্তি, তে অপনেত্ৱা অৱসেসানং ৱসেনপেত্থ গণনা ৱেদিতব্বা.

নহেতুপচ্চযা নআৰম্মণপচ্চযা অধিপতিযা সত্তাতি এত্থ হি কুসলো অকুসলস্স; অব্যাকতো কুসলস্স, অকুসলস্সাতি ইমে আৰম্মণাধিপতিৱসেন লব্ভমানা তযো ৱাৰা ৱিৰুজ্ঝন্তি. কস্মা? নআৰম্মণপচ্চযাতি ৱুত্তত্তা. তস্মা তে অপনেত্ৱা সহজাতাধিপতিনযেনেৱেত্থ ‘‘কুসলো কুসলস্স, অব্যাকতস্স, কুসলাব্যাকতস্স; অকুসলো অকুসলস্স, অব্যাকতস্স, অকুসলাব্যাকতস্স; অব্যাকতো অব্যাকতস্সা’’তি সত্ত ৱাৰা ৱেদিতব্বা. তেপি নহেতুপচ্চযাতি ৱচনতো ঠপেত্ৱা ৱীমংসাধিপতিং সেসাধিপতীনং ৱসেন. এৱং সব্বত্থ ঊনতৰগণনপচ্চযৱসেন অৱিৰুজ্ঝমানগণনৱসেন চ গণনা ৱেদিতব্বা.

যেসু চ পচ্চযেসু পচ্চনীযতো ঠিতেসু যে অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি, তেপি ৱেদিতব্বা. সেয্যথিদং – অনন্তৰে পচ্চনীযতো ঠিতে সমনন্তৰাসেৱননত্থিৱিগতা অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি, সহজাতে পচ্চনীযতো ঠিতে হেতুঅঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকঝানমগ্গসম্পযুত্তা অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি, নিস্সযে পচ্চনীযতো ঠিতে ৱত্থুপুৰেজাতো অনুলোমতো ন তিট্ঠতি. আহাৰে ৱা ইন্দ্ৰিযে ৱা পচ্চনীযতো ঠিতে হেতুঅঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকঝানমগ্গসম্পযুত্তা অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি. আৰম্মণে পন পচ্চনীযতো ঠিতে অধিপতিউপনিস্সযা অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি, আৰম্মণাধিপতিআৰম্মণূপনিস্সযা পন ন লব্ভন্তি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ যং লব্ভতি, যঞ্চ ন লব্ভতি, তং জানিত্ৱা লব্ভমানৱসেন ৱাৰা উদ্ধৰিতব্বা.

তত্থ সব্বেসুপি তিমূলকাদীসু অনন্তৰে সত্তাতিআদযো দুমূলকে লদ্ধৱাৰাযেৱ সত্তমূলকাদীসু পন নসহজাতপচ্চযা নিস্সযে তীণীতি পুৰেজাতৱসেন ৱত্থুনিস্সযে তীণি. কম্মে দ্ৱে নানাক্খণিকৱসেনেৱ. আহাৰে একং কবড়ীকাৰাহাৰৱসেন. ইন্দ্ৰিযে একং ৰূপিন্দ্ৰিযৱসেন. কমেন গন্ত্ৱা ৱিপ্পযুত্তে তীণীতি কুসলাদীনং অব্যাকতন্তানি পচ্ছাজাতৱসেন. অত্থিঅৱিগতেসু পঞ্চাতি তানি চেৱ তীণি, কুসলাব্যাকতা অব্যাকতস্স, অকুসলাব্যাকতা অব্যাকতস্সাতি ইমানি চ দ্ৱে পচ্ছাজাতাহাৰিন্দ্ৰিযৱসেনাতি. পচ্ছাজাতপচ্চযস্স পচ্চনীকভাৱতো পট্ঠায পন অত্থিঅৱিগতেসু একন্তি অব্যাকতো অব্যাকতস্স আহাৰিন্দ্ৰিযৱসেন. নাহাৰে গহিতে নইন্দ্ৰিযপচ্চযাতি ন গহেতব্বং. তথা নইন্দ্ৰিযে গহিতে নাহাৰপচ্চযাতি. কস্মা? দ্ৱীসু একতো গহিতেসু গণেতব্বৱাৰস্স অভাৱতো. ঝানমগ্গাদীসুপি পচ্চনীকতো ঠিতেসু আহাৰতো ৱা ইন্দ্ৰিযতো ৱা একং অনুলোমং অকত্ৱাৱ অৱসানে ইন্দ্ৰিযে একং, অত্থিযা একং, অৱিগতে একং, আহাৰে একং, অত্থিযা একং, অৱিগতে একন্তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

নহেতুমূলকং.

৬৩৬. নাৰম্মণমূলকাদীসু নঅঞ্ঞমঞ্ঞমূলকে নঅঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযা হেতুযা তীণীতি কুসলাদীনি চিত্তসমুট্ঠানানং. অধিপতিযা অট্ঠাতি অধিপতিযা ৱুত্তেসু দসসু ‘‘কুসলো কুসলাব্যাকতস্স, অকুসলো অকুসলাব্যাকতস্সা’’তি দ্ৱে অপনেত্ৱা সেসানি অট্ঠ. সহজাতে পঞ্চাতি হেতুযা ৱুত্তেহি তীহি সদ্ধিং ‘‘কুসলো চ অব্যাকতো চ অব্যাকতস্স, অকুসলো চ অব্যাকতো চ অব্যাকতস্সা’’তি ইমে দ্ৱে. নিস্সযে সত্তাতি তেহি পঞ্চহি সদ্ধিং ‘‘অব্যাকতো কুসলস্স, অব্যাকতো অকুসলস্সা’’তি ইমে দ্ৱে ৱত্থুৱসেন. কম্মে তীণীতি হেতুযা ৱুত্তানেৱ. সেসতিকেসুপি এসেৱ নযো. অধিপতিযা তীণীতি হেট্ঠা ৱুত্তানেৱ.

৬৪৪. নাহাৰমূলকে অঞ্ঞমঞ্ঞে তীণীতি ঠপেত্ৱা আহাৰে সেসচেতসিকৱসেন ৱেদিতব্বানি. যথা চ হেট্ঠা, তথা ইধাপি নাহাৰনইন্দ্ৰিযেসু একেকমেৱ গহিতং, ন দ্ৱে একতো.

৬৪৮. নসম্পযুত্তপচ্চযা হেতুযা তীণীতি হেট্ঠা নঅঞ্ঞমঞ্ঞে ৱুত্তানেৱ. অধিপতিযা অট্ঠাতি ৱুত্তানেৱ. নৱিপ্পযুত্তমূলকে কম্মে পঞ্চাতি কুসলাদিচেতনা সহজাতকুসলাদীনং, নানাক্খণিকা কুসলাকুসলচেতনা কম্মসমুট্ঠানৰূপস্সাতি এৱং পঞ্চ. আহাৰিন্দ্ৰিযেসু তীণি সহজাতসদিসানি. ঝানমগ্গাদীসু তীণি হেতুসদিসানি.

৬৫০. নোঅত্থিমূলকে যস্মা হেতু নোঅত্থি নাম ন হোতি, নিযমতো অত্থিযেৱ, তস্মা তং অগ্গহেত্ৱা নাৰম্মণে নৱাতি ৱুত্তং. যথা চ হেতু, তথা অঞ্ঞেপি অত্থিপচ্চযলক্খণযুত্তা এত্থ অনুলোমতো ন তিট্ঠন্তি. কম্মে দ্ৱেতি ইদং পন নানাক্খণিককম্মৱসেন ৱুত্তং. পচ্চনীযতো সব্বে লব্ভন্তি. যং পন অনুলোমতো লব্ভমানম্পি অগ্গহেত্ৱা ততো পুৰেতৰা পচ্চযা পচ্চনীযতো গয্হন্তি, সো পচ্ছা যোজনং লভতি. তেনেৱেত্থ ‘‘নোঅত্থিপচ্চযা নহেতুপচ্চযা…পে… নোঅৱিগতপচ্চযা কম্মে দ্ৱে’’তি ৱুত্তং. কস্মা পনেস সকট্ঠানেযেৱ ন গহিতোতি? যস্মা অৱসেসেসুপি পচ্চনীযতো ঠিতেসু একোৱ অনুলোমতো লব্ভতি. ইদঞ্হি ইমস্মিং পচ্চযানুলোমে লক্খণং – যো সব্বেসু পচ্চনীযতো ঠিতেসু একোৱ অনুলোমতো লব্ভতি, সো পচ্ছা ৱুচ্চতীতি. নোঅত্থিপচ্চযা নোহেতুপচ্চযা…পে… নোঅৱিগতপচ্চযা উপনিস্সযে নৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ইদং পন পকতূপনিস্সযৱসেন ৱুত্তং. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ লব্ভমানং অলব্ভমানং পুৰেৱুত্তং পচ্ছাৱুত্তঞ্চ ৱেদিতব্বন্তি.

পঞ্হাৱাৰস্স পচ্চনীযানুলোমৱণ্ণনা.

নিট্ঠিতা চ কুসলত্তিকপট্ঠানস্স ৱণ্ণনাতি.