পঞ্হাৱাৰস্স ঘটনে অনুলোমগণনা
৪৩৯. ইদানেত্থ যথালদ্ধানি ৱিস্সজ্জনানি গণনাৱসেন দস্সেতুং হেতুযা সত্তাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ সত্তাতি কুসলেন কুসলং, অব্যাকতং, কুসলাব্যাকতন্তি তীণি. তথা অকুসলেন; অব্যাকতেন অব্যাকতমেৱাতি এৱং সত্ত. আৰম্মণে নৱাতি একমূলকএকাৱসানানি নৱ. অধিপতিযা দসাতি কুসলং কুসলস্স সহজাততো চেৱ আৰম্মণতো চ; অকুসলস্স আৰম্মণতোৱ অব্যাকতস্স সহজাততো চেৱ আৰম্মণতো চ; কুসলাব্যাকতস্স সহজাততোৱাতি কুসলমূলকানি চত্তাৰি. অকুসলং অকুসলস্স সহজাততো চেৱ আৰম্মণতো চ; অব্যাকতস্স সহজাততোৱ তথা অকুসলাব্যাকতস্সাতি অকুসলমূলকানি তীণি. অব্যাকতো অব্যাকতস্স সহজাততো চেৱ আৰম্মণতো চ; কুসলস্স আৰম্মণতোৱ তথা অকুসলস্সাতি অব্যাকতমূলকানি তীণীতি এৱং দস. এত্থ পন আৰম্মণাধিপতিপি সত্তধা, সহজাতাধিপতিপি সত্তধাৱ লব্ভতি.
অনন্তৰে সত্তাতি কুসলমূলকানি দ্ৱে, তথা অকুসলমূলকানি, অব্যাকতমূলকানি তীণীতি এৱং সত্ত. সমনন্তৰেপি এতানেৱ. সহজাতে নৱাতি কুসলমূলকানি তীণি, অকুসলমূলকানি তীণি, অব্যাকতমূলকং একং, তথা কুসলাব্যাকতমূলকং, অকুসলাব্যাকতমূলকঞ্চাতি এৱং নৱ. অঞ্ঞমঞ্ঞে তীণীতি কুসলেন কুসলং, অকুসলেন অকুসলং, অব্যাকতেন অব্যাকতন্তি এৱং তীণি. নিস্সযে তেৰসাতি সহজাততোৱ কুসলমূলকানি তীণি, তথা অকুসলমূলকানি, তথা অব্যাকতমূলকানি. এত্থ পন পুৰেজাতম্পি লব্ভতি. অব্যাকতঞ্হি অব্যাকতস্স সহজাতম্পি হোতি পুৰেজাতম্পি; কুসলস্স পুৰেজাতমেৱ তথা অকুসলস্স. পুন কুসলাব্যাকতো সহজাতপুৰেজাততো কুসলস্স, সহজাততোৱ অব্যাকতস্স, তথা অকুসলাব্যাকতোতি এৱং তেৰস. উপনিস্সযে নৱাতি একমূলকেকাৱসানা নৱ. তেসং ৱিভঙ্গে তেৱীসতি ভেদা দস্সিতা. তেসু আৰম্মণূপনিস্সযে সত্ত, অনন্তৰূপনিস্সযে সত্ত, পকতূপনিস্সযে নৱ হোন্তি. পুৰেজাতে তীণীতি অব্যাকতো অব্যাকতস্স, কুসলস্স, অকুসলস্সাতি এৱং তীণি.
পচ্ছাজাতে তীণীতি কুসলো অব্যাকতস্স, অকুসলো অব্যাকতস্স, অব্যাকতো অব্যাকতস্সাতি এৱং তীণি. আসেৱনে তীণি অঞ্ঞমঞ্ঞসদিসানি. কম্মে সত্ত হেতুসদিসানি. তত্থ দ্ৱীসু ৱিস্সজ্জনেসু নানাক্খণিককম্মম্পি আগতং, পঞ্চসু সহজাতমেৱ. ৱিপাকে একং অব্যাকতেন অব্যাকতং. আহাৰইন্দ্ৰিযঝানমগ্গেসু সত্ত হেতুসদিসানেৱ. ইন্দ্ৰিযং পনেত্থ সহজাতপুৰেজাতৱসেন আগতং. সম্পযুত্তে তীণি অঞ্ঞমঞ্ঞসদিসানি. ৱিপ্পযুত্তে পঞ্চাতি সহজাতপচ্ছাজাততো কুসলেন অব্যাকতং, অকুসলেন অব্যাকতং, সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাততো অব্যাকতেন অব্যাকতং, ৱত্থুপুৰেজাততো অব্যাকতেন কুসলং, তথা অকুসলন্তি একং কুসলমূলং, একং অকুসলমূলং, তীণি অব্যাকতমূলানীতি এৱং পঞ্চ.
অত্থিযা তেৰসাতি সহজাততো কুসলেন কুসলং, সহজাতপচ্ছাজাততো কুসলেন অব্যাকতং, সহজাততোৱ কুসলেন কুসলাব্যাকতন্তি কুসলমূলানি তীণি, তথা অকুসলমূলানি, সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতাহাৰিন্দ্ৰিযতো পন অব্যাকতেন অব্যাকতং, ৱত্থাৰম্মণপুৰেজাততো অব্যাকতেন কুসলং, তথা অকুসলং, সহজাতপুৰেজাততো কুসলো চ অব্যাকতো চ অকুসলস্স; স্ৱেৱ অব্যাকতস্স সহজাতপচ্ছাজাতআহাৰিন্দ্ৰিযতো সহজাতপুৰেজাততো চ কুসলো চ অব্যাকতো চ কুসলস্স; স্ৱেৱ অব্যাকতস্স সহজাতপচ্ছাজাতআহাৰিন্দ্ৰিযতোতি এৱং তেৰস. নত্থিৱিগতেসু সত্ত অনন্তৰসদিসানি. অৱিগতে তেৰস অত্থিসদিসানীতি. এৱমেত্থ সত্ত গণনপৰিচ্ছেদা একং তীণি পঞ্চ সত্ত নৱ দস তেৰসাতি. তেসু ৱিপাকৱসেন একমেৱ এককং, অঞ্ঞমঞ্ঞপুৰেজাতপচ্ছাজাতাসেৱনসম্পযুত্তৱসেন পঞ্চ তিকা, ৱিপ্পযুত্তৱসেন একমেৱ পঞ্চকং, হেতুঅনন্তৰসমনন্তৰকম্মআহাৰিন্দ্ৰিযঝানমগ্গনত্থিৱিগতৱসেন দস সত্তকা, আৰম্মণসহজাতউপনিস্সযৱসেন তযো নৱকা, অধিপতিৱসেন একং দসকং, নিস্সযঅত্থিঅৱিগতৱসেন তযো তেৰসকাতি এৱং তস্মিং তস্মিং পচ্চযে নিদ্দিট্ঠৱাৰে গণনৱসেন সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা তেসং ৱসেন দুকতিকাদীসু পচ্চযসংসন্দনে গণনা ৱেদিতব্বা.
৪৪০. যে পন পচ্চযা যেসং পচ্চযানং ৱিসভাগা ৱা ৱিৰুদ্ধা ৱা হোন্তি, তে তেহি সদ্ধিং ন যোজেতব্বা. সেয্যথিদং – হেতুপচ্চযস্স তাৱ আৰম্মণানন্তৰসমনন্তৰূপনিস্সযপুৰেজাতপচ্ছাজাতকম্মাসেৱনাহাৰঝাননত্থিৱিগতা অধিপতিপচ্চযে চ ঠপেত্ৱা ৱীমংসং সেসাধিপতিনো ৱিসভাগা, সহজাতাদযো সভাগা. কস্মা? তথা ভাৱাভাৱতো. হেতুপচ্চযো হি যেসং হেতুপচ্চযো হোতি, তেসং সহজাতাদিপচ্চযোপি হোতি, আৰম্মণাদিপচ্চযো পন ন হোতীতি আৰম্মণাদযো তস্স ৱিসভাগা নাম. তস্মা সো তেহি, তে ৱা তেন সদ্ধিং, ন যোজেতব্বা. পুৰেজাতপচ্ছাজাতসম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তঅত্থিনত্থিৱিগতাৱিগতা চ অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধা, তেপি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন যোজেতব্বা. তত্থ অযোজনীযে ৱজ্জেত্ৱা যোজনীযেহি যোগে যে ৱাৰা লব্ভন্তি, তে সঙ্খেপতো দস্সেতুং হেতুপচ্চযা অধিপতিযা চত্তাৰীতিআদি ৱুত্তং.
তত্থ কিঞ্চাপি হেতুপচ্চযস্স অধিপতিনা সংসন্দনে ঊনতৰগণনৱসেন সত্তহি ৱাৰেহি ভৱিতব্বং, যস্মা পন অধিপতীসু ৱীমংসাৱ হেতুপচ্চযো, ন ইতৰে, তস্মা ৱিসভাগে ৱজ্জেত্ৱা সভাগৱসেন ‘‘চত্তাৰী’’তি ৱুত্তং. তানি এৱং ৱেদিতব্বানি – কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো অধিপতিপচ্চযেন পচ্চযো; কুসলা ৱীমংসা সম্পযুত্তকানং খন্ধানং, কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো অধিপতিপচ্চযেন পচ্চযো; কুসলা ৱীমংসা চিত্তসমুট্ঠানানং ৰূপানং, কুসলো ধম্মো কুসলস্স চ অব্যাকতস্স চ ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো অধিপতিপচ্চযেন পচ্চযো; কুসলা ৱীমংসা সম্পযুত্তকানং খন্ধানং চিত্তসমুট্ঠানানঞ্চ ৰূপানং, অব্যাকতো ধম্মো অব্যাকতস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো অধিপতিপচ্চযেন পচ্চযো; ৱিপাকাব্যাকতা কিৰিযাব্যাকতা ৱীমংসা সম্পযুত্তকানং খন্ধানং চিত্তসমুট্ঠানানঞ্চ ৰূপানন্তি. এত্থ চ ৱিপাকাব্যাকতা লোকুত্তৰতোৱ গহেতব্বা. আৰম্মণপচ্চযঅনন্তৰপচ্চযাদযো পন ৱিসভাগত্তা ন যোজিতা. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ লব্ভমানঞ্চ অলব্ভমানঞ্চ ঞত্ৱা লব্ভমানৱসেন ৱাৰা উদ্ধৰিতব্বা.
সহজাতে সত্তাতি হেতুযা লদ্ধানেৱ. অঞ্ঞমঞ্ঞে তীণীতি সুদ্ধিকঅঞ্ঞমঞ্ঞে লদ্ধানেৱ. নিস্সযে সত্তাতি হেতুযা লদ্ধানেৱ. ৱিপাকে একন্তি সুদ্ধিকৱিপাকে লদ্ধমেৱ. ইন্দ্ৰিযমগ্গেসু চত্তাৰীতি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ. সম্পযুত্তে তীণীতি সুদ্ধিকসম্পযুত্তে লদ্ধানেৱ. ৱিপ্পযুত্তে তীণীতি কুসলাদিচিত্তসমুট্ঠানং ৰূপং পচ্চযুপ্পন্নং কত্ৱা ৱেদিতব্বানি. অত্থিঅৱিগতেসু সত্তাতি হেতুযা লদ্ধানেৱ.
৪৪১-৪৪৩. এৱং যেহি অধিপতিপচ্চযাদীহি একাদসহি পচ্চযেহি সদ্ধিং হেতুপচ্চযো যোজনং লভতি, তেসং ৱসেন দুমূলকনযে গণনং দস্সেত্ৱা ইদানি তিমূলকাদীসু তস্স দস্সনত্থং লক্খণং ঠপেন্তো হেতুসহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতন্তি সত্তাতিআদিমাহ. পোত্থকেসু পন নিস্সউপনিস্সঅধিপাতি এৱং পৰিহীনক্খৰানি পচ্চযনামানি লিখন্তি, তং সঞ্ঞাকৰণমত্তৱসেন লিখিতং. তস্মা তাদিসেসু ঠানেসু পৰিপুণ্ণা পাড়ি কাতব্বা. যং পনিদং লক্খণং ঠপিতং, তেন ইদং দীপেতি – অযং হেতুপচ্চযো সহজাতাদীহি চতূহি সদ্ধিং সংসন্দনে অত্তনো ৱিভঙ্গে লদ্ধানি সত্তেৱ ৱিস্সজ্জনানি লভতি. সচে পনেত্থ অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো পৱিসতি, অঞ্ঞমঞ্ঞে লদ্ধানি তীণি লভতি. সচে সম্পযুত্তপচ্চযো পৱিসতি, তানেৱ তীণি লভতি. সচে ৱিপ্পযুত্তপচ্চযো পৱিসতি, হেতুৱিপ্পযুত্তদুকে লদ্ধানি তীণি লভতি. সচে ৱিপাকপচ্চযো পৱিসতি, সব্বেহি ৱিপাকসভাগেহি সদ্ধিং সংসন্দনে এৱমেৱ ৱিস্সজ্জনং লভতি. সচে পনেত্থ ইন্দ্ৰিযমগ্গপচ্চযা পৱিসন্তি, তেহি সদ্ধিং দুমূলকে লদ্ধানি চত্তাৰিযেৱ লভতি. সচে তেহি সদ্ধিং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো পৱিসতি, হেতাধিপতিদুকে দস্সিতেসু চতূসু ৱিস্সজ্জনেসু ‘‘কুসলো ধম্মো অব্যাকতস্স, কুসলো ধম্মো কুসলস্স চ অব্যাকতস্স চা’’তি দ্ৱে অপনেত্ৱা সেসানি দ্ৱে লভতি. সচেপি তত্থ সম্পযুত্তপচ্চযো পৱিসতি, তানেৱ দ্ৱে লভতি. সচে পন ৱিপ্পযুত্তপচ্চযো পৱিসতি, ইতৰানি দ্ৱে লভতি. সচে পন তেসু ৱিপাকপচ্চযো পৱিসতি, সব্বত্থ একমেৱ লভতি. অধিপতিনা পন সদ্ধিং হেতাধিপতিদুকতো ঊনতৰগণনেসু অপ্পৱিসন্তেসু চত্তাৰিযেৱ লভতি. ঊনতৰগণনেসু পৱিসন্তেসু তেসং ৱসেন দ্ৱে একন্তি লভতি. এৱং তেসং তেসং পচ্চযানং সমাযোগে লব্ভমানং গণনং ৱিদিত্ৱা তিমূলকাদীসু গণনা উদ্ধৰিতব্বাতি.
এতেসু পন ঘটনেসু সব্বপঠমানি চত্তাৰি ঘটনানি সামঞ্ঞতো নৱন্নম্পি হেতূনং ৱসেন ৱুত্তানি অৱিপাকানি. অব্যাকতেন অব্যাকতৱিস্সজ্জনে পনেত্থ ৱিপাকহেতুপি লব্ভতি.
ততো পৰানি পঞ্চ ঘটনানি ৱিপাকহেতুৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ সব্বেপি সহজাতৱিপাকা চেৱ ৱিপাকসহজাতৰূপা চ. তেসু পঠমে ঘটনে ৱিপাকা চেৱ তংসমুট্ঠানৰূপা চ লব্ভন্তি, দুতিযে ৱিপাকা চেৱ পটিসন্ধিযঞ্চ ৱত্থুৰূপং. ততিযে অৰূপধম্মাৱ. চতুত্থে ৱিপাকচিত্তসমুট্ঠানৰূপমেৱ লব্ভতি. পঞ্চমে ৱত্থুৰূপমেৱ.
ততো পৰানি পঞ্চদস ঘটনানি ইন্দ্ৰিযমগ্গযুত্তানি অমোহহেতুৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমানি নৱ নিৰাধিপতীনি, পচ্ছিমানি ছ সাধিপতীনি. নিৰাধিপতিকেসুপি পঠমানি চত্তাৰি সামঞ্ঞতো সব্বত্থ অমোহৱসেন ৱুত্তানি, পচ্ছিমানি পঞ্চ ৱিপাকামোহৱসেন. তত্থ নিৰাধিপতিকেসু পঠমে চত্তাৰীতি হেট্ঠা হেতাধিপতিদুকে দস্সিতানেৱ. দুতিযে চিত্তসমুট্ঠানৰূপং পৰিহাযতি. ততিযে ৱত্থুৰূপং পৰিহাযতি. চতুত্থে কুসলো ধম্মো চিত্তসমুট্ঠানানং, অব্যাকতো তংসমুট্ঠানানন্তি ৰূপমেৱ লব্ভতি. ততো পৰানি ৱিপাকযুত্তানি পঞ্চ হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ. সাধিপতিকেসু পঠমানি তীণি ঘটনানি সামঞ্ঞতো ৱিপাকাৱিপাকহেতুৱসেন ৱুত্তানি. তেসু পঠমে চত্তাৰি ৱুত্তনযানেৱ. দুতিযে ৰূপং পৰিহাযতি, ততিযে অৰূপং পৰিহাযতি. ততো পৰানি তীণি ৱিপাকহেতুৱসেন ৱুত্তানি. তেসু পঠমে ৰূপাৰূপং লব্ভতি, দুতিযে অৰূপমেৱ, ততিযে ৰূপমেৱ. এৱম্পি তেসং তেসং পচ্চযানং সমাযোগে লব্ভমানং গণনং ৱিদিত্ৱা তিমূলকাদীসু গণনা উদ্ধৰিতব্বাতি.
হেতুমূলকং নিট্ঠিতং.
৪৪৪. আৰম্মণমূলকেপি অধিপতিপচ্চযাদযো সত্ত আৰম্মণেন সভাগা, সেসা সোড়স ৱিসভাগাতি তে অযোজেত্ৱা সত্তেৱ যোজিতা. তেসু অধিপতিযা সত্তাতি কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স, অকুসলস্স ধম্মস্স, অব্যাকতস্সাতি এৱং কুসলমূলানি তীণি, অকুসলমূলং একং, অব্যাকতমূলানি তীণীতি সত্ত. নিস্সযে তীণীতি ৱত্থুৱসেন অব্যাকতমূলানেৱ. উপনিস্সযে সত্ত হেট্ঠিমানি এৱ. পুৰেজাতে তীণীতি ৱত্থাৰম্মণৱসেন অব্যাকতমূলানি. ৱিপ্পযুত্তে তীণীতি ৱত্থুৱসেনেৱ. অত্থিঅৱিগতেসু তীণীতি ৱত্থাৰম্মণৱসেন. যথা পন হেতুমূলকে লক্খণদস্সনত্থং ঘটনানি ঠপিতানি, তথা আৰম্মণমূলকাদীসুপি.
৪৪৫. তত্থ যানি তাৱ ইমস্মিং আৰম্মণমূলকে পঞ্চ ঘটনানি ঠপিতানি. তত্থ পঠমং আৰম্মণাধিপতিৱসেন সাধিপতিকং. তত্থ সত্তাতি আৰম্মণাধিপতিদুকে লদ্ধৱিস্সজ্জনানেৱ. দুতিযং নিৰাধিপতিকং. তত্থ তীণীতি ৱত্থাৰম্মণৱসেন আৰম্মণৱসেনেৱ ৱা অব্যাকতমূলানি. ততিযং নিস্সযেন ৱুত্তং. তত্থ তীণীতি ৱত্থুৱসেন অব্যাকতমূলানি. চতুত্থপঞ্চমানি সাধিপতিকানি. তেসু চতুত্থে একন্তি ৱত্থাৰম্মণৱসেন আৰম্মণৱসেনেৱ ৱা অব্যাকতমূলং অকুসলং. পঞ্চমে একন্তি নিস্সযতো অব্যাকতমূলকং অকুসলং. এৱমিধাপি লব্ভমানৱসেন তিকাদীসু গণনা ৱেদিতব্বা. তথা অধিপতিমূলকাদীসু. আৰম্মণইন্দ্ৰিযৱিপাকৱসেন ৱিত্থাৰযোজনং পন অৱত্ৱা তত্থ তত্থ ৱত্তব্বযুত্তকমেৱ ৱদামাতি.
৪৪৬. অধিপতিমূলকে সহজাতে সত্তাতি সহজাতাধিপতিৱসেন কুসলমূলানি তীণি, অকুসলমূলানি তীণি, অব্যাকতমূলং একং. সহজাতেন পন সদ্ধিং আৰম্মণাধিপতি, আৰম্মণাধিপতিনা চ সদ্ধিং সহজাতং ন লব্ভতি. অঞ্ঞমঞ্ঞে তীণীতি সহজাতাধিপতিৱসেনেৱ. নিস্সযে অট্ঠাতি কুসলমূলানি তীণি, অকুসলমূলানি তীণি, অব্যাকতমূলানি দ্ৱে. অব্যাকতো হি অধিপতি অব্যাকতস্স সহজাততো চেৱ আৰম্মণতো চ নিস্সযো হোতি, অকুসলস্স আৰম্মণতোৱ. কুসলস্স পন উভযথাপি ন হোতীতি অব্যাকতমূলানি দ্ৱেযেৱাতি এৱং অট্ঠ. উপনিস্সযে সত্ত আৰম্মণসদিসানেৱ. পুৰেজাতে একন্তি অব্যাকতাধিপতি আৰম্মণৱসেন অকুসলস্স. ৱিপাকে একং অব্যাকতেন অব্যাকতং লোকুত্তৰং. আহাৰাদীসু সত্ত হেট্ঠা একমূলকে লদ্ধানেৱ. ৱিপ্পযুত্তে চত্তাৰীতি কুসলেন অব্যাকতং, তথা অকুসলেন, অব্যাকতেন অব্যাকতঞ্চ কুসলঞ্চ. অত্থিঅৱিগতেসু অট্ঠ নিস্সযসদিসানেৱ.
৪৪৭-৪৫২. ঘটনানি পনেত্থ পটিপাটিযা আৰম্মণাদীহি অযোজেত্ৱা পঠমং অত্থিঅৱিগতেহি যোজিতানি. কিং কাৰণাতি? উভযাধিপতিমিস্সকত্তা. তত্থ পঠমে ঘটনে আৰম্মণাধিপতিৱসেন ৱত্থাৰম্মণং লব্ভতি, দুতিযে নিস্সযৱসেন গৰুং কত্ৱা অস্সাদেন্তস্স ৱত্থুমেৱ, ততিযে সহজাতাধিপতিৱসেন কুসলাদযো ৰূপানং, আৰম্মণাধিপতিৱসেন ৱত্থু অকুসলস্স. ততো পৰানি তীণি ঘটনানি আৰম্মণাধিপতিৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে সত্তাতি হেট্ঠা ৱুত্তানেৱ. দুতিযে একন্তি পুৰেজাতানি ৱত্থাৰম্মণানি অকুসলস্স. ততিযে ৱত্থুমেৱ অকুসলস্স. ততো পৰানি তীণি ঘটনানি ৱিপাকাৱিপাকসাধাৰণানি সহজাতাধিপতিৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে ৰূপাৰূপং লব্ভতি, দুতিযে অৰূপমেৱ, ততিযে ৰূপমেৱ. ততো পৰানি তীণি ৱিপাকাধিপতিৱসেন ৱুত্তানি. তেসুপি পঠমে ৰূপাৰূপং লব্ভতি, দুতিযে অৰূপং, ততিযে ৰূপমেৱ. ততো পৰানি ছ ঘটনানি আহাৰিন্দ্ৰিযযুত্তানি চিত্তাধিপতিৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ তীণি অৱিপাকানি, তীণি সৱিপাকানি. তেসু গণনা পাকটাযেৱ. ততো পৰানি ছ ঘটনানি তথেৱ ৱিৰিযাধিপতিৱসেন ৱুত্তানি. ননু চ অধিপতিপটিপাটিযা পঠমং ৱিৰিযাধিপতিৱসেন ৱত্তব্বানি সিযুং, কস্মা তথা ন ৱুত্তানীতি? পৰতো হেতুৱসেন ৱুত্তঘটনেহি সদিসত্তা. পৰতো হি হেতুৱসেন ঘটনানি অমোহস্স ৱীমংসাধিপতিত্তা ৱীমংসায চ সম্মাদিট্ঠিভাৱতো মগ্গসম্পযুত্তানি. ৱিৰিযম্পি চ সম্মাৱাযামমিচ্ছাৱাযামভাৱেন মগ্গোতি তেন সদ্ধিং ঘটনানি পৰতো হেতুৱসেন ৱুত্তঘটনেহি সদিসানীতি পৰিৱত্তেত্ৱা ৱুত্তানি. তেসুপি গণনা পাকটাযেৱ.
৪৫৩-৪৫৬. অনন্তৰসমনন্তৰমূলকেসু সত্তাতি কুসলো কুসলস্স অব্যাকতস্স চ, তথা অকুসলো, অব্যাকতো তিণ্ণন্নম্পীতি এৱং সত্ত. কম্মে একন্তি কুসলা মগ্গচেতনা অত্তনো ৱিপাকাব্যাকতস্স. ঘটনানি পনেতেসু তীণি তীণিযেৱ. তানি বহুতৰপটিপাটিযা ৱুত্তানি.
৪৫৭-৪৬০. সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযমূলকেসু যে যে দুকমূলকে পচ্চযা ৱুত্তা তে তেযেৱ আদিতো ঠিতেন সভাগা. তস্মা দুকমূলকে গণনং ঞত্ৱা যে উপৰি পচ্চযা ঘটিতা, তেসু ঊনতৰগণনস্স ৱসেন সব্বঘটনেসু গণনা ৱেদিতব্বা. তত্থ সহজাতমূলকে দস ঘটনানি. তেসু পঞ্চ অৱিপাকানি, পঞ্চ সৱিপাকানি. তত্থ অৱিপাকেসু তাৱ পঠমে কুসলো কুসলস্স অব্যাকতস্স, কুসলাব্যাকতস্স, কুসলাব্যাকতো অব্যাকতস্সাতি চত্তাৰি, তথা অকুসলো, অব্যাকতো অব্যাকতস্সেৱাতি এৱং নৱ. তত্থ কুসলাকুসলাদিকেসু অট্ঠসু ৱিস্সজ্জনেসু অৰূপঞ্চেৱ চিত্তসমুট্ঠানৰূপঞ্চ লব্ভতি. অব্যাকতে ৱত্থুৰূপম্পি. দুতিযে ঘটনে অব্যাকতৱিস্সজ্জনে ৰূপেসু ৱত্থুমেৱ লব্ভতি, ততিযে তীসুপি অৰূপমেৱ, চতুত্থে চিত্তসমুট্ঠানৰূপমেৱ, পঞ্চমে পটিসন্ধিযং ৱত্থুনা সদ্ধিং অৰূপধম্মা. সৱিপাকেসু পঠমে ৱিপাকা চেৱ ৱিপাকচিত্তসমুট্ঠানৰূপঞ্চ, দুতিযে ৱিপাকা চেৱ ৱত্থুৰূপঞ্চ, ততিযে ৱিপাকমেৱ, চতুত্থে ৱিপাকচিত্তসমুট্ঠানমেৱ, পঞ্চমে ৱত্থুৰূপমেৱ লব্ভতি.
অঞ্ঞমঞ্ঞমূলকে ছ ঘটনানি. তেসু পঠমানি তীণি অৱিপাকানি, পচ্ছিমানি তীণি সৱিপাকানি. তেসু গণনা পাকটাযেৱ.
৪৬১. নিস্সযমূলকে নিস্সযপচ্চযা আৰম্মণে তীণীতি ৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তকুসলাদিৱসেন ৱেদিতব্বানি. উপনিস্সযে একন্তি ৱত্থুং আৰম্মণূপনিস্সযং কত্ৱা উপ্পন্নাকুসলং. সেসং দুমূলকে হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৪৬২-৪৬৪. ইমস্মিং পন নিস্সযপচ্চযে ৱীসতি ঘটনানি. তেসু পুৰিমানি ছ ঘটনানি পুৰেজাতসহজাতৱসেন ৱুত্তানি, ততো চত্তাৰি পুৰেজাতৱসেনেৱ, ততো দস সহজাতৱসেনেৱ. তত্থ পঠমে ঘটনে তেৰসাতি নিস্সযপচ্চযৱিভঙ্গে ৱুত্তানেৱ. দুতিযে অট্ঠাতি সহজাতাধিপতিৱসেন সত্ত, ৱত্থুং গৰুং কত্ৱা অকুসলঞ্চাতি অট্ঠ. ততিযে সত্ত ইন্দ্ৰিযপচ্চযে লদ্ধানেৱ. চতুত্থে পঞ্চ ৱিপ্পযুত্তে লদ্ধানি. পঞ্চমে চত্তাৰীতি কুসলাদীনি চিত্তসমুট্ঠানানং, ৱত্থু চ অকুসলস্স. ছট্ঠে তীণীতি কুসলাদীনি চিত্তসমুট্ঠানস্স. পুৰেজাতৱসেন চতূসু পঠমে তীণীতি ৱত্থু কুসলাদীনং, চক্খাদীনি চ অব্যাকতস্স. দুতিযে ৱত্থুমেৱ কুসলাদীনং. ততিযে একন্তি ৱত্থু অকুসলস্স. চতুত্থে চক্খাদীনি ৱিঞ্ঞাণপঞ্চকস্স. সহজাতৱসেন দস সৱিপাকাৱিপাকৱসেন দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা সহজাতমূলকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
৪৬৫. উপনিস্সযমূলকে আৰম্মণে সত্তাতি আৰম্মণূপনিস্সযে লদ্ধানেৱ. অধিপতিযা সত্তাতি তানেৱ. অনন্তৰসমনন্তৰেসু অনন্তৰূপনিস্সযে লদ্ধানেৱ. নিস্সযে একন্তি ৱত্থু অকুসলস্স. পুৰেজাতে একন্তি তস্সেৱ ৱত্থুং ৱা আৰম্মণং ৱা. আসেৱনে তীণি অনন্তৰূপনিস্সযৱসেন. কম্মে দ্ৱে পকতূপনিস্সযৱসেন. লোকুত্তৰকুসলচেতনা পন অনন্তৰূপনিস্সযোপি হোতি. ৱিপ্পযুত্তে একং আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন, তথা অত্থিঅৱিগতেসু. নত্থিৱিগতেসু সত্ত অনন্তৰসমানেৱ.
৪৬৬. উপনিস্সযমূলকানি পন সত্ত ঘটনানি হোন্তি. তত্থ পুৰিমানি তীণি আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে সত্তাতি কুসলো কুসলাদীনং, তথা অব্যাকতো, অকুসলো অকুসলস্সেৱাতি এৱং সত্ত. দুতিযে একন্তি চক্খাদিঅব্যাকতং অকুসলস্স. ততিযে ৱত্থু অকুসলস্স. ততো পৰানি দ্ৱে অনন্তৰূপনিস্সযৱসেন ৱুত্তানি. তেসু গণনা পাকটাযেৱ. ততো দ্ৱে অনন্তৰপকতূপনিস্সযৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে লোকিযকুসলাকুসলচেতনাপচ্চযভাৱতো গহেতব্বা, দুতিযে লোকুত্তৰকুসলাৱ.
৪৬৭-৪৬৮. পুৰেজাতমূলকে আৰম্মণে তীণীতি অব্যাকতো কুসলাদীনং. অধিপতিযা একন্তি অব্যাকতো অকুসলস্স. সেসেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন সত্ত ঘটনানি. তেসু পঠমং ৱত্থাৰম্মণৱসেন ৱুত্তং, দুতিযং ৱত্থুৱসেনেৱ, ততিযং আৰম্মণৱসেন, চতুত্থং ৱত্থুস্স আৰম্মণকালৱসেন, পঞ্চমং আৰম্মণাধিপতিৱসেন, ছট্ঠং ৱত্থুনো আৰম্মণাধিপতিকালৱসেন, সত্তমং চক্খাদিৱসেন.
৪৬৯-৪৭২. পচ্ছাজাতমূলকে ৱীসতি পচ্চযা ন যুজ্জন্তি, তযোৱ যোজনং লভন্তি. একমেৱেত্থ ঘটনং, তং কাযস্স কুসলাদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বং. আসেৱনমূলকেপি একমেৱ ঘটনং.
৪৭৩-৪৭৭. কম্মমূলকে অনন্তৰে একন্তি মগ্গচেতনাৱসেন ৱুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞে তীণীতি এত্থ পটিসন্ধিযং ৱত্থুপি গহেতব্বং. উপনিস্সযে দ্ৱেতি অনন্তৰপকতূপনিস্সযৱসেন হেট্ঠা ৱুত্তানেৱ. এৱং সেসানিপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এত্থ পন একাদস ঘটনানি. তত্থ পঠমানি দ্ৱে পকতূপনিস্সযানন্তৰূপনিস্সযৱিভাগতো নানাক্খণিককম্মৱসেন ৱুত্তানি. ততো পৰানি চত্তাৰি ৱিপাকাৱিপাকতো একক্খণিককম্মৱসেন ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে অৰূপেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানৰূপং লব্ভতি, দুতিযে অৰূপেন সদ্ধিং ৱত্থু, ততিযে অৰূপমেৱ, চতুত্থে চিত্তসমুট্ঠানৰূপমেৱ. পটিসন্ধিযং পন কটত্তাৰূপম্পি লব্ভতি. ততো পৰানি পঞ্চ সৱিপাকানি, তানি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ. ৱিপাকমূলকে পঞ্চ ঘটানানি উত্তানত্থানেৱ.
৪৭৮-৪৮৩. আহাৰমূলকে সত্তাতিআদীনি ৱুত্তনযানেৱ. ঘটনানি পনেত্থ চতুত্তিংস. তেসু পঠমানি পঞ্চ ৱিপাকাৱিপাকসামঞ্ঞতো ৱুত্তানি. তত্থ পঠমে চত্তাৰোপি আহাৰা লব্ভন্তি; দুতিযে তযো অৰূপাহাৰাৱ. ততিযে ৱত্থুপি পচ্চযুপ্পন্নং হোতি, চতুত্থে তং পৰিহাযতি. পঞ্চমে ৰূপমেৱ পচ্চযুপ্পন্নং. ততো পৰানি পঞ্চ সৱিপাকঘটনানি, তানি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ. ততো পৰানি নৱ ঘটনানি চেতনাহাৰৱসেন ৱুত্তানি. ততো পৰানি নৱ নিৰাধিপতিৱিঞ্ঞাণাহাৰৱসেন. ততো পৰানি সাধিপতিৱিঞ্ঞাণাহাৰৱসেন ছ ঘটনানি ৱুত্তানি. তত্থ তীণি ৱিপাকাৱিপাকসামঞ্ঞৱসেন ৱুত্তানি. তীণি ৱিপাকৱসেনেৱ. তত্থ লোকিযানং ৱিপাকানং অভাৱতো ৱত্থু পৰিহাযতি.
৪৮৪-৪৯৫. ইন্দ্ৰিযমূলকে পুৰেজাতে একন্তি চক্খুন্দ্ৰিযাদীনং ৱসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং. সেসং দুমূলকং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ঘটনানি পনেত্থ ছ সত্ততি. তত্থ পঠমে সব্বানিপি ইন্দ্ৰিযানি পচ্চযট্ঠেন লব্ভন্তি. দুতিযে ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং হাযতি. ন হি তং নিস্সযো হোতি. ততিযে অৰূপিন্দ্ৰিযানি ৰূপানং. চতুত্থে চক্খাদীনি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং. ততো পৰানি নৱ ঘটনানি সহজাতঅৰূপিন্দ্ৰিযৱসেন ৱুত্তানি, ততো নৱ মগ্গভূতানং ইন্দ্ৰিযানং ৱসেন, ততো নৱ ঝানঙ্গভূতানং, ততো নৱ ঝানমগ্গভূতানং, ততো নৱ মনিন্দ্ৰিযৱসেনেৱ, ততো সাধিপতীনি ছ, ততো ৱীৰিযৱসেন মগ্গসম্পযুত্তানি ছ, ততো অমোহহেতুৱসেন নিৰাধিপতীনি নৱ, সাধিপতীনি ছ. তেসু সব্বেসু ৱিপাকপচ্চযেন অযুত্তানি চ যুত্তানি চ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
৪৯৬-৫০০. ঝানমূলকেপি দুমূলকং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ঘটনানি পনেত্থ ছত্তিংস. তেসু পঠমানি নৱ ইন্দ্ৰিযমগ্গভাৱং অনামসিত্ৱা সাধাৰণঝানঙ্গৱসেনেৱ ৱুত্তানি. ততো পৰানি নৱ ইন্দ্ৰিযভূতঝানঙ্গৱসেন, ততো নৱ মগ্গভূতঝানঙ্গৱসেন, ততো নৱ ইন্দ্ৰিযমগ্গভূতঝানঙ্গৱসেন. চতূসুপি চেতেসু নৱকেসু আদিতো চত্তাৰি চত্তাৰি ৱিপাকাৱিপাকসাধাৰণানি. অৱসানে পঞ্চ পঞ্চ ৱিপাকানেৱ, তানি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ.
৫০১-৫০৮. মগ্গমূলকেপি দুমূলকং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ঘটনানি পনেত্থ সত্তপঞ্ঞাস. তেসু পঠমানি নৱ ইন্দ্ৰিযঝানভাৱং অনামসিত্ৱা সুদ্ধিকমগ্গৱসেনেৱ ৱুত্তানি. ততো নৱ ইন্দ্ৰিযভূতমগ্গৱসেন, ততো নৱ ঝানভূতমগ্গৱসেন, ততো নৱ ইন্দ্ৰিযঝানভূতমগ্গৱসেন, ততো ছ অধিপতিভূতমগ্গৱসেন, ততো নৱ নিৰাধিপতিমগ্গহেতুৱসেন, ততো ছ সাধিপতিমগ্গহেতুৱসেন, তত্থ নৱকেসু পঞ্চ পঞ্চ ছক্কেসু তীণি তীণি ৱিপাকানি. সেসানি সাধাৰণানি, তানি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ.
৫০৯-৫১০. সম্পযুত্তমূলকে দুমূলকং উত্তানত্থমেৱ. এত্থ পন দ্ৱেযেৱ ঘটনানি. তত্থ একং সাধাৰণৱসেন, একং ৱিপাকৱসেন ৱুত্তং.
৫১১-৫১৪. ৱিপ্পযুত্তমূলকেপি দুমূলকং উত্তানত্থমেৱ. ঘটনানি পনেত্থ তেৰস. তত্থ পঠমে পঞ্চাতি কুসলো অব্যাকতস্স, তথা অকুসলো, অব্যাকতো তিণ্ণন্নম্পি. এত্থ চ ইমে ৱিপ্পযুত্তাদযো সহজাতাপি হোন্তি, পচ্ছাজাতপুৰেজাতাপি. দুতিযে পুৰেজাতসহজাতাৱ ততিযে তেযেৱ অধিপতিৱসেন. তত্থ কুসলো অব্যাকতস্স তথা অকুসলো, অব্যাকতো পন অব্যাকতস্স চ আৰম্মণাধিপতিৱসেন অকুসলস্স চাতি এৱং চত্তাৰি. চতুত্থে তীণীতি কুসলাদীনি অব্যাকতস্স. ইন্দ্ৰিযানি পনেত্থ ৰূপানিপি অৰূপানিপি. পঞ্চমে পচ্চযা অৰূপাৱ ছট্ঠে ৱত্থুৱসেন ৰূপাৱ সত্তমে কুসলাব্যাকতানং ৱিপস্সনাৱসেন, অকুসলস্স অস্সাদনৱসেন ৱত্থুমেৱ. অট্ঠমে তদেৱাকুসলস্স, নৱমে চক্খাদীনি অব্যাকতস্স, দসমে কুসলাদযো চিত্তসমুট্ঠানানং, একাদসমে পটিসন্ধিযং ৱত্থু খন্ধানং, দ্ৱাদসমে পটিসন্ধিযং খন্ধা কটত্তাৰূপানং, তেৰসমে পটিসন্ধিযং খন্ধা ৱত্থুস্স.
৫১৫-৫১৮. অত্থিপচ্চযমূলকে উপনিস্সযে একন্তি আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন অব্যাকতং অকুসলস্স. সেসং দুমূলকে উত্তানমেৱ. ঘটনানি পনেত্থ একূনতিংস. তেসু পঠমে অৰূপৱত্থাৰম্মণমহাভূতইন্দ্ৰিযাহাৰানং ৱসেন সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতপচ্চযা লব্ভন্তি. দুতিযে পচ্ছাজাতকবড়ীকাৰাহাৰা ন লব্ভন্তি. পঠমদুতিযঘটনানেৱ অধিপতিনা সদ্ধিং উপৰি ততিযচতুত্থানি কতানি. পুন পঠমমেৱ চতূহি আহাৰেহি সদ্ধিং পঞ্চমং, ৰূপিন্দ্ৰিযেহি সদ্ধিং ছট্ঠং, ৰূপাৰূপিন্দ্ৰিযেহি সদ্ধিং সত্তমং কতং. দুতিযমেৱ ৱা পন ইন্দ্ৰিযেহি সদ্ধিং সত্তমং কতং. পঠমদুতিযানেৱ ৱিপ্পযুত্তপচ্চযেন সদ্ধিং অট্ঠমনৱমানি. তেসু নৱমং অধিপতিনা সদ্ধিং দসমং কতং. ততো একাদসমে পচ্চযৱসেন ৱত্থু হাযতি. দ্ৱাদসমে অৰূপধম্মাযেৱ পচ্চযা, তেৰসমে ৱত্থাৰম্মণা, চুদ্দসমে ৱত্থুমেৱ, পন্নৰসমে আৰম্মণমেৱ, সোড়সমে ৱত্থুমেৱ আৰম্মণং, সত্তৰসমে পন তদেৱ আৰম্মণাধিপতিভাৱেন, অট্ঠাৰসমেপি তদেৱ আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন, একূনৱীসতিমে চক্খাদযোৱ পচ্চযা. ইমানি একূনৱীসতি পকিণ্ণকঘটনানি নাম সহজাতং অগ্গহেত্ৱা ৱুত্তানি. ততো পৰানি দস সহজাতৱসেন ৱুত্তানি.
৫১৯. নত্থিৱিগতমূলকেসু অনন্তৰসমনন্তৰমূলকেসু ৱিয উপনিস্সযাসেৱনকম্মৱসেন তীণিযেৱ ঘটনানি, অৱিগতমূলকং অত্থিমূলকসদিসমেৱাতি.
যানি পনেতানি ইমস্মিং পঞ্হাৱাৰে ঘটনানি ৱুত্তানি, তানি সব্বানিপি দুৱিধানিযেৱ – পকিণ্ণকতো সহজাততো চ. তত্থ সব্বেসম্পি আৰম্মণমূলকাদীনং আদিতো সহজাতং অগ্গহেত্ৱা ৱুত্তানি পকিণ্ণকানি নাম. তানি আৰম্মণমূলকে পঞ্চপি, অধিপতিমূলকে ছ, অনন্তৰমূলকে তীণিপি, তথা সমনন্তৰমূলকে, নিস্সযমূলকে দস, উপনিস্সযমূলকে সত্ত, পুৰেজাতমূলকে সত্ত, পচ্ছাজাতমূলকে একমেৱ, তথা আসেৱনমূলকে, কম্মমূলকে দ্ৱে, আহাৰমূলকে একং, ইন্দ্ৰিযমূলকে চত্তাৰি, ৱিপ্পযুত্তমূলকে নৱ, অত্থিমূলকে একূনৱীসতি, নত্থিমূলকে তীণিপি, তথাৱিগতমূলকে. অৱিগতমূলকে একূনৱীসতীতি সব্বানিপি সতঞ্চেৱ তীণি চ হোন্তি. সহজাতনিস্সযভাৱেন পনেতানি পকিণ্ণকানীতি ৱুত্তানি.
যানি পন সহজাতং লব্ভন্তি, তানি সহজাতঘটনানি নামাতি ৱুচ্চন্তি. তানি আৰম্মণমূলকে অনন্তৰসমনন্তৰপুৰেজাতপচ্ছাজাতআসেৱননত্থিৱিগতমূলকেসু ন লব্ভন্তি. ন হি তে পচ্চযা সহজাতানং পচ্চযা হোন্তি. যথা চ সহজাতানং ন হোন্তি, তথা হেতুসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকঝানমগ্গসম্পযুত্তপচ্চযা. অসহজাতানন্তি হেতুমূলকে সব্বানি চতুৱীসতিপি ঘটনানি সহজাতঘটনানেৱ. তথা অধিপতিমূলকে চতুৱীসতি, সহজাতমূলকে দসপি, অঞ্ঞমঞ্ঞমূলকে ছপি, নিস্সযমূলকে দস, কম্মমূলকে নৱ, ৱিপাকমূলকে পঞ্চপি, আহাৰমূলকে তেত্তিংস, ইন্দ্ৰিযমূলকে দ্ৱাসত্ততি ঝানমূলকে ছত্তিংসাপি, মগ্গমূলকে সত্তপঞ্ঞাসম্পি, সম্পযুত্তমূলকে দ্ৱেপি, ৱিপ্পযুত্তমূলকে চত্তাৰি, অত্থিমূলকে দস, অৱিগতমূলকে দসাতি সব্বানিপি তীণি সতানি দ্ৱাদস চ হোন্তি. ইতি পুৰিমানি সতং তীণি চ ইমানি চ দ্ৱাদসুত্তৰানি তীণি সতানীতি সব্বানিপি পঞ্চদসাধিকানি চত্তাৰি ঘটনসতানি পঞ্হাৱাৰে আগতানি. তেসু যে যে পচ্চযধম্মা নামৱসেন ন পাকটা হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি, তেপি হেতুমূলকাদীনং নযানং আদিতো ৱিপাকাৱিপাকসামঞ্ঞতো ৱুত্তেসু ঘটনেসু দস্সেতব্বা. দ্ৱাদসেৱ হি হেতূ ছ আৰম্মণা চত্তাৰো অধিপতযো চত্তাৰো আহাৰা ৱীসতি ইন্দ্ৰিযানি সত্ত ঝানঙ্গানি দ্ৱাদস মগ্গঙ্গানীতি এতে পচ্চযধম্মা নাম. তেসু যে যে ধম্মা একন্তেন কুসলা, একন্তেনেৱ অকুসলা, একন্তেন কুসলৱিপাকা, একন্তেনেৱাকুসলৱিপাকা, একন্তেনেৱ ৱিপাকা, একন্তেনেৱ অৱিপাকা তে তে সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা যে তত্থ ৱিপাকা, তে ৱিপাকঘটনেসু, যে অৱিপাকা, তে অৱিপাকঘটনেসু যথাযোগং যোজেতব্বাতি.
পঞ্হাৱাৰস্স ঘটনে অনুলোমগণনা.
পচ্চনীযুদ্ধাৰৱণ্ণনা
৫২৭. ইদানি পচ্চনীযং হোতি. তত্থ যথা পটিচ্চ ৱাৰাদীসু ‘‘অকুসলং ধম্মং পটিচ্চ অকুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতি নহেতুপচ্চযা’’তিআদিনা নযেন লব্ভমানা পঞ্হা লব্ভমানানং পচ্চযানং ৱসেন সৰূপতোৱ ৱিত্থাৰিতা. এৱং অৱিত্থাৰেত্ৱা একেন লক্খণেন সঙ্খেপতো পচ্চনীযং দস্সেতুং ধম্মসঙ্গাহকেহি কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযোতিআদিনা নযেন অনুলোমতো কুসলাদীনং পচ্চযা উদ্ধটা. তে চ খো পচ্চযা সমূহৱসেন, নো একেকপচ্চযৱসেনেৱ; তস্মা যে যত্থ সমূহতো দস্সিতা, তে ৱিভজিত্ৱা ৱেদিতব্বা. সব্বেপি হি ইমে চতুৱীসতি পচ্চযা অট্ঠসু পচ্চযেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তি. কতৰেসু অট্ঠসু? আৰম্মণে, সহজাতে, উপনিস্সযে, পুৰেজাতে, পচ্ছাজাতে, কম্মে, আহাৰে, ইন্দ্ৰিযেতি. কথং? ঠপেত্ৱা হি ইমে অট্ঠ পচ্চযে সেসেসু সোড়সসু হেতুপচ্চযো অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকঝানমগ্গসম্পযুত্তপচ্চযোতি ইমে ছ পচ্চযা একন্তেন সহজাতা হুত্ৱা সহজাতানঞ্ঞেৱ পচ্চযভাৱতো সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. অনন্তৰপচ্চযো সমনন্তৰআসেৱননত্থিৱিগতপচ্চযোতি ইমে পন পঞ্চ উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধা অত্তনো অনন্তৰং উপ্পজ্জমানানঞ্ঞেৱ পচ্চযভাৱতো অনন্তৰূপনিস্সযলক্খণেন উপনিস্সযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. নিস্সযপচ্চযো সহজাতপুৰেজাতভেদতো দুৱিধো. তত্থ সহজাতনিস্সযো সহজাতানঞ্ঞেৱ নিস্সযপচ্চযভাৱতো সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি, পুৰেজাতনিস্সযো পুৰেজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি.
অধিপতিপচ্চযোপি সহজাতাধিপতিআৰম্মণাধিপতিৱসেন দুৱিধো. তত্থ সহজাতাধিপতি সহজাতানংযেৱ অধিপতিপচ্চযভাৱতো সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি. আৰম্মণাধিপতি আৰম্মণূপনিস্সযো হোতিযেৱাতি আৰম্মণূপনিস্সযলক্খণেন উপনিস্সযপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি. ৱিপ্পযুত্তপচ্চযো সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতভেদতো তিৱিধো. তত্থ সহজাতৱিপ্পযুত্তো সহজাতানঞ্ঞেৱ ৱিপ্পযুত্তপচ্চযভাৱতো সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি. পুৰেজাতৱিপ্পযুত্তো পুৰে উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা উপ্পজ্জমানানং পচ্চযভাৱতো পুৰেজাতে সঙ্গহিতো. পচ্ছাজাতৱিপ্পযুত্তো পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পুৰে উপ্পন্নানং উপত্থম্ভনৱসেন পচ্চযভাৱতো পচ্ছাজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি. অত্থিপচ্চযঅৱিগতপচ্চযা সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতআহাৰিন্দ্ৰিযানঞ্চেৱ অত্থিঅৱিগতেসু চ একেকস্স ৱসেন ছহি ভেদেহি ঠিতা. তত্থ সহজাতঅত্থিঅৱিগতা সহজাতানঞ্ঞেৱ অত্থিঅৱিগতপচ্চযভাৱতো. সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. পুৰেজাতা পুৰে উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা উপ্পজ্জমানানং পচ্চযভাৱতো পুৰেজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. পচ্ছাজাতা পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পুৰে উপ্পন্নানং উপত্থম্ভনৱসেন পচ্চযভাৱতো পচ্ছাজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. আহাৰভূতা কবড়ীকাৰাহাৰপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ইন্দ্ৰিযভূতা ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি এৱং ইমে সোড়স পচ্চযা ইমেসু অট্ঠসু পচ্চযেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা.
ইমেসম্পি পন অট্ঠন্নং পচ্চযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্গহো অত্থিযেৱ. আদিতো নিদ্দিট্ঠো হি আৰম্মণপচ্চযো অধিপতিঅনধিপতিভেদেন দুৱিধো. তত্থ অধিপতিভূতো আৰম্মণূপনিস্সযলক্খণেন উপনিস্সযে সঙ্গহং গচ্ছতি. অনধিপতিভূতো সুদ্ধো আৰম্মণপচ্চযোৱ. কম্মপচ্চযোপি সহজাতনানাক্খণিকৱসেন দুৱিধো. তত্থ সহজাতকম্মং অত্তনা সহজাতানঞ্ঞেৱ কম্মপচ্চযভাৱতো সহজাতেযেৱ সঙ্গহং গচ্ছতি. নানাক্খণিককম্মং বলৱদুব্বলৱসেন দুৱিধং. তত্থ বলৱকম্মং ৱিপাকধম্মানং উপনিস্সযোৱ হুত্ৱা পচ্চযো হোতীতি উপনিস্সযে সঙ্গহং গচ্ছতি. বলৱম্পি পন ৰূপানং দুব্বলঞ্চ অৰূপানং নানাক্খণিককম্মপচ্চযেনেৱ পচ্চযো. আহাৰপচ্চযোপি ৰূপাৰূপতো দুৱিধো. তত্থ অৰূপাহাৰো অত্তনা সহজাতানঞ্ঞেৱ পচ্চযো হোতীতি সহজাতপচ্চযে সঙ্গহং গচ্ছতি. ৰূপাহাৰো সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতানং পচ্চযো ন হোতি. অত্তনো পন উপ্পাদক্খণং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতিপ্পত্তো আহাৰপচ্চযতং সাধেতীতি আহাৰপচ্চযোৱ হোতি. ইন্দ্ৰিযপচ্চযোপি ৰূপাৰূপতো দুৱিধো. তত্থ অৰূপিন্দ্ৰিযপচ্চযো অত্তনা সহজাতানঞ্ঞেৱ ইন্দ্ৰিযপচ্চযতং সাধেতীতি সহজাতেযেৱ সঙ্গহং গচ্ছতি. ৰূপিন্দ্ৰিযপচ্চযো পন অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদতো দুৱিধো. তত্থ অজ্ঝত্তং ইন্দ্ৰিযপচ্চযো পুৰে উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা উপ্পজ্জমানানং সসম্পযুত্তধম্মানং চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ইন্দ্ৰিযপচ্চযো হোতীতি পুৰেজাতেযেৱ সঙ্গহং গচ্ছতি. বাহিৰো ইন্দ্ৰিযপচ্চযো নাম ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং, তং সহজাতানং পচ্চযো হোন্তম্পি অনুপালনমত্তৱসেনেৱ হোতি, ন জনকৱসেনাতি ইন্দ্ৰিযপচ্চযোৱ হোতি. এৱং ইমে অট্ঠ পচ্চযা অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা. অযং তাৱ অট্ঠসু পচ্চযেসু অৱসেসানং সোড়সন্নঞ্চেৱ তেসংযেৱ চ অট্ঠন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞৱসেন সঙ্গহনযো.
ইদানি ইমেসং অট্ঠন্নং পচ্চযানং একেকস্মিং চতুৱীসতিযাপি পচ্চযেসু যে যে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তে তে ৱেদিতব্বা. তত্থ অট্ঠন্নং তাৱ সব্বপঠমে আৰম্মণপচ্চযে আৰম্মণপচ্চযোৱ সঙ্গহং গচ্ছতি, ন সেসা তেৱীসতি. দুতিযে সহজাতপচ্চযে হেতুপচ্চযো সহজাতাধিপতিপচ্চযো সহজাতপচ্চযো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো সহজাতনিস্সযপচ্চযো সহজাতকম্মপচ্চযো ৱিপাকপচ্চযো সহজাতআহাৰপচ্চযো সহজাতইন্দ্ৰিযপচ্চযো ঝানপচ্চযো মগ্গপচ্চযো সম্পযুত্তপচ্চযো সহজাতৱিপ্পযুত্তপচ্চযো সহজাতত্থিপচ্চযো সহজাতাৱিগতপচ্চযোতি ইমে পন্নৰস পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ততিযে উপনিস্সযপচ্চযে অধিপতিভূতো আৰম্মণপচ্চযো আৰম্মণভূতো অধিপতিপচ্চযো অনন্তৰসমনন্তৰউপনিস্সযআসেৱনপচ্চযা নানাক্খণিকো বলৱকম্মপচ্চযো নত্থিপচ্চযো ৱিগতপচ্চযোতি ইমে নৱ পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তি. চতুত্থে পুৰেজাতপচ্চযে পুৰেজাতনিস্সযপচ্চযো পুৰেজাতপচ্চযো পুৰেজাতিন্দ্ৰিযপচ্চযো পুৰেজাতৱিপ্পযুত্তপচ্চযো পুৰেজাতত্থিপচ্চযো পুৰেজাতাৱিগতপচ্চযোতি ইমে ছ পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তি. পঞ্চমে পচ্ছাজাতপচ্চযে পচ্ছাজাতপচ্চযো পচ্ছাজাতৱিপ্পযুত্তপচ্চযো পচ্ছাজাতত্থিপচ্চযো পচ্ছাজাতাৱিগতপচ্চযোতি ইমে চত্তাৰো পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ছট্ঠে কম্মপচ্চযে নানাক্খণিককম্মপচ্চযোৱ সঙ্গহিতো. সত্তমে আহাৰপচ্চযে কবড়ীকাৰাহাৰৱসেনেৱ আহাৰপচ্চযো আহাৰত্থিপচ্চযো আহাৰাৱিগতপচ্চযোতি ইমে তযো পচ্চযা সঙ্গহিতা. অট্ঠমে ইন্দ্ৰিযপচ্চযে ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্চযো ইন্দ্ৰিযত্থিপচ্চযো ইন্দ্ৰিযাৱিগতপচ্চযোতি ইমে তযো পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তি. এৱং ইমেসং অট্ঠন্নং পচ্চযানং একেকস্মিং ইমে চিমে চ পচ্চযা সঙ্গহং গতাতি ঞত্ৱা যে যত্থ সঙ্গহং গতা, তে তস্স গণনেন গহিতাৱ হোন্তীতি ৱেদিতব্বা.
এৱং সব্বপচ্চযসঙ্গাহকানং ইমেসং অট্ঠন্নং পচ্চযানং ৱসেন একূনপঞ্ঞাসায পঞ্হেসু ইমস্মিং পচ্চনীযে ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তিআদযো ইমে পন্নৰস পঞ্হা উদ্ধৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতা. তত্থ কুসলো কুসলস্স, কুসলো অকুসলস্স, কুসলো অব্যাকতস্স, কুসলো কুসলাব্যাকতস্সাতি কুসলাদিকা চত্তাৰো পঞ্হা; তথা অকুসলাদিকা; অব্যাকতো পন অব্যাকতস্স, অব্যাকতো কুসলস্স, অব্যাকতো অকুসলস্সাতি অব্যাকতাদিকা তযো; কুসলো চ অব্যাকতো চ কুসলস্স; তথা অব্যাকতস্স; অকুসলো চ অব্যাকতো চ অকুসলস্স; তথা অব্যাকতস্সাতি দুমূলকেকাৱসানা চত্তাৰো হোন্তি. তেসু পঠমে পঞ্হে যেহি ভৱিতব্বং, তে সব্বে সঙ্গহেত্ৱা তযো পচ্চযা ৱুত্তা. দুতিযে দ্ৱে, ততিযে পঞ্চ, চতুত্থে একোৱ পঞ্চমে তযো, ছট্ঠে দ্ৱে, সত্তমে পঞ্চ, অট্ঠমে একোৱ নৱমে সত্ত, দসমে তযো, একাদসমে তযো, দ্ৱাদসমে দ্ৱে, তেৰসমে চত্তাৰো, চুদ্দসমে দ্ৱে, পন্নৰসমেপি চত্তাৰোৱ. তে ‘‘সহজাতপচ্চযেনা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সহজাতং পচ্ছাজাত’’ন্তি ৱুত্তা. তত্থ কাৰণং পৰতো ৱক্খাম.
সমাসতো পনেত্থ একো দ্ৱে তযো চত্তাৰো পঞ্চ সত্তাতি ছড়েৱ পচ্চযপৰিচ্ছেদা হোন্তি. অযং পঞ্হাৱাৰস্স পচ্চনীযে উক্কট্ঠৱসেন পঞ্হাপৰিচ্ছেদো চেৱ তে তে পচ্চযে সঙ্গহেত্ৱা দস্সিতপচ্চযপৰিচ্ছেদো চ. ‘‘ন হেতুপচ্চযো’’তিআদীসু হি চতুৱীসতিযাপি পচ্চযপচ্চনীযেসু একপচ্চনীযেপি ইতো উদ্ধং পঞ্হা ৱা পচ্চযা ৱা ন লব্ভন্তি, হেট্ঠা লব্ভন্তি. তস্মা যেসু পঞ্হেসু ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স চ অব্যাকতস্স চ ধম্মস্স সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো’’তি এৱং একোৱ পচ্চযো আগতো, তস্মিং পচ্চযে পটিক্খিত্তে তে পঞ্হা পৰিহাযন্তি. যস্মিং পন পঞ্হে ‘‘কুসলো ধম্মো অকুসলস্স ধম্মস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো’’তি এৱং দ্ৱে পচ্চযা আগতা. তত্থ নাৰম্মণপচ্চযাতি এৱং একস্মিং পচ্চযে পটিক্খিত্তেপি ইতৰস্স পচ্চযস্স ৱসেন সো পঞ্হো লব্ভতেৱ. তেসু পন দ্ৱীসুপি পচ্চযেসু পটিক্খিত্তেসু সো ৱাৰো পচ্ছিজ্জতি. এৱমেৱ যেসু পঞ্হেসু তযো চত্তাৰো পঞ্চ সত্ত ৱা লব্ভন্তি, তেসু ঠপেত্ৱা পটিক্খিত্তে পচ্চযে অৱসেসানং ৱসেন তে পঞ্হা লব্ভন্তিযেৱ. সব্বেসু পন পচ্চযেসু পটিক্খিত্তেসু সব্বেপি তে ৱাৰা পচ্ছিজ্জন্তীতি ইদমেৱ চেত্থ লক্খণং. ইমিনা লক্খণেন আদিতো পট্ঠায তেসু তেসু পঞ্হেসু সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তপচ্চযানং পভেদো চ তস্মিং তস্মিং পচ্চনীযে তেসং তেসং পঞ্হানং পৰিহানি চ ৱেদিতব্বা.
তত্ৰাযং ৱিত্থাৰকথা – পঠমপঞ্হে তাৱ তীহি পচ্চযেহি একূনৱীসতি পচ্চযা দস্সিতা. কথং? কুসলো হি কুসলস্স পুৰেজাতপচ্ছাজাতৱিপাকৱিপ্পযুত্তেহেৱ পচ্চযো ন হোতি, সেসেহি ৱীসতিযা হোতি, তেসু আৰম্মণপচ্চযো একোৱ সহজাতে পন সব্বসঙ্গাহিকৱসেন পন্নৰস পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ৱুত্তা. তেসু হেতুপচ্চযে পটিক্খিত্তে চুদ্দস হোন্তি. কুসলো পন কুসলস্স নেৱ ৱিপাকপচ্চযো ন, ৱিপ্পযুত্তপচ্চযোতি তে দ্ৱে অপনেত্ৱা সেসে দ্ৱাদস সন্ধায সহজাতপচ্চযেন পচ্চযোতি ৱুত্তং. উপনিস্সযপচ্চযেপি সব্বসঙ্গাহিকৱসেন নৱ পচ্চযা সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ৱুত্তা. তেসু অধিপতিভূতো আৰম্মণপচ্চযো আৰম্মণভূতো চ অধিপতিপচ্চযো আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন উপনিস্সযমেৱ অনুপৱিট্ঠো. কুসলো পন কুসলস্স নানাক্খণিককম্মপচ্চযো ন হোতীতি তং অপনেত্ৱা সেসে ছ সন্ধায উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযোতি ৱুত্তং. এৱং পঠমপঞ্হে তীহি পচ্চযেহি একূনৱীসতিপচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা. তেসু ইমস্মিং হেতুপচ্চনীযে ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্স নহেতুপচ্চযেন পচ্চযোতি দানং দত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা উপোসথকম্মং কত্ৱা তং পচ্চৱেক্খতি, পুব্বে সুচিণ্ণানি পচ্চৱেক্খতী’’তি এৱমাদিনা আৰম্মণপচ্চযাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ উদ্ধৰিত্ৱা পাড়ি দস্সেতব্বা.
আৰম্মণপচ্চযে পন পটিক্খিত্তে তস্স ৱিত্থাৰং অপনেত্ৱা হেতুপচ্চযৱিত্থাৰং পক্খিপিত্ৱা সাযেৱ পাড়ি দস্সেতব্বা, সেসপচ্চযপটিক্খেপেসুপি এসেৱ নযো. তস্মিং পন পচ্চযে পটিক্খিত্তে যে ৱাৰা পৰিহাযন্তি, তে পৰতো ৱক্খাম.
দুতিযপঞ্হে পন দ্ৱীহি পচ্চযেহি তযো পচ্চযা দস্সিতা. কথং? কুসলো হি অকুসলস্স অনন্তৰাদিৱসেন পচ্চযো ন হোতি. তস্মা তে অপনেত্ৱা আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন সঙ্গহিতং আৰম্মণাধিপতিঞ্চেৱ পকতূপনিস্সযঞ্চ সন্ধায উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযোতি ৱুত্তং. তস্মা সুদ্ধো আৰম্মণপচ্চযো আৰম্মণাধিপতিৱসেন অধিপতিপচ্চযো উপনিস্সযপচ্চযোতি দুতিযপঞ্হে দ্ৱীহি পচ্চযেহি ইমে তযো পচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
ততিযপঞ্হে পন পঞ্চহি পচ্চযেহি অট্ঠাৰস পচ্চযা দস্সিতা. কথং? কুসলো হি অব্যাকতস্স অঞ্ঞমঞ্ঞপুৰেজাতাসেৱনৱিপাকসম্পযুত্তেহিযেৱ পচ্চযো ন হোতি, সেসেহি একূনৱীসতিযা হোতি. তেসু আৰম্মণপচ্চযো একো. যস্মা পন কুসলো অব্যাকতস্স অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকসম্পযুত্তৱসেন পচ্চযো ন হোতি, হেতুপচ্চযো পটিক্খিত্তো, কম্মপচ্চযো ৱিসুং গহিতো, তস্মা ইমে পঞ্চ অপনেত্ৱা সহজাতেন দস পচ্চযা দস্সিতা. উপনিস্সযেন হেট্ঠা ৱুত্তেসু ছসু ঠপেত্ৱা আসেৱনং সেসা পঞ্চ. পচ্ছাজাতো একোৱ তথা সহজাতনানাক্খণিকৱসেন দুৱিধোপি কম্মপচ্চযোতি এৱং ততিযপঞ্হে পঞ্চহি পচ্চযেহি ইমে অট্ঠাৰস পচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
চতুত্থপঞ্হে পন একেন পচ্চযেন দস. কথং? কুসলো হি কুসলাব্যাকতস্স সহজাতে ৱুত্তেসু পন্নৰসসু অঞ্ঞমঞ্ঞৱিপাকসম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তেহি পচ্চযো ন হোতি, হেতুপচ্চযো পটিক্খিত্তো. ইতি ইমে পঞ্চ অপনেত্ৱা সেসা দস পচ্চযা এত্থ একেন পচ্চযেন দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
৫২৮. যথা চ ইমেসু কুসলাদিকেসু চতূসু, তথা অকুসলাদিকেসুপি চতূসু পঞ্হেসু তেহি তেহি পচ্চযেহি তে তেযেৱ পচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
৫২৯. ততো পৰানং অব্যাকতাদীনং তিণ্ণং পঞ্হানং পঠমপঞ্হে সত্তহি পচ্চযেহি তেৱীসতি পচ্চযা দস্সিতা. কথং? অব্যাকতো হি অব্যাকতস্স চতুৱীসতিযাপি পচ্চযেহি পচ্চযো হোতি. হেতুপচ্চযে পন পটিক্খিত্তে তেৱীসতি হোন্তি. তেসু আৰম্মণপচ্চযো একোৱ. যস্মা পনেত্থ অসহজাতানম্পি সঙ্গহণত্থং আহাৰিন্দ্ৰিযপচ্চযা ৱিসুং গহিতা. তস্মা ইমে তযো অপনেত্ৱা সহজাতেন দ্ৱাদস পচ্চযা দস্সিতা. উপনিস্সযেন হেট্ঠা ৱুত্তা ছ, পুৰেজাতো একোৱ তথা পচ্ছাজাতআহাৰিন্দ্ৰিযপচ্চযাতি এৱমেত্থ সত্তহি পচ্চযেহি ইমে তেৱীসতি পচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা. দুতিযে তীহি পচ্চযেহি দ্ৱাদস দস্সিতা. কথং? আৰম্মণপচ্চযো একো, উপনিস্সযেন পন আৰম্মণূপনিস্সযৱসেন আৰম্মণাধিপতিঅনন্তৰসমনন্তৰনত্থিৱিগতউপনিস্সযপচ্চযোতি ছ দস্সিতা. পুৰেজাতেন পুৰেজাতনিস্সযৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতা পঞ্চাতি এৱমেত্থ তীহি পচ্চযেহি ইমে দ্ৱাদস পচ্চযা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা. ততিযেপি এসেৱ নযো.
৫৩০. ততো পৰানং দুকমূলকানং চতুন্নং পঞ্হানং পঠমপঞ্হে ‘‘সহজাতপচ্চযেন পুৰেজাতপচ্চযেনা’’তি অৱত্ৱা ‘‘সহজাতং পুৰেজাত’’ন্তি ৱুত্তেহি দ্ৱীহি নিস্সযঅত্থিঅৱিগতৱসেন তযো পচ্চযা দস্সিতা. কুসলা হি খন্ধা ৱত্থুনা সদ্ধিং একতো কুসলস্স পচ্চযভাৱং সাধযমানা কিঞ্চাপি সহজাতা, সহজাতপচ্চযা পন ন হোন্তি ৱত্থুমিস্সকত্তা. তস্মা তেসং সহজাতানং নিস্সযঅত্থিঅৱিগতানং ৱসেন সহজাতন্তি ৱুত্তং. ৱত্থুম্হিপি এসেৱ নযো. তম্পি হি কিঞ্চাপি পুৰেজাতং, খন্ধমিস্সকত্তা পন পুৰেজাতপচ্চযো ন হোতি. কেৱলং পুৰেজাতানং নিস্সযাদীনং ৱসেন পুৰেজাতন্তি ৱুত্তং.
দুতিযপঞ্হে ‘‘সহজাতং পচ্ছাজাতং আহাৰং ইন্দ্ৰিয’’ন্তি ৱুত্তেহি চতূহিপি সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতৱসেন চত্তাৰো পচ্চযা দস্সিতা. ইমস্মিঞ্হি ৱাৰে সহজাতপচ্চযো লব্ভতি, পচ্ছাজাতপচ্চযাদযো ন লব্ভন্তি. পচ্ছাজাতানং পন আহাৰিন্দ্ৰিযসঙ্খাতানঞ্চ অত্থিঅৱিগতানং ৱসেনেতং ৱুত্তং. কুসলা হি খন্ধা অব্যাকতা চ মহাভূতা উপাদাৰূপানং সহজাতপচ্চযেন নিস্সযপচ্চযেন অত্থিঅৱিগতপচ্চযেহীতি চতুধা পচ্চযা হোন্তি. পচ্ছাজাতা পন কুসলা তেহিযেৱ ভূতেহি সদ্ধিং তেসঞ্ঞেৱ উপাদাৰূপানং অত্থিঅৱিগতৱসেন পচ্চযো. কবড়ীকাৰাহাৰোপি পচ্ছাজাতেহি কুসলেহি সদ্ধিং পুৰেজাতস্স কাযস্স অত্থিঅৱিগতৱসেনেৱ পচ্চযো. ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযম্পি পচ্ছাজাতেহি কুসলেহি সদ্ধিং কটত্তাৰূপানং অত্থিঅৱিগতপচ্চযেনেৱ পচ্চযো. ইতি ইমং চতুধা পচ্চযভাৱং সন্ধায ‘‘সহজাতং পচ্ছাজাতং, আহাৰং ইন্দ্ৰিয’’ন্তি ইদং ৱুত্তং. পচ্ছাজাতাহাৰিন্দ্ৰিযপচ্চযা পনেত্থ ন লব্ভন্তিযেৱ. পৰতো অকুসলমিস্সকপঞ্হাদ্ৱযেপি এসেৱ নযোতি. এৱমেত্থ তেসু তেসু পঞ্হেসু সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তপচ্চযানং পভেদো ৱেদিতব্বো. তস্মিং তস্মিং পন পচ্চযে তেসং তেসং পঞ্হানং পৰিহানাপৰিহানিং পৰতো আৱিকৰিস্সামাতি.
পচ্চনীযুদ্ধাৰস্স অত্থৱণ্ণনা.
পচ্চনীযগণনৱণ্ণনা
৫৩২. ইদানি এতে ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স ধম্মস্সা’’তিআদযো অনুলোমৱসেন পন্নৰস ৱাৰা দস্সিতা. যস্মা পচ্চনীযেপি এতেযেৱ, ন ইতো উদ্ধং; হেট্ঠা পন হোন্তি, তস্মা যস্স যস্স পচ্চযস্স পচ্চনীযে যে যে ৱাৰা লব্ভন্তি, তে তে আদিতো পট্ঠায গণনৱসেন দস্সেতুং নহেতুযা পন্নৰসাতিআদি আৰদ্ধং.
তত্থ নহেতুযা সব্বেসম্পি যথাদস্সিতানং পচ্চযানং ৱসেন পন্নৰস লব্ভন্তি. নাৰম্মণে সহজাতে হেতুপচ্চযো পৱিসতি. তস্মিং তস্মিং ৱাৰে সুদ্ধো আৰম্মণপচ্চযো পৰিহাযতি, সেসপচ্চযৱসেন তে ৱাৰা ৱিস্সজ্জনং লভন্তি. যথা চ নাৰম্মণে, এৱং সেসেসুপি. সহজাতে হেতুপচ্চযো পৱিসতি. তস্মিং তস্মিঞ্চ ৱাৰে নউপনিস্সযে নঅনন্তৰেতি এৱং পচ্চনীযতো ঠিতা পচ্চযা পৰিহাযন্তি, অৱসেসপচ্চযৱসেন তে তে ৱাৰা ৱিস্সজ্জনং লভন্তি. নসহজাতে পন ‘‘কুসলো ধম্মো কুসলস্স চ অব্যাকতস্স চ, অকুসলো ধম্মো অকুসলস্স চ অব্যাকতস্স চ, কুসলো চ অব্যাকতো চ ধম্মা কুসলস্স, অকুসলো চ অব্যাকতো চ ধম্মা অকুসলস্সাতি ইমে চত্তাৰো ৱাৰা পৰিহাযন্তি. এতেসঞ্হি চতুন্নং পুৰিমেসু দ্ৱীসু সহজাতপচ্চযেন পচ্চযোতি একাদসন্নং পচ্চযানং ৱসেন একোৱ পচ্চযসঙ্গহো ৱুত্তো. তে তস্মিং পটিক্খিত্তে অঞ্ঞেনাকাৰেন ৱিস্সজ্জনং ন লভন্তি. পচ্ছিমেসু দ্ৱীসু নিস্সযঅত্থিঅৱিগতপচ্চযে সন্ধায ‘‘সহজাতং পুৰেজাত’’ন্তি ৱুত্তং. তে সহজাতে পটিক্খিত্তে অৱসেসানং হেতুআদীনঞ্চ পুৰেজাতানঞ্চেৱ নিস্সযঅত্থিঅৱিগতানং ৱসেন ৱিস্সজ্জনং ন লভন্তি, তস্মা ইমে চত্তাৰোপি ৱাৰা পৰিহাযন্তি. অৱসেসানং ৱসেন ‘‘একাদসা’’তি ৱুত্তং.
তত্থ সিযা – যথা হেতুম্হি পটিক্খিত্তে সেসানং অধিপতিআদীনং ৱসেন তে ৱাৰা লদ্ধা, এৱং সহজাতে পটিক্খিত্তে অৱসেসানং হেতুআদীনং ৱসেন কস্মা ন লব্ভন্তীতি? নিপ্পদেসত্তা. হেতুআদযো হি সহজাতানং একদেসমত্ততো সপ্পদেসা, তস্মা তেসু পটিক্খিত্তেসু অঞ্ঞেসং ৱসেন তে ৱাৰা লব্ভন্তি. সহজাতো পন নিপ্পদেসো সব্বেপি হেতুআদযো গণ্হাতি, তস্মা তস্মিং পটিক্খিত্তে সব্বেপি তে পটিক্খিত্তা হোন্তি. ন হি অসহজাতা হেতুপচ্চযাদযো নাম অত্থি. ইতি সহজাতস্স নিপ্পদেসত্তা তস্মিং পটিক্খিত্তে সব্বেপি তে উভোপি ৱাৰা ন লব্ভন্তি. ‘‘সহজাতং পুৰেজাত’’ন্তি ৱিস্সজ্জিতৱাৰেসু পন কিঞ্চাপি সহজাতপচ্চযোযেৱ নত্থি, যস্মা পনেত্থ সহজাতাৱ অৰূপক্খন্ধা নিস্সযঅত্থিঅৱিগতৱসেন পচ্চযা, সহজাতে চ পটিক্খিত্তে একন্তেন সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতা পটিক্খিত্তা হোন্তি, তস্মা তস্স পটিক্খিত্তত্তা তেপি ৱাৰা ন লব্ভন্তীতি এৱং সব্বথাপেত্থ ইমে চত্তাৰো ৱাৰা পৰিহাযন্তি. অৱসেসানঞ্ঞেৱ ৱসেন একাদসাতি ৱুত্তং.
নঅঞ্ঞমঞ্ঞননিস্সযনসম্পযুত্তেপি তেযেৱ ৱাৰা পৰিহাযন্তি. কস্মা? সহজাতগতিকত্তা. যথেৱ হি অৰূপধম্মভূতো সহজাতপচ্চযো নিপ্পদেসেন চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধে গণ্হাতি, তথা অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযসম্পযুত্তাপীতি সহজাতগতিকত্তা এতেসুপি পটিক্খিত্তেসু তে ৱাৰা ন লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বা. তেন ৱুত্তং নঅঞ্ঞমঞ্ঞে একাদস, ননিস্সযে একাদস, নসম্পযুত্তে একাদসাতি.
তত্থ সিযা – কিঞ্চাপি ইমে অৱিসেসেন কুসলাদিভেদানং চতুন্নং খন্ধানং সঙ্গাহকত্তা সহজাতগতিকা, কুসলো পন কুসলাব্যাকতস্স ঠপেত্ৱা সহজাতপচ্চযং অঞ্ঞথা পচ্চযোৱ ন হোতি, তস্মা তস্মিং পটিক্খিত্তে সো ৱাৰো পৰিহাযতু. কুসলো পন কুসলাব্যাকতানং নেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো হোতি, তস্মিং পটিক্খিত্তে সো ৱাৰো কস্মা পৰিহাযতীতি? অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযধম্মৱসেন পৱত্তিসব্ভাৱতো. যথেৱ হি কুসলাব্যাকতা কুসলস্স সহজাতপচ্চযোৱ ন হোন্তি. সহজাতধম্মৱসেন পন নিস্সযপচ্চযাদীহি পৱত্তিসব্ভাৱতো তস্মিং পটিক্খিত্তে সো ৱাৰো পৰিহাযতি, এৱমিধাপি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযধম্মৱসেন সহজাতাদীহি পৱত্তিসব্ভাৱতো তস্মিং পটিক্খিত্তে সো ৱাৰো পৰিহাযতি. নঅঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযেন পচ্চযোতি পদস্স হি অযমত্থো – যে ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযসঙ্গহং গতা, ন তেহি পচ্চযো. কুসলো চ কুসলাব্যাকতানং সহজাতাদিৱসেন পচ্চযো হোন্তো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযধম্মেহেৱ পচ্চযো হোতি, তস্মা তস্মিং পটিক্খিত্তে সো ৱাৰো পৰিহাযতি. যথা চ সো ৱাৰো, তথা সেসাপি তযোতি চত্তাৰোপি তে ৱাৰা পৰিহাযন্তি.
ননিস্সযে একাদসাতি এত্থাপি যস্মা তেসং ৱাৰানং একেন্তেন সহজাতপচ্চযধম্মাৱ নিস্সযভূতা, তস্মা নিস্সযে পটিক্খিত্তে পৰিহাযন্তি. নপুৰেজাতে তেৰসাতি সহজাতং পুৰেজাতন্তি ৱুত্তৱিস্সজ্জনে দ্ৱিমূলকে দ্ৱে অপনেত্ৱা তেৰস. যথা হি তে সহজাতে পটিক্খিত্তে পুৰেজাতানঞ্ঞেৱ নিস্সযঅত্থিঅৱিগতানং ৱসেন ৱিস্সজ্জনং ন লভন্তি, তথা পুৰেজাতেপি পটিক্খিত্তে সহজাতানঞ্ঞেৱ নিস্সযঅত্থিঅৱিগতানং ৱসেন ৱিস্সজ্জনং ন লভন্তি, তস্মা তে অপনেত্ৱা তেৰসাতি ৱেদিতব্বা.
নপচ্ছাজাতে পন্নৰসাতি এত্থ ‘‘পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ৱা ‘‘সহজাতং পচ্ছাজাতং আহাৰং ইন্দ্ৰিয’’ন্তি ৱা আগতট্ঠানেসু ঠপেত্ৱা পচ্ছাজাতং অৱসেসৱসেনপি তে পঞ্হা লব্ভন্তি, তস্মা পন্নৰসেৱ ৱুত্তা. নকম্মেতিআদীসু যস্মা কম্মৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিযঝানমগ্গাপি কুসলাদিভেদানং চতুন্নং খন্ধানং একদেসোৱ তস্মা ঠপেত্ৱা তে ধম্মে অৱসেসধম্মৱসেন সহজাতধম্মা পচ্চযা হোন্তীতি একম্পি পঞ্হাৱিস্সজ্জনং ন পৰিহীনং. নসম্পযুত্তে একাদসাতি যস্মা তেসু চতূসু ৱাৰেসু সম্পযুত্তধম্মা সহজাতাদিপচ্চযেন পচ্চযা হোন্তি, তস্মা সম্পযুত্তপচ্চযপটিক্খেপেন তেযেৱ ৱাৰা পৰিহাযন্তীতি ৱেদিতব্বা. নৱিপ্পযুত্তে নৱাতি দুমূলকএকাৱসানা চত্তাৰো একমূলকদুকাৱসানা দ্ৱে চাতি ইমে ছ ৱাৰা একন্তেন ৱিপ্পযুত্তপচ্চযধম্মেহি যুত্তা. তেহি সহজাতাদিৱসেন পচ্চযা হোন্তি, তস্মা ৱিপ্পযুত্তে পটিক্খিত্তে সব্বেপি তে পৰিহাযন্তীতি নৱেৱ লব্ভন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘নৱিপ্পযুত্তে নৱা’’তি. নোঅত্থিনোঅৱিগতেসুপি তেযেৱ ৱেদিতব্বা. একন্তেন হি তে ৱাৰা অত্থিঅৱিগতপচ্চযধম্মযুত্তা, তস্মা তে তেসং পটিক্খেপে পৰিহাযন্তি. যেপি লব্ভন্তি, তেসু আৰম্মণৱসেন অনন্তৰাদিৱসেন ৱা ৱিস্সজ্জনানি কাতব্বানি. সহজাতপুৰেজাতপচ্ছাজাতআহাৰিন্দ্ৰিযভেদতো পঞ্চন্নং অত্থিঅৱিগতানং ৱিপ্পযুত্তধম্মানং ৱা ৱসেন ন কাতব্বানীতি.
৫৩৩. এৱং পচ্চনীযে লদ্ধৱাৰে গণনতো দস্সেত্ৱা ইদানি দুমূলকাদিৱসেন পচ্চযগণনং দস্সেতুং নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণে পন্নৰসাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ নহেতুমূলকদুকেসু অতিৰেকগণনো ঊনতৰগণনেন সদ্ধিং যোজিতো ঊনতৰগণনোৱ হোতি.
তিমূলকে নউপনিস্সযে তেৰসাতি কুসলো অকুসলস্স, অকুসলো কুসলস্সাতি দ্ৱে ৱাৰা পৰিহাযন্তি. কস্মা? নাৰম্মণেন সদ্ধিং নউপনিস্সযস্স ঘটিতত্তা. আৰম্মণৱসেন হি উপনিস্সযৱসেন চ ইমেসং পৱত্তি. তঞ্চ উভযং পটিক্খিত্তং. আৰম্মণাধিপতি চ আৰম্মণূপনিস্সযগ্গহণেন গহিতো হোতিযেৱ.
ছমূলকেপি নউপনিস্সযে তেৰসাতি তেযেৱ তেৰস. সত্তমূলকে পন নউপনিস্সযে সত্তাতি নসহজাতেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা তত্থ পৰিহীনেহি চতূহি সদ্ধিং ‘‘কুসলো কুসলস্স, কুসলো অকুসলস্স, অকুসলো অকুসলস্স, অকুসলো কুসলস্সা’’তি ইমে অনন্তৰূপনিস্সযপকতূপনিস্সযৱসেন পৱত্তমানা চত্তাৰোতি অট্ঠ পৰিহাযন্তি, তস্মা অৱসেসানং ৱসেন সত্তাতি ৱুত্তং. নপুৰেজাতে একাদসাতি নসহজাতেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা একাদস. নপচ্ছাজাতে নৱাতি তেসু একাদসসু সহজাতং পচ্ছাজাতং আহাৰং ইন্দ্ৰিযন্তি লদ্ধৱিস্সজ্জনেসু দুমূলকে অব্যাকতন্তে দ্ৱে ৱাৰে অপনেত্ৱা. তে হি সহজাতে পটিক্খিত্তেপি পচ্ছাজাতৱসেন অপৰিহীনা. সহজাতেন পন সদ্ধিং পচ্ছাজাতে পটিক্খিত্তে পৰিহাযন্তীতি সেসানং ৱসেন নৱাতি ৱুত্তং. অট্ঠমূলকে ননিস্সযে একাদসাতি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তসদিসমেৱ. নৱমূলকে নউপনিস্সযে পঞ্চাতি কুসলাদযো অব্যাকতন্তা তযো দুমূলকা অব্যাকতন্তা দ্ৱে চাতি পঞ্চ. তেসু নানাক্খণিককম্মকবড়ীকাৰাহাৰৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযপচ্ছাজাতধম্মৱসেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং.
দসমূলকে নপুৰেজাতে পঞ্চাতিআদীসুপি তেযেৱ. নপচ্ছাজাতে তীণীতি পচ্ছাজাতৱসেন লব্ভমানে দুমূলকে অব্যাকতন্তে দ্ৱে অপনেত্ৱা অৱসেসা. নৱিপ্পযুত্তেপি তেযেৱ তযো. নোঅত্থিযা দ্ৱেতি নানাক্খণিককম্মৱসেন কুসলঞ্চ অকুসলঞ্চ কটত্তাৰূপস্স. ৱিপাকং পনেত্থ নউপনিস্সযেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা ন লব্ভতি. একাদসমূলকে হেট্ঠা ৱুত্তসদিসাৱ গণনা. দ্ৱাদসমূলকে নকম্মে একন্তি অব্যাকতেন অব্যাকতং. তত্থ চ আহাৰিন্দ্ৰিযৱসেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. তেৰসমূলকাদীসুপি সব্বত্থ একন্তি আগতট্ঠানে ইদমেৱ গহেতব্বং. নাহাৰে পন ইন্দ্ৰিযৱসেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. নইন্দ্ৰিযে আহাৰৱসেন. চুদ্দসমূলকাদীসু নকম্মেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা নোঅত্থিনোঅৱিগতা ন লব্ভন্তীতি ন ৱুত্তা. নাহাৰপচ্চযা নঝানপচ্চযাতি নইন্দ্ৰিযং অপনেত্ৱা ৱুত্তং. তস্মা তত্থ ইন্দ্ৰিযৱসেন একং ৱেদিতব্বং. নৱিপাকপচ্চযা নইন্দ্ৰিযপচ্চযাতি নাহাৰং অপনেত্ৱা ৱুত্তং, তস্মা তত্থ আহাৰৱসেন একং ৱেদিতব্বং. ইমেসু পন দ্ৱীসু পচ্চনীযতো ঠিতেসু গণনা নাম নত্থি, তস্মা একতো ন দস্সিতাতি.
নহেতুমূলকং.
৫৩৪. নাৰম্মণমূলকাদীসুপি পন্নৰসতেৰসএকাদসনৱাতি সব্বদুকেসু চত্তাৰোৱ মূলগণনপৰিচ্ছেদা. তিকাদীসু পন বহুপচ্চযসমাযোগে ইতৰানিপি সত্ত পঞ্চ তীণি দ্ৱে একন্তি পৰিচ্ছিন্নগণনানি ৱিস্সজ্জনানি লব্ভন্তিযেৱ. তেসু যেসং পচ্চযানং সমাযোগে যং যং লব্ভতি, তং তং হেট্ঠা ৱুত্তনযেন সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা উদ্ধৰিতব্বং. সব্বেসু চেতেসু নাৰম্মণমূলকাদীসু নাৰম্মণাদীনি পদানি অতিক্কন্তেন হেতুপদেন সদ্ধিং পঠমং বন্ধিত্ৱাৱ চক্কানি কতানি. যস্মা পন তানি নহেতুমূলকে ৱুত্তসদিসানেৱ হোন্তি, তস্মা ৱিত্থাৰেন অদস্সেত্ৱা সঙ্খেপং কত্ৱা দস্সিতানি. তত্থ যথা নহেতুমূলকে নাৰম্মণনউপনিস্সযা ৱিসুং ৱিসুং পন্নৰস ৱাৰে লভন্তাপি সমাযোগে তেৰস লভিংসু, এৱং সব্বত্থ তেৰসেৱ লভন্তি. যথা চ নাৰম্মণনসহজাতেহি সদ্ধিং নউপনিস্সযে সত্ত ৱাৰা হোন্তি, এৱং নউপনিস্সযনাৰম্মণেহি সদ্ধিং নসহজাতেপি সত্ত.
৫৩৮. ননিস্সযপচ্চযা নউপনিস্সযপচ্চযা নপচ্ছাজাতে তীণীতি কুসলাদীনি অব্যাকতন্তানি. তেসু কটত্তাৰূপঞ্চ আহাৰসমুট্ঠানঞ্চ পচ্চযুপ্পন্নং.
৫৪৩-৫৪৪. নাহাৰনইন্দ্ৰিযমূলকেসু চতুক্কেসু নকম্মেন সদ্ধিং অঘটিতত্তা নহেতুমূলকে ৱিয একেন্তেন লব্ভন্তি. নইন্দ্ৰিযমূলকে নউপনিস্সযে চ নপুৰেজাতে চ ঠপেত্ৱা নাহাৰে তীণীতি কাতব্বন্তি নইন্দ্ৰিযপচ্চযতো পট্ঠায ইমে দ্ৱে পচ্চযে ঘটেত্ৱা নইন্দ্ৰিযপচ্চযা…পে… নউপনিস্সযপচ্চযা নাহাৰে তীণী. নইন্দ্ৰিযপচ্চযা…পে… নপুৰেজাতপচ্চযা নাহাৰে তীণীতি এৱং ইমেহি পচ্চযেহি সদ্ধিং নাহাৰপচ্চযে চ গণনা কাতব্বাতি অত্থো. তত্থ তীণীতি কুসলাদীনেৱ অব্যাকতস্স. তত্থ কুসলাকুসলা কটত্তাৰূপানং পুৰেজাতস্স চ কাযস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন, অব্যাকতা পন চিত্তচেতসিকা পচ্ছাজাতপচ্চযেনেৱাতি ইমেসং ৱসেন তীণি ৱিস্সজ্জনানি কাতব্বানি. পৰতো পন নপচ্ছাজাতেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা নাহাৰে দ্ৱেতি ৱুত্তং. তত্থ কটত্তাৰূপৱসেন কুসলং অব্যাকতস্স, তথা অকুসলন্তি এত্তকমেৱ লব্ভতি. আহাৰস্স পন পটিক্খিত্তত্তা কবড়ীকাৰাহাৰো অত্থিঅৱিগতৱসেনাপি পচ্চযভাৱং ন লভতি.
৫৪৫. নৱিপ্পযুত্তমূলকস্স চতুমূলকে নউপনিস্সযে পঞ্চাতি কুসলো সহজাতকুসলস্স, কুসলো কটত্তাৰূপসঙ্খাতস্স অব্যাকতস্স, অকুসলো সহজাতঅকুসলস্স, তথা কটত্তাৰূপসঙ্খাতস্স অব্যাকতস্স, অব্যাকতো সহজাতঅব্যাকতস্সাতি এৱং পঞ্চ. নৱিপ্পযুত্তপচ্চযা…পে… নউপনিস্সযে তীণীতি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কুসলাদযো তযো অব্যাকতস্স.
৫৪৬. নোঅত্থিপচ্চযা নহেতুযা নৱাতি নহেতুপচ্চযা নোঅত্থিযা ৱুত্তা নৱেৱ. সব্বেপি হি তে একমূলকেকাৱসানা অনন্তৰপকতূপনিস্সযৱসেন লব্ভন্তি. নাৰম্মণে নৱাতিপি তেযেৱ নাৰম্মণে ঠত্ৱা নউপনিস্সযে দ্ৱে কাতব্বা. যাৱ নিস্সযম্পীতি নোঅত্থিমূলকে নযে ‘‘নোঅত্থিপচ্চযা নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণপচ্চযা’’তি এৱং চক্কবন্ধগমনেন নাৰম্মণপচ্চযে ঠত্ৱা ইমেহি ৱা তীহি, ইতো পৰেসু নাধিপতিআদীসু অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা সদ্ধিং যাৱ নিস্সযপচ্চযং পাপুণাতি, তাৱ গন্ত্ৱা নউপনিস্সযে দ্ৱে ৱিস্সজ্জনানি কাতব্বানীতি অত্থো.
এৱং লক্খণং ঠপেত্ৱা পুন নাৰম্মণতো পট্ঠায যাৱ নিস্সযা সত্ত পচ্চযে গহেত্ৱা নউপনিস্সযে দ্ৱেতি আহ. তত্থ নোঅত্থিপচ্চযা নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণপচ্চযা নউপনিস্সযে দ্ৱে, নোঅত্থিপচ্চযা নহেতুনাৰম্মণনাধিপতিপচ্চযা নউপনিস্সযে দ্ৱেতি এৱং নাৰম্মণতো পুৰিমপচ্ছিমেহি নিস্সযপৰিযোসানেহি সব্বপদেহি সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা. দ্ৱেতি পনেত্থ কুসলো অব্যাকতস্স, অকুসলো অব্যাকতস্সাতি নানাক্খণিককম্মৱসেন কটত্তাৰূপস্স পচ্চযৱসেন ৱেদিতব্বানি. নউপনিস্সযপদেন সদ্ধিং নপুৰেজাতাদীসু সব্বত্থ দ্ৱে. কম্মপচ্চযো পনেত্থ ন গহিতো. তস্মিঞ্হি গহিতে তেপি দ্ৱে ৱাৰা ছিজ্জন্তি, ৱিস্সজ্জনমেৱ ন লব্ভতি. এৱং যেন যেন সদ্ধিং যস্স যস্স সংসন্দনে. যং লব্ভতি, যঞ্চ পৰিহাযতি, তং সব্বং সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা সব্বপচ্চনীযেসু গণনা উদ্ধৰিতব্বাতি.
পচ্চনীযগণনৱণ্ণনা.