২. পচ্চযপচ্চনীযৱণ্ণনা
৪২-৪৪. ইদানি পচ্চনীযং হোতি. তং দস্সেতুং সিযা কুসলং ধম্মং পটিচ্চ কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জেয্য ন হেতুপচ্চযাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অনুলোমপুচ্ছাহি সমপ্পমাণোৱ পুচ্ছাপৰিচ্ছেদো. তেনেৱেত্থ ‘‘যথা অনুলোমে হেতুপচ্চযো ৱিত্থাৰিতো, এৱং পচ্চনীযেপি নহেতুপচ্চযো ৱিত্থাৰেতব্বো’’তি ৱত্ৱা পুন পৰিযোসানে ‘‘যথা অনুলোমে একেকস্স পদস্স একমূলকং, দুমূলকং, তিমূলকং, চতুমূলকং যাৱ তেৱীসতিমূলকং, এৱং পচ্চনীযেপি ৱিত্থাৰেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তেৱীসতিমূলকন্তি ইদঞ্চেত্থ দুমূলকংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পৰিযোসানে পন সব্বমূলকং চতুৱীসতিমূলকম্পি হোতিযেৱ. তং সব্বং সঙ্খিত্তমেৱাতি.
তিকঞ্চ পট্ঠানৱৰং…পে… ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীৰাতি এত্থাপি দ্ৱে পচ্চনীযানি – ধম্মপচ্চনীযঞ্চ পচ্চযপচ্চনীযঞ্চ. তত্থ ‘‘কুসলা ধম্মা’’তি এৱং অভিধম্মমাতিকাপদেহি সঙ্গহিতানং ধম্মানং ‘‘ন কুসলং ধম্মং পটিচ্চ ন কুসলো ধম্মো’’তি পচ্চনীযদেসনাৱসেন পৱত্তং ধম্মপচ্চনীযং নাম. ‘‘নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণপচ্চযা’’তি এৱং চতুৱীসতিযা পচ্চযানং পচ্চনীযদেসনাৱসেন পৱত্তং পচ্চযপচ্চনীযং নাম. তত্থ হেট্ঠা অট্ঠকথাযং ‘‘তিকঞ্চ পট্ঠানৱৰং…পে… ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীৰা’’তি অযং গাথা ধম্মপচ্চনীযং সন্ধায ৱুত্তা. ইধ পন অযং গাথা ধম্মানুলোমেযেৱ পচ্চযপচ্চনীযং সন্ধায ৱুত্তা. তস্মা ‘‘ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীৰা’’তি অট্ঠকথাগাথায ধম্মপচ্চনীযে তিকপট্ঠানাদযো ছ নযা সুগম্ভীৰাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং পনোকাসে ন হেতুপচ্চযা নাৰম্মণপচ্চযাতি এৱং পৱত্তে পচ্চযপচ্চনীযে এতে ধম্মানুলোমেযেৱ তিকপট্ঠানাদযো ছ নযা সুগম্ভীৰাতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
তেসু অনুলোমতিকপট্ঠানেযেৱ কুসলত্তিকমত্তস্স ৱসেন অযং ইমস্মিং পটিচ্চৱাৰস্স পণ্ণত্তিৱাৰে সঙ্খিপিত্ৱা পুচ্ছাপভেদো দস্সিতো. সেসেসু পন তিকেসু সেসপট্ঠানেসু চ একাপি পুচ্ছা ন দস্সিতা. ততো পৰেসু পন সহজাতৱাৰাদীসু কুসলত্তিকস্সাপি ৱসেন পুচ্ছং অনুদ্ধৰিত্ৱা লব্ভমানকৱসেন ৱিস্সজ্জনমেৱ দস্সিতং. ‘‘ছ পচ্চনীযম্হি নযা সুগম্ভীৰা’’তি ৱচনতো পন ইমস্মিং পচ্চযপচ্চনীযে ছপি এতে পট্ঠাননযা পুচ্ছাৱসেন উদ্ধৰিত্ৱা দস্সেতব্বা. পট্ঠানং ৱণ্ণযন্তানঞ্হি আচৰিযানং ভাৰো এসোতি.