དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རོ
པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༥. ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཀཱ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ས་མ་ཡ-ས་དྡོ. ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་སྨིཾ ཨི་ཏ་ར་ཏྲ ཙ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཛྫ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀོ་ས་ལྱ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཙ ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ར་སཾ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, གཱ་ར་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཱ་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་ར་སཾ, ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི.
ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ཏ་མ་ཏྟཾ ག་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ’’ནྟི. དི་ཊྛི་ཡཱ ཧི ག་ཏི པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱཏི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ཧི ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཧེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི་པི ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏེ ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ ཙ ན་ཏྠི ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ས་ངྑཱ སཱི་ཏཱ་དི་ཁ་མ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནཾ ཁ་མ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཨི་དྷ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཧཱ་ན་སཾ་ཝ་རོཏི ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. སོ ཧི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༤; ༦.༥༨) ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཀཱ་རོ མོ་ཧོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ. ཏེ་ན ཧི ནི་ཝུ་ཏཱ ན ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཡོ་གོ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟི.
ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ མོ་ཧོ. སོ ཙེ་ཏྠ དི་ཊྛི་ར་ཧི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏ་སྶ པ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནཱི་ཡེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. སཱ་ནུ་ན་ཡོ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོཏི མོ་ཧ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་དྡྷཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཏ་མཱ་ཧ. ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤ་མོ་ཧཱ་དཱི་ཧི པ་མ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨཱ་ར་ཀྑ་ར་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟེཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ཏི་ཝི་ར་ཧ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི ས་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་ཙི་ཏྟེ ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཙི་ཏྟེ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷཱཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཙི་ཏྟེ. ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ བྷུ་མྨཾ ‘‘ཙ་མྨ་སྨིཾ དཱི་པི་ནཾ ཧ་ནྟཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ༡༧-༡༨ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘སེ་མྷོ གུ་ལོ༹’’ཏི ཝི་ཡ.
དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༠. ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ས་ནྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ས་ནྟཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་ས་མ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ས་མཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི མོ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏ་མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཀ་ཏཱིཏི ཀཱ་པི་ལཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ནཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༠. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་པ་དཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་པ་ད་མྤི ཀ་དཱ་ཙི ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཧི མཱ་ནོ ནི་ཡ་ཏོ སི་ཡཱ, ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ མཱ་ན་ར་ཧི་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི ན སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཊྛཱ་ནེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ན སི་ཡཱ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ་ཡེ་ཝ སི་ཡཱ, བྷ་ཝ་རཱ་ག་མཱུ་ལི་ཀཱ ཙ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ སི་ཡཱ, ན ད་ས་ཝི་དྷཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཧི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཧི མཱ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ མཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཉྩ ཧོ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ངྒཱ་ནི, ཀིཾ པ་ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡཾ ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཱ་ཏི ཝི་དི་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཱ་ན་ཉྷི པ་ཉྩ་བྷཱ་ཝོ ཨི་དྷ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏི, ན ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ངྒཱ་ན་ནྟི སོ ཡ་ཐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘ཀི་ལེ་སཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀི་ལེ་སོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ལོ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ མོ་ཧོ མཱ་ནོ ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཾ. ལོ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ མོ་ཧོ མཱ་ནོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཾ. ལོ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ མོ་ཧོ ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཾ. ལོ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ མོ་ཧོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨ་ཧི་རི་ཀཾ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤ’’ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཐཱ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ཋ་བྷེ་དོ་ཏི.
‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་གྷོ ཏི་དྷཱ, མཱ་ནོ ཨེ་ཀ་དྷཱ, ཏ་ཐཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཀཱ་མ་རཱ་གོ མཱ་ན་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཙ ས་དྡྷིཾ མཱ་ནོ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ཝི་ཛྫཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༤༨༥) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དྷ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ལོ་བྷོ ཚ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་གྷོ དྭེ་དྷཱ, ཏ་ཐཱ མོ་ཧོ’’ཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ལོ་བྷོ ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀོ དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ མོ་ཧ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤེ་ཧི, ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀོ མོ་ཧ་ཐི་ན་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤེ་ཧི, ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀོ ཨེ་ཝ མོ་ཧ་མཱ་ན་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཧི་རི་ཀ་ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤེ་ཧི, ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀོ ཨེ་ཝ ཙ མོ་ཧ་མཱ་ན་ཐི་ན་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཨ་ཧི་རི་ཀ་ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཐཱ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཀི་ལེ་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ག་ཧ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝཾ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་མྤི ‘‘ས་མྤ་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༢. ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྑཱ་རོ ཨེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་ཧོ, ན ཝཱི་རི་ཡུ་སྶཱ་ཧོ་ཏི.
ན་ཝ་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༣. ཝི་ས་པྤ་ནཱ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀུ་པི་ཏ་སྶ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཀ་མྤ་ཏི, ཀུ་པི་ཏཱ་ཀཱ་རོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ ར་སོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ས་པྤ་ན་ར་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་སྶ ཀུ་པྤ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཏྟི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ཙྩ་ཏྠོ ར་སོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༤༡༨. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༤. ནི་ཙྪ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོཏི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
དྭཱ་ད་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༩. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི ན་ཏྠི ‘‘ཚ་ནྡ་ཝ་ཏོ ཙེ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི.
ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཨ-ཀཱ་ར་སྶ ཏ་ད་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཕ་ལ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ‘‘བ་ལ་ཝཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, དུ་བྦ་ལཾ ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཡ་སྶ པ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ན ཏ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏི ‘‘ཡ་དི ཧི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ནཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་མ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶཱཏི ཨ་པཱ་ཡཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཾ, ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ ས་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཾ སི་ཡཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༢༩) ‘‘ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ན ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི སུ་ག་ཏི་ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་པཱ་ཡེ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ (ཁུ. པཱ. ༦.༡༡; སུ. ནི. ༢༣༤) ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨོ’’ཏི (ས. ནི. ༢.༤༡; ༥.༩༩༨, ༡༠༠༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཉྩ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི. ན ཙེ་ཏཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ, ན སོ ཏ་སྶ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡོ རཱ་གོ དོ་སོ མོ་ཧོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ནི་ཡོ་ག་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༠༦).
‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༧) ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. སོ ཙ ཡ་དི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ཡྻ, ཏ་སྶཱ་པི སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཙེ་ཏཾ ད་སྶེ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦནྟི ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༨.༨༦) ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ནྟི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༨.༨༩) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ཏེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. པ་ཙྩ་ནཱི་ཡེ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་དྡྷཱ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཙཱཏི ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་དེ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༨.༧༡) ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟོ་ཏི.
ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱཏི ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ན ཙ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ནཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ སེ་སཱ་ནི ཨེ་ཀཱ་ད་སེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ. པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཀ་མྨཾ, ཏ་སྶ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནཱ་ནཱ…པེ… ཡོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ…པེ… ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཙྪེ་དོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ནཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ.
ཨི་དཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཡ་དི བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་པི སི་དྡྷོ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ལ་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱཏི ཨི་དཾ ས་ཧཱ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ སེ་ཀྑ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ཋཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡ་ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ས་ཧཱ་ཡཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུ་ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ ས་ཏི ས་ཧཱ་ཡེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ས་ཏི ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཏེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀེ ཉཱ་ཎ’ནྟི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༧༢༥-༧༢༦) ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ན ཧོ་ཏི, སཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་ད་མྤི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.