ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ

དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏཱ་ཝ པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷི་དྷཱ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་ཏྠཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནཾ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་རེ་སཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶཱ་པི དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་མྷི ས་ཏྠ་རི ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་སོ་ས་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་རེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ས་དྡྷཱ་ར་ཏ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནོ་པི དྷ་མྨ-ས་དྡོ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཨི་དྷ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡོ. སཾ་ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ.

ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མ་ནུ་སཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠཱ. པ་ཎ་མ་ནཾ པ་ཎཱ་མོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཏཱ. ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཎཱ་མ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝ་ནྡ་ནཱ་པ་ཡོ་གོ. སོ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཏ་སྶ པཱ་དེ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་ཎཱ་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏི, ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ན ས་བྦ་སྶ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ན དྷ་མྨ་སྶ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་དྷ་མྨེ ས་ཏྠ་རི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷཱ་ན་ཉྩ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ས་ཏྠུ་ནོ ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྠུ་ནོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ནི་པྥཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. དྷ་མྨེ་ན ཧི ས་ཏྠུ་སི་དྡྷི, ས་ཏྠཱ་རཱ ཙ དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠ་རི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ན ཧི ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཝཱ ཨ་པྤ་ས་ནྣོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་ད་དྷི་ག་ནྟ་བྦེ ཙ དྷ་མྨེ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་པི སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ པ་རེ་སཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཙ ཝི་ནི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ན ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནཾ ས་ཏྠ་རི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ན་མྤི ཐོ་མ་ནཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༦). ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝཱ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཉྩ་སྶ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ པ་རེ་སཾ ཝི་ཉྙཱུ་ན་ནྟི ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ. ཨ་ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ར་ཝ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སོ་ཏ་བྦཾ ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ས་མྨ་དེ་ཝ ཙ ནཾ ཨ་ནུ་ཏི་ཊྛ་ནྟཱ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པཱུ་རེ་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་སཱ་ད་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན་པི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་ཡ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ. པ་ཋ་མོ ཝཱ ཨ་སཾ་སི་དྡྷ་ས་ཏྠུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ སཾ་སི་དྡྷ་ས་ཏྠུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མོ པ་ཋ་མེ ར་ཏ་ནེ པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ད་སྶ་ན་པ་རོ, དུ་ཏི་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པ་ཎཱ་མོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ནི་པྥཱ་དི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. སཱ ཧི ཁེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་ནི་པྥ་ནྣ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཡ་ནྟི ཨཱ་པ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ རོ་གཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་སྶ ཝཱ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ…པེ… ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ རཱ་གཱ་དི་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨ་ཏྠ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, ‘‘ས་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡) ཝ་ཙ་ནེ་ན དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཀཱ་ས་ནཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟཾཡེ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ.

གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་པི ཀཱ་ཡ་མ་ནོ་པ་ཎཱ་མཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་སོ་ས་ན་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ཧི པ་ཎཱ་མ་ཝི་ས་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཝ་ཙཱི་པ་ཎཱ་མོ ཝི་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. དེ་ས་ནཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཝཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཙ དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ དེ་སཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ, དེ་ས་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ཏ་སྶ ཙ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ཝི་ས་ཡོ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཙ སོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནོ་པ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཀ་ཐཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ་སུ ཙ པ་ཉྙཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཏོ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི་པི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷ་ཉྩ ག་ར་ཧ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ མ་ཧཱ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་བྷཱ་སི, ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ར་ཉྫཱ་དཱི་སུ སཱ་རཱི་རི་ཀ་ཉྩ ཁེ་ད་མ་ནུ་བྷོ་སི, ཏ་སྨཱ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི, ཏ་ཏོ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་བྱཱ་པཱ་རཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་མ་ཏྠ་པ་དཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཧོ་ན་ཀོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཐོ་མ་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཀུ་ས་ལཱ རཱུ་པཾ ཙ་ཀྑུ་མཱ ད་ས དཱ་ལི༹་མཱ་དི ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ཧི ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྟ་པ་རཱ་དྷཱི་ནོ ཀེ་ཝ་ལོ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ, སོ པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཀཱ་རི་ནཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་དྡ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ནཱ་མ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཏེ་ན ཙ ས་མྦ་ནྡྷེ ས་ཏི ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ…པེ… པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ད་སྶ་ན་ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པཱ་རེ་ཧི ས་ཝི་སེ་ས་ནེ་ཧི ས་ཧ པ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཏྭཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཝཱ ས་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་སྶ་པི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་མ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཀི་ཙྪ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ‘‘ཉེ་ཡྻེ་སུ ས་བྦེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ སི་དྡྷེ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝི་ར་ཧ་སཾ་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་རེ་སཾ ས་ཏྟཱ་དི་མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ན དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན ཉེ་ཡྻཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘དྷ་མྨེ་སུ ས་བྦེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ སི་དྡྷེ དྷ་མྨེ་སུ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀི་ཙྪ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཉེ་ཡྻ-ས་དྡེ་ན དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་སི་ཏཱ་ཏི. ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ-ས་དྡཱ ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཉེ་ཡྻཱ ཙ ཏེ དྷ་མྨཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ ཡཱཏི ཡ་ཐཱ-ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ-ས་དྡོ, ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ པ་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི.

བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་པ་མཱ་ནོ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཱ་ནཾ བྷི་ནྣཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྷི་ནྣཱ་དྷཱ་ར་སྶ ཙ ཨུ་པ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་ཏྟེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁེ ནི་བྦཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡ་ཏོ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཀོ་སོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠ་གུ་ཡ྄ཧ་པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཝི་དཾ་ས་ན་མྤི ཀ་ཏཾ, ཡ་ཉྩ ཡ་དི་མེ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ་ན ར་ཧ་ད་མི་ཝ སཱི་ཏ་ལཾ ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷ་མྤི ས་མོ་གཱ་ཧེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་དྡྷ་ཊཱཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མ་ཧོ་གྷ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནནྟི ཀ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཀཱ་མཱ་དི་མ་ཧོ་གྷ་པ་ཀྑ་ནྡེ ས་ཏྟེ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི པ་སྶ་ཏོ ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་ཝི་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ད་སྶ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནནྟི ཡ་དི་པི པ་རེ པ་སྶེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཐཱ་པི ན ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎོ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཏེ་ས་ཉྩ ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སཱ་དི་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་སུ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་སུ ཙ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཝི་དཱུ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལེ་སུ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕ་སྶཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ པ་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི ཨི་དཾ རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་ས་སྶ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎོ་ཀྐ་མ་ནུ་པཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན བ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་ཏྟོ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ…པེ… ཨུ་ཡྻུ་ཏྟོ…པེ… པ་ཡཱ་ཏོ…པེ… ཀུ་མྨ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ…པེ… ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ ཨ་དྷུ་ཝོ…པེ… ཨ་ཏཱ་ཎོ ལོ་ཀོ ཨ་ན་བྷི་སྶ་རོ…པེ… ཨ་སྶ་ཀོ ལོ་ཀོ ས་བྦཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་མ་ནཱི་ཡཾ…པེ… ཨཱུ་ནོ ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་སོ་ཏི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༧) པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ པ་རོ་ས་ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་སྶི་ཏ་ནྟི ག་ནྠ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཡི་ཏུ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. ཏེ་ས་མྤི ཧི ཝི་བྷ་ངྒོ ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༡) པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ནི་པྤ་དེ་ས་ས་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པི ཨི་དྷ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཀ་ཏི་པ་ཡ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ནེ་ན ན་ཡ་ཏོ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་བྷེ་དཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ པ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན, དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ས་ཏ་དུ་ཀ་དྷ་མྨ, བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཏི་ཀ་དྷ་མྨ, ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན ཨི་དྡྷི་པཱ་ད སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ་དི, པ་ཉྩ་ག་ཏི པ་ཉྩ་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ས་མཱ་དྷི ཨི་ནྡྲི་ཡ བ་ལ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷཱ་ཏུ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་དི, ཚ་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ན ཨ་གཱ་ར་ཝ་གཱ་ར་ཝ ནི་སྶཱ་ར་ཎི་ཡ་དྷཱ་ཏུ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་པ་ཉྙཱ་དི, ས་ཏྟ་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་དྷ་མྨ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ན བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་ནི་ཛྫ་ར་ཝ་ཏྠུ ས་ཉྙཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བ་ལཱ་དི, ཨ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ མི་ཙྪ་ཏྟ ས་མྨ་ཏྟ ལོ་ཀ་དྷ་མྨ ཨ་རི་ཡཱ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ ཀུ་སཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཀྑ་ཎ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན ཝི་མོ་ཀྑཱ་དི, ན་ཝ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡ ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི, ད་ས་ནཱ་ཐ་ཀ་ར་དྷ་མྨ ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ མི་ཙྪ་ཏྟ ས་མྨ་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་ས ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་དི, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་ས སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས དྷ་མྨ་ཏཱ བུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ, དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་ར, ཏེ་ར་ས་དྷུ་ཏ་གུ་ཎ, ཙུ་དྡ་ས་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ, པ་ཉྩ་ད་ས་ཙ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ, སོ་ལ༹་ས་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི ས་ཙྩཱ་ཀཱ་ར སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠུ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ, ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན, པ་ཎྞཱ་ས་ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ད་སྶ་ན, པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ, དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ, ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ, ཡེ ཙ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ, ཡེ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝི་ཙ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ, ཡེ ཙ ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དཱ, ས་བྦེ་པི ཨི་དྷ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་ཡ་ཏོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀོ ཧི ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་བྷེ་དེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི་ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) ཨཱ་ཧཱ་ཏི.

སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཏེ་ཧི པ་ཡོ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷེ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟཱ ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ པ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མཱུ་ལཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན. ཨ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་དི ཨ་ནི་དྷ་ནོ ཙ ས་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཱ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ས་མ་ཉྙཱ…པེ… ད་སྶེ་ཏི ས་ཏྟེ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་ར་སཱུ་ཙ་ན་ཏོ. ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི་པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཱ་ལཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཎཾ. པ་ར་དྷ་ན་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཏོ་པི ཝི་ར་ཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ནཾ སཱི་ལཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༢. ཡ་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཐོ་མ་ནཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ བཱ་ཧི་རཾ. ད་ཡཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱཏི ད་ཡཱ-ས་དྡ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ, ན མེ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ. ཏནྟི པ་ཉྙཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནི་ཝ་ཏྟཱ ཙ་རི་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ. པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི པ་དྷཱ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ ཀི་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཏོ. དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ…པེ… ཝ་ཏོཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཝཱ་ཙི་ནཱ ད་ཡཱ-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཏ-ས་དྡོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ནཱ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ སཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, སཱ ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ་པི ཏ་མེ་ཝ སཱ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ད་ཡཱ…པེ… ཙི་ད’’ནྟི ཨི་དཾ ད་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙ སཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྶ ཙཱཏི ད་ཡཱ-ས་དྡ་སྶ. ‘‘པ་དྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ད་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཡ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན པ་དྷཱ་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ཡཱ་ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ནཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢).

ཀ་ཐཾ པ་ན…པེ… ཉཱ་ཏ་བྦཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་སི. མེ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ན ད་ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ནི་ཀྐ་རུ་ཎ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ན ད་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་མྤི ཝི་རོ་དྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་ཡཱ-ས་དྡོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི ད་ཡཱ-ས་དྡཾ དཱ་ན་ག་ཏི་ར་ཀྑ་ཎེ་སུ པ་ཋ་ནྟི. ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཉྩ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝུ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ད་ཡཱ-ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏནྟི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ, རུ་ཀྑ་ཏྠོ ཝི་ཡ དྷ་ཝ་ཁ་དི་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠོ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ན ‘‘ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ད་ཡཱ-ས་དྡོ མེ་ཏྟཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. མེ་ཏྟཱ་པི ཧི ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ ཨ་ཝི་ཧིཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་རེ་སཾ ཝི་ཧེ་སཱ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ནེ་ཏི ནི་ཀྐ་རུ་ཎ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་དི ད་ཡཱ-ས་དྡོ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨེ་ཝ་མྤི་ཀ་ཐཾ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ ‘‘ད་ཡཱ’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.

ན་ནུ ཏཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་པི པ་ཀ་ར་ཎཾ བ་ལ་ཝ་ནྟི པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏཾ པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་པྤ་དེ་ས་ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་པ་ཝ་ཏྟི ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཙ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སི་དྡྷེ ས་ཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ ཉཱ་པ་ཀ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ན ‘‘ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་མ་མ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན དེ་ཝེ་སུ་ཡེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ད་ཡཱ་སཱ་དྷ་ན་སྶ ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ན་སྶ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི ‘‘ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ཉཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་དི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ནྟི ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་སཱ་ན་མྷི ཝ་ས་ནྟོ ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་སྶ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ་པི རཱ་གཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གེ་སུ ས་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ རཱ་གཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་དི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཙྩ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ.

༣. སཱི་ཏ་པ་བྦ་ཏཱ ནཱ་མ ‘‘སི་ནེ་རུཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཡུ་ག་ནྡྷ་རོ…པེ… གི་རི བྲ་ཧཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༧; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པ་བྦ་ཏཱ.

༤-༥. ས་བྦ་སོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ས་བྦ་སོ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་སོ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཝི་ཀ་པྤཱ ཡུ་ཏྟཱ, ས་བྦ་སོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ད་ས་ཧི ད་ས་ཧཱི་ཏི པ་ན ཨ་ནི་ཊྛ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ. ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦེཏི ཡེ ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ‘‘ཨ་ཏི་ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཏི་ས་མཱི་པཾ ཨུ་ནྣ་ཏ་པྤ་དེ་སོ’’ཏི, ཨེ་ཏེ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཏ་སྶཱ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ས་ཀྐཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ.

‘‘ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ…པེ… ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ དྷ་མྨ་སཱ་མི་ནཱ་པི པ་རེ་སཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟཱ དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ ཨེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་དི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བ་ལཾ. ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཉྙ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༦. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ན་མ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མཱ་ཧ. ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎ་ཏཱ་ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི.

༧. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱཏི ནི་རོ་དྷེ་ཏྭཱ. ནི་རོ་དྷ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོཏི ‘‘སོ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

༨. དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏུནྟི ཨ་དུ་ཀྐ་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡཱ. ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻནྟི ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནཱ ས་དྡྷ་མྨ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠཾ སཱ་ད་རཾ ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན ཏེ་ན ཙ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་མཱ་ཎི་ཏེ་ན ཏ་བྦི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ན སུ་ཀ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༩. དེ་ཝ་དེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ པ་ཊྛཱ་ན་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་པ་ཉྩི་ཏོ་ཏི ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ.

༡༣. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན པཱ་ཋོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཾ་མཱུ་ལི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ནྟི ‘‘ཀ་སྶ པ་ན སཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.

༡༦. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ་ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝི་སེ་སཾ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ནི་ཡ་མེ་ནྟི, པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ མོ་ར་ཝཱ་པི་ཝཱ་སི་མ་ཧཱ་ད་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དཱད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ. སོཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏ་ཐཱཏི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ས་མྨི་སྶཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ. སོཏི པ་ཀཱ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨ་ས་མྨི་སྶཾ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ.

༡༧. ཨ་ཉྙ་ཉྩ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏོ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ན ཏེ་ན ཏོ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་རི་ཙྪེ་དོ ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ས་ནྣི་ཝེ་སོ ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. སཱ་ག་རེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ སཱ་ག་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཛ་ལ་སཱ་ག་རཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ ན་ཡ་སཱ་ག་ར་ཝི་ཙཱ་རོ. ‘‘ས་ཏ་བྷཱ་གེ་ན ས་ཧ་སྶ་བྷཱ་གེ་ན དྷ་མྨ་ནྟ་རཱ དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དེ་སེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཧི ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ.

‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ་མཱ་སཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་སྶ ཡཱ་པི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཙཱ་རོ དེ་ས་ནཱ…པེ… ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཐེ་ར་སྶ…པེ…པི ཙཱཏི ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་ཏཱ ཏ་སྶ ཙ ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏཱ. ཡོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཝཱ་ར་ན་ཡ་ཏ་ནྟི་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟོ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎོ ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ནཱ་ཡོ་གྒོ, ཡོ ཙ ཐེ་ར་སྶ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏི་སཾ་ཁི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ནཱ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ན པཱ་ཋ་ན་ཡོ ཐེ་ར་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒོ་ཏི.

ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ-ས་དྡ་ཝི་ཙཱ་ར་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་མཱ་ཧ. ‘‘ཡེ ཏེ མ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ དེ་སི་ཏཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ…པེ… སི་ཀྑི་ཏཾ སི་ཀྑིཾ་སུ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཙ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གོ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟཱ་དྷི་ཀཱ པཱ་ལཱི༹་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟོ་པི ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༦) ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཏོ ཏེ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི བོ་དྷི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ་ཧཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣ་མྤི…པེ… ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ’’ཏི.

པ་ཡོ་ག་མེ་ཝ ནཱ་ར་ཧ་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒ-ས་དྡཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ-ས་དྡ་སྶེ་ཝ པུ་ར་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཨ་ཐཱ་པི པ་ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ ཨ་ཏི་མཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི-ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་མྤི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏི་མཱ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཀོ ཨ་ཏི-ས་དྡོ, ན མཱ་ལཱ་ཡ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཨ་བྷི-ས་དྡོ ན དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཀོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་སྶ་པི ཧི ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶཱཏི ཨི་དཾ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ས་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཚ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཧི ཨ་ཏི-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ས་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀ་ལྱཱ་ཎོ པཱུ་ཛི་ཏོ ཝཱ པུ་རི་སོ ཨ་ཏི་པུ་རི་སོ་ཏི བྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ་ན་མྤི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱུ་ཛི་ཏ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝཱ པཱུ་ཛི་ཏཾ ཝཱ ཚ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཚ་ཏྟ་ནྟི ས་དྡ་ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱུ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ ཧི གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་གེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. གུ་ཎ་ཝི་སེ་སོ ཙེ་ས ཡ་དི་དཾ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་རེ་ཀོ ཙ ཝི་ཙི་ཏྟ་རཱུ་པ་ཏཱ ཙ. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏི་ཚ་ཏྟཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ-ས་དྡེ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཧི ནི་པཱ་ཏཱ་ཏི. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ཚ ཨི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༤༩༥-༤༩༦) ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏི་ཎྞཾ ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་བྦེ་ན ས་བྦ་ཉྩ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཧི བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ དི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཏ་ཐཱ ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི. ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ནོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི, ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ན་ཏྠཱིཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ.

ཡ་དི་པི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཙ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཙ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་དྡི་ཊྛོ’’ཏི. ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་དྡེ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

སུ་ཏྟ་ནྟེ ས་ངྒཱི་ཏི་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་དི་ཀེ. པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ…པེ… པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི. ཨ་ཉྙོ པ་ན ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་བྦ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ པ་ན ཨ་ཉྙོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ཝི་དྷུ་རོ ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ས་མྨ་ས་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ.

ན་ནུ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, སོ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི སི་དྡྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན སོ་པི ས་བྦོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀེ་ཧི སོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

པ་ཉྷ་ཝཱ་རཱཏི པུ་ཙྪ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ. ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡ་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ…པེ… ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི་ཏོ རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ, ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ནཱི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛཾ ནི་སྶ་ཡནྟི ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་སཱ་དི་ཨ་ནཱ་མ་ས་ནེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས་དྷ་མྨ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་མེ་ཝ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ’’ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ས་བྦ་དཱ ས་བྦེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཡ་དི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན, ཨ་ཐ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོཏི ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་ནི་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི. ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་པྤ་དེ་སེ་ཧི ཀ་ཐཾ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ པ་དེ་སོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏོ ས་བྦོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི? པ་དེ་སཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཏྟཱ. ‘‘ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སེ་སཱུ’’ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷེ་དཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ན པུ་རི་མེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སོ.

ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ་ཏི ཨེ་ཀནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་གྒ་ཎྷ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཋ་པ་ན་ནི་གྒ་ཧ་པཱ་པ་ནཱ་རོ་པ་ནཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ནྟི པ་ཋ་མ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ནེ་ཏ་བྦཾ. ནི་གྒ་ཧ་སྶ སུ་ནི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཏྭཾ ཙེ པ་ན མ་ཉྙ་སི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཁོ པུ་གྒ་ལོ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཀ་ཐཱ. ༣) པ་ཊི་ཉྙཱ་ཋ་པ་ནེ་ན, ཏེ་ན ‘‘ཏ་ཝ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཧེ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧེ་ཝཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཐ ཏཾ ནི་གྒ་ཎྷཱ་མ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཉྩི པུ་གྒ་ལོ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཀ་ཐཱ. ༢) པ་ར་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ན ནི་བྦེ་ཋེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཝེ་ཋ་ནཾ. པ་ར་ཝཱ་དི་ནོ པ་ཊི་ཀ་མྨ་སྶ དུ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ ཏཾ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ཨེ་སོ ཙེ དུ་ནྣི་གྒ་ཧི་ཏོ ཧེ་ཝ’’ནྟི པ་ཊི་ཀ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན, ‘‘ཝ་ཏྟ་བྦེ ཁོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི…པེ… པ་ར་མ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི (ཀ་ཐཱ. ༡). ནོ ཙ མ་ཡཾ ཏ་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཧེ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧེ་ཝཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཨ་མྷེ ནི་གྒ་ཎྷཱ་སི དུ་ནྣི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཙ ཧོ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཧ་ཉྩི པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཀ་ཐཱ. ༥) ནི་གྒ་ཧ་སྶ དུ་ནྣི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ནི་གྒ་ཧ་ནི་བྦེ་ཋ་ནཾ. ‘‘ཏེ་ན ཧི ཡཾ ནི་གྒ་ཎྷཱ་སི ཧ་ཉྩི པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི ཡེ ཀ་ཏེ ནི་གྒ་ཧེ སེ ནི་གྒ་ཧེ དུ་ཀྐ་ཊེ སུ་ཀ་ཏེ པ་ཊི་ཀ་མྨེ སུ་ཀ་ཏཱ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ’’ཏི ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ ནི་གྒ་ཧ་སྶ, ཨ་ནི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་རོ་པ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཀ་མྨ་སྶ སུ་པ་ཊི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ས་ཀ་ཝཱ་དི་ནོ ནི་གྒ་ཧ་སྶ ཚེ་དོ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ད་ནི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་བྦི་ལོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྩ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་དཱ་དྷཱ་རོཏི ཏེ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨཱ་དྷཱ་རཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་དཱ་དྷཱ་རོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘རཱུ་པ་སྨིཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝཱ ཏེ་ཧཱིཏི ཏེ་ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ. ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དྷེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ནཱ. ཏེ་ན ས་ཏྟཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞོ པུ་རི་སོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ. ཏཾ་སཱ་མི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ད་དྷཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝཱ ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘རཱུ་པ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ན་ཉྙོཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ. རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. རཱུ་པཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ན་ཉྙོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྟེ ཙ ཏ་དཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ས་ཀ་ཝཱ་དཱི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱི པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ན ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏི རཱུ་པཱ་དི ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ཝཱ གཱ་ཧ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀ་ཏྟཱ. ནཱ་པི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ རུ་པྤ་ན་ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཙ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ན ཝི་ནཱ ཨི་ནྡྷ་ནེ་ན ཨ་གྒི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཉྙཾ ཨི་ནྡྷ་ན་ཏོ ཨ་གྒིཾ ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ནཱ་པི ཨ་ན་ཉྙཾ. ཡ་དི ཧི ཨ་ཉྙོ སི་ཡཱ, ན ཨུ་ཎྷཾ ཨི་ནྡྷ་ནཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙོ, ནི་དྡ་ཧི་ཏ་བྦཾ་ཡེ་ཝ དཱ་ཧ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ན ཝི་ནཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི པུ་གྒ་ལོ པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་ཏི, ན ཙ ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙོ, ནཱ་པི ཨ་ན་ཉྙོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ་ཏི ལ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱི ‘‘ན ཧེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་གྒི་ནྡྷ་ནོ་པ་མཱ ཏཱ་ཝ ཡ་དི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་པ་ལི༹་ཏྟཾ ཀ་ཊྛཱ་དི་ཨི་ནྡྷ་ནཾ ནི་དྡ་ཧི་ཏ་བྦ་ཉྩ, པ་ལི༹་ཏྟཾ བྷཱ་སུ་རུ་ཎྷཾ ཨ་གྒི དཱ་ཧ་ཀ་ཉྩ, ཏ་ཉྩ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལོ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཙ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨ་ཐ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཊྛཱ་དི་ཀེ པ་ལི༹་ཏྟེ ཡཾ ཨུ་སུ་མཾ སོ ཨ་གྒི, ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྷ་ནཾ, ཨེ་ཝ་མྤི སི་དྡྷཾ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་གྒི་ནྡྷ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཨ་གྒི ཝི་ཡ ཨི་ནྡྷ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནི་ཙྩོ ཙ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི བྱཱ་ཧ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་པ་ནྣ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, པུ་གྒ་ལེ པ་ཊི་སི་དྡྷེ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་པི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝི་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་དི་ཊྛིཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ’’ཏི. པུ་གྒ་ལོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཐཱ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ དི་ཊྛི. ‘‘སཱ་མཱི ནི་ཝཱ་སཱི ཀཱ་ར་ཀོ ཝེ་ད་ཀོ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཧི པ་རི་ཀ་པྤ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ པུ་གྒ་ལོ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི, ‘‘ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཀུ་སུ་མ་སྶ ར་ཏྟ་ནཱི་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ‘‘ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ པུ་ན ‘‘ན ཧེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ལེ་སོ. ཝ་ཉྫྷཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཱ་ན་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠོ.

ཡཾ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ་ནི, ཏཱི་ཧི་པི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཏཱི་ཧི་པི ཏ་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཙེ ན་ཏྠི ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱུ་ཙ་ནེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཉྩ ཨེ་སེ་ཝཱ་ཏི ཨི་ད་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི…པེ… ཕ་ལཾ ཝཱ’’ཏི.

‘‘ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ན’’ནྟི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ཉེ་ཡྻ་ཛཱ་ཏཾ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ནཱ་ཏིཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནྟི ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཀཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་དི་ནོ. ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ཧི ཏཾ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟཝ་སེ་ན (མ. ནི. ༡.༡༦༣, ༡༧༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ. ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མྤི ཙ་ཀྑུཾ བྷཱུ་ཏོ པ་ཏྟོ་ཏི ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཏྟུ་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ-ཀཱ་ར་སྶ པ་ཀ་ཊྛ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་རཾ…པེ… པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ནེ་ཏཱ ནི་ནྣེ་ཏཱ.

‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་ན་ཝུ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ནྟཱ པ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ས་ཉྩ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་པི ཀི་ཉྩཱ་པི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་པ་དཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ་ན པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ སེ་ས་ཏྟི་ཀ་དུ་ཀ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨི་ཏ་ར་ཏྟི་ཀ་དུ་ཀ་པ་དཱ་ནི་པི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི.

སོ ཙ དྷ་མྨོཏི ‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༠༦༠) པུ་རི་མཱ་ཡ པུ་རི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ཙྪི་མཱ པ་ཙྪི་མཱ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མཱ་ནེ་ནྟཱི’’ཏི་ས་དྡ་སྶ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ ས་དྡ་ན་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཨཱུ་ན་པ་ཀྑི་པ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨི་དྷ ཨཱུ་ན་པ་ཀྑི་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ‘‘པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ.

བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་ཝེ་གེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན. བ་ལ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ཝེ་ག་སྶ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཀྑེ་པ་ན་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ. ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་ག་ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ནཱཏི ན ཀ་ཉྩི ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ. པ་ཉྩ་ཁཱི་ལ་ར་ཧི་ཏེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལ་ར་ཧི་ཏེ་ན.

ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཀེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ཏེ་སཱུཏི ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀོ་དྷོ ཙ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས, ‘‘ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩཱ་དྷི་ཀཾ ས་ཏཾ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཚ་པྤ་ཉྙཱ་ས, ‘‘པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཚ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི, ‘‘ས་ཏྟ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས, ‘‘ཨ་ཊྛ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི, ‘‘ན་ཝ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་སཱི་ཏི, ‘‘ད་ས ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཀེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ཏེ་སུ. སེ་སཱ ཏེ་ན་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཾ ཚ་ས་ཏཾ ཀི་ལེ་སཱ. ཏེ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཱ་ཧི དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛཱི་ཧི ས་ཧ པ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་སཱ་དྷི་ཀཾ ས་ཏྟ་ས་ཏཾ ཧོ་ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཙུ་དྡ་སེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལཱ, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཙུ་དྡ་ས ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨུ་པ་ཙ་ཡཱ་དི་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི རཱུ་པཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨི་མེ ཨ་སཱི་ཏི དྷ་མྨཱ, ཨི་མེ་སུ བྷཱ་ཝ་དྭ་ཡེ ཨེ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ ཨེ་ཀཱུ་ནཱ་སཱི་ཏི, བཱ་ཧི་རཱ ཨེ་ཀཱུ་ནཱ་སཱི་ཏཱི་ཏི ས་བྦེ་པི ཨ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་སཱ་དྷི་ཀཾ ས་ཏཾ ཧོ་ནྟི. ཨི་མེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ད་ས་ནྣཾ ད་ས་ནྣཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་དྷི་ཀཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་པ་ཉྙཱ་ས ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས རཱུ་པ་རཱུ་པཱ་ནི, ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ, ལ་ཀྑ་ཎ་རཱུ་པཱ་ནི ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ས་ཏཾ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ད་ས ད་ས ཀི་ལེ་སཱ་ཏི་པི དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས རཱུ་པ་རཱུ་པཱ་ནི ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱུ་པ་ག་དྷ་མྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ས་ཏཾ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ད་ས ད་ས ཀི་ལེ་སཱ་ཏི་པི དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – དྭཱ་ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ པ་ཋ་མེ ཚ ཀི་ལེ་སཱ, དུ་ཏི་ཡེ ས་ཏྟ, ཏ་ཏི་ཡེ ཚ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ཏྟ, པ་ཉྩ་མེ ཚ, ཚ་ཊྛེ ས་ཏྟ, ས་ཏྟ་མེ ཚ, ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟ, ན་ཝ་མེ པ་ཉྩ, ད་ས་མེ ཚ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ པ་ཉྩ, དྭཱ་ད་ས་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ས་བྦེ དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏི, ཨི་མེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཱ པ་ཉྩ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཊྛི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི ཏཱི་ཎི ས་ཏཱ་ནི, མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀཱ པ་ན ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏི དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི་པི དྭཱ་ན་ཝུ་ཏི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཨ་དྷི་ཀཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ, ཨ་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀཱ སེ་སཱ ཙཱ་ཏི ད་ས, ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི, པ་ཉྙ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏི དྭཱ་ས་ཏྟ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ཏི དྭཱ་ད་སཱ་དྷི་ཀཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ དྭཱ་ད་ས་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ པ་ཋ་མེ ཝཱི་ས་ཏི དྷ་མྨཱ, དུ་ཏི་ཡེ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི, ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱི་ས་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠེ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི, པ་ཉྩ་མེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ཚ་ཊྛེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ས་ཏྟ་མེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ཨ་ཊྛ་མེ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི, ན་ཝ་མེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི, ད་ས་མེ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ སོ་ལ༹་ས, དྭཱ་ད་ས་མེ སོ་ལ༹་སཱ་ཏི ས་བྦེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི དྭེ ས་ཏཱ་ནི, ཨི་མེ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཚ་ཏྟིཾ སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི དྭེ ས་ཏཱ་ནི, ས་བྦེ སོ་ལ༹་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏཱ་ནི ཙ ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་མ་ས་ན་ཏོ. ཁེ་པ་ནེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ. ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་མ་ས་ནཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཁེ་པ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཀེ, ཏ་ཐཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏཱི་ཏ་ཏི་ཀ་ཏི་ཀེ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ད་སྶ་ནཱ་དི་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ. ‘‘ན ཧ་ཉྙ་ད་ཏྠ་ཏྠི་པ་སཾ་ས་ལཱ་བྷཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཏྠོ ཝཱ པ་ར་ཏྠོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩) ཀི་ཉྩཱ་པི སུ་ཏྟ་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀོ་པི ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ སུ་ཏྟེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ སུ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཧོ་ཏི. པུ་རི་མ་ཀཱ ཧི པ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཱ ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ, ཏ་ཏོ པ་རེ ཚ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཱ, པ་ཙྪི་མ་ཀཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ དུ་ར་དྷི་ག་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་ལ་དྡྷ་གཱ་དྷོ ག་མྦྷཱི་རོ, ན ཝི་ཝ་ཊོ གུ་ལ༹ྷོ, མཱུ་ལུ་ད་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པཾ་སུ་ནཱ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་དི་ནཱ ཏི་རོ་ཧི་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ, ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ ནེ་ཡྻོ, ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ནཱི་ཏོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. པ་ར་མ་ཏྠོ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཝཱ. སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༡༢༤༢), ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ་སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ-ས་དྡོ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱཏི ཨི་ད་མྤི ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་པ་ནེ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ས་ན་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་པི. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཧི.

ར་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ར་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨ་བྷི་ར་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ར་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི ཙ ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཀོ ཨ་བྷི-ས་དྡོ་ཏི? ན, ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི ཨ་བྷི-ས་དྡ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་ཏ་ལ་ཀྑི་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ ར་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་ཀྑི་ཏ་ས་དྡ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ལ་ཀྑ་ཎེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ས་དྡོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ན ཨ་བྷི་པུ་རི་ས་སྶ ཝི་ཡ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཧི ནི་པཱ་ཏཱ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་བྷེ་དོ ཙ ས་དྡཱ་ནཾ པ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡོ་ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན ས་ནྟི, ཨཱ་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ དེ་ས་ཀཱ་དི་ཨ་དྷཱི་ནཱ་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཎཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ར་ཧཱ་དྷཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླ་ཡོ་ག་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝོ་ཧཱ་ར་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ནི ཙ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀཱ་དྷཱི་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནོ དེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི སཱ་ས་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཐཱ་ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་སི་ཏ་བྦ…པེ… ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་ར་ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏ་བྦཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ཀ་ཐ་ནཾ ས་ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དཱིཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་ནི་སྶ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཀོ་ས་ར་ཀྑ་ཎཱ་ནི. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཱ་དཱིཏི པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་དུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡོ.

ཏ་ནྟི་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི. ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ས་མུ་ཁེ་ན, ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡི་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨོ ཧི ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ས་ཉྩ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཏི. ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨནྟི ཙ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་པི ཧི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ས་ཝི་ས་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཏོ ‘‘ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན དེ་ས་ནཱ་ས་དྡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་དྡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ. ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧི ས་དྡོ དེ་ས་ནཱ་ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘དྷ་མྨོ ཏ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ དྷ་མྨ་སྶ་པི ས་དྡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་དྡ་པྤ་བ་ནྡྷོ དྷ་མྨོ, པ་ཙྪཱ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཀོ ས་དྡོ དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ དེ་ས་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མཱ་ཧ. སོ ཧི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. དེ་སཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་ས་ནཱ. པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཉཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཨ་བྷི་ས་མཱི་ཡ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ, ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝི་ས་ཡི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀཱ་ར་ཎེ ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏེ དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ…པེ… ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠནྟི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ. ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་སྶ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་དྡཱ་ན་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་བྷེ་དོ ས་ངྒཱི་ཏོཏི པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟོ, ‘‘ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ’’ཏི པ་ན ལི་ཁ་ནྟི. པུ་རི་མཾ ཝཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱཏི བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ. པི་ཊ་ཀཱ་དཱིཏི པི་ཊ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་ངྒ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནི.

ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒེ་སུ སུ་ཏྟ་ངྒ་མེ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པ་དེ་སཱ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

སུ་ཏྟ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ;

ས་ནི་མི་ཏྟཱ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན ནཱ་ཉྙ་ཏོ. (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ས་བྦ་སྶ་པི ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ནེ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར). ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༡༢༤༢) ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ པ་ན གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི གེ་ཡྻ་སྶ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ས་སི་ལོ་ཀཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ ཙུ་ཎྞི་ཡ་ག་ནྠཾ ‘‘གེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་གཱ་ཐ་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཉཱ་ཎ་མ་ཡི་ཀ་གཱ་ཐཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་སུ ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ གཱ་ཐཱ་ཨུ་དཱ་ན་ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི་པི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ. ས་ཏི་པི པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ ཙ ཀེ་སུ་ཙི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝེ་ད་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཝེ་ད་ལླ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ སུ་ཏྟ་ངྒ་ཏོ པ་རེ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་ད་ཡོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི.

ན་ནུ ཙ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཏི? ན, སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་དྷི་ཏ་ཉྷི པུ་བྦེ གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ ན, ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཀི་ནྟུ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀ་ནྟི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི. ཡ་སྨཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན. ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ, ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཙ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ གཱ་ཐཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ‘‘ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཡ་ད་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན, ཨ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏཱ གཱ་ཐཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཏོ ན ཏཱ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཛི་ན་སཱ་ས་ནཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ. པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷཱུ་མི པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཧེ་ཏུ ཝཱ. ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༡༡-༡༢) ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ (སཾ. ནི. ༥.༡༡-༡༢). པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ཧཱིཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏ་དུ་པཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི. པ་ར་ཝཱ་དི་ཙོ་ད་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ར་ཝཱ་དི་ཙོ་ད་ནཾ པ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ག…པེ… རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦོ ཙ སོ དེ་སེ་ཏ་བྦོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་དེ་སེ་ཏ་བྦོ, སོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨོ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི ཨ་དྷི་ག་མ་ནི་དཱ་ནཾ. དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཡེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནཾ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་སི་ཏེ་ཧི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་ཧི ས་ཀ་ལཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་ད་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཌྜྷ་ཚ་ཀྐེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཏེ་སུ པ་རི་པཱ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་སུ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏཱི་སུ པུ་ཉྙཱ་དི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཡོ དེ་སི་ཏཱ་ཏི? ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

སུ་མེ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཡྻ་ཏོ ཝཱ ས་དི་ས་ཏོ ཝཱ ད་ཧ་ནྟོ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཏ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་པ་སེ་ཧི ཨ་ས་མོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ནི་ཙྩཱ་བྷི་མ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ས་སྶ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་སྶ ས་སྶ་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་པ་པཱ་ར་མཱི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ. ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི པཱ་ར་མཱི་པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྷི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨཱ་དྷཱ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ. ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷ་གོ་ཙ་རཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི པ་ད་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལཱི་ན་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ལཱི་ན་ཏཱ་ཏི ཙ ས་ངྐོ་ཙོ ཝཱི་རི་ཡ་ཧཱ་ནི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སཱ མེ ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་ར་མཱི’’ཏི.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜཾ

ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཏེ་ནཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡེ་ན. ས་བྦ་པ་དེ་ཧཱིཏི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ནཱ་པི ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མཾ ཙུ་ཎྞ’’ནྟི. ཙོ་ད་ཀོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ད་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ན་ནུ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ག་མ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏེ་ན ‘‘ཝཱ་ཀྱཾ ཨི་དྷ པ་ད་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཏུ་པ་ད་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་ཧེ་ཏུ་པ་ད་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ད་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་མྤི ཝཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨུ་བྷ་ཡེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ པ་ཋ་མ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀཱ, པ་ཋ་མ་དུ་ཀ་དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཚ་ཊྛ་དུ་ཀཱ, པ་ཋ་མ་དུ་ཀ་ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ཉྩ་མོ དུ་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ཝ་གོ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཀྐཱ ཧི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཏེ་སུ་པི དུ་ཀ་ནྟ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཨཱ་ས་ཝ་གོ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀ་ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨོ་སཱ་ན་དུ་ཀོ, ཀི་ལེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀེ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ས་པྤ་དེ་ས་ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡེ་ཧི ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ སཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཏི པ་དི་སྶ་ནྟི ཨ་པ་དི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི? ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ་ཏི པ་དེ་སོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ. ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྠོ ཨ་ཝ་ཛྫ་ཝི་ར་ཧ་ཏྠོ. ནཱ་མཾ ས་ཉྙཱ, ཀི་རི་ཡཱ ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ར་ཐ་ར་ཐ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀུ་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ལཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏུ, ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཧི ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་ནྟ་རེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ‘‘ཡ་དི ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ལ་ཝ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ སི་ཡཱ, ཀུ་སཱ ཝི་ཡ ལུ་ན་ནྟཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ’’ཏི ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་དྭ་ཡཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི.

ན ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཀ་པྤ་ནཱ་སི་དྡྷོ ཨེ་ཝ པ་ན བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེཏི ཡེ་སཾ ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝཱ, ‘‘ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠོ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡོ ས་ངྑ་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡོ ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ. ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧི ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི. དྷ་མྨོཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བོ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་བོ་དྷ་ཀ་ཏྟེ་པི ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ན་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཙཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཀྐོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཏི་ཀོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དུ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཙ ན་ཏྠི, སོ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ནཱ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ན་ནུ ཨ་ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་པི དྷ་མྨ-ས་དྡེ ན ཀོ་ཙི དོ་སོ་ཏི? ན, ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

པཱ་རི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ནུ ཨ་ཡ་མ་ཀཱ་རོ ན-ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡ་སྶེ་ཝ ཛོ་ཏ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཏཾ་ཡོ་ག་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་གྒ་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ད་ཉྙ་ཏཱ ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ན་ནྟི ས་དི་ས་ཏཱ ཧེ་ཏྠ སཱུ་ཙི་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་ས་མ་ཎོ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་ཉྙོ ཨ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཏཾ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་གུ་ཎ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ག་ར་ཧཱ ཧི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡཱ, ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི ཏ་ད་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏཾ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཨུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟི ཏ་བྦི་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཏཾ་ནི་ཊྛཱ་ན་ཉྷེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝུ་ཙྩ་ཏེ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ པཱ་རི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི? ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨེ་ཏྠ སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་རོ་དྷཱ་དཱི་ན་མྤི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ, ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟེ་པི ཝི་ནཱ་ས་ཀ་ཝི་ནཱ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ནི་ཡ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་པྤ་ཧེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཡ་པཱུ་ར་ཀཱ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ སི་ཡུཾ. ཡཾ པ་ན ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༠) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༣༣) ཝི་ཡ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི ༡).

ཕ་སྶཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཏཾ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏེ་ཧི ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྠཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བོ་དྷི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙཱ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙཱ…པེ… ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་དྡོ བོ་དྷ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན ཧི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙ ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ན་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུནྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཧི བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ ས་མ་ཏྟོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་ས་མཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཏཱ་དི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ་ཝ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཏེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཛྫ་མ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་ཛྫ་ཝི་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཛ྄ཛྷ་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ. སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. སཱ ཙ ནེ་སཾ ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ཧ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷེ་དོ ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟེ་ན་པི ཨ་བྷི་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི.

ཝི་ནཱ་པི བྷཱ་ཝཱ་བྷི་དྷཱ་ཡི་ནཱ ས་དྡེ་ན བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནོ ནི་དྡེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ – ན ཨ་ཝ་ཛྫཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ. སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ཏི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཉྩ ཏཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཝི་པ་ཙྩ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀོ, སུ་ཁ་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཉྩ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ད་དྭ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ, ན་ནུ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ཨི་ཊྛ་པྤ་སི་དྡྷི. ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ན ཀ་ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཁ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཨ་ཏྟ་སུ་དྡྷི་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝི་པུ་ལ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠོ པ་ད་དྭ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཁ-ས་དྡ་སྶ ཨི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝི་ཡ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པ་ར་མཾ སུ་ཁཾ (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤), སུ་ཁཱ ཝི་རཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེ (ཨུ་དཱ. ༡༡), ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ སུ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༢༡, ༢༧༢) ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ་པི ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ་ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨི་དྷ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སུ་ཁ་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨེ་ཏེ་ན པ་དེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣེ་སུ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ‘‘ཡ་དི པ་ནཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི.

ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ས་ཧ ཨ་ཝ་ཛྫེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཏྠི དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི སཱ་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དོ་སཾ དི་སྭཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནམཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཛྫ-ས་དྡོ ཝཱ རཱ་གཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཏཾ་ས་ཧ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཝ སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི པ་ན ཝི་སི་ཊྛཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཏ་སྨིཾ ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏོ པ་རཾ ‘‘དུ་ཀྑོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀུ་ས་ལ་པ་དཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་དཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་ཏཾ. པུ་རི་མ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཙྪི་མ་སྶ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་ཛྫ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཊྛེ་ན ར་སེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཛ་ན་ན་ར་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ར་ས་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཊྛེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཕ་ལ་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཧི ཏེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི. པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏེ ཧི དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ དུ་ཀྑ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཊྛ་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ. ཝི་པཱ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ནི་སྶ་ནྡ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པེ་ན་པི དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཚ་ཧི པ་དེ་ཧི ཏི་ཀེ་སུ, ཙ་ཏཱུ་ཧི དུ་ཀེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཚ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཚ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཙོ་དི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏཱི་ཧི དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་བྷི་ནྣོ ཨེ་ཝ སོ ཨ་ཏྠོ་ཏི? ན, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷེ་ད་ཀཱ ཧི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ. མཱ་ས་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱཏི མཱ་ས-ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ནནྟི ཏེ་ཧི ཀཱ་ལ་ས་དྡཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཾ ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠཱ་ནཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལ་ས་དྡཱ་དི་ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནཾ ཀཱ་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་མྤི མཱ་ས-ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷེ་དོ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བྷི་ནྣཱ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ དྷ་མྨ-ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཏྠི བྷེ་དོ’’ཏི. ཝི་ནི…པེ… མཱ་ནཱཏི དྷ་མྨ-ས་དྡ་སྶ རཱུ་པཱ་བྷེ་དེ་པི བྷེ་ད་ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་བྷེ་དོ་ཏི.

སཱ་དྷེ་ཏུནྟི བོ་དྷེ་ཏུཾ. ཧོ་ཏུ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀཱ ནོ ཧཱ་ནཱི་ཏི ཀ་དཱ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦཱ…པེ… ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. སོ ཙཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ལ་བྷ་ནྟི. ས་ཏི་པི ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙེ ཀུ་ས་ལ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ན་སི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་དོ་སཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི.

ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཡུ་ཏྟཱི’’ཏི. པུ་ན་རུ་ཏྟཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ནུ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སཱ པ་ན ཨ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཙོ་ད་ནཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་སྶ སོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མ་བྷི་ནྣེ་སུ ནི་ཡ་མེ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ན པ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ནྣེ་སུ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ནྣེ་སུ ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ? ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་མི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐོ, ཨི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡོ, པུ་རི་མེ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་ནྡ་དོཏི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝི་སེ་སེ་ན.

བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟེ་སཱུཏི ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ནྟེ་སུ. ནཱི་ལ-ས་དྡོ ཧི ཨུ་པྤ་ལ་ས་དྡ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ར་ཏྟུ་པྤ་ལ་སེ་ཏུ་པྤ་ལཱ་དི་ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནཱི་ལ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ལ-ས་དྡོ་པི ནཱི་ལ-ས་དྡ་ས་མཱ་ཡུ་ཏྟོ བྷ་མ་ར་ངྒཱ་ར་ཀོ་ཀི་ལཱ་དི་ག་ཏ་ནཱི་ལ་གུ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ག་ཏ་མེ་ཝ ནཱི་ལ་གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏ་ར་ཏྲཱ་པི བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ས་ངྐེ་ཏེ་ན. ཏེ ཏེ ཝོ་ཧཱ་རཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ནྣེ ཨ་ཏྠེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྷི་ནྣེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟེ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ སི་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ནེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ. ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝནྟི ཀུ་ཙྪི་ཏ་ས་ལ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠོ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན དུ་ཀཱ, ཏི་ཀེ་སུ་པི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀོ་ཝ, ན ཨ་ཉྙོ’’ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏི་ཀེ་ཧི བོ་དྷི་ཏེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ ཏ་བྦི་བྷཱ་ག་བྷི་ནྣཱ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཀ་ཏི་པ་ཡ་བྷེ་དཱ ཙ ཏི་ཀཱ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྟཱ.

ཏེ་སུ པ་ན ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཨ་ས་ངྐ་ར་ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཋ་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ ཧི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི. ན་ནུ ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ཧི་པི ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སཱ་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ ན ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ. ན་ནུ ཙ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་སུ་པི ཏེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, ཏེ པ་ན ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏི་ནི་པྥཱ་ད་ཀེ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཨ་ས་ངྐ་ར་ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཾ དེ་སེ་ཏི, ཀི་ཉྩ ཏ་ད་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་མུ་ཁེ་ན ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི.

ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ་པི ཙ པ་དྷཱ་ན་པཱ་སཾ་ས་ཨུ་བྷ་ཡ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལཱ ཧི དྷ་མྨཱ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཱ ཨ་ཝ་ཛྫ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཧཱ ཙ, ཏ་སྨཱ པ་དྷཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་སྶཱ་དོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན, ཀུ་ས་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏ་མ་གྒ་ཕ་ལཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཡ་མ་ནུ་པུ་བྦཱི ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ སེ་ཀྑ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནེ་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ ནཱ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི? ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀོ་ཙི་པི དྷ་མྨོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ན་ཙི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སེ་ཀྑ་ཏྟི་ཀེ པ་ད་དྭ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནེ་ཝ་སེ་ཀྑཱ ནཱ་སེ་ཀྑཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ. ཨི་དྷ པ་ན ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨི་དཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ནེ་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ ནཱ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི བྱཱ་ཀ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝི་སེ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་པ་དྷཱ་ནཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ, ཏེ་སཾ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་སེ་སེ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༨༣; དཱི. ནི. ༢.༩༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་དི་ད་སྶ་ན་པ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཕ་ལཾ, ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ.

ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀོ་ས་ལྱ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙི་ན་ནཾ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ.

པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏི་ནི་པྥ་ཏྟི ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཏྟཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ…པེ… ཨ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ བོ་དྷི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཀུ་ས་ལ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡེ སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ…པེ… ས་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ བོ་དྷི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡེ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ནེ་ཝ་ཝི་པཱ་ཀ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ…པེ… ཨ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ཏེ བོ་དྷི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ.

‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ ས་ལ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་རུ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་མུ་ཁེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ས་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་གི་ནོ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ནི་དཱ་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་ན པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. པ་ཋ་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སྶ དེ་ས་ནཱ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧོ ཙ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ས་ཀ་ལཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཙ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.

ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ བྷཱུ་མི་ཏོ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཏོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨེ་ཀ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡ་རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ བྷཱུ་མི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཙ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་ནཱ་ཡ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་སུ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ པུ་ཉྙཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཨ་པུ་ཉྙཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ ནེ་ཝ་ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མཱི ན་ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མཱི་ནོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་བྷ་ཝ་བྷཱུ་མི་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པ་རི་ཉྙཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི ཧཱ་རོ.

ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ནཾ ཀུ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀུ་སཱ་ནཾ ཝཱ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ལ་ཝ་ནཾ ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀུ་སེ་ན ལཱ་ཏ་བྦཱ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཙཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད…པེ… ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ, ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ དྭཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི་མུ་ཁེ་ན་པི ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ, དྷ་མྨཱ་ཏི པ་ད་སུ་དྡྷི, ནོ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི, དྷ་མྨཱ་ཏི པ་ན པ་ད་སུ་དྡྷི ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ.

དྷ་མྨཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ན་ཝ་མོ ཁ་ཎོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་ནི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཧེ་ཏུ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ.

ཀུ་ས་ལཱ་ཏི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཝ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ. དྷ་མྨཱ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པྤ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི དཱི་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ.

ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ནཾ, ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ པ་ན དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་མ་ཡོ ནི་ཡ་མི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ས་མ་ཐོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་པ་རི་ཝཱ་རཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ ཨ་དོ་སེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་ལོ་བྷེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨ་མོ་ཧེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ ལོ་བྷེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཏ་ཐཱ དོ་ས་མོ་ཧེ་ཧི ཏཾ་ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ ནཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡ་ཏོ ཀོ་ས་ལླ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ, ཏཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ. ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཙ ས་དྡ་ཧ་ནུ་སྶ་ཧ་ནཱ་པི་ལཱ་པཱ་ཝི་ཀྑེ་པཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི. ཏེ་ཧི ཙ ས་བྦེ ས་དྡྷ་མྨཱ བོ་དྷི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཀོ་ས་ལླ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ་སུ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་བྷ་སུ་ཁ་ནི་ཙྩ་ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི བོ་དྷི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མཱིཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ.

ཏེ་ཧི ཙ སི་དྡྷེ་ཧི དྭེ ཀ་མྨ་ན་ཡཱ་པི སི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏི་ཀོ ས་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་བྦ་བྷཱ་གི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་དཾ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ.

ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ནེ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ པ་ཉྩ ན་ཡཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན པ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡཱ་མ. ས་ཀྐཱ ཧི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ ཏཾ་ཏཾ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏེ ཏེ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ ཝི་ཉྙུ་ནཱ ནི་དྡི་སི་ཏུ་ནྟི.

༢. ཏ་ཉྩ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་སྶ བྷེ་ད་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ, བྷེ་ད་སྶ ཙ སཱ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན པ་ན…པེ… ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ནེ་སཾ བྷི་ནྣ་ཏ་ཏྭཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏནྟི སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན སུ་ཁ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ, སུ་ཁ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ སུ་ཁ་མཱུ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ-ས་དྡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙ་པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཁ་མཱུ་ལ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ་སུ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་ཁ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫ་ནི་བྦཱ་ནེ་སུ དུ་ཀྑཱ་པ་ག་མ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཊྛཱ་སཱུཏི སུ་ཁུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ. སཱ ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘སོ་ཝ་གྒི་ཀཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣) ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ-ས་དྡོ་ཏི.

ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཋི་ཏི་སུ་ཁཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ དུ་ཀྑུ་དྲ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑ་ཨ་ནི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ-ས་དྡོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷེ་དཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཡ་པི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཨི་ཏ་རཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྐ་པྤ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ་པི ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་མཱ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ཏེ་ན ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ‘‘ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ ནི་སྶ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ, ན ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཏེ་སུ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་སྶ་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པ་ཀཱ་རོ་པ་ཀ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཏེ་སཱུཏི ས་མཱ་ས་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ན་མྤི པ་རི་གྒ་ཧོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ. པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ་པི ཧི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ས་ནྟཱི་ར་ཎཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཛ་ཝ་ན་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནི ཙུ་ཏི་ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཱ་ནི ཧི ཏ་དུ་དྡྷཾ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎུ་པྤ་ནྣེ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཚ་སུ ཝཱ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨེ་ཀཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཙུ་ཏི་ཨཱ་ས་ནྣ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི? ཀི་སྨིཾ པ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ན སི་ཡཱ, ཨ་པི་ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ ཏི་ཀ་ནྟ་ར་དེ་ས་ནཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཧི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏི་དྷཱ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཱ ཧི དྷ་མྨཱ སི་ཡཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, སི་ཡཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སི་ཡཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, སི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, སི་ཡཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ས་མྤ་ཡོ་གཱ་ར་ཧཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝེ་ད་ནཱ་བྷེ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཱ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟི་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི དྷ་མྨཱ སི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀཱ, སི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ, སི་ཡཱ ནེ་ཝ་ཝི་པཱ་ཀ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, དུ་ཀྑ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ན སི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀཱ, སི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ དུ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ.

༣. ཝི་པཱ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་ཉྩ ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཏེ་སུ ཝི་པཱ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཀྐ་ཀ་ཎྷཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཀ་ཎྷ་ཨ་སུ་ཀྐ་ཕ་སྶཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ. ས་ཏི པ་ན པཱ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ན ནི་ཧཱི་ནོ པ་ཀྐཾ ཝི་ཡ ཝི་སི་ཊྛོ པཱ་ཀོ་ཏི ཝི་པཱ་ཀོཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱཏི ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ. ས་ནྟཱ་ནེ ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་ན་ཝི་སེ་ས་མཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཀི་རི་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཏོ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ? ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ…པེ… ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༣༤༢) ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝི་པཱ་ཀཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ནེ་ཝ་ཝི་པཱ་ཀ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ཏི.

ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ནཱ་ཧོ་སི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༣༤) ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཏི་ཨུ་པ་དྷི་ཀཱ་ལ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ པ་ན སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ན བྷ་ཛ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ‘‘ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ག་ཏི་ཨུ་པ་དྷི་ཀཱ་ལ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཡེ་སཾ པ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༤. ‘‘ཀ་ཐ་མཱ་དི་ནྣཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི པ་ཉྷོ ལ་བྦྷ་ཏི. ‘‘ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཧི ཨཱ་དཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ས་ཉྩི གོ་ཏྲ་བྷུ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པེ་ཏ་ཀི་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏཾ་ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་པེ་ཏ་བྦ་ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་བྷི་དྷཱ་ཡི་ནོ་པི ས་དྡཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨུ་པེ་ཏ་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པེ་ཏནྟི ཧི ཨུ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཙ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཁོ པ་ན, ག་ཧ་པ་ཏི, ཡོ ཚ་ནྡོ ཡོ རཱ་གོ ཡཱ ན་ནྡཱི ཡཱ ཏ་ཎྷཱ ཡེ ཨུ་པ་ཡུ་པཱ་དཱ་ནཱ, ཙེ་ཏ་སོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨུ་པ་ཡོ’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཡ…པེ… དི་ཊྛཱི་ཧཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠེ་སུ ཡོ ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏུཾ, སོ སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦེ་ནཱཏི ‘‘ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཨུ་པེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ས་བྦ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ. ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏྠི་ནཱ ཙ ཝི་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏཾ པ་ན ཝི་སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བོ་དྷ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨུ་པེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ག་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པཱ་ཙ་རི་ཡོ་ཏི པ-ས་དྡོ པ་ག་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ-ས་དྡོ ཨུ་པེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝ, ན ཙེ་ཏྠ ག་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཡོ་གོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཏི་ས་དྡོ ཝི་ཡཱཏི ཙ ཨི་དཾ ས་སཱ་དྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་པ་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་རི་མ་ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ་པི ཧི དྷ་མྨོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣོ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༥༣) ཙ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏནྟི ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཀ་ཏི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ན ཀེ་ཧི་ཙི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༦༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ས་དྡཱ་ན་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ཏུཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི.

༥. ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ པཱི་ལ༹་ནཾ ཀི་ལ་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཨ་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱ་ཝོ. ཝི་དཱུ་སི་ཏཱ མ་ལཱི་ནཱ ཙ ཡ་ཏོ ཀེ་ཙི ཨ་ཀི་ལེ་ས་ས་བྷཱ་ཝཱ་པི ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལཱ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ ཙ ཛཱ་ཏཱ.

༦. ‘‘སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀཾ, པ་རཾ ཝི་ཡ མ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་ཏྟཱ-ས་དྡ་སྶ པ་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. མ་རི་ཡཱ་ད་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཝཱ མ་ཏྟཱ-ས་དྡོ. ཝི་ཙཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ངྒེ་སུ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་རི་ཡཱ་དོ, ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐོ. སཱ པ་ན ཝི་ཙཱ་ར་མ་རི་ཡཱ་ད་ཏཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་ར་མ་རི་ཡཱ་ད་ཛྷཱ་ན་ངྒེ་སུ ཝི་ཙཱ་ར་ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཀཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱི་ས་ད་ཏྠོ མ་ཏྟཱ-ས་དྡོ ‘‘མ་ཏྟཱ་སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༠) ཝི་ཡ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཝི་ཏ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏྟཱ ཨཱི་སཾ ཝི་ཙཱ་རཱ ཙ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ་ཏི. ན ཧི ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཙཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཡ་དི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏཱ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མནྟི ཝ་ཏྟུ་ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཡེ་ན ཡེ་ན ཧི པ་ཀཱ་རེ་ན དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མོ.

ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ ས་ཝི་ཙཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙཱཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཡ་དི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་མྤི པ་ཀཱ་སེ་ཏུནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཝི་ཙཱ་རོ ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཏེ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ མ་ཏྟཱ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱཏི ཧི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ར་ཧ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ར་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་དྡོ ས་ནྣི་དྷཱ་པི་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༧. ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ. སུ་ཁཱ་ཀཱ་རེཏི ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ, ཨི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ ཝཱ. ཨུ་དཱ་སི་ནཱཏི ན་ཏི་ཨ་པ་ན་ཏི་ར་ཧི་ཏཱ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཏེ་སཾ བྱ་ཝ་དྷཱ་ཡི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཡ ཧི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ བྱ་ཝ་དྷཱ་ཡི་ཀཱ་བྷཱུ་ཏཱ ན ཏེ་ཧི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན པ་ན སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཨི་དྷ ཨུ་པེ་ཀྑཱ-ས་དྡ་སྶ ས་བྦུ་པེ་ཀྑཱ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ན ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི ལོ་བྷ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ ན སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ, སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་པི ན པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ བྷི་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ. ས་ཏི་པི སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་ན སུ་ཁེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ, ཏཾ སུ་ཁཾ ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཀེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཏི ཝ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

སི་དྡྷོཏི སཱ་ཝ་སེ་སཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཉྩ སུ་ཁ་པཱི་ཏི་ཡོ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ཧི ཡོ པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ, ཏཾ སུ་ཁཾ, ཡོ ཙ སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ, སཱ པཱི་ཏཱི་ཏི ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ པ་ད་ནྟ་ར་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ་སི་དྡྷོ ཉཱ་ཏོ ཝི་དི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཁ་ནྟི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ངྒ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཡཾ ཏི་ཀོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་དེ་ཏཾ ས་བྦེ་སཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སུ་ཁ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༨༣) ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༥༩༨) ཙ ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི.

༨. ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཙོ་ད་ནཱི་ཡཱ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཙ དི་སྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཝ ད་སྶ་ན་ནྟི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་མེ་ཝ ད་སྶ་ན་ནྟི གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཝཱ་ཏི? ན, ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་སྶེ་ཝ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ ད་སྶ་ན་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱ་ན་ཉྩ བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི་པི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༨༢) ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ་པི བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སེ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་ན་མྤི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ. སཱ ཙ བ་ཧུ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏཱིཏི ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི. ན་ནུ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀཱ, ཏ་ཏྲ ཀ་ཐ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ ཨ་ཉྙོ པ་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༩. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་མ་ཏྟེ་སཱུཏི ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མ་ཏྟེ་སུ. ས་བྦོ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ. ས་མཱ་སོ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་སནྟི ཡེ ཏ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཏྠོ ཏེ་སཾ. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དྭེ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་དྡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ཧི ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ད་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡ…པེ… ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠེ ས་ཏི. ‘‘ཧེ་ཏུ…པེ… སི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘པུ་རི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོ ཧི ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠོ.

༡༠. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི? སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༢༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཝི་སེ་སུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ནནྟི ཝོ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཉཱ་པ་ཀོ ཀཱ་ར་ཀོ ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ ཧི ཧེ་ཏུ, ཏ་ཐཱ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལཾ. ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡཱ་དི་མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཱ་དི་གཱ་མི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ‘‘ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ, ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝོ པ་རི་བྱ་ཏྟོ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ, ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ པ་ན སེ་ས་དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ཙ་ཡེ དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ག་མ་ནཾ ཡེ་ས་ནྟེ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ་ཏི ‘‘མ་གྒཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནནྟི ཙ ཨི་མ་སྨིཾ ཏི་ཀེ པ་ཋ་མ་པ་ད་དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཛ་ཡཾ ཝེ་རཾ པ་ས་ཝ་ཏི (དྷ. པ. ༢༠༡), ཙ་རཾ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཏི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༦, ༡༡༠; སུ. ནི. ༡༩༥) ཝི་ཡ སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀོ ཨཱ་ཙ་ཡ-ས་དྡོ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ ཀ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨཱ་ཙི་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡ’’ནྟི བྱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ཙ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པ་ཙི་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡཱ, ཨ་པ་ཙ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༡༡. ལོ་ཀི་ཡེ་སུ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱཏི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ –

‘‘སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀི་ཉྩ སི་ཀྑ་ཏི, ཨ་དྷི་སཱི་ལ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་མྤི སི་ཀྑ་ཏི. སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༦). ཡོ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ པུ་བྦ་ར་ཏྟཱ་པ་ར་ར་ཏྟཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ‘ཨ་ཛྫ ཝཱ སྭེ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶཱ་མཱི’ཏི, སོ་པི སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཀྑོ’’ཏི –

ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ སེ་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི? ན, པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀི་ཡེ་སུ སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི སི་ཀྑཱ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ཧི སེ་ཀྑཱ སི་ཡུཾ, ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ཝཱ སི་ཀྑཱ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཏཾ ཨེ་ཝ སཱ་ལིཾ བྷུ་ཉྫཱ་མི, སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ སེ་ཀྑ་ས་དི་སཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ཨ་རི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠེ་པི ཨ-ཀཱ་རོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ སེ་ཀྑཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.

༡༢. ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་པི ཧེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་ས་ཏྟཱ ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ པ་རི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡེ་སུ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཝ, ན ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་པུ་ལཾ ཕ་ལཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཝི་པཱ་ཀེ་སུ་པི ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. སོ་པི ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ག་ཏཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱཏི ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ཏི་ཎྞ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི. གུ་ཎ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཀི་ལེ་སཱ ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཀ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ཧི པ་རི་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ. ས་ཏི་པི ཀེ་ཧི་ཙི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟེ མ་ཧཱ་པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་རཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མཱ་ན་མྤི ཨ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ན ཀ་ཐ་ཉྩི་པི པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ, ཡ་ཏོ ཏེ ‘‘ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

༡༤. ཏི་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ནྟི ས་ནྟ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཀ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ ‘‘ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ར་ཏོ བ་ཧཱུ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁཱི་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ.

༡༥. ལོ་ཀི་ཡ་སཱ་དྷུ་ཛ་ནེ་ཧི་པི ཨ་ཏི་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡེ་སུ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི ཝི་ནཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝི་པ་རི་ཡཱ་ས་ད་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏི་པི ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནེ སཱ་ས་ངྐ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ དུ་ནྣི་ཝཱ་རོ, ཏ་སྨཱ. བ་ལ་ཝ་ཏཱ…པེ… པ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཾ, ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཙ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་པི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཧ་ནྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ ནི་ཡ་ཏཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ. ཨ་ཉྙ་སྶ…པེ… དཱ་ན་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཕ་ལ་ཏཾ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཙོ་ད་ཀོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ན་ནཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་མེ་ཝ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟེཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ནི. ས་ནྣི་ཡ་ཏ་ཏྟཱཏི ས་མྤཱ་ད་ནེ ཛ་ན་ནེ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པ་ར་ཏཱ ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཡེ་སུ ཏཱ་ནི ཨུ་པ་ར་ཏཱ་ཝི་པ་ཙྩ…པེ… ས་ངྐཱ་ནི, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨུ་པ…པེ… ས་ངྐ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ. ‘‘ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱ་པི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཧ་ནྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ་ནི ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་པི ཨ་མོ་གྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཨཱ་ཧ.

༡༦. མ་གྒ་ཀི་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ལོ་བྷཱ་དོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི མ་གྒ་ཧེ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་སེ་ས་མ་གྒ་ངྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཏི་ཎྞཾ ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཏུ་བ་ཧུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི བ་ཧུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་སྶ པ་ཋ་མ་ན་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ བ་ཧུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ནི་རཱི་ཧ་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་རི་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ཧི པུ་རི་མ་པུ་རི་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི. ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོཏི ག་རུ་ཀཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ. ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཡ་སྨཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཡེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒོ ཨ་དྷི་པ་ཏི མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ས་མཱ་ན་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ས་ཏྠ་བྷེ་དེ མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

༡༧. ཨུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡོ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ, པ་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏོ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཝཱ་ཙ་ཀོ, ན པུ་རི་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པྤ་ཏྟ་ཏཱ. ཏེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་བྦོ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ དྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི, སོ ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ནྟི ཀ་ཐ་མི་དཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་དེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཡ་དི ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏེ་པི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ པ་ན ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཀོ དྭི་ནྣཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པཱུ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཛཱ་ཏཾ, ན ཙ ནི་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ནཱ་མ དྷ་མྨཱ ཀེ་ཙི ཨ་ཏྠི, ཡེ ཨི་དྷ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི. ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་རེ་ཏ་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི ཨི་དྷ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་སྶ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཏོ མེ་ཏྟེ་ཡྻ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཕ་ལ་མྤི ‘‘ཨུ་པྤཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༢༠. ཡ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཏེ་ནཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹ –

‘‘ཀ་ཐ་ཉྩཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏི ས་ནྣི་སཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་ཏི ས་མཱ་ད་ཧ་ཏི. ཨི་དྷཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཁོ…པེ… ས་མཱ་ད་ཧ་ཏི. སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི…པེ… མུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟ་མེ་ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཁོ མེ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི…པེ… མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི, ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི. སོ བ་ཧི་དྡྷཱ སུ་ཉྙ་ཏཾ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ སུ་ཉྙ་ཏཾ…པེ… སོ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི…པེ… མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི, ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༨༨).

ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནེ་ཉྫེ ཙ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེཏི པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་པ་གུ་ཎ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘པ་ར་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ནུ ཁོ ཀ་ཐ’’ནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ་པི ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ, ཀཱ་ལེ་ན པ་ར་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ནུ ཁོ ཀ་ཐ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ་པི ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐ’’ནྟི ཨཱ་ནེ་ཉྫཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ་པི ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི. ‘‘ཨི་དཱ་ནི མེ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་མ་སྶ རུ་ཀྑཾ ཚི་ནྡ་ཏོ ཕ་ར་སུ་མྷི ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་སི་ཏ་ནི་སི་ཏཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཚི་ཛྫེ ཕ་ར་སུ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཡེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏེ ས་བྦེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་དུ་ཀེ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་པི སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ. ཏཾ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ.

‘‘ན ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ སོ་བྷ་ཏི ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མོ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ར་ཏོ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༡༨༦) པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་སཱ་རུ་པྤ་སྶ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཱ་དི་ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ད་སྶ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ, ‘‘ནཱ་ཧཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཀཾ རཱུ་པ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡ་ཏྠ ར་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ཏ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ སོ་ཀ་པ་རི…པེ… ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༨༦) ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་དི་ར་ཏི་ཡཱ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ས་ཙེ ཀོ་ཙི དུ་པྤ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཁེ་ཏྟེ པ་ཝི་ཊྛཱ གཱ་ཝི་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་མྷེ་ཡེ་ཝ ག་ཎ་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ས་ཡཾ པ་ན རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑ་ཏ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ. སུ་ཉྙ་ཏནྟི ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡེ ཝི་ཀ་པྤེ ཋཱ་ན-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི –

‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱ, ཨ་པི་སྶུ མཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀོ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ཏི ‘མ་མེ་ཝཱ་ར་བྦྷ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’ཏི. ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི. སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི, ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི, ས་མཱ་ད་ཧཱ་མི ‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༨༧) –