ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ

པ་ཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ལཱ་པ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ དེ་སེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་དེ་ས་ཡཱི’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལོ ཨ་པ་དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཡེ པ་ན ‘‘ཝི་བྷ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ དེ་སི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ…པེ… ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.

‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤༧) ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་མྤི དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ བ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ‘‘ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཁ་ནྟི་བ་ལ་ས་དྡྷཱ་བ་ལཱ་དི་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧ་པ་རི་སཱ་བ་ལ་བྷ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ བ་ལ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ. ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ན་ནུ ཙེ་ཏཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ མཱ་རཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱི་རི་ཡོ་ཏི མ་ཧཱ་ཝཱི་རོ’’ཏི. མ་ཧཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ ཙ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི་སྶ ཝཱི་རི་ཡཱ་ཧཱ་ནི་སི་དྡྷི་པཱི་ཏི.

ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཀ་ཐ་ན་ཏོཏི ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡནྟི ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦཱ་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༥). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀ་ཏ’’ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི སཱ་ས་ནེ ཡེ་སུ དྷཱ་ཏུ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་མ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་སུ. མ་ཧ་ནྟོ པ་བྷེ་དཱ་ནུ་ག་ཏོ ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཏཱ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡཱ, དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ན ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་པྤ་ཏ་ར་པ་ད་ཏྟཱ. ཡེ་ན ཝཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཱ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ་ཧི ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སེ ལ་བྷ་ནྟི, སོ ས་བྷཱ་ཝོ དྷཱ་ཏུ. སཱ དྷཱ་ཏུ ཨི་དྷ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ས་ཝི་སེ་སཾ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་ཐ་ན་ཏོ ཨི་དཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ-ས་དྡོ ‘‘དྷཱ་ཏུ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ སཾ་ས་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༩༨) ཝི་ཡ. དྷཱ་ཏུ་བྷེ་དནྟི དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་གཾ. པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཀུ་ཏོ པ་ཀ་ར་ཎ-ས་དྡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀ་མེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ-ས་དྡེ་ན ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཝ པ་ཀ་ར་ཎཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ དཱི་པ་ནནྟི ཏཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཏྠཾ དཱི་པ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་དཱི་པ་ན་ཝ་ཙ་ན་ས་ཝ་ནེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ན་ཡ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ནཱཏི ཙུ་དྡ་ས་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ཙུ་དྡ་ས་ཧི པ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ པ་དཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་མྤ་ཡོ་གོ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ’’ཏི. ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཏཱི་ཎི ཏཱི་ཎི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་དཾ. ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ས་ངྒ་ཧཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི. ན་ཡ་ནཾ པཱ་པ་ནཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཉཱ་པ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཙ དྭི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ན་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ. ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ ན་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཀེ་ན ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ཨ་ཊྛ. ༡). པ་དཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ. པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠོ་ཏི ཧི པ་དཾ. པ་དཱ་ནནྟི ཙ སཾ་སཱ་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱཏི པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ས་མྦ་ནྡྷེ.

༢. ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢. ཏ་ད་ཏྠཱ་ནཱིཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཏྠཱ་ནི. པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཧི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྑཱ་ར་པི་ཊ་ཀེ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་ཙྩ་ཡཱ, དྭཱ་ད་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་ནནྟི ག་ཎ་ནུ་དྡེ་ས་ཝི་བྷཱ་ག་མ་ཏྟེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དྭཱ་ད་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ན་ནུ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ ས་རཱུ་པ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝཱི་སཱ་དྷི་ཀེ་ན པ་ད་ས་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ. ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ བྷཱ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ བྷ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ད་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཝོ, ཨི་ཏ་རོ བྷ་ཝ་ཏི, བྷ་ཝ་ནཾ ཝཱ་ཏི. ཏ་ནྣི་དཱ་ན་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་དཱ་ན་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན.

‘‘ས་བྦཱ་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ས་བྦཱ་པི…པེ… མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་ར་ག་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་ར་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་རཱུ་པཱ ཨི་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ན ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཀོ་ཙི པ་ད་ཏྠོ ཨ་ཏྠི. ཝི་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན.

༣. ན་ཡ་མུ་ཁ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣. ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཝི་ནི་གྒ་མ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དྭཱ་རཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་དྡེ་སོ ན་ཡ་མུ་ཁ་མཱ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝི་ཡུ་ཛྫ་ན་སཱི་ལཱ, ཝི་ཡོ་གོ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཡོ་གི་ནོ, ཏ་ཐཱ ས་ཧ་ཡོ་གི་ནོ, ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧ་དྷ་མྨཱ ཙ ཝི་ཡོ་གཱི་ས་ཧ་ཡོ་གཱི་དྷ་མྨཱ ཙ ས་ངྒ་ཧཱ…པེ… དྷ་མྨཱ, ས་ངྒ་ཎྷ་ནཱ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡུ་ཛྫ་ན་སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙུ་དྡ་ས་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡེ་ཧཱིཏི ཡེ་ཧི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཙ. ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཏེ ས་ངྒ་ཧཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ. ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི་པཱིཏི ས་ཙྩ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི་པི ས་ཧ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ས་མྦྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཡཾ ཡཾ པ་དཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

སོ པ་ནཱཏི ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧོ. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཏེ་ཧཱིཏི ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི. ན ས་ངྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཧཱིཏི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི, ‘‘ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི, དྭཱི་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི, ཨ་ཊྛ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ས་ངྒ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཙ ས་ངྒ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་སྨཱ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་ཙྩཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཏ་ཐཱ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ས་ཀྐཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི, ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ན་ཡེ་ན པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཀ་ཏི་ཧི ས་ཙྩེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ས་ཙྩེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཡེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གོ, ཡེ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ.

རཱུ་པཾ རཱུ་པེ་ན ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ རཱུ་པེ་ན. ཀ་སྨཱ? ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནཱ་ས་ངྐ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྷི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི་པི སོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི’’ཏི སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ཏེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་ན རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པེ་ན, ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝཱ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝཱ རཱུ་པེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ་པི རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝཱ ཏེ་ན ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི་ཡེ་ཝ པ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀེ་ཧཱིཏི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀེ་ན ཙ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ. མི་སྶ་ཀ་སྶ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀེ་ཧི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡེ་སཾ པ་ན ཡེ་ཧི ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀེ་ན ཙ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན་པི སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་སྶ ཙཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༤. ལ་ཀྑ་ཎ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤. ཝི་སུཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཡོ ཏཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ ས་མྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ས་བྷཱ་གོ བྷཱ་ཝོ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཡོ ཙ ཏཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཝི་ས་བྷཱ་གོ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ, སོ དྷ་མྨོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀོ ས་བྷཱ་གོ. ཡ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ, སོ ཝི་ས་བྷཱ་གོ. ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ཡོ་གེ་སུ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྷཱ་ག་ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ས་ངྒ་ཧེ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ས་མྤ་ཡོ་གེཏི ཨི་མི་ནཱ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཝི་དྷུ་རོ ཨ་ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ས་ངྒ་ཧེ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ནཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཝི་པྤ་ཡོ་གེ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷོ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི.

༥. བཱ་ཧི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥. ཨེ་ཏེ་ན ཋ་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨི་དྷ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཋ་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་ར་ཋ་པི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ བ་ཧི ཋ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧི པི་ཊྛི་ཏོ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་དྷ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་སྶཱ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་སཱི་སེ་ན ཧི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཡེ་ཧི ན་ཡེ་ཧི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ནི་དྡེ་སོ, ཏེ་སུ ན་ཡེ་སུ, ཏེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ, ཏེ་སཾ ན་ཡཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཙ ཨུ་དྡི་ཊྛེ་སུ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦཱ་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་དྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘གཱ་ཝཱི་ཏི ཨ་ཡ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ གཱ་ཝཱི-ས་དྡོ ཝི་ཡ ‘‘ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཀཱ་རི་ནཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧ-ས་དྡོ ས་དྡ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཏོ ས་ངྒ་ཧ་ས་དྡཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཝི་སེ་སོཏི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཛཱ་ཏི་ས་ཉྫཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་སོ. སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏནྟི ས་ངྒ་ཧ་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝཱ. ན ཙེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ བྷེ་དཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཧི ཏ་སྶ ཝི་སེ་སཱ, ཏ་ད་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏུ ཧི་ཏཱ་ཏི.

དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན. དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྭཱ་ད་ས་པི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡ་ཨུ་དྡེ་སཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ནུ ཙ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡུ་དྡེ་སཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཉཱ་ཡ་ཏི, ས་དྡོ ཙ ན པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, སོ ལོ་པོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ-ས་དྡེ་ན. ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛོཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛོ, ཏེ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སོ་ཏ་པ་སཱ་དཱ་དི་ཀོ ཡོ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ. ‘‘ཏེ དྷ་མྨཱ ཀ་ཏི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི…པེ… ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡོ པ་ར་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ ཨི་དྷ ཨུ་དྡི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ནེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡུ་དྡེ་སཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ན་ནུ ཙ ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི? ན ལ་བྦྷ་ཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ན་ཡུ་དྡེ་སོ ཧེ་སོ, ན དྷ་མྨུ་དྡེ་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ དྷ་མྨཱ ཀ་ཏི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི…པེ… ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༡༧༡) པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཏེ དྷ་མྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི དྭཱི་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་དཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏེ ཀ་ཏ་མེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ.

ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ནཱཏི ལུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ པ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ན་དྭཱ་རེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་སེ་ས་ནེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧི…པེ… དྷ་མྨ་ནྟ་ར་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་རེ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན. ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་ར་སྶཱཏི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ནྟ་ར་སྶ. ཨེ་ཏེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མེ་སུ. དྷ་མྨ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་ན. དྷ་མྨ་ནྟ་ར་སྶཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ནྟ་རེ་ན པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་མ་ས་ནཾ དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨོ ཝི་སེ་སི་ཏོ་ཏི. ཨཱ་དི་པ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཋ་མ་པ་དེ་ནེ་ཝ. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ཧི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ཝི་ཡ ཝི་སེ་ས་ནེ ཨེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མེ་སུ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཝི་ཝི་དྷ་ཀ་པྤ་ན་ཏོཏི ཝི་ཝི་དྷཾ བ་ཧུ་དྷཱ ཀ་པྤ་ན་ཏོ, ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ས་ཧ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཀ་པྤ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་མོ་ཀྑེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་ཙྪ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཏེ ཙ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛེ དྭི་པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨེ ཙ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦེ ཙ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རེཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ. ས་བྦེ་སནྟི ཨེ་ཀཱུ་ན་ན་ཝུ་ཏི་ཡཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦཱ. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡེ་ན ཨ་དྷི་མོ་ཀྑེ་ན. ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ. ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ, སོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ’’ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ‘‘ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན…པེ… སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ. ཝ་ཏྟ་བྦེ་སཱུཏི ས་ངྒ་ཧཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ. ཝུ་ཏྟཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ. ཏཱ་དི་ས་སྶཱཏི ཕ་སྶཱ་དི་ས་དི་ས་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ས་དི་ས་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.

ན་ནུ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཡོ་པི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨ་ཏྠི པ་ན ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝཱ བ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ སཱ་མ་ཉྙ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ས་དྡེ་ཧི ཙཱཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ས་དྡེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཙ ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ. ཝི་སེ་ས་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ ཨ་ཉྙནྟི བ་ལ་པྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ སཱ་མ་ཉྙ་ས་དྡེ་ན བྱཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཝི་སེ་ས་ས་དྡེ་ན ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཨ་ཉྙ་བྱཱ་པ་ཀ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀོ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ན་ཉྙ…པེ… ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ བ་ལ་པྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་དྷ་མྨ་སྶ. བྷེ་ད་དཱི་པ་ཀེ་ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་བ་ལཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ན་ཉྙ་བྱཱ་པ་ཀ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ནཱ ས་དྡཱ. ཏ་ཏོ ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་པེ་ཏ་བྦཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ས་དྡེ་ཧེ་ཝ ན སུ་ཁཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ཨ་ས་མཱ་དྷི་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཡྻ ཝི་སེ་ས་ས་དྡ་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རོཏི ས་མཱ་དྷི་བ་ལཱ་དི་ཀོ ཝི་སེ་ས་ས་དྡོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་མཱ་ཏི་ཀུ་དྡེ་སེ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཕ་སྶཱ་དི་ཀེ, མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡེ ཝཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑེ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནེ. ན་ནུ ཙ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ནྣཱ་པི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨ་ཝི་སཱ་ཧ་ཊ་མཱ་ན་ས་ཏཱ (དྷ. ས. ༡༡, ༡༥). ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ ཋི་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་མཱ་དྷི་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱིཏི ཨི་དྷ ཨུ་དྡེ་སཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏི ས་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ཕ་སྶཱ་དཱི་སུ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཁ་ནྡྷ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦. ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ན’’ནྟི. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཱ་དཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཧ་ནཱ་དཱི་ནི. ས་ཙྩཱ་དི་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཡཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛཱ་དི་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ན་ཡ་མུ་ཁ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་སཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ཏི, ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎ་མཱ་ཧ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ, ཡ་སྨཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་གཱ, ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ. ས་དྡ་དྭཱ་རེ་ན པ་ན ག་ཧ་ཎེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

པུ་རི་མེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན. ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘པུ་རི་མེ་ན ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྩ་ཀ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྩ་ཀ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ན་ནྟ་ར’’ནྟི.

ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་དཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༠. ཡ་དི་པི ཨེ་ཀ་ཀེ་པི ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན…པེ… མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (དྷཱ་ཏུ. ༤༡) ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་དུ་ཀཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དུ་ཀཾ ཙ་ཀྑུ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་དུ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ དུ་ཀཱ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྷི ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཀེ ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་དུ་ཀ་སྶ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན དྭཱི་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི དྭཱི་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི དྭཱི་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི དྭཱི་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཙ་ཀྑུ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་དུ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ནཱ་པི དུ་ཀེ་ཧི ཏི་ཀ་སྶཱཏི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་དུ་ཀེ་ཧི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཏི་ཀ་སྶ ནཱ་པི ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ས་ཙྩ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ. ཏི་ཀེ་ན ཙཱཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒཱ་དི་ཏི་ཀེ་ན ཙ. ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན ཀེ་ཧི་ཙི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ན ཀེ་ཧི་ཙི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ན ཀཱ་ཧི་ཙི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ས་དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ.

༦. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༡. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ཝི་སེ་ས་ནཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ས་བྦ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ས་དི་སེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏེ་སནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ. ཨ་ཀ་མྨ་ཛཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ་པི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.

༧༡. ཛཱ་ཡ་མཱ་ན…པེ… མཱ་ནཱ་ནནྟི ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི, ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཨ་པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི་པི རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ རུ་པྤ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏ་ཏོ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་བྷཱ་གཱ་ནི, ཨ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ན ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་ནི་པི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏ་ཐཱ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་དི་ཡ་ན…པེ… ཨ་ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ‘‘ཛཱ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྩཱ ས་ངྑ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྑ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྑ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྑ་ཏཱ…པེ… ས་བྷཱ་གཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ཝི་དྷཱ་ནཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི. ཏེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ག་ཏྠེ་ན. ཏེ་ཧི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི.

པ་ཋ་མ་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༡. ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་དྡཱ བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ ཧི དྷ་མྨོ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་དྡི་ཊྛོ, སྭེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ཏཾ…པེ… ཏ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡེ ཧི དྷ་མྨཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཙ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པུ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན…པེ… ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ན་ཡེ་སུ ཝཱ་རེ་སུ ཙ. ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་སཱ་མ་ཉྙཱ་ནནྟི ‘‘ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཱ་ནཾ. ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ནི པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷེ་ད་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ན’’ནྟི. ས་ཝི་སེ་སཱ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ག་ཎ་ནཱཏི ‘‘ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ནཱ ས་ཝི་སེ་སཱ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ག་ཎ་ནཱ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྡྷཱཏི ཀེ་ཝ་ལཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ, སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་ཀ་ཏེ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་ཧི…པེ… ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏཱི་སུ ས་ངྒ་ཧེ་སཱུཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་སུ ཏཱི་སུ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ ཏཱ་ཝ་ཏཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཱ་ནནྟི ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ. ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ན་ཡ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་རོ, ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་ད་ཡོ, ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ ཙ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ས་ངྒ་ཧཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཡ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡོ ཧི ཨི་དྷ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ དྷ་མྨོ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཙ ཡ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཚ་ཊྛ་ན་ཡེ ཙ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཀ་ཏི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ? ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༦), ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཀ་ཏི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ན་ཏྠི. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༢༢༨) ཙ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་སྶ ཏ་སྶཱཏི ཡཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཉྩ ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་རཱུ་པེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ‘‘ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ནི་ཡཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ. ཡེ་ན ཡེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ན. ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་སཱུཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་སུ. ཏེ་ན ཏེ་ནཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་ན. ཨ་ཉྙནྟི ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ན་ཏྠི ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སི་ཡཱ པ་ནེ་ཏཾ ས་བྷཱ་གེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ སོ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཉྩཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི.

ཡ་དི ཙཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་ཋཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ ཨེ་ཝཱཏི ཡོ རཱུ་པཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ཏེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧེ་ཡྻ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི སོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་གོ ཝི་ས་བྷཱ་གོ ཙཱ’’ཏི. ཨེ་ཀ་དེ་སཱ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཙ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མུ་དཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡེ་ནཱཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན. ཏེཏི ཨེ་ཀ་དེ་སཱ. ཏེ་སནྟི ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡ་ཐཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཙ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ སེ་སེ་སུ་པི. ན ཧི ཨེ་ཀ་དེ་ས…པེ… ཝི་ས་བྷཱ་གཾ ཡེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ མཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ པ་ན ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ, ཨ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ཏི་པི ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཙ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཡོ པ་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ, ཨ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་གོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ས་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི སོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་ནཱཏི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ས་ཏི་པི ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཏེ་ནཱཏི ‘‘དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཙ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ན ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ན་བྷེ་དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ན་བྷེ་དེ་ཧཱིཏི རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི. པ་ཉྩ་དྷཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན བྷི་ནྣ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཎེ་ཏ་བྦཱ་ག་ཎེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ན ན་ཡཱ. ཨ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ད་སྶ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ག་ཎ་ན་ག་ཎ་ན་ད་སྶ་ནཱ་ནི. ན་ནུ ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ག་ཎ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ནི པ་ན ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏྟུ་ཨཱ་ད་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་ཏྟ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནེཏི ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨ་ནི་རཱུ་པ་ནེ. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ. ས་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝོཏི ཏ་སྶ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡནྟི ཡྭཱ་ཡཾ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ག་ཎེ་ཏ་བྦཱ་ག་ཎེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ན་ཡེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ན་ཡཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་སུ ཝི་སེ་སོ.

ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩ་དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ་དི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟུཾ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ས་དི་སཱ་ནི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་དཱ་དཱི་ནི. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ན ས་བྦོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཁ་ནྡྷ་པ་དེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠ་ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ར་ཎཾ པ་ན ཀ་ཏྟུ་ར་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན་ཙི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་སུ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ ཧི ‘‘ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཏྟ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. སོ ཙ…པེ… པེ་ཀྑནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ ཧི ‘‘སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ནྟི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཌྜྷེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ. ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ. ན སོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ, ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ན་ཏྠི ‘‘ཡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷཱ་ཏུ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༡) ‘‘སོ ཙ…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཨ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན. ཏེ་སནྟི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠི ཙ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡཱཏི ཝི་ས་དི་སུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ཧི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་རེ. ཨ་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨ་ཀ་ཐ་ནེ, ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་སཱུཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་སྨཱ? ཏེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏེ ས་ཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྒ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི. ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཀ་སྨཱ? ‘‘སོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡ་དི་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ…པེ… ན་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ་རེ. དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནནྟི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ, ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷ་དུ་ཀ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཋ་མེ་ན དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཉྷི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶེ་ཝ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ. ཏེ་སནྟི ཁ་ནྡྷ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཁ་ནྡྷ་དུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ན ན་ཏྠི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ ས་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷ་པ་དེ. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནྟོ. ཏ་ད་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱཏི ཏེ་སཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ. ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ…པེ… ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ ནེ་སཾ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མྤི ན་ཏྠི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༩. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན. ཏཱ་ནཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ན ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེཏི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ཧཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི. ན ཀ་ཐ་ཉྩི ས་མྨི་སྶཱཏི ཀེ་ན་ཙི་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ན ས་མྨི་སྶཱ་ཏི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝི་ཡ…པེ… ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ན ཀེ་ན་ཙི་པི ས་ངྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ནནྟི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནི་བྦཱ་ན…པེ… བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཉྩཱིཏི ཀ་ཉྩི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. ཏེཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་དེ་སོཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི. ཨ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་གོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་ས་བྷཱ་གོ. ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་བྦཱ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧེ་ན དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཎ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པ་ས་མྨི་སྶཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཀ་དེ་སཾ.

ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡ་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩༡. ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཧཱ་ནནྟི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧཱ་ནཾ. ས་ངྒ་ཧ་ཎ་པུ་བྦཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་པུ་བྦཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎཱ་ས་ངྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཎཱ…པེ… ཨུ་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི. ས་ངྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ ས་ངྒ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ས་ངྒ་ཧ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་ཧ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ར་ཧེ’’ཏི. ཀེ་ན་ཙི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཏཱི་ཧི་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སོ ཨེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་ཀོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ན ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ དྭཱི་ཧི, ཨེ་ཀེ་ན་པི ས་ངྒ་ཧེ་ན ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ ཨི་དྷ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱཏི ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ དྷ་མྨཱ. ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ.

ས་ཀ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན. ཏེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་དེ་ནཱཏི ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་དེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ན ཧི ཡེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ, ན ཙ ཏ་སྶེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་ཀ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨེ་ན ཕ་སྶཱ་དི་ནཱ. ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ས་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་དེ་ན ཡཾ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝེ་ད་ནཱ ས་དྡོ ཙ ཁ་ནྡྷོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩཱཏི ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷོ, ས་དྡོ ཙ ཝི་སུཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་ན ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ. ཨ་ས་མྨི་སྶནྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་མི་སྶི་ཏཾ. ན ཧི…པེ… ཨེ་ཏྠཱཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཡོ དྷ་མྨོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཡོ ས་ངྒ་ཧོ, སོ ན ཨེ་ཏྠ ཝཱ་རེ པུ་ཙྪི་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ ཙ. ས་ངྒ་ཧོ་ཝཱཏི ཀེ་ཝ་ལོ ས་ངྒ་ཧོ, ན ཀ་ཏྟཱ་པེ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ད་སྶ་ནཾ. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཏཾ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ.

ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. པ་ཉྩ་མ་ན་ཡོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩༣. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ངྒ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ནི་སྶི་ཏོ པ་ཉྩ་མ་ན་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཡོ ཨེ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ ཙ. ཏ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ…པེ… ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཁ་ནྡྷ…པེ… ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ཡ་ཐཱ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ. ས་ཧ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི ས་སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ, ཏེ་ན སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཧི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏེ་ན ས་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ ས་སུ་ཁུ་མ…པེ… དཱ་ཡཱ. ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི ནི་བྦཱ་ན་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ཏཱི་ཧི་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ཏཱི་ཧི་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་དི་སཱ ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནེ་ཝ་སེ་ཀྑཱ་ནཱ་སེ་ཀྑཱ་ད་ཡོ. ཨི་ཏ་རེཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཏཱི་ཧི་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ཨ་པྤ་ཊི་གྷེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ’’ནྟི. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ན་ཝ པ་ཉྷཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ, ཏེ པ་ཋ་མ་པ་ཉྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ད་ས, ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་པི ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཀ་པ་དནྟི ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་ས་ཀཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་དཾ. པུ་ཙྪཱ་ཡཱཏི ཙ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ཉྷཱ པ་ནེ་ཏྠ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ ཧི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱཏི ཏེ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ད་སྶི་ཏཱ.

ཏ་དེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ནཱཏི ‘‘ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན. ‘‘ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ པ་དཾ, ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཏཱི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་དེ་ཝཱ་ཏི པ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་དྡྷ་ཊ་སྶེ་ཝ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་སྶ. ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ད་སྶ་ནཾ. ནི་ཡ་མ་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏུནྟི ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན སི་དྡྷ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ ཧི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ, ཡཾ པ་ཀཱ་རཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, ཏཾ་པ་ཀཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ. ཨེ་ཏེ་ན ཡོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊོ ཏཱི་ཧི་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཀ་ལེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཊ་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཡ…པེ… ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཉྩ་མ་ན་ཡ་ནི་དྡེ་སེ. པ་ཋ་མེ ན་ཡེཏི པ་ཋ་མེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. རཱུ་པ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨ་སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ པ་ན རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པེ་ཀ་དེ་སོ ཧི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི.

༡༩༦. ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀནྟི ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན…པེ… ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་མྤི ཀཱ་མཾ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཡེ་ཧི. ས་བྦཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཏེ་ཝ རཱུ་པཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མེ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ན. དྭེཏི ‘‘བཱ་ཧི་རཱ ཨུ་པཱ་དཱ དྭེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ དྭེ-ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་སྶཱཏི ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ. དྷ་མྨ་ནྭ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ནཾ ན་ཡ་དཱ་ནཾ. ‘‘རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དྭེ་ཝཱི་ས་པ་དི་ཀོ ཨེ་ས ན་ཡོ.

པ་ཉྩ་མ་ན་ཡ་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ཚ་ཊྛ་ན་ཡོ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༨. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་དཾ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་དཾ བྷཱ་ཛི་ཏཾ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཾ, ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི པུ་ཙྪཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ. པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་པི ཧི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་མ་ཀེ (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༥༩-༦༡) ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ. ཏེ་ན པ་ནེ་ཏྠ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཊྛོ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ས་མྤ་ཡོ་ག་པ་དཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ. ཨེ་ཏེ་སནྟི རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧི ས་མྤ་ཡོ་གེ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ན ས་ངྒ་ཧེ ཝི་ཡ ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ སཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་སྶཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པྤ་ཡོ་གོ་པི ནི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཝི་ས་བྷཱ་གོ བྷཱ་ཝོ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཏེ་ཧཱིཏི ཙ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཙ ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་སུ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.

ཏཱི་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧཱིཏི གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀེ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མི་སྶ་ཀེ དྷ་མྨེ དཱི་པེ་ཏི རཱུ་པ་བྷ་ཝོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཉྩ་ཧཱིཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི. ཨེ་ཀཱ་ཡ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེཏི ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ ཨ་ཧོ་ནྟེ ས་ཏྟ་ཧི་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ས་ཏྟ་པི ཝཱ ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱཏི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན. ཏཱ་ཧཱིཏི ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ དཱི་པེ་ནྟཱིཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ དཱི་པེ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་ཏྟ་ཀཾ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ནི་ཀཱ་ནི, ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནི ཙ ཨ་རཱུ་པཱ་ནི་པི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཱ་ནི. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པ་དེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དི་པ་དེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དི་པ་དེ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠི. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶོ་བྷ་ཡ་དྷ་མྨཱཏི རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧེ་ཝཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨེ་ཝ, ན ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཡེ་ཝ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱཏི ‘‘ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་ཉྙ་ས་མུ་དཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷེ་དོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ན ཧི ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷེ་ད་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ན ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་པི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་སནྟི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཏེ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ. ཏེ་སནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ན ཏེ་སཾ ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཨཱ་མ་ས་ནེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་སནྟི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་བྦེ་སཱུཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ས་བྦ་པ་ཉྷེ་སུ.

ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ པི་ཊྛི་དུ་ཀ་པ་དེ་སུ ཝཱི་ས་ཏི དུ་ཀ་པ་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནི སོ་ལ༹་སེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ལ༹་སཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཏེ་ཝཱི་ས་པ་ད་ས་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ཝཱི་ས’’ནྟི ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་པ་ཉྷེ་སུ. ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ན…པེ… དྷཱ་ཏཱུ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་མྨི་སྶཱཏི ཙི་ཏྟི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི ས་མྨི་སྶཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ད་ཡོ, ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ཙ ཨ་ས་མྨི་སྶཱ. ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་བྷེ་ད་ར་ཧི་ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནྟ་རེ་ཧི, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནྟ་རེ་ཧི, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ད་ཡོ ས་མྤ་ཡོ་གཱི་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝེ་ན, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི. ཏེ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. ཀེ་ཧི་ཙི ས་ཧུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧེ་ཧི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནྟ་རེ་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི. ན ཧི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟེ་པི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཏེ་སནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ…པེ… ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཙཱཏི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཙ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ལ་བྷ་ན་ཏོ.

བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱི་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཀེ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ, ཏ་སྨཱ. ཏེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི་པི. ཏེ་ན ཝི་བྷཱ་གཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཡ་དི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ སོ་ལ༹་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན…པེ… ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ.

༢༣༥. ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝནྟི ཏེ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ག་ཏེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལེ་ཧི ཙ ཏེ་ཧི ཏ་སྶ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་བྷཱ་ཝཾ…པེ… ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ནི་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི. ཝི་བྷཱ་གེ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ན ཡུ་ཏྟཾ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི…པེ… བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་གཾ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་དི་སུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དཾ, ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཨཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གོ, ས་མྤ་ཡོ་གཱ་ར་ཧ་སྶེ་ཝ ཙ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ.

ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཧི་ཏེ་ཧཱིཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི. ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེཏི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སེ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ…པེ… ས་མྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ བྷེ་དེ ག་ཧི་ཏེཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཏེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀེ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་སེ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷཱ་ཏུ. ༢༤༦) ག་ཧི་ཏེ ཏེ་ནེ་ཝ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ བྷེ་དེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷེ་དེ པ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ཏེ་ན ཏེ་ན ག་ཧ་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དཱི་པ་ཀེ ཝི་སེ་སེ, ཝི་ས་བྷཱ་གེ ཝཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ, ས་ཉྙཱ, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ས་བྷཱ་ག་ཏྟེ ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶཱཏི ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ. ཏ་སྨཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ.

༢༦༢. ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཡཱཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཡ. སོ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨ་ལཱི་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནོ, དུ་ཏི་ཡ་ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་སུ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡེཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ ས་དི་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཏེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ན ག་ཧི་ཏཱ, ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝི་ཡ ན དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. ན ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི ཧི ཏེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ སི་ཡུཾ, ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ན ཀེ་ཧི་ཙི ཁ་ནྡྷེ་ཧི, ན ཀེ་ཧི་ཙི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི, ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཡེ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཀེ་ཧི་ཙི ཝི་པྤ་ཡོ་གཾ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཧི་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ས་མོ…པེ… ཝུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ད་ས་མ་ན་ཡེ ཏེ་ཧི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཨོ་སཱ་ན་ན་ཡེ ཏེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ ཙ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་སྨཱ ན ཏེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧི་ཏེ་སཱུཏི ས་ཧ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་སུ. ཏེ་སཱུཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟེ་སུ ས་ཧ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ, ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧི་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦེ་པི ཏེཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་པི ཏེ དྷ་མྨཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ན ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀེ་ཧི་ཙི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ན ཁ་ནྡྷེ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ན. སོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡོཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ན་ནུ ཝི་ཏ་ཀྐོ་པེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཏོ, སོ ཙ ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་སྶ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ནོ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེ་སཱུཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ. ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ. ཏེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏེ་ནཱཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ན. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཀེ་ཙི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ མོ་ཧ་ཝ་ཛྫཱ མོ་ཧེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཀེ་ཙི ཨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. མོ་ཧེ་ནཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་མོ་ཧ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ཏེ་ན མོ་ཧེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ སོ ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ…པེ… ཡོ་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ…པེ… སི་ཡཱ, ཏཾ ན ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟེ་སུ ཀོ་ཙི་པི ཝི་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཏེཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨེ་པི…པེ… ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི.

ཚ་ཊྛ་ན་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ས་ཏྟ་མ་ན་ཡོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༠༦. ཏེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་སཱ་དི་ཀེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ས་ཏི་པི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་དི་ཀེ ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨེ ས་ཏི་པི ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཀེ་ན་ཙི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ན ཧི ཨ་ཏྠི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ. ཏེ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱཏི ཏེ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤཱི་ཏི པི-ས་དྡ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཙ ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་ཌྜྷ་དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ ཙ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི.

ན་ནུ ཏ་ད་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ་ཧི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ད་ཉྙ་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཏ་ཏོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཨ་ཉྙ་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ན ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ས་མུ་དཱ་ཡེ…པེ… ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨ་རཱ་སི་ནཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཡེ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ་ས་ཉྩ ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨ་ནེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཙ ཏ་སྶ ན ཝི་པྤ་ཡོ་གོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ ཝུ་ཏྟོ ཝི་དྷི, ཨེ་སེ་ཝ མ་གྒ་ས་ཙྩ་སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ ཏེ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་སཱུཏི ཨ་བ་ཧི་ཀ་ཏ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་སུ. ཝི་ཏ་ཀྐོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་བ་ཧི་ཀ་ཏོ. ‘‘སོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ…པེ… ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན་པི ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ…པེ… ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཙི་ཏྟནྟི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་ཉྷཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ས་ཧ་ཡུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ས་ཏྟཱཏི ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ་ཡུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ དཱི་པེ་ནྟེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟ པ་ཉྷཱ. ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཀ་པ་དཱ་ན་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱུ་ནོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏི་ཀེ ཏ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་པཱི་ཏི་ཏྟི་ཀེ་སུ པ་ཙྪི་མཾ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀེ པ་ཋ་མ་ནྟི པ་ད་ཏྟ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༣༠༩. ཨུ་དྡྷ་ཊ་པ་དེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠཱ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཊ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཊ་པ་དེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཊ་པ་དེ་ན. མ་ནེ་ན ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ན་ན་མ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ‘‘མ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི.

ས་ཏྟ་མ་ན་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཡོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༡༧. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་མྤ་ཡོ་གི་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ, ཏ་སྶ ཀེ་ན་ཙི ས་མྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན.

ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. ན་ཝ་མ་ན་ཡོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༡༩. ‘‘ས་མཱ་ས་པ་དཾ ཨི་ད’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྶ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཡ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཨི་དྷ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཝ་མ་ན་ཡེ ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་ཎ་ནྟེ་སུ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཏ་ཉྷི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ནཱ ས་ཡཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ. ཨ་ཡོ་གོཏི ཨ་ས་མྤ་ཡོ་གོ. ཝ་ཀྑ་ཏི ད་ས་མ་ན་ཡེ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ན སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀེ་ཧི་ཙི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཧི ཡ་ཐཱ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་མྤི ནི་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ཧི་ཙཱི་ཏི་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་བྦཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པ་ག་ཏི་ཀ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘རཱུ་པ་མི་སྶ་ཀེ་ཧི ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ་དཱི་ཧི ནི་བྦཱ་ན་མི་སྶ་ཀེ་ཧི་པི ཨ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཝི་ཀ་ལ་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་ཧ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་མྤ་ཡོ་གི་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་ཧི ཙ ས་མྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ན་མེ་ཝ…པེ… ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རེཏི ཡེ ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཀེ པ་ན ཏེ རཱུ་པེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶཱ ཨ་རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི.

ན་ཝ་མ་ན་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. ད་ས་མ་ན་ཡོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༥༣. ཡེ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སུ ཀེ་ཙི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཙི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝི་པྤ་ཡོ་ག་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ག་ཏ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ས་བྦ་སྶ་པི. ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝོ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷ་ཝཱ. ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཡེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ་ཧི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཀེ་ན་ཙི ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.

ད་ས་མ་ན་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༡. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༠༩. ཏེཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ. སེ་སེ་ཧཱིཏི ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི. ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཧི་ཙཱི་ཏི་པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཧི་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡ་ཏོ ཏེ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཝ་ཛྫེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི་པི, ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི་པཱི’’ཏི. ས་མྤ་ཡོ་གཱ་ར་ཧེ་ཧཱིཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི དྭེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏཾ, ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀེ.

ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༢. དྭཱ་ད་ས་མ་ན་ཡོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༡༧. ན་ཝ་མ་ན་ཡེ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་སི་ཊྛཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, དྭཱ་ད་ས་མ་ན་ཡེ ཙ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་སི་ཊྛཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ད་ས་མ…པེ… ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི.

དྭཱ་ད་ས་མ་ན་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༣. ཏེ་ར་ས་མ་ན་ཡོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༤༨. ཡེ་ཧཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི. ཏཱི་ཧི་པི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི. པུ་ན ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ཧི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧེ་ཧི་པི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ. ས་ཏི་པི ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟེ ཏེ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡོ་གོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཏེ་ར་ས་མ་ན་ཡེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན རུ་ཧ་ནྟི ནཱ་རོ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཧི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ས་ཉྩ ས་མྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༤༤༨) ཨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ ཨེ་ཝ ན ཧོ་ནྟི ཨ་ཝི་ཀ་ལ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏེཏི ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དཱི’’ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཨ་ས་བྦ…པེ… སི་ཡུཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ. ན ཏེ་སཾ ཝི་པྤ་ཡོ་གོ ན་ཏྠི ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ ན ‘‘ཝི་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཾ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ལོ་ཀི་ཡ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏེ་ར་ས་མ་ན་ཡ་ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༤. ཙུ་དྡ་ས་མ་ན་ཡོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༥༦. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་ཏྟཱ.

ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་དོ. ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝི་ཙཱ་ར་པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཙུ་དྡ་ས་མ་ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ན་ཡེ’’ཏི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་ཝི་ཏྟཱ པུ་ཙྪཱ མོ་གྷ་པུ་ཙྪཱ, སཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཉཱ་པི་ཀཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ མོ་གྷ་ཏྟཱ ཏེ ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི. མོ་གྷཱ པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མོ་གྷ་པུ་ཙྪ་ཀོ. ཨ་ཊྛ་མོ ན་ཡོ ཏ་ཏྠ ས་བྦ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ མོ་གྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཙ ས་ཧཱཏི ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་སཱ་ན་ན་ཡེ ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཡེ ཙ ཨོ་སཱ་ན་ན་ཡེ ཙ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཝི་པྤ་ཡོ་ག་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཱཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.

ཙུ་དྡ་ས་མ་ན་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ ས་མ་ཏྟཱ.

པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཀ་ར་ཎ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

༡. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཾ དེ་ས་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཧ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་དི་པི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ་པི ཀ་ཏོ, ན ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཝ, སོ པ་ན ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཧེ་ཏུ་དུ་ཀཱ་དི་ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷི. ཀཱ་མ་ཉྩ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ་པི ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༨) ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ད་སྶི་ཏོ, སོ པ་ན ན ཏ་ཐཱ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཡ་ཐཱ ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི, ཡ་ཏོ ཏཾ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨཱ་དྷཱ་རོ ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ དེ་སེ་ནྟོ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ཏི་ཀ་དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ནེ་སཾ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ནྟོ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎིཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཧ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་བྷ་ངྒཾ དེ་སེ་སི. པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་ས་ངྒ་ཧ་ཡུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཾ དེ་སེ་སི ཏ་སྶཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ས་རཱི་ར་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ ཙ ཝི་ནཱ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ན་ཡཾ ནེ་ཏུ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨུ་པཱ་དཱ་ནོ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཏེ་སནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ‘‘ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ‘‘པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྟོ པོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཡཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་ཨུ་པཱ་དཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ. པ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཡཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་ད་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ དྷ་མྨེ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཨི་མི་ནཱ པ་བ་ནྡྷ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ. ཏི་སྶོ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ས་མཱུ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་བ་ནྡྷོ ས་ནྟཱ་ནོ. ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱུ་ཧོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ད་ཧ་ར་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀོ ཙ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ. ཏེ་སུ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ པ་བ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟེ སི་དྡྷེ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་བ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་གྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏེ་སནྟི པུ་བྦེ ཡཾ-ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ བཱ་ཧི་ར་རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ. ‘‘ས་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ས་མཱུ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷུ་རཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཝི་བྷ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ‘‘ཕ་སྶོ ཕུ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༢) ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཕ་སྶཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ས་བྦཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ས་ནྟཱ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ས་ཏྟོ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏཱ་ཡཱཏི པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་བ་ནྡྷོ ས་མཱུ་ཧོ ཙ དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ‘‘ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ. ཡ་དི ས་བྦཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀ་ཐཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཱ་དཱི་སུ. ཡེ དྷ་མྨེཏི ཡེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་དྷ་མྨེ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྷི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལོ ག་ཧི་ཏོ. ཡེ དྷ་མྨེཏི ཝཱ ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟི་དྷ་མྨེ. པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི ཙ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཙྪེ་དཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

སཱ་མ་ཉྙ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱཏི སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཨ་ཏྠ-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨི་ད་མེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀནྟི ཨི་དཾ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་ཀཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ས་མ་ཉྙཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀ་ཀ་ར་ཎནྟི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ. ཏ་ཐཱ ས་ཉྙུ་པྤཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷ་ན་མེ་ཝ ནི་ཀྑི་པ་ནཱ’’ཏི. བོ་དྷ་ན་ཉྷི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཋ་པ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཀྑི་པ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝ་ཏྭཱ སཱ་དྷ་ན་ནྟ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པ་རི་ཀ་པྤཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ པ་ནཱ་ཡཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏཾ་ཏཾ་པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ, ཋ་པ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཋ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏནྟི ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་སྶ ཋ་པ་ན་སྶ ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱ ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ཙ.

པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏནྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ པཱ་ཋཱ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཾ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་ཏོཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱཏི ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ. ཏཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན དཱི་པི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཱིཏི ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི. ཨུ་པ་ལ་དྡྷཱིཏི ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏེ་ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟེ་ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ. པ་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཝཱ་དོ སེ་ཝ་ཏྠི་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཊི་སི་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ལོ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་མ་ཏྟ་སི་དྡྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟགྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་སྶ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ས་ཙྩ་ནྟ་ར་ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཱ་དི་ཀཾ པ་ཉྩ་མ་ས་ཙྩཱ་དི་ཀཾ. ས་ཙེ ཏཾ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནེ་ཡྻ, ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ག་ཧི་ཏ་སྶ ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨུ་དྡེ་སེ ནི་དྡེ་སེ ཙ ས་ཏྟ་ཝ་ནྟཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏི་སྶ་ནྣཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ’’ནྟི. གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ ཨི་ཏ་རཱ་པི ཏི་སྶོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ…པེ… ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཝི་ལོ་མ་ནེ་ན. ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྟ་ཏྠེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ ས་མཱ་ས་ཝི་ཀ་པྤ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི དྭེ ས་མཱ་སཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏེ་སུ པུ་རི་མེ་ན ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨི་ཏ་རཱ་པི. ས་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ. ཏ་ཛྫ་པ་ར་མ་ཏྠ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷ་ཏོཏི ཏ་ཛྫ་སྶ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་སྶ ནཱ་མ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠི་ཀ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ་མ་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ མ་ཏྟ-ས་དྡོ, ཏེ་ན ཙཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་ཏོ ལ་བྷི་ཏ་བྦནྟི པ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཡ་ཐཱ རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྟོ་ཏི ནི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ནྟཱ་ནཱ་དི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ. ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་ན. ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ཡ་ཏོ ཏེ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

ས་སཱུ་ཀ་སཱ་ལི་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་ཀུ་ཙི་ཏ་གྒོ ཝཱ་ས་ཝ་ཝཱ་སུ་དེ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ མོ་ལི་ཝི་སེ་སོ ཀི་རཱི་ཊཾ, སོ པ་ན མ་ཀུ་ཊ་ཝི་སེ་སོ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་རཱི་ཊཾ མ་ཀུ་ཊ’’ནྟི. ས་བྦ་ས་མོ་རོ་དྷོཏི ས་བྦཱ་སཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ས་བྦཱ་པི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ས་བྦཱ ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, དྭེ ཏཱི་ཎཱིཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཙ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. པཱུ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧི ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་མུ་ཁེ་ན པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. སོ ཙ ས་ངྑཱ་ཝི་ས་ཡོ པ་དྷཱ་ནོ་ཝཱ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་ངྑཱ་ཏ་བྦ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཱ་ཝ ཧི ད་ས་ས་ངྑཱ ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ དྭེ ཏཱི་ཎཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ. ས་ངྑཱ་ཏ་བྦོ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཀོ་ཙི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ, ཀོ་ཙི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ, ཀོ་ཙི ས་ཧ ཝི་སུ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ མི་སྶོ་ཏི ཚ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ བྷ་ཛ་ཏཱིཏི.

ཨི་ཏ་རཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ཏ་ཛྫཱ་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཙ. ས་ཏྟ་ར་ཐཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ཐེ་ཝ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ བྲ་ཧྨ་སྶ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ག་བྦྷཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཏཾ ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟི’’ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡཾ…པེ… བྷ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཉྩ ས་ངྑཱ་ནནྟི ཡཾ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་ངྑཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ས་ངྑཱ་མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་རཱུ་པཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་མྤི ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི. ཏ་སྶཱ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱིཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི…པེ… ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ’’ཏི.

ཨོ་ཀཱ་སེཏི ཨ་ཝཱི་ཙི་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ པ་དེ་སེ. སོ ཧི ཀཱ་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ‘‘ཀཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷེ་སཱུཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝཾ ‘‘ཀཱ་མོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. བྷ་ཎ་ནཾ ས་དྡོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦི་སི་ཊྛེ པུ་གྒ་ལེ བྷཱ་ཎ་ཀོ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཎྛཱ་ནཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཏེ་ན ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཎྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཡཾ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི. ‘‘ཀི་སོ པུ་གྒ་ལོ, ཐཱུ་ལོ པུ་གྒ་ལོ, ཀི་སོ ད་ཎྜོ, ཐཱུ་ལོ ད་ཎྜོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ཏ་ཐཱ་ཏ་ཐཱ་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀི་སཱ་དི་ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ཏྟེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྛཱ་ན་ནྟི ཝཱ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན. ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ‘‘ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ བྷཱུ་མི་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ལི་ངྒ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ བྷཱུ་མི་ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏཱ་སཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.

༢. ས་ངྑེ་པ་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་བྦེ་པི ཁ་ནྡྷེ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཁི་པ་ན་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝཱ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱ. ཝི་སེ་སོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ན སོ་པི སཱ་མ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ…པེ… པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཡཱ་ཝ་ཏཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན…པེ… ཨཱ་དི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པཱ་ཋེ ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ. པ་བྷེ་ད་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟནྟི པ་བྷེ་ད་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ས་བྦོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དི་ཀོ, སུ་ཁཱ་དི་ཀོ ཙ པ་བྷེ་དོ. ཏཾ པ་ན བྷཱུ་མི་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཝཱཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ. ཡ་ཏྟ་ཀོ…པེ… ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་བྷེ་དཾ པ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེཏི ཝི་བྷ་ངྒ་པ་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་ཏྠ ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཧི…པེ… ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་ན་ཡེ ས་མུ་ཁེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ ཝ་ཏྠུ་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་གཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.

ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི, ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི, ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ནེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ན ‘‘པ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ…པེ… དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི པ་བྷེ་ད་ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ས་བྦོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི…པེ… ཡ་ཏྟ་ཀོ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་བྷེ་དོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དོ’’ཏི པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝ་ཏྠུ་པ་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཏ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ་པི ན་ཡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

༧. ‘‘ཚ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ…པེ… པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ…པེ… ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སོ ནི་དྡེ་སོ་པི ས་མཱ་ནོ པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་པྤ་བྷེ་དཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་དྡེ་སོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཛྷཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནེ་ཝ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཊཱི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ‘‘ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ན ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟི, ན ཝི་ནཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་རཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཝི་སེ་སོ ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏོ ཏེ་སཾ ས་ཝི་སེ་སོ ཝི་མོ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཾ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏྠནྟི པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ…པེ… པ་ཊི་ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་ཧི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཕ་སྶོ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་པི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྥ་སྶེ་ན ཕུ་ས་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཏ་སྶ ‘‘ཝི་ཝ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མྤཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པུ་རི་མ་པྤ་ནཱ་པ་ར་པྤ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི. ཨི་ཏ་རེ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེཏི ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན…པེ… ཕུ་ས་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀེ ཨ་ཏྠེ. ཕུ་ས་ཏི ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཕུ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པ་ཋ་མ་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཛྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ན ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཊྛ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་སཱ…པེ… ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི སུ་ཁ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནེ་སཾ ཕ་སྶ་ཀ་ཏཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཕ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཕུ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏ་སྶེ་ཝ སཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ. ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝོཔི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛ་ཝི་སི་ཊྛོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝོ་པི ཧི དྷ་མྨོ པུ་རི་མ་ཝི་སི་ཊྛ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན བྷི་ནྣཱ་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་སི་ཊྛ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་མྨཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི ནཱ་ཡཾ ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ན་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཀིཾ སི་དྡྷཾ? པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ཡོ་ཛ་ནཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཡ་དི ‘‘སུ་ཁཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ སེ་སཱ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི, སེ་སཱ ཏ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཙ་ཏཱུ་སུ ཏི་ཎྞཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཡོ་ཛ་ནཱ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

༢. ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ནཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་མ་གྒ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན. སོ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཏྠཾ པ་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ས་མ་ཡ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝི་མོ་ཀྑོ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ས་ཝ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ཧི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨ་ས་མ་ཡ…པེ… ལཱ་བྷེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན, ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ཧི ཀཱ་མཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. སོཏི ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི. ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན. ཏ་ཐཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ལ་དྡྷུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏི. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན་པི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. སོཏི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ.

ཡ་དི པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་སྨཱ ཨ་ར་ཧཱ ཏ་ཐཱ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ད་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝནྟི ཏེ་སཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ས་བྦོཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ་པི ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀོ་པི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི་པི. བ་ཧི་ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷཱ, ཝ་ཏྟུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་རཱུ་པཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱ་ཧི་རཱ་ན་ནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི.

༣. རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན རཱུ་པནྟི ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པཱ་དི རཱུ་པ-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཏ་ད་ཉྙཾ པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ས་ཡ་མ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་བྦཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ་ཧི ཨ་མཱུ་སི་ཏ་བྦཾ ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་མ་ཉྫཱུ་སཾ. ས་མཱ་དྷིནྟི ཝཱ ས་མཱ་དྷི་སཱི་སེ་ན ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༤. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་མཱ་དེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཨ་སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ནཱ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ན ཏཱ་དི་སེ་ན པ་མཱ་ད་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན, ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. སཱ ཙ་སྶ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ས་བྦུ་སྶུ་ཀྐཱ ཧི ཏེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ. ས་མ་ཡེ་ན ས་མ་ཡནྟི ས་མ་ཡེ ས་མ་ཡེ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ. ཨ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོཏི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏོ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཏེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏེ་ན སུ་ཏྟེ་ན.

༥. ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷཱཏི ‘‘པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ད་དྭ་ཡེ. ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀུ་པྤ་དྷ་མྨོ ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ. ས་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནཱ་ན་ཏྟེ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ན ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་སྶ ན་ཏྠེ་ཏྠ ནཱ་ན་ཏྟཾ, ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་ཏཱ་སི་དྡྷི.

༧-༨. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཡཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ ས་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཱ…པེ… ས་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ར་ཀྑོ ས་ཏཱ་ར་ཀྑེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྣེ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

༡༡. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛོ་པི ཨི་ཏ་ར་མ་གྒ་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཡ་ཏྟཱ བྷ་ཡཱུ་པ་ར་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཊྛོ ཙ…པེ… བྷ་ཡཱུ་པ་ར་ཏོ’’ཏི.

༡༢. ཀེ་ཙཱིཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀེ མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི’’ཏི. དུ་བྦ་ལཱ པ་ཉྙཱ ཡེ་སཾ ཏེ དུ་པྤ་ཉྙཱ་ཏི.

༡༤. ཨ་ནི་ཡ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ནི་ཡ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ…པེ… ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱཏི ནི་ཡ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏ་ཝོ་མི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.

༡༦. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཡཱ་ད་ཀེ་ན མ་གྒེ་ན ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ལི་བུ་དྷ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ན ཝི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་སཱི་ས་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་སྶ སཱི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཏ་དུ་དྡྷ་ཉྩ ས་ངྑཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཧ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་ཡ. ཨེ་ཏེ་ན ས་མ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ས་ཧ་ཏྠོ ཧེ་ས ས་མ-ས་དྡོ. སཾ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ ནི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ར་མ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན.

ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཱ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པཱ་ལི༹་ཡཱ, ཨི་མི་སྶཱ ཝཱ ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཀི་ལེ་ས་པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཱ་ནནྟི ཀི་ལེ་ས་སཱི་ས་པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཱ་ནཾ. ཏེ་སུ ཧི ག་ཧི་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་ར་མྤི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཾ ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ་ན མ་གྒ་སྶ ཨི་ཏ་ར་ཝ་ཊྚཱ་ན་མྤི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ནཾ. ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀེ་ན མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མྤི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་ས་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་དྷི་སོ ཙ ཨ་ནོ་དྷི་སོ ཙ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཏེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ་རཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མེ་ན སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ས་མཱ་པ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་ར་སྶ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༧. ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱཏི ན ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཋཱ་ན་ཉྷི ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ’’ཏི.