དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ
ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཕ་སྶོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ད་སྶ་ནེ ན ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝོ, ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ན ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཧི ཕ་སྶཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཕ་སྶ་སྶ ས་མྤ་ཛྫ་ན་མུ་པྤ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་སྶོ ཙི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཕ་སྶོ ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཙ་སྶ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི སཱ་ཁ་གྒེ ཋི་ཏཾ དི་སྭཱ བྷཱུ་མི་ས་ཎྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཝཱི་ར་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ཛ་ངྒྷ་ཙ་ལ་ནཾ, ཨ་མྦི་ལ་ཨ་མྦ་པ་ཀྐཱ་དིཾ ཁཱ་ད་ནྟཾ དི་སྭཱ མུ་ཁེ ཁེ་ལུ༹་པྤ་ཏྟི, ད་ཡཱ་ལུ་ཀ་སྶ པ་རཾ ཧ་ཉྙ་མཱ་ནཾ དི་སྭཱ ས་རཱི་ར་ཀ་མྤ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་རི་བྱ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏ་བྦི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ་སུ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི པ་ཊི་ཧ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧོ་ཏི. སོ ཙ ཙི་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཡ་དཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ར་སོ ཕ་སྶོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀོ་ཝ, ན ཨི་ཏ་རོ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་སྶ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་སྶ་པི ཏཾ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ.
‘‘ཡཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མེ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨ. ནི. ༩.༣༤) སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཕུ་ས་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནནྟི ཨ་ནུ་པ་ཙ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་མཱ་ཧ.
ནི་མི་ཏྟེ་ནཱཏི ནཱི་ལཱ་དི་ནཱ དཱི་གྷཱ་དི་ནཱ ཙ ནི་མི་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་དྷཱ་ནེ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ས་ཉྙཱ ཉཱ་ཎ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ནེ ས་མཱ་དྷི་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
པ་བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི པ་ཊྛ་པེ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩེ པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝཱ་ཙཱི ཧོ་ཏི-ས་དྡོ, ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཙ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཙི་ཏྟཾ ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟཾ ན ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མ་ཝ་ཊྛི་ཏེ ཧོ་ཏི-ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟེ་ན ན ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ དི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཏྟཱ, ས་ཏྟཱ ཙ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ནཱ ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཏི ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ ‘‘ཕ་སྶོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཧོ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི, ན སོ ན ཧོ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཧོ་ཏི-ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི པ་ན ཧོ་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟེ་པི ཨུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡ་སྶ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི་ད་སྶ་ན་མྤི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཀིཾ པུ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ན ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ས་མ་ཡ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ནི་བྦི་སེ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ, ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ས་བྦ་པ་དཱ་ན་ནྟི ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ནི་ཙྩ་ལོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱུ་པཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་གྒཱ་ད་ཡོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཝི་ཡ ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧི ས་ཧ ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་རཱ་སི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་མ་ཡ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཛྷཱ་ན་ངྒ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ཏ་ཀྐ་ནནྟི ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཀི་རི་ཡཱ, སཱ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཡོ་གྱཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟོ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཀོ་ཊ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་ཧ་ན་ན་ར་ས་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ད་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀི་ཙྩ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཀཱ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ. བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ་པི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝི་ཡ ས་མཱ་རོ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི བ་ཧཱུ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི སོ སུ་ཊྛུ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཝི་པྥཱ་རོ ནཱ་མ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནོ་ལཱི་ན་ཏཱ ཨ་ས་ངྐོ་ཙོ, སོ པ་ན ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ལ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཝི་པྥཱ་ར་ཝཱ་ཏི ཝི་ཙ་ལ་ན་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་སུ ས་ནྟཱ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་པུ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་པྥཱ་ར་ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ནཱ་ཏི་ཝི་པྥཱ་ར་ཝཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི ས་ནྣི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་ལོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༤༢༧) པཱི་ཏི་ཡཱ ཕ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་སཱ་ར་སྶ བྱ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་སཱ་རོ, ན ཝི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་སཱ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་མུ་ཁེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་སཱ…པེ… ཝི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སུ་ཁ་ཉྷི ས་མཱ་དྷི་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘སུ་ཁི་ནོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༩; ཨ. ནི. ༣.༩༦; ༦.༡༠; ༡༡.༡༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྠཱཏི ས་དྡ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པུ་གྒ་ལོ ས་དྡ་ཧ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ས་དྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱཱ་པཱ་རོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་སཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ པ་སཱ་ད་སྶ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ. པ་སཱ་ད་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་སཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་ག་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘པ་སཱ་ད་བྷཱུ་ཏོ ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ན ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀཱ་དྷི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཾ པ་སཱ་དོ, ཏཾ པ་ན ཨ་ས་ངྑོ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཝི་ད་ཧ་ནྟཱི ས་དྡྷཱ ཨ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ. བུ་དྡྷཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠོ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི, ‘‘ས་དྡྷཱི་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༤), ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛཾ ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༩༧; སུ. ནི. ༧༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཧ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘ཀ་མྨཾ ཁོ མེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཀ་མྨཾ ཁོ པ་ན མེ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ན སུ་ཀ་རཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏུཾ, ཧ་ནྡཱ་ཧཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷཱ་མི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༣༥) –
ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ.
ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཱིཏི ག་ནྟ་བྦ་མ་གྒཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་གྒོ ག་ནྟ་བྦོ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ ཙི་ར་ཀ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི ས་ཏི ཏཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནྟཱི ཙ ཧོ་ཏི. ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མྨུ་ཊྛཾ, ཏཾ པི་ལ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ལི་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨ་ས་མྨུ་ཊྛ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ལཱ་བུ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་ར་ནྟི ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་སྶཱ ཧི ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཏེ དྷ་མྨཱ སཱ་རི་ཏཱ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ ཨ་པི་ལཱ་ཝི་ཏཱ་ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཨི་མེ་ཧི ནཱ་མ ཧེ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི’’ཏི ཕ་ལ་ཏོ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་པ་ཙྩ་ནེ་ན ཙ ནི་པྥ་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ.
ས་ཏི་པི ས་བྦེ་སཾ སཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ ན ཙི་ཏྟཾ ཝི་ཡ པ་རེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་གཱ་ཧི་ནོ་ཏི ‘‘པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་པ་ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སུ ཧི ཀེ་ཙི ཝི་ས་ཡཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཀེ་ཙི པ་ན པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་ས་ཡཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཡེ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སུ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཉྙཱ…པེ… ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
པཱི་ཏི་ཡཱ ཙ སོ་མ་ན་སྶ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པཱི་ཏི ཙ སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཏུ་ལྱ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་མ་ན་སྶ་སྶེ་ཝ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐོ’’ཏི ཝི་ཡ པཱི་ཏི་ཡུ་ཏྟཾ སོ་མ་ན་སྶཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ན པཱི་ཏི་ཡཱ སོ་མ་ན་སྶ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི. ན ཧི པ་དྷཱ་ནེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, པཱི་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ པཱི་ཏི་ཡུ་ཏྟ་སྶ སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ཀ་ཏཾ, ན ཙ ནི་པྤཱི་ཏི་ཀ་སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ. རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡེ་སུ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱི་ཏི་ཡཱ པ་ན ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སུ་ཊྛུ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་ཨུ་པ་ལ་ཀྑི་ཏཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷཾ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་བ་ནྡྷཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ་པི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ན་པེ་ཀྑེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཡ་དི་པི ཨ་རཱུ་པཱ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ་ཧི པ་ན པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝེ་སུ ཙ་རི་མ་པ་ཋ་མ་དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་བྱ་ཝ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ནཱ་དི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛ་པ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་སྶ ཧི མ་ཏ་རཱུ་པ་ཏོ ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཙ ཨུ་ཏུ་ཛཱ་དི་ཏོ ཝི་སེ་སོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཀ་ཏོ་ཏི.
མ་གྒ་ངྒ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ས་མྨཱ-ས་དྡ་སྶ དི་ཊྛི-ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ན་ཉྩ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མྨཱ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠོ ཧི ས་མྨཱ-ས་དྡོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མྨཱ-ས་དྡོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཱ ཧི ནི་པཱ་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན.
བ་ལ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཏི་སྶ་ཝོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝཾ པ་ཏི་སྶ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཉྩ ཡཾ ཀི་ཉྩི གཱ་ར་ཝ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མཱུ་ལ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་མེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་སུ་ཙི་མྷི པ་ཏི་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ ས་ཏི་པི ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ནེ བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ལླཱི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ལོ་བྷོ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ལླཱི་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ལླཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧི སོ དྷ་མྨོ་ཏི. ཀི་ཉྩི དུ་སྶཱི་ལྱཾ དོ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་བྦ་མྤི དུ་སྶཱི་ལྱཾ དོ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟི ‘‘དོ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ དོ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨ་དོ་སོ དོ་ས་སྶེ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀོ, ཏཾ་མུ་ཁེ་ན དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན…པེ… ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཡོ སོ ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ག་ཏོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨཱ་ས་ནྣཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སོ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པ་རི་པ་ནྠ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷོ, ཏ་དཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཙ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཀྑ་ནྡོ, ཝི་སོ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སཾ་ས་གྒ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སོ་དྷ་ན་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ན་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ར་ཧེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནྟོ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏོ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷ་དྷ་མྨཱ. ཏེ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ བྲཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཡཱ་ནི ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སེ་ན ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཏ་དུ་པ་གཾ, ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཡཱ ཙ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་གུ་ཎ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ. ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ…པེ… ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ.
ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རོ ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༥༨) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ, ཉཱ་ཎེ་ན ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནེ་སུ ཏཾ ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ དི་སྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་སཱ་དྷ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ དྷ་མྨོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་མོ་ཧོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་མཱ་ད་ཝི་སེ་སོ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. སོ ཧི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི.
ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཛ་རཱ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༧༣) ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨ་ལོ་བྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ, ཨ་མོ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ སི་དྡྷི པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་དོ་སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སི་དྡྷིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཏཱ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ས་བྦེ ས་བྦེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྐ་པྤ་ཏོ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དོ་སོ ཏཾ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ན རཱ་གོ ཝི་ཡ དཱུ་ར་པ་ཊི་པ་ཀྑོ.
ཀ་མྨ་པ་ཐ་རཱ་སི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ་པི ན ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཏཱ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཧཱི’’ཏི. མ་ནོ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཨེ་ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒ་ཧོ, ན ས་བྦ་དཱ ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཡོ ཨ་ཉྙོ་པི དྷ་མྨོ ཨ་ནི་ཡ་ཏོ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏ་སྶ་པི ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
པ་སྶ་དྡྷཱ་དི་ཡུ་ག་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མནྟི ས་མྨཱ. ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠནྟི ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ. ས་མ་ཐ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་བྦྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ས་བྦ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ མུ་དུ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཡོ་གཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དཱ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ་ན ཝི་ནཱ ས་མ་ཐོ ས་མ་ཐ་མ་ནྟ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ཝ་བྷཱ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཝི་ས་ཡེ ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ས་མ་ཐ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ པ་ཉྙཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་ས་དཱ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ པ་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ས་མཾ ཨ་ཝི་ས་མཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཡོ་གི་ནོ མ་ནོ་ར་ཐ་དྷུ་རཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ ར་ཐ་དྷུ་རཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནེ ཝི་ཡ ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ་ཡུ་གོ ཡུ་ག་ལ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ན་དྡྷཱ བ་དྡྷཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ས་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏཱ་པི ཏེ པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱཏི ས་མྨཱ མི་ཙྪཱ ཝཱ. ཨ་ན་དྷི་མུ་ཙྩ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པ་ཡོ་ག་ཀཱ་ལ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ནི་ཙྪི་ན་ནྟོ. ཡ་ཏྠ ཧི ཨ་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི. སཾ་ས་པྤ་ནཾ སཾ་ས་ཡོ. སོ ཧི ‘‘ཨཱ་ས་པྤ་ནཱ པ་རི་ས་པྤ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ས་ཏི་པི བྱཱ་པཱ་རེ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལཱི་ན་ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི སཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ར་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ.
ཛྷཱ་ན་པ་ད་སྶཱཏི ཛྷཱ་ནས་དྡ་སྶ. ཏེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་སུ. པ་ཉྩ ཧི ཨ་ངྒཱ་ནི ཛྷཱ་ན་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོཏི ཨི་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨི་མཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ས་བྦ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པ་ཉྩེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི. པ་ད་ས་མཱུ་ཧོ ཝཱ་ཀྱཾ, པ་ད་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཝཱ ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དི དྷ་མྨ་རཱ་སི. ཝུ་ཏྟཾ པཱུ་རི་ཏནྟི ཚ་པ་ཎྞཱ་སཱ་དི་ཏཱ་ཡ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ཕུ་ཊྛོ ཝེ་དེ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༤.༩༣) ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཡ་དི་པི ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱ་སི་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སུ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཝི་སུཾ རཱ་སི་ཨ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.