༡. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༥. ‘‘ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟཱ་ན’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ ན ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ཨ་བྷི-ནི་དྡེ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ སཱ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀ་ཐཾ? ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏེ་ནྟ་སྶ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ, མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱུ་རུ་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ, ཝ་ཎཱ་དཱི་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ས་ཏི་པི ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཝ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ས་ཏི ཨུ་པ་ཀྐ་མེ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ན མོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཀེ ནི་དྡི་ཊྛེ ‘‘ཙེ་ཏེ་ཏི ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི བྷུ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛེ་པི སོ་ཝ ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཏྠ་ནི་ཡ་མོ ན ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཀ་ཏེ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི, ཨུ་པ་ཀྐ་མེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༣༦-༧. ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷ་རུ་ཧི་རཱ་དིཨཱ་ས་ཡ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨ་ཏྠོ. དྷཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ, ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ཝ་ཏྠི་སཱི་སནྟི ཝ་ཏྠི་པུ་ཊ་སྶ སཱི་སཾ. ‘‘ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་སྶ མཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨ་གྒ་སཱི་ས’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘‘ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱཏི ‘‘ན ས་ཀ་ལ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ན ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏ་ཏོ ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྐཾ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ཎཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་མཱི་ཏི. ཏ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ད་ཀ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་ཉྷི ཨ་ཝ་སྶཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཎྛི་པ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱཏི ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་ཀ་ས་རཱི་ར་ཏོ ཧི བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ‘‘བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟེ ཝཱ ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ས་རཱི་ར་པ་དེ་སཱ ཙུ་ཏཾ ཨ་ཝ་སྶཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དེ་ན ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏོ སུ་ཀྐཾ བ་ཧུ་ཏ་ར་མྤི ས་རཱི་ར་པ་དེ་སཱ ཙུ་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་གྒཱ་ཝ་སེ་སཾ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཀཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ པི་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཏྟ་ཀེ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ་པི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྟ་ཀ་སྶ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ‘‘ཙེ་ཏེ་ཏི ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི ན མུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ དེ་སེ་ནྟོ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏི, པ་སྶཱ་ཝ་མྤི ཝ་ཎྞ་ཏཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠི་ཀོ་ས་ག་ཏ་སྶ པི་ཙྪི་ལ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཉ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དེ ཡུ་ཏྟི. ས་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨི་མེ ཨེ་ཝ ཏ་ཡོ ཐེ་རཱ, ཏེ་ས་མྤི ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ཎཾ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི ཀི་ར.
ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་ཉྷི ཨ་ཝ་སྶཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. སུ་ཀྐ་སྶ ཧི ས་ཀ་ལཾ ས་རཱི་རཾ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ཐེ་ར་སྶ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ནཱ་མ རཱ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༧) ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྦྷ་ཝོ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ, ‘‘ཏཾ ཨ་སུ་ཙིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ མུ་ཁེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ པ་ཀྑི་པཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཙ དི་སྶ་ཏི, སོ ཙ ཁོ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶེ་ཝ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨ་སུ་ཙི མུ་ཙྩེ་ཡྻཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༣; ཀ་ཐཱ. ༣༡༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པ་རཱུ་པཱ་ཧཱ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ སུ་ཀྐ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནོ་ཀཱ་སོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༩) ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡོ་ཏི སི་དྡྷཾ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏྟཱ, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཝ་ཏྠི་སཱི་སཾ, ཀ་ཊི, ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཏི་དྷཱ སུ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ནཾ པ་ཀ་པྤེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ས་པྤ་ཝི་སཾ ཝི་ཡ ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ ཝི་ས་སྶ ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ ན ཙ ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཀྐོ.
ཁོ་བྷ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ བྷེ་ས་ཛྫ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ. སཾ་ས་གྒ་བྷེ་ད་ཏོ་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་ཧི་པི ཏཱི་ཧི་པི. པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཀི་ཉྩི སུ་པི་ན་ནྟེ་ན སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ པ་སྶ་ནྟི, ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་པ་ལླ་ཏྠཾ ཨ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཡཾ པ་ན པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ པ་སྶ་ཏི. ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཝི་ས་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི ས་ཙྩོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ལི་ཀོ ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཉྩེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ ས་ཙྩ་མེ་ཝ པ་སྶ་ནྟི, ནཱ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཀི་ནྟུ ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨ་པ་སྶ་ནྟོ་པི ཧི པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་སུ་ཎ་ནྟོ་པི སུ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་མུ་ན་ནྟོ་པི མུ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ས་ཙྩ་མྤི ཝི་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏཾ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཧི རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནི བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་མ་ཏཱི་ཏ་མེ་ཝ, ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཾ ཐོ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ སི་ཡཱ.
ཨཱི་དི་སཱ་ནཱིཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི, རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཀྐ་ཊ་སྶ ནི་དྡཱ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. སོ ཧི རུ་ཀྑ་སཱ་ཁ་ཏོ པ་ཏ་ན་བྷ་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་མྨཱི་ལ་ཏི ཙ སུ་པ་ཏི ཙ. མ་ནུ་སྶཱ ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་མྨཱི་ལ་ནྟི སུ་བྱ་ཏྟ་ཏ་རཾ པ་ཊི་བུ་དྡྷཱ ཝི་ཡ པ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཊི་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ སུ་པི་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཏེ་སཾ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ‘‘སུ་པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧི སུ་པ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ནི་དྡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པི་ན་ད་སྶ་ན་ཀཱ་ལེ བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎེ ས་ཏི་པི ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཏོ ས་ཏྟཱ ‘‘པ་ཊི་བུ་དྡྷཱ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ ན སུ་པྤ་ས་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཝ་ཊྚི་ནི་སྶི་ཏ་དཱི་པ་པྤ་བྷཱ ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སྭཱ་ཡཾ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི སུ་པི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་མྤི དུ་བྦ་ལ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠཾ ས་བྦ་མྤི ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན ཙ དུ་བྦ་ལཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི དུ་བྦ་ལཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ, ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་རེ་ཀ་བ་ལ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་རི་ཡ་མྤི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཨ་ན་པྤི་ཏ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ལ་ངྒྷ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་གེ་ཝེ་ཏ་རཾ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི དུ་བྦ་ལ་ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ. ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཉྩེ, ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་དི་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙེ་ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ. ཡ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ན ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཏྟཱ ཧི ཏཾ ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་མྤི ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྶ ཨ་སུ་པྤ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཙ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་སུ་པྤ་ས་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ན སི་དྡྷ་ནྟི ཙེ? སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མྤི ས་པྤཱ་ཡཱ་ས་པྤཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ, ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཱ ཙ. ཡ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་བུ་དྡྷོ་པི པ་ཊི་བུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ནི་དྡཱ ནཱ་མ. སཱ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་ཏྟོ བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞོ སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏི, སོ ‘‘ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སུ་ཏྟོ ཨ་པྤ་ཊི་བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཡ་སྨཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝཱ་ར་ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་དི ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟོ པ་སྶ་ཏི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་དྡཱ་ཀྑ་ཎེ ན པ་ཊི་བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཐ པ་ཊི་བུ་དྡྷོ པ་སྶ་ཏི, ཝི་ན་ཡ་ཝི་རོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་ཁཱི་ཎ་ནི་དྡོ, ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞ་བྷ་ཝ་ངྒོ ཙ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ནེ་ཝ སུ་ཏྟོ ན པ་ཊི་བུ་དྡྷོ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཏཾ ནི་དྡཾ ཨ་ནོ་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ, ཝི་ན་ཡོ, ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ས་བྦཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞ་ནི་དྡཱ་པ་རེ་ཏོ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ཀ་པི་མི་དྡྷཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ མི་དྡྷཾ? ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ…པེ… སུ་པ་ནཾ, ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མི་དྡྷ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༡༦༣) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་རཱུ་པཾ, ཨི་མ་སྶ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལྱ་ཏཱ’པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀཱ་སུ་པི ནི་དྡཱ་ཝི་སེ་སོ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཀ་པི་མི་དྡྷ’’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཉྩེ་ཝ ‘‘ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སུ་པི་ནཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མི. པ. ༥.༣.༥ ཐོ་ཀཾ ཝི་ས་དི་སཾ) ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཡཾ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ན ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མཱུ་ཧ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་ཁ་ཙྪེ་ད་ཀོ རུ་ཀྑ་ཙྪེ་ད་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ན ཙ མ་ཡཱཏི ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་ད་སྶ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, མོ་ཙ་ནེ ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༢༤༠. གེ་ཧནྟི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ཡནྟི པཱ་བྷ་ཏི་ཀཾ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་མུ་ཁེ་ན རཱ་གོ་ཝ ‘‘ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སུ་པ་ནྟ་སྶ ཙཱཏི ཨི་དཾ ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ནྟ་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ སུ་པ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཛ་གྒ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི སོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ.
༢༦༦. ‘‘དཱ་རུ་དྷཱི་ཏ་ལི་ཀ་ལེ་པ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་པ་ཊི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་རི་ལཱ༹་ཧེ མོ་ཙ་ན་རཱ་ག་ཛོ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི. ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཀཱ་མཾ ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཏྭ’’ནྟི ས་བྦ་ཏྠ པཱ་ཋོ. ‘‘ཨེ་ཧི མེ ཏྭཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ སཱ་མ་ཎེ་ར, ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཉྙཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ་ཏི ས་ངྐ་རཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀེ་ཙི.
༢༦༧. ‘‘པུ་པྥཱ་ཝ་ལི་ཡཾ སཱ་ས་ཝ་ལི༹་ཡ’’ནྟི དུ་ཝི་དྷོ ཀི་ར.
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.