པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜོ

ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི མ་ཧཱ་ཝ་ནེ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཡཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦེ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཀི་མ་ཏྠོ་ཏི ཙེ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨུ་པཱ་ལི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི, ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཧི ནི་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཀིཾ་ནི་དཱ་ན’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི? ནཱ་ཡུ་ཏྟཾ, ས་བྦེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དཱ་ན་སྶ པུ་ཊྛ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཐཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་བྦོ་པི ཝི་ན་ཡོ པུ་ཙྪི་ཏོ, པུ་ཊྛེ་ན ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནི་པི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཾ་སཱུ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶེ་ཝ ནི་དཱ་ན་ནྟི ཝཱ ཨ་ན་དྷི་ཀཱ་རི་ཀཾ ཝཱ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནི་དཱ་ན་པུ་ཙྪཱ་ན་ནྟ་རཾ ཏ་དེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.

ཨི་དཱ་ནི ནི་དཱ་ན་བྷ་ཎ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཀྑཱ་མ – ཝི་ན་ཡ་སྶ་ཨཱ་ཎཱ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཎཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ཨཱ་ཎཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཝི་ན་ཡ་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཋི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷ་མ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? ཨཱ་ཎཱ་སཱ་ས་ནཱ་ར་ཧོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ, ཨ་དྷི་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛ་ཏྟཱ, ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ, ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ཏེ་སཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་དཱི་པ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣ་ཉྩ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ པ་སྶཱ་མི ས་དེ་ཝ་ཀེ…པེ… མུ་དྡྷཱ་པི ཏ་སྶ ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཛེ་ཊྛོ སེ་ཊྛོ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨི་ད་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘སཱ་དྷཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཐ་ཝིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, པཱ་ཎིཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, ས་བྦོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ ཨི་མེ་ཧི ཐེ་ར་སྶ ཏཱི་ཧི སཱི་ཧ་ནཱ་དེ་ཧི ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཋི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་དཱི་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་མེ་ཝ ཏ་དཱ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཙེ? ན་ལེ༹་རུ་ཡ་ཀྑ་སྶ པཱི་ཏི་ས་ཉྫ་ན་ན་ཏྠཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷི་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ན་ཏྠཾ, ཝེ་ར་ཉྫ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་སཱ་ད་ས་ཉྫ་ན་ན་ཏྠཾ, མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏེ་སུ པ་ཙྪི་མཾ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཡེ་ན ཀཱ་ལེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ…པེ… ཏེ་ན ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི. པུ་རི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ པ་ཋ་མེ་ན བྷ་ག་ཝཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སཾ་ར་ཀྑ་ཎེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་སཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤི་ཙྪེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛེ་ན ཙ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ ནི་ར་པེ་ཀྑེ་ན ཀུ་ལཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠཾ ན ལོ་ལུ་པྤཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ར་ད་ཏྟུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ…པེ… ཝི་ན་ཡ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋོ, ཨ་ཉྙོ ཝི་ན་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་མྷཱ, ཀོ ཨ་ཉྙོ ཝི་ན་ཡོ ཨི་དྷ;

ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶ་ཡ་ནྟོ་ཝ, ཀ་རེ ཝི་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི. –

ཙེ? ན་ནུ ཝུ་ཏྟཾ པུ་བྦེ་ཝ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ད་སྶ་ཡ་ནྟོ ཀ་རི་སྶཱ་མི ཝི་ན་ཡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ནི་དཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཀེ་ན དྷཱ་རི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་པི ཏ་བྦོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་བྷི་ཏྟི་ཀ་མྨ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཝ་ས་ནོ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝི་ན་ཡ་སྶཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ’’ནྟི ཙ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཾ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཏ་སྶ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡ་སྶ, ཡ་སྶ ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མ་ཡ་སྶ ཧེ་ཏུ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྶ ཙ ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཏེ་སཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝ་སཱི་ནཾ སུ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཡེ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་པྤི་ཙྪཱ ཏེ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་དཱ་ནེ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཏ་ད་ནུ…པེ… ད་ས ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྒྷ་སུ་ཊྛུ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡོ སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མ་སྶ སོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ སུ་ཝི་དི་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, ནཱ་ཡཾ ན་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ཧ་ར་ཏི་པ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཙ པ་ཋ་མཾ ཡཾ་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ནོ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཏཾ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡཾ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏཾ་ནི་དྡེ་ས་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན…པེ… ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ. ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝེ་ཏཾ ཏཾ་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ས་མྤ་ཏི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏ་དི་ཏ་རེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ས་བྦ་སྨི་མྤི ཝི་ན་ཡེ ཡུ་ཏྟཱི’’ཏི, ཏཾ ཏ་བྦ་ཧུ་ལེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡ་དི ས་བྦཾ ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏེ་ན ཧི བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ད་མྤི པུ་བྦེ སི་དྡྷ་ཏྠཾ ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡེ་སཾ ཏེ་ན ཏཾ་ནི་དྡེ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྠོ ཨ་ཝི་དི་ཏོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཏ་ད་ཏྠཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཙྪཱ་པི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཡཾ་ནི་དྡེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པ་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏི ‘‘ཡ་དི་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏེ་ན གྷ་ཊེ་ན པ་ཊེ་ནཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནི་ཡ་མཾ ཀ་རོ་ཏི ‘‘ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཀེ་ན པ་ན ས་མ་ཡེ་ན? པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མ་ཡེ་ན. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མ་ཡོ ཙེ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ‘‘པ་ར་ཏོ ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡོ ཧི སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་པི དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ན, བཱ་ཧུ་ལླེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་སྨཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཧི ཙོ་ད་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ བཱ་ཧུ་ལླེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ སོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ས་མྤ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ལ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལ་ཉྩ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ས་མ་ཡོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ཎ་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ སི་ཡཱ, ཨ་པི་ཙ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཡོ ཀཱ་ལ་སྶཱ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ས་མ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ སོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝི་སུཾ ཀཱ་ལོ ཀི་མ་ཏྠཾ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཙ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སྭེ་པཱི་ཏི ཀཱ་ལ་སྶ པ་ཋ་མཾ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་མ་ཡོ ཀཱ་ལ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ སྭེ་ཏི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཡ་ཐཱ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི སྭེ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དི་ཝ་སེ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ན ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་མྤི སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ཡ་སི ཙ ཛཱི་ཡ་སི ཙ མཱི་ཡ་སི ཙེ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི (པཱ་ཙི. ༡༩༨) ཙ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷཱ་ས་ཏི ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ནྟི ཙ ཁ་ཎ་ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀེ་ན ནི་ཡ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཁ་ཎ་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཁ་ཎོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལཱ་བྷོ, ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཛྫི་ཏོ ན་ཝ་མོ ཁ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་དཱ་ད་ཡོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་མ་ཡེ ཨེ་ཏྠ པ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ. སྭེ་ཝ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏི་མྦ་རུ་རུ་ཀྑ་པ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་རཾ. ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀེཏི ཨེ་ཀོ སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ. ‘‘ཀུ་ཊི་ཀཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. དྷཱི་རོཏི ཙ པ་ཎྜི་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནཱ་ཉྙོ. ས་མྨཱ མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི སུ་ཊྛུ མཱ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ནེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ དུ་ཀྑཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ་ཊྛོ. ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ཀཱ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ, དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ. སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ. པཱི་ལ༹་ན་ཊྛཱ་དི་ཀོ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ས་མ་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ན་ཨཱ་ལོ་ཀ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ པཱ་ཀ་ཊོ. དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀ་ས་མ་ཡོཔི ཀཱ་ལོ༹ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ན ཀཱ་ལོ༹་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊོ. ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཙ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏཾ ས་མ་ཡནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཱ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མྤ་ཡོ་གེ་ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱིཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ས་མ་ཡ་ཉྷི ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡཾ. ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་ནྟི དྭེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩཱ་ནི, ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ཝ་ལོ་ཀ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩཾ. ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭ་ཡཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༧༣; ཨུ་དཱ. ༡༢, ༢༨) ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ་པི ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་དི་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ཏྠོཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ཀཱ་རོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཀཱ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ས་མ་ཡ་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀཱ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ཊྛོ ས་མ་ཡོ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི? ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཊྛོ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀ་ཐཾ རཱ་ས་ཊྛོ? ཡ་ཝ་རཱ་སི་མྷི ཛཱ་ཏོ་ཏི ཡ་ཐཱ. ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པུ་ཉྫེ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པུ་ཉྫེ ཝཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ལ་ཊྛོ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛོ ཙ ཧོ་ཏི, ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ན’’མི་ཙྩཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་ནྟི? ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ, སཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, སཱ པ་ན ས་མ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཁ་ཎོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཝ་མོ ཁ་ཎོ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ས་མ་ཝཱ་ཡོ ནཱ་མ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒཱི, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཧེ་ཏུ ནཱ་མ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི ཏེ་སཾ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་མེ་ཀ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ཝི་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་མྷི ཙ ཨི་ཏྱུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སོ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻོཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཏ་སྶ ས་མ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ, ཨ་ནྣཾ ཝཱ ཝི་ཛྫཾ ཝཱ ལ་བྷཱ་མཱི་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝ་ས་ཏཱི་ཏྱ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཧེ་ཏྭ་ཏྠེ ཏ་ཏི་ཡཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་དྡྷ་མཱ་སཾ, པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༡༦༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལ་དྡྷཱ་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ་ཏི དུ་ཏི་ཡཱ་ཏྲ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘མཱ་ས་མ་དྷཱི་ཏེ དི་ཝ་ས་མ་དྷཱི་ཏེ’’ཏི ཡ་ཐཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི. ཡ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཡ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘སུ་དི་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ལོ པ་ན ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ནི་དྡོ་སཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མྤི པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི, ཏཾ དུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧི ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ཡོ་ཛི་ཏོ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཾ པ་ཙྪཱ ཡོ་ཛེ་སི, ཏཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ་ཁ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནཱ་མ ཨཱ་ན་ནྡཱ་ཙ་རི་ཡོ ཀ་ལ་ས་པུ་ར་ཝཱ་སཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཐ ས་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཐེ་རོ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ སུ་ག་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཐ ཨི་མ་སྶེ་ཝ པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ག་ཧ་ཎེ ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཀེ་ས་ཉྩི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཛཱ་ན་ཏཾ ‘‘ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶོ…པེ… ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (པཱ་རཱ. ༣༦) ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ སུ་དི་ནྣཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ཉྩ (པཱ་རཱ. ༣༩) ‘‘སཱ་དི་ཡི ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི. ནཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་དི་ཡི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་ཉྩ (པཱ་རཱ. ༧༢) ཏ་ཐཱ པུ་རཱ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཉྩ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྐཱ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘‘ཏ་ཐཱ ཀིཾ པ་ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཚ་ཝ་སྶ ཁེ་ལཱ༹་ས་ཀ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༦) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྐཱ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་ངྐཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ད་དྭ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་བྦ་ཏྠ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི – ཀཱ་མཾ ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་བུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ, བྷ་གྒ་ས་བྦ་དོ་ས་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ, སོ ས་ཏྠཱ་ཏི. པ་ར་ཏོ་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟི…པེ… ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏེ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༡༦). སུ་ཏྟ་ནྟེ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཎྷེ་ན་པི ཀེ་སི ཝི་ནེ་མི ཕ་རུ་སེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༡༡༡).

ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི མཱུ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱུ་ལཱ་ནི ན ཀ་དཱ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཧེ་ཏཱུ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༠༡ ཨཱ་ད་ཡོ), ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ ན ལ་བྦྷ་ཏི. པུ་ཙི ཝུ་ཙྩ་ཏེ ཀུ་ཊྛཱ, ཏེ མ་ནྡ་ཡ་ཏི ནཱ་ས་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙི་མ་ནྡོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟེ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ. པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་ས་ཀོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ. སུ་ཁཱ་ཡཱཏི སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ. ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་སུ་ཁ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་ཀོ ཧི ཨེ་ས. མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཝི་ཡ. ལོ་ཀ་སྶ ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏཱ ཧི ཨེ་ས. དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ནི་བྦཱ་ན་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏྠཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ, ‘‘ཧི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, མ་གྒ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི. སུ་ཁཱ་ཡཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི སུ་ཁཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷིཾ པ་ཉྙ་ཉྩ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་བྦ་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཀོ་ས་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟེཔི (མ. ནི. ༡.༤༩༢) ‘‘སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཙེ? ན, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་མྤི ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི དྷི་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཨ་ཉྙཱ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཏཱ, ཨ་ཏྠཱ སུ་ཏཱ་ཏི ཧི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ‘‘སུ་ཏ་མེ་ཏཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, པཱ་པ་ཀཱ ས་མཱ་ཙཱ་རཱ དི་སྶ་ནྟི ཙེ་ཝ སུ་ཡྻ་ནྟི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘བྷི་ཀྑུ ཁོ, ཨུ་པཱ་ལི, ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༤) ཝི་ཡ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ. ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ བྷ་ཝོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཀ་ཐཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ? ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་དོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ པ་ཎཱི་ཏཱ ཀཱ་མཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ, ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཙྪཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་དུ་པ་གཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་པི ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་མཱ, ‘‘ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཀ་མྨ་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཛ་ན་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཀ་མྨ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཎྷཱ, ཏ་སྨཱ ན མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི ཛ་ན་ཀཾ. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ‘‘ཡ་མྤི་ཙྪཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་མྤི དུ་ཀྑ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; མ. ནི. ༡.༡༣༡; ཝི་བྷ. ༡༩༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱཏི ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཨེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ‘‘རཱུ་པཱ་དི ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པྤ་ཧཱ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་དི ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཙ ‘‘ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༡; མ. ནི. ༡.༡༣༤) ཙ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ དུ་ཀྑ་ཉྩེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་དྷ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ས་ངྐ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, རཱུ་པུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷོ ..པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༢༠༢) ཨེ་ཏྠ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ ས་ངྑཱ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཙེ? ན, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ངྐ་ར་དོ་ས་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ན ས་ངྐ་ར་དོ་སོ་ཏི ཙེ? ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི པ་ཉྩ་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་དྡི་ཊྛཾ.

ཀ་ཐཾ? ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨེ་ཀོ ཝཱ་རོ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི དུ་ཏི་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཏ་ཏི་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏཱི་ཎི ཙ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི སཱ་ས་ཝཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠོ, ཏ་ཎྷཱ ཙ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏཱི་ཎི ཙ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི སཱ་ས་ཝཱ་ནི ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ སཱ་ས་ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ་ཏི པ་ཉྩ་མོ ཝཱ་རོ་ཏི. ཨཱ་མ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡེ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ, སོ ཙ ན་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་སེ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི’’ཙྩེ་ཝཱ་ཧ, སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡ་པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀེ་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡོ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ…པེ… སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༢༠༣). ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མྤི པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༨༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཀེ་ཙི ‘‘ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱ་པི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཏི ས་ཏི པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཏི་གོ་ཙ་རཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་དྡྷཱ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ ས་ཏྟ ས་དྡྷ་མྨཱ ནཱ་མ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ཏོ. ན ཙ་ཝ་ཏཱིཏི དེ་ཝེ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཉཱ་ཏེ་ཡྻནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ད་ཊྛེ་ཡྻནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཉཱ་ཏེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀནྟི ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཾ. ག་མ་ནེ་ན ན པ་ཏྟ་བྦོཏི ས་རཱི་ར་ག་མ་ནེ་ན, ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ ན པ་ཏྟ་བྦོ, ཨ་རི་ཡ་ག་མ་ནེ་ན ལོ་ཀ་ནྟཾ པ་ཏྭཱ་ཝ དུ་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི པ་མོ་ཙ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་མི་ཏཱ་ཝཱིཏི ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ. ཡེ ཀེ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, ས་བྦེ ཏེ ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ངྑཱ་རཱ ཧི ས་ཀ་ས་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཝི་ས་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ ནཱ་མ. པ་རི་ཧ་ར་ནྟི པ་རི་ཙ་ར་ནྟི. དི་སཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ནྟི པ་ཊི་བྷ་ནྟི. ཀེ ཏེ? ཏེ་ཡེ་ཝ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཱ པ་བྷ་སྶ་རཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ. ‘‘སི་ནེ་རུ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡུ་ག་ནྡྷ་རཱ་ད་ཡོ སི་ནེ་རུཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏོ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཡཾ. ‘‘མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀཾ, ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་དི་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་ཉྩ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ.

ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ པ་རི་ཏྟཾ ལོ་ཀི་ཡཾ, ཏེ་ན ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཀ་ཐཾ ཨ་བྷི་ཝ་ཏི? ཨ་ས་དི་སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཏི་ཀཾ, ལ་ཧུ་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི ཙ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ན ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཝཾ་ལ་ཧུ་ཏ་རཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ, ཏ་སྶ ཀི་རེ་ས ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རོ པ་ཉྩ་ད་ས་བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟ་ར་ནྟི. ཨ་གྒི་སི་ཁ་དྷཱུ་མ་སི་ཁཱ ཙ ནཱ་གཱ ཀི་ར སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ. ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀཾ པ་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ. ཨེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ པ་དཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ དི་སཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝཱ. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ ས་ཏྠཱ་ཏི ནི་པཱ་ཏི་ཏོ ཡ་ཐཱ པི་སི་ཏཱ་སོ པི་སཱ་ཙོ. ཨུ་ད་ཀེ མ་ཎྜཱུ་ཀོ ཨ་ཧཾ ཨཱ་སིཾ, ན ཐ་ལེ མ་ཎྜཱུ་ཀོ, ཝཱ་རི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ གོ་ཙ་རོ, ཏ་སྶ མེ ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ སཱི་སཾ ད་ཎྜེ་ན ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨི་དྡྷི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་མོ་ཀྑོཏི ཙེ་ཏྠ མ་གྒོ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ བུ་དྡྷོ ནཱ་མ. ས་བྦ་སྶ བུ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཀ་ཏྟ་རི. བོ་དྷེ་ཏཱཏི ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟ་རི. སེ་ཊྛ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛཾ ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ. ས་ཙྪི་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཉཱ་ཏཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ་ཏི་པི ས་ཙྪི་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི. བྷ་གཱི བྷ་ག་ཝཱ ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ. བྷ་ཛཱི ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི. བྷཱ་གཱི ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་སྶ. རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎབྷ་གྒ་མ་ཀཱ་སི. བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡོ. བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཏཾ ག་ཏོ་ཏི བྷ་ཝ་ནྟ་གོ.

‘‘ལོ་བྷཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ པ་ཛ་ཧ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡) ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ག་ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ་སུ་བྷེ་སུ ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དིཝི་པ་རི་ཡེ་སཱ. ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ སེ་ནཱ་ས་ན་ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ (ཨ. ནི. ༤.༩). ཙེ་ཏོ་ཁི་ལཱ ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏི, དྷ་མྨེ, ས་ངྒྷེ, སི་ཀྑཱ་ཡ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ཀུ་པི་ཏོ་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༩; ཝི་བྷ. ༩༤༡) ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ. ཀཱ་མེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི…པེ… ཀཱ་ཡེ, རཱུ་པེ, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༠; ཝི་བྷ. ༩༤༡) ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ. ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནི ཀོ་དྷོ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ མ་ཀྑོ པ་ལཱ༹་སོ ཨི་སྶཱ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ མཱ་ཡཱ སཱ་ཋེ་ཡྻཾ ཐ་མྦྷོ སཱ་ར་མྦྷོ ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སི་ཏཱ ཨཱ་དྷཱ་ན་གྒཱ་ཧཱི དུ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒི་ཏཱ (ཨ. ནི. ༦.༣༦; དཱི. ནི. ༣.༣༢༥). ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ན ‘‘ཀོ་དྷོ མ་ཀྑོ ཨི་སྶཱ སཱ་ཋེ་ཡྻཾ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༤༤) ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ལཱ་བྷོ, ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ, པ་རི་གྒ་ཧོ, མ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཨཱ་ར་ཀྑོ, ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ད་ཎྜཱ་དཱ་ན་ས་ཏྠཱ་དཱ་ན…པེ… ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༠༤; ༣.༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༣; ཝི་བྷ. ༩༦༣) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ. རཱུ་པ་ས་དྡ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཚ, ཏཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, ཏཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, བཱ་ཧི་ར་སྶུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཏི ཚ་ཏྟིཾ་ས, ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཚ་ཏྟིཾ་ས, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཚ་ཏྟིཾ་ས, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ཏྟིཾ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི. མཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མཱ་རོ, པ་མཱ་དོ ‘‘པ་མཱ་དོ མ་ཙྩུ་ནོ པ་ད’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ‘‘མཱ་རོ’’ཏི, ཝ་དྷ་ཀཱུ་པ་མ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ མཱ་རཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཛཱ་ཏི་དུ་ཀྑཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏོ, ཛཱ་ཏ་སྶ ཛ་རཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ མཱ་རཱ. ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཛཱི་ཝི་ཏ་མཱ་ར་ཎ་ཏོ མ་ཙྩུ མཱ་རོ. ཨ་ཎི་མ་ཏཱ ནཱ་མ པ་ར་མཱ་ཎུ ཝི་ཡ ཨ་ད་སྶ་ནཱུ་པ་ག་མ་ནཾ. ལ་གྷི་མ་ཏཱ ས་རཱི་རེ་ན, ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ སཱི་གྷ་ག་མ་ནཾ. མ་ཧི་མ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི་པཱ་ཎི་ནཱ པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་དི. པ་ཏྟི ནཱ་མ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་དེ་ས་པྤ་ཏྟི. པ་ཀཱ་ས་ན་ཏཱ, ལཱ་བྷ་ཀ་སྶ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ ཝཱ པཱ་ཀ་མྨཾ. ཨཱི་ས་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་ཡཾ་ཝ་སི་ཏཱ. ཝ་སི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་པ་ར་ཝ་སི་ཏཱ. ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ཝ་སཱ་ཡི་ཏཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠི་ཙྪ་ཏི ཡ་དི་ཙྪ་ཏི ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ. པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛེ་ན ཝཱ དུ་ཀྑ་མ་རི་ཡ་ས་ཙྩནྟི་ཨཱ་དི་མྷི ཨི་དཾ ཙོ་ད་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ – དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙེ་པི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠཱ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ཉྙ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ དུ་ཀྑེ་ཉཱ་ཎཾ, དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི (ཝི་བྷ. ༧༩༤) ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི སོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༡༡༠༠) ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀཾ ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏཱ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱི་ལ༹་ནལ་ཀྑ་ཎ་སྶཱ་པི དུ་ཀྑ་སྶ ཡ་སྨཱ ཏཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ས་ངྑ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ་སྶ སོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན མ་གྒོ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ཧ་རོ སུ་སཱི་ཏ་ལོ, ཏ་སྨཱ་སྶ མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི ན་ནྡ་སྶ ཨ་ཙྪ་རཱ་ད་སྶ་ནེ་ན སུ་ནྡ་རི་ཡཱ ཨ་ན་བྷི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནལ་ཀྑ་ཎ་སྶ་པི ས་མུ་ད་ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་དཱ་ན་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྱཱ་དྷི་ད་སྶ་ནེ་ན བྷོ་ཛ་ན་སྶ བྱཱ་དྷི་ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. ཝི་སཾ་ཡོ་ག་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན སཾ་ཡོ་ག་ཊྛོ. ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ མ་གྒ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛོཏི. ཏ་ཐཱ ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶཱ་པི ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ. ཨི་མི་ནཱ ཧི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ མ་གྒོ ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ, སོ་པི ཙ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ན་སྶ ཨ་མ་ཏ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཉྷི ཝི་སཾ, ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཐཱ ནི་ཡྻཱ་ནལ་ཀྑ་ཎ་སྶཱ་པི མ་གྒ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ནཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཧེ་ཏྭ་ཏྠོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶ་ན་ཊྛོ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏོ ‘‘ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ ཝ་ཏ མེ ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ ཨ་ནེ་ཀ་རོ་གཱ་ཏུ་ར་ཀ་པ་ཎ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་སྶ་ར་ཛ་ན་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ.

པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ. པ་ཏི ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨ་མི་ཏྟཱ པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟཱ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀིཾ སོ པ་ཝེ་དེ་སཱི་ཏི? ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཏི་ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ. སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི ཀཱི་དི་སཾ? ‘‘ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་རི་ཡ་ཏྟི. ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱ. སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཾ, ན་ཝ་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝཱ. མ་གྒ་མེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ཀཾ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཾ ཨི་དྷ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ནཱ་མ. ཚ་སུ ཨ་ཏྠ་པ་དེ་སུ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཀཱ་ས་ནཾ ས་ངྐཱ་ས་ནཾ. ཨཱ་དི་ཏོ ཀཱ་ས་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པུ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ཨོ་པ་མྨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎཾ. སོ་ཏཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཏོ་ས་ཛ་ན་ནེ་ན, ཙི་ཏྟ་ནི་སཱ་ནེ་ན ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་སུ ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀྑ་རཾ, ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་པ་ད་མ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཨེ་ཀེ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟཾ པ་དཾ. བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱཾ. པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ ཝཱ་ཀྱཾ. ཝི་བྷཱ་ག་པ་ཀཱ་སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ. ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཕ་སྶོ་ཏི་ཨཱ་དི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟི, ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་པ་དེ་སོ ནི་དྡེ་སོ ནཱ་མ. ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཕ་སྶོ, སོ ཏི་ཝི་དྷོ – སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་ས་ཡ་ཏི, པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་ས་ཡ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་ར་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི, ནི་རུ་ཏྟཱི་ཧི ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ཏི, ནི་དྡེ་སེ་ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ཝཱ ས་ངྐཱ་ས་ཡི་ཏྭཱ པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི, ནི་རུ་ཏྟཱི་ཧི ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སེ་ཧི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ཝཱ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ པ་དེ་ཧི ཝི་ནེ་ཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུཾ, བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ནེ་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུཾ, ནི་རུ་ཏྟཱི་ཧི ནེ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སེ་ཧི ཝི་ནེ་ཏི ནེ་ཡྻ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠོཏི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ. ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ས་ཀོ ས་ཀོ བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ. ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི སཱ་ཏྠ’’ནྟི. དྷ་མྨོཏི ཝཱ དེ་ས་ནཱཏི ཝཱ བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ. ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ མ་གྒོ ཙ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་ཏོཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ནྟི. དུ་རུ་ཏྟ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་དྷཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ས་མྨོ་ཧ་མེ་ཝཱ་ཝཱ་ཧ་ནྟི.

༢-༣. ཀ་ཙྩི ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི. ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷེ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏ་སཱ་དྷ་ནེ་ཧི ཛཱི་ཝི་ཏཾ. ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷནྟི ཨ་པྤོ་པ་ས་གྒཾ, ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐནྟི ཨ་པྤ་རོ་གཾ. ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ཀི་ཙྩེ. ཀ་ཙྩི བ་ལཾ ས་མ་ཎ་ཀི་ཙྩེ. ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ས་ཏྟ་ས་ཊྛི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡོ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་མུ་ཁོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎེ ཛཱ་ཏེ ཨི་དྷ ཀིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཏ་ཡཱ ས་དི་སོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏྭཾ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ས་བྷིཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དེ་ཝཱ. རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན, པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡ་ཏ་པྤ་ན་ཏོ ཨ་མྦ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ‘‘རཱུ་པ་ར་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཧི ཀ་སྶ་ཙི ཏེ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ. ཀ་ཐཾ? རཱུ་པ་ར་སཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི མ་ཏྠ་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏཱ་ལ་པ་ནྟི་ས་དི་སེ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ. ‘‘ཀུ་ས་ལ་སོ་མ་ན་སྶཱ་པི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ རཱུ་པ་རཱ་གཱ་རཱུ་པ་རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏཾ པ་ན དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ, ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ ཝཱ, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ. ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཏེ རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ. པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་དཱ་ཡ པ་ཧཱི་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ, ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ་ཨ་ན་ཨུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཀྑ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ, ས་མུ་ད་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ, ནི་རོ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ་ཀ་ཏཱ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཝཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ད་སྶ་ན་མ་གྒེ་ན ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ, ཏི་ཝི་དྷེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒེ་ན ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ར་སཱ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ.

༡༡. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ‘‘པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦེ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ན མེ ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་རཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཝ་ར་བྷཱུ་རི་མེ་དྷ་སོ ཝ་ར་པུ་ཐུ་ལ་ཉཱ་ཎོ, བྷཱུ་རཱི་ཏི ཝཱ བྷཱུ་མི, བྷཱུ་མི ཝི་ཡ པ་ཏྠ་ཊ་ཝ་ར་པ་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་པི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན རུ་ཀྑོ བོ་དྷི. ས་ཡཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཏེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ་ཏི མ་གྒོ བོ་དྷི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི. བུ་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ བོ་དྷི. ཏི་སྶ་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ. ཏི་ཀྑོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་རོ ལ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱ ཀུ་ཎྛོ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ. ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན་སྶ ཁ་ར་བྷཱ་ཝོ, ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་གྒ་ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ན་ནྟ་ར་མ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ.

ཚ་ནྡོ་ཏི ཙ ས་ངྐ་པྤོ་ཏི ཙ ཨ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་བྷི་ནྣོ རཱ་གོ་ཝ –

‘‘སེ་ན་ཧཱ་ཏྠྱ་ངྒ་མུ་པེ་ཏི,

ར་ཏྟ་ཧ་ད་ཡོ རཱ་གེ་ན;

ས་མྨ་ག་ཏེ ར་ཏྟ་ཀཱ་མ་མུ་པེ་ཏི,

ཀཱ་མ་པ་ཏི་ཏཾ ལོ་ཀ་སྶ མཱ་ཏྲཱ་ལ་མ་ཏཱི’’ཏི –

ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ –

ཝི་བྷ་ངྒེ་ཡེ་ཝ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ་པི ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨི་ཏོཏི ཀཱ་མེ་ཧི. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ཏ་ཏི་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ དྭེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ངྒཱ་དཱི་སུ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ ན པ་ནེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ཉཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་ལེ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ཝེ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི་པི ཡུ་ཏྟཾ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཏྟཱ ཝཱ དྭཱི་སུ ཀ་མྨེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀེ ‘‘ས་ཕ་ལོ རུ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ནེ ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཝཱུ་པ་ས་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཏི, ཀིཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ན་ནྟི? ཨེ་ཏྠ ཡ་དི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ, ན་ཏྠི ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ. ན ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ, ན་ཏྠེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མོ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ’’ཏི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་པི ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ. ཀི་ནྟུ ས་ཀ་ལ་སྶ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨ་རཱ་སི་སྶཱ་ཏི ཙེ? ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶ པ་ན ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་དྭ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ཏེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏེ་སྭེ་ཝ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི, ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨི་དཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ས་མྤ་སཱ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཙ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་དྡྷཱ་ས་མཱ་དྷ་ཡོ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ༢༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་པྤི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ས་མཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩཾ པ་ཧཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ་ག་ཧ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཝི་ཙི་ན་ནེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན བྷེ་དོ ནེ་སཾ. ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏཱ པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན, ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན པ་ན དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཏི་ཎྞ་མྤི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ ན་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀཱ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་པི. ཝེ་ད་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ སེ་སཱ. ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པི. ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན. ད་ས་པེ་ཏཱ ས་ངྑེ་པེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ‘‘དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶ་སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? སུ་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝི་པ་རཱི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ས་བྦེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་ཏི་སཱི་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ནཱ སོ་མྨ་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡེ ས་ཏི་པི དི་ཝཱ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ ན ཧོ་ཏི ར་ཏྟིཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སཱུ་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ་བྷི་བྷ་ཝཱ, ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ ཧེ་ཏཱུ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. སོ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟེ་ན ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཀེ.

ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ‘‘ཀེ་ས་ཉྩི བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ སེ་ས་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ད་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པཱ་ད་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཛ་ཝ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ས་མཱ་ནཱ་ནི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི་པི དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ པཱ་ད་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མེ་ཝ པཱ་ད་ཀཾ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཏ་ཏི་ཡཾ པཱ་ད་ཀཾ, ཏ་ཏི་ཡ་སྶ དུ་ཏི་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ཝེ་ར་ཉྫ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་པྤ་ནཾ;

ས་ཏྠུ ཡ་སྨཱ ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ, ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ཧ ཝེ་ར་ཉྫེ.

ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཝི་ན་ཡེ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ). སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཧི སཱི་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཋཱ་ནེ་སུ ནི་སི་ནྣ་སྶ ནི་ས་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཝི་ཛྫཱ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨུ་ད་ཀཱ་དཱི་སུ སུ་ཁུ་མ་ཏྟ ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཡ་སྨཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཡོ་ག་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན, ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནེ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ས་ཉྩ གུ་ཎཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི.

སོ ཨེ་ཝ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་པི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ པུ་རི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་དི་ནཱ ཀ་མེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༣༨༡) ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཡ་སྨཱ པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎེ་ན ཙ སུ་ཁ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཙ སུ་ཁ་ས་ཉྙ་ཉྩ ལ་ཧུ་ས་ཉྙ་ཉྩ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ལ་ཧུ་མུ་དུ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཀཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་དྡྷི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ན ཨི་དྡྷི་ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་ནྟི ཀི་མ་ཏྠཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ པ་ར་སྶ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ས་ཏི ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་སི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏེ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་སི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི. ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་སེ་སི. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ པ་ཀ་པྤི་ཏོ.

སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ, ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ཨ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨ་སྶཾ, ན ཙ མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༦༠) ན་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀོ་པ་ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ངྒ་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཙྪཱ་པི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཁོ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ དྷ་མྨོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཀོ་པ་ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན’’ནྟི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁོ, ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ས་ཏྠཱ མ་མ་ཉྙེ་ཝ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཡོ ཏ་ད་ཏྠོ ལི་ཁི་ཏོ, སོ དུ་ལླི་ཁི་ཏོ. ན ཧི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀོ་པཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ན ཙ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་སཱ ཙེ་བྷཱ་སཾ ཨ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་པ་ར་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ན་ཏ་དུ་པ་ས་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ པ་སྶི་ཏྭཱ, ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ར་སྶ ཙ ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྟ་ཉྩ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏཾ དེ་སེ་ཏི, པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ དཱི་པེ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ར་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་རེ་སུ ཀོ་པ་པ་རི་ཙྩཱ་གཾ, ཏ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ད་སྶ་ན་ཏོ མོ་ཧ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨི་མ་སྶེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་དྭ་ཡ་སྶ ཨི་དྷ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡ་སྨཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི ཨེ་ཝ ནི་ཝཱ་སོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏཱི་སཱུ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་པི ནི་ཝཱ་ས་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མེ་ཝ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མྤི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠ་ཉྩ. ‘‘ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཝུ་ཏྠ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་དཱི་པ་ར་ཊྛ་ན་ག་ར་གཱ་མཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཏེ་སཾ ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ལོ་ཀི་ཡཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མེ་ནྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ན ཧི ཨ་རི་ཡེ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནུ ཨེ་ས ཝི་ཛྫཱ་དྷི་ཀཱ་རོ་ཏི ཙེ? ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ཏཱི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་ཡཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མཱི’’ཏི.

‘‘ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཝི་ཛྫཱ་ན-མ་ཏཱི་ཏེ་སྭ་སྶ ས་ར་ཏི;

ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ, ས་ར་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ན པ་ཎི་དྷཱི’’ཏི.

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀུ་མཱ་རི་ཏེ་ན སི་ལོ་ཀོ་པི ཝུ་ཏྟོ.

ཏ་ཏྠ རཱ་གེ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏ་རེ ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ. དོ་སེ ཨཱ་པོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ. མོ་ཧེ ཝཱ་ཡོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ. ཀེ་ཙི ‘‘དོ་སེ ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ, རཱ་གེ ཨཱ་པོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ, མོ་ཧེ ཝཱ་ཡོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཨ་མུ་ཏྲཱ་ཏི ཙི་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དི་ནི་ཡ་མེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘བྷ་ཝེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ ཨེ་ཝཾ་གོ་ཏྟོཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་ར་ནི་ཝཱ་སཾ དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ཕ་ལ་བྷོ་ཛ་ནོ ས་ཡཾ་པ་ཏི་ཏ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རོ. ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་པ་ར་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཝཱཏི པ་ཎི་དྷཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི་ནཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ན’’ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་མུ་ཏྲཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ཧོ་ཀྐ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན. ‘‘པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་པི ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. སཱི་ཧོ་ཀྐ་ནྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་སུ ཀ་པྤ་ཀོ་ཊཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཏནྟི ནི་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝེ་ཀཾ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏ་སྶ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟེ ཨེ་ཝ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. པ་ཋ་མཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་དཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་སྶ བ་ཧུ་པ་ཊ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་གུ་ཎི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ནི་བྦྷི་དཾ དཱི་པེ་ཏི.

པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣. ‘‘ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྷི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ པ་རི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ན ཙུ་ཏིཾ ཝཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༣) ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་མི་ད་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ན དི་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཀེ་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཙ་ཀྑཱུ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཱ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ‘‘ས་དྡ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི དི་སྭཱ ‘‘ཨི་དཾ ནུ ཁོ ཀི’’ནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༢༣༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙ་ཝི, ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙུ་ཏེ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ད་སྶ་ན་ཉྩ རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱ་ནི མེ པ་སྶ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི ན ཀི་ཉྩི མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཀི་ཉྩི ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏོ ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དཱི་སུ དཱ་ན་ཝ་ར་ཀྑ་སཱ་ད་ཡོ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཡཱ དི་ཊྛ་བྷ་ཡཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨོ་ལོ་ཀི་ཡ་མཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨ་དི་ཊྛེ ཀིཾ ནཱ་མ བྷ་ཡ’’ནྟི ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨུ་པྤི་ལཾ དི་བྦ་རཱུ་པ་ད་སྶེ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏཾ དུ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཡཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ པ་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ན མེ ཨི་དཾ ཨུ་པྤི་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐོ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏོ ཏཾ ཙ་ཛ་ནྟ་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏྠ དོ་སཾ པ་སྶ་ཏོ ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་པ་དཱ་དི, ཏ་ཏོ ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་བྷ་ཡཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ས་ངྒྷཾ པ་སྶ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏོ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་རཱུ་པཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ དཱ་ནི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ རཱུ་པཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་ལེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ, ཀཱ་ལེ་ན མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་ཏོ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་རཱུ་པཱ་ནི མེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏ་སྨཱ དཱ་ནི ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ་དི་བྷ་ཡཱ ཨི་ཊྛཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏོ ཨ་བྷི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱི་ན་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སྶཱ་པི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཨོ་བྷཱ་ས་ཉྷི ཁོ ཛཱ་ནཱ་མི, ན ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཛཱ་ཏཾ.

ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་དཱ པ་རི་ཀ་མྨོ་བྷཱ་ས་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་མི, ཏ་དཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཱ་ནི ན ཙ པ་སྶཱ་མི, རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་ལེ ཙ ཨོ་བྷཱ་སཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི. ཀི་མ་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀྐི་སེ་ས་ག་ཏ་ནྟི? ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་པྤ་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཡེ་ན ཨི་དཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་མྤི ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ཏི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧིཾ, ན མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. མཱ་ནུ་ས་ཀཾ ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏི. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་མེ་ཏི. ཝ་ཎྞ་མ་ཏྟེ ཧེ་ཏྠ ས་ཏྟ-ས་དྡོ, ན ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༧) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏེ་སུ, ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ མོ་ཧ་སྶ ནི་སྶ་ནྡོ ཝི་པཱ་ཀོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ ཨ་ཧེ་སུཾ, ས་མྤ་ཏི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ནྟ་མ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ས་མ་ཎཱ་ནཾ སཱ་རུ་པྤ་མ་སཱ་རུ་པྤཾ, ལོ་ཀཱ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནེ་ན ག་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ནོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༤༡; ༥.༩༩༨, ༡༠༠༤) ཝུ་ཏྟོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་དི ཀ་ཐེ་ཡྻ, ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་མྤི ཀ་རེ་ཡྻ, ཏེ་ན སོ ཨ་པཱ་ཡུ་པ་གོ་པི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཝཱ་ཡཱ་མཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སཱིཏི ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་བྦེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་རོ པི་ཧི་ཏོ, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ‘‘པཱ་ཀ་ཏི་ཀནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཝུ་དྡྷི ཧེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ, ཡོ ཨ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཙྩ་ཡ་ཏོ དི་སྭཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༧༠; དཱི. ནི. ༡.༢༥༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ས་ཙེ སོ ན ཁ་མ་ཏཱིཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྟི་གུ་ཎ་སྶ མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏ་སྶ སུ་ཊྛུ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཀྑ་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྩི་ཀཱ ཨ་སུ་རཱ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏོ བྷོ སུ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༨༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་པི. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ཛྫཱཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་མེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེཏི ཀིཾ པུ་རི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ཡ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཝི་ཛྫཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ་ཏི ཨི་དྷ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཏ་དེ་ཝ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པུ་བྦེ ཝི་ཡ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀཾ ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀཾ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀཾ ཨི་དྷ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་གུ་ཎ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ, ན པ་ཋ་མ་ཝི་ཛྫཱ་དྭ་ཡ་མ་ཏྟ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ་ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝི་སེ་ས་ནི་ཡ་མོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡ་མེ་ན ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་མི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོཏི ཨ་ཉྙེ་ན་པི པ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཨི་མེ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝཱ་རོ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ? ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཏྠཾ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་མུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྷི ཝི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝི་མུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝི་མུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧི བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ བྷུ་ཏྟཱ་ཝཱི ནཱ་མ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘མ་གྒཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཕ་ལཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ, པ་ཧཱི་ནེ ཀི་ལེ་སེ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ནེ་ཏྠ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟེ ‘‘ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥. ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོཏི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོཏི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན, ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོཏི སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨཱ་པཱ་ཐཱ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོཏི ཉཱ་ཎཱ་པཱ་ཐཱ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོ. ས་ཡ་མེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ, མ་གྒོ པ་ན ཨ་སོ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཏ་དཱ ཧི སོ་ཀོ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནོ. ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ. ‘‘མ་དྷུ་ར་མི་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨ་མི་མ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་ག་མི་མ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན པི་ཎྜེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་མི་མཾ ཨུ་པེ་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘དྷ་མྨ་མེ་ཝ ས་ར་ཎ་ཏྠ་མུ་པེ་ཧཱི’’ཏི པ་ཋ་ནྟི ཀི་རཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན བྷ་ཡཾ ས་ནྟཱ་སཾ དུ་གྒ་ཏིཾ པ་རི་ཀྐི་ལེ་སཾ དུ་ཀྑཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ན་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ས་ཏྟོ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི. པ་བྷེ་དེ་ན པ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ་ནཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ལོ་ཀི་ཡཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལཾ, ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཾ. ‘‘ཡོ ཙ བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ…པེ… ས་བྦ་དུ་ཀྑཱ པ་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༡༩༠-༡༩༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀི་ཡ་སྶ བྷ་ཝ་བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ. ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༣༢; སཾ. ནི. ༡.༣༧) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཏཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སཾ་ས་ཡ་མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏི, ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ན་ཏྠི སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ལོ་ཀི་ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ བྷེ་དོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ས་ཏྠཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི སཱ་ཝ་ཛྫོ ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཕ་ལོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ ནེ་ཝ་ཏྠི བྷེ་དོ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ན ཨུ་དྡི་ས་ཏི. ཡོ ཀོ་ཙི ས་ར་ཎ་ག་ཏོ ག་ཧ་ཊྛོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ. པ་ཉྩ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ སཱི་ལཾ. ས་ཏྠ་ས་ཏྟ་མཾ་ས་མ་ཛྫ་ཝི་ས་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་ར་ཧི་ཏཾ དྷ་མྨེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི ཝི་པ་ཏྟི ནཱ་མ. ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི.

༡༦. ལ་ཙྪཱ་མ ནུ ཁོཏི དུ་གྒ་ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྑི་སྶཱ་མ ནུ་ཁོ ནོཏི ས་མི་དྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ. པ་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱིཏི པ་ཏྟཾ པ་གྒ་ཧོ, ཏེ་ན པ་གྒ་ཧེ་ན པ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་དཱ་ཡེ་ཝཱཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ. ན ཙ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི པུ་ན པཱ་ཀཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ན སུ་ཊྛུ པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལ་བྷ་ཏྟཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི པི་དྷེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ. ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཙྪཱ སཱི་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ་པི ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ པ་ཊི་ཙྩ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧཱུ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཐེ་རོ པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘ན ཏཱ་ཝ སཱ་རི་པུ་ཏྟ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི བྷ་དྡཱ་ལི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༡༣༤; ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ་པི ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་དྷེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སཱ་མ་མྤི པ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ ན ཧོ་ཏི ན ཙ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཉྩ, ཏ་ཐཱ ‘‘ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཙ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དྷེ་ཝེ་དཾ པཱ་ལི༹་ཋ་པ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝི་ཙཱ་རི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ནྡ་རཾ པུ་བྦེ་པི པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀི་ནྟུ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཋ་པ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ པ་ན ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝི་ཡ མ་མ དི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཋ་ཏྟཱ. ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀི་ཙྩཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ག་ནྟྭཱ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ ཝཱ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི ན ཀ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་ན ནི་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦོ, ཨི་མཱ་ཡ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པ་ས་ནྣཱ. སཱ་ལཱི་ནཾ ཝི་ཀ་ཏི སཱ་ལི་ཝི་ཀ་ཏི.

༡༧-༨. ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོཏི བ་ཧུ་ཕ་ལོ. ‘‘ཁུ་དྡཾ མ་དྷུ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཐེ་རཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱ་པེ་ཏུཾ པུ་ཙྪཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཡཾ པུ་བྦེ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཋི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ནི་ཝཱ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི, རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐུ་པྤཱ་དེ ཨེ་ཀ་ཏོ པི་ཎྜེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙི་རཾ, ཋི་ཏིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཙི་རཱཏི ཝི་གྒ་ཧོ.

ཀཱ་མཾ ཧི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧཱ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྟ་རི ཧེ་ཏུ, ཏ་ཐཱ་པི ཨི་དྷ ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཧི་ནོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ གྷ་ཊ་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི གྷ་ཊོ. ཀི་ལཱ་སུ་ནོཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝཱ་ཝ་ཊཱ. ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ་ནི ཝི་ས་བྷཱ་གེ་ཧི. ཨཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མེ་སཾ་ཡེ་ཝ ནོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཝ་སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ནྟཱཏི ཡཱ་ཝ བུ་དྡྷཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཝ ཨུ་ཙྩཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་ར་བྷོ་གཱ’’ཏི. ‘‘མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དྱ་ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དྱ་ཨི་ཙྩེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ མཱ་ག་དྷེ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝི་བྷ་ཏྟི. ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་མུ་ཙྩིཾ་སཱུཏི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀེ. ཝི་མོ་ཙི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི པ་ད་ཉྩ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྛི་པ་དེ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཡ་དི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ནི་རུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝ་ཏཱ, ལོ་ཀེ ཙི་ཏྟཱ་ནི་པི ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ སི་ཡུཾ. ན ཧི ནི་རུ་དྡྷཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཨ་ནི་རུ་དྡྷཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ཝཱ་ནཱི་ཏི ཙེ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན སཱ་ས་ཝཾ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཕ་ལཱ་ནི སཱ་ས་ཝཱ་ནི སི་ཡུ་ནྟི? ན, ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ག་ཏ་ཕ་ལ་ཏྟཱ. བྷིཾ་ས་ན་སྶ ཀ་ར་ཎཾ བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏ་སྨིཾ, བྷིཾ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒཾ, པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེཏི ཨེ་ཏྠ –

‘‘ཙ་མྨ་ནི དཱི་པི་ནཾ ཧ་ནྟི, ད་ནྟེ་སུ ཧ་ནྟི ཀུ་ཉྫ་རཾ;

ཝཱ་ལེ་སུ ཙཱ་མ་རིཾ ཧ་ནྟི, སི་ངྒེ་སུ ས་ར་བྷོ ཧ་ཏོ’’ཏི. –

ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ.

༢༠-༢༡. ན་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ ཀ་ཐི་ཏེ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི སི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཏཾ ཐེ་ར་སྶ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སཾ པཱ་པེ་ཏུཾ པུ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ‘‘ཀོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཧེ་ཏཱུ’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུ་ཀཱ་མོ བྱཱ་ཀཱ་སི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ ས་ངྒྷེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ད་ར་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཡ་སྨཱ ཐེ་རོ པུ་བྦེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ, ས་མྤ་ཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་ནྟི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀཱ་ཙི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ད་རེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཡ་མཱ་ནཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ས་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ད་རེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘མཱ ཏྭཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡཱ་ཙཱ་ཧི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏཱ་ཝ མ་ཡཱ ཏེ ཡཱ་ཙ་ནཱ, པུ་བྦེ་ན་ནུ ཏ་ཝ་ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱ་ཝ མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི, ན ཏཱ་ཝ མེ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལོ ས་མྤ་ཏྟོ, ཏ་ཀྐཱ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡཱ ‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ’ཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ནེ་ས སོ ཀཱ་ལོ, ཀི་ནྟུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘ཏ་ཏྠཱ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶཱ སི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ནྡ་རཾ ཝི་ཡ. ས་མྨུ་ཁེ ག་ར་ཧཱ. པ་ར་མྨུ་ཁེ ཨུ་པ་ཝཱ་དོ. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱུ་ན་ད་ས་ཝ་སྶེ་ན…པེ… དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༥) ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷ་ཏྟེ་ན ད་ས་ཝ་སྶི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་པེ་སི ཨཱུ་ན་ད་ས་ཝ་སྶི་ཀ་སྶ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཏ་དཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་ས་ཝ་སྶི་ཀོ་ཝ ད་ས་ཝ་སྶི་ཀཱ་ནཾ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་ས་ཏོ པུ་བྦེ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ཏ་སྨིཾ སི་དྡྷེ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ‘‘ཡཱ་ཝ ན ས་ངྒྷོ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཋ་མ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ་པི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ‘‘དྭེ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ དྭེ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཨ་ཡ་མཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ – ཨ་ཡཾ ཀི་རཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་སྶ་ཛི་ཏྠེ་ར་ཏོ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་མ་ཏྟ་ཀཾ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ན་ཡ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཙེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཡཾ ས་དྡྷ་མྨོ, ཡོ ཝི་ནཱ་པི དྷ་མྨ་སཱ་མི་ནཱ པ་ར་མྨུ་ཁ་ཏོ སུ་ཏ་མ་ཏྟེ་པི མ་ཡ྄ཧཾ མ་ཧ་ནྟཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཛ་ནེ་སི, སཱ་དྷུ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་དྡྷ་མྨོ ཙི་རཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཱ་ནཾ ནུ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ…པེ… ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ’’ནྟི ཏ་མ་ཏྠཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ནི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི. ཏ་ཏོ པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ, ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ག་ཏ ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཙི. ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶཱ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཏཾ, ཀཱ་ལ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ག་མེ་ཧི ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཙ་ནཾ, ས་ཏྟེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ ཨ་ནོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༤) ན་ཡེ་ན ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཙ པ་ཉྙ་པེ་སི. ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན དྭཱ་ད་ས་མ་ཝ་སྶཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝ་སི. ཏ་དཱ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ ས་ཏྠཱ་རཱ ནི་དྡི་ཊྛེ་སུ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཧེ་ཏཱུ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ ‘‘ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ས་མྤ་ཏི ཛཱ་ཏཱ, ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཛཱ་ཏཱ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཨེ་ཝེ་ཀོ ན ཏཱ་ཝ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, སོ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ས་ངྒྷོ་པི ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་རི་སུ་དྡྷོ པ་ཙྪི་མ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཡཱ་ཙ་ནྟོ པུ་བྦུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སཱུ་ཙ་ན་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སེ ས་མྤ་ཏྟེ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ བྷ་དྡཱ་ལི་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༢.༡༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཧི བ་ཧཱུ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ, པ་ཉྙ་པི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཙ ‘‘ན ཏཱ་ཝ བྷ་དྡཱ་ལི ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༡༤༥) ཝུ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྤ་ཏི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་ར་བྦུ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཧི པ་རི་སུ་དྡྷེ ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སྶ ཨ་ནུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ སོ ཏ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཋ་པ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༦) ‘‘ན དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི…པེ… པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཀཾ ཨོ་ཧཱ་ཡ པ་ཀྐ་མིཾ་སུ…པེ… སོ ཏ་སྶཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏྭཱ ཙི་རེ་ན ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྠུ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ སུ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་ཀཱ་རཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༡༤༧; ཨ. ནི. ༨.༥༢; ༡༠.༣༣) ཨ་ངྒཱ་ནི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ན ཧི ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཏོ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི དུ་ཀྐ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་མེ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ ག་ནྟྭཱ རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རཾ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ས་ཏྟ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཎྞེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘དཱ་ཡ་ཛྫཾ མེ ས་མ་ཎ དེ་ཧི, དཱ་ཡ་ཛྫཾ མེ ས་མ་ཎ དེ་ཧཱི’ཏི དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ རཱ་ཧུ་ལ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་ཋ་མ་ཝ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་པི་ཙ རཱ་ཧུ་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི པུ་ཏྟོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཡོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི སི་དྡྷཾ.

སུ་ཏྭཱ ཙ ཡོ ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཾ,

ནི་རོ་དྷུ་པཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི ཁི་པྤཾ;

ཛཱ་ཏོ་ཝ་པེ་ཀྑེ་ན ཨ་སེ་ས་མེ་ཏཾ,

ལོ་ཀཾ ཝི་པ་སྶཱི སུ་ག་ཏ་གྒ་སི་སྶོ.

སོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨ་གྒ་སི་སྶོ,

ས་དྡྷ་མྨ་རཱ་ཛ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ;

ས་ཡཾ མུ་ནི་ནྡེ་ན ཡ་ས་སྶ པ་ཏྟོ,

ཨ་ནེ་ཀ་སོ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ པ་ས་ཏྠོ.

ཏ་སྨཱ ཧི སི་ཀྑཱ་པ་ད་བ་ནྡྷ་ཀཱ་ལོ,

ཉཱ་ཏུ་མྤི ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་བྷཱ་རི་ཡོ་ཝ;

པ་གེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ,

པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ.

པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨ་པི ཏཾ དྭ་ཡ་ནྟུ,

ཉཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཝ པ་གེ་ཝ ནེ་ཏུཾ;

ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཝ,

ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི་ཙྩཱ་ཧ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི.

ཨི་ཙྩེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཉ་ཏྭཱ,

སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ;

ཉཱ་ཏུཾ ས་ཡཾ ནོ ན པ་རེ ཙ ནེ་ཏུཾ,

པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ ཨི་དྷ ཡུ་ཏྟི་མ་གྒོ.

ཏ་ཏྠ ཀ་མ་བྷེ་དོ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཏཱ་ཝ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ན ས་མ་ནུ་བྷ་ཊྛཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཧོ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ བྷི་ཀྑུ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ, པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཙ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ, པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨི་ཙྩེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨི་དྷ བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ་ན ཡུ་ཏྟི་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནོ་པི སི་ཡཱ ཨ་ནུ་མྨཱ་ད་ཝི་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་གཱི་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀཱ་ལ་ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ་ཀཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཐེ་ར་སྶ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ནཱ་མ. ཏ་སྶེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཡཱ་ཙ་ནཱ ནཱ་མ. ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ཝེ་པུ་ལླ་ལཱ་བྷ་གྒ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མ་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཀཱ་ལོ ནཱ་མ. ས་བྦ་ཉྙཱུ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ ནཱ་མ. ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ ཕ་ལཾ ནཱ་མ. ‘‘ཡ་ཐ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཝི་ཏ་ཀྐོ ཡཱ་ཙ་ནཱ ཀཱ་ལོ, ཀཱ་ལ་ཉྙཱུ ཀཱ་ར་ཎཾ ཕ་ལཾ;

པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ས་ཏྟ་ངྒཾ, ནི་དཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་སྶི་དྷཱ’’ཏི.

༢༢. ཨ་ནྟི་མ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་མ་ཎྜ་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ནྟོ ཧོ་ཏི, ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ ཝཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་ཏྭཱ. ཏེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ. ཨོ་ཙི་ན་ནྟཱ ཝི་ཡཱཏི བ་ཧུ་པུ་པྥཾ ག་ཙྪཾ མཱ་ལཱ་ཀཱ་རཱ ཙི་རཾ ཨོ་ཙི་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཝེ་ནེ་ཡྻེ་སུ གཱ་མཱ་དཱི་སུ ཙི་རཾ ཝ་ས་ནྟཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་ཉྙཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱ ཙ་ར་ནྟི. ས་ནྟཾ སུ་ཁཾ, ན ཝེ་ད་ནཱ་སུ་ཁཾ ཝི་ཡ ས་པ་རི་པྥ་ནྡཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ཏི དེ་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནུ་སྶཱ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ དྷུ་ཝཾ ས་ཏྟ་ས་མ་ཝ་ལོ་ཀ་ནཾ. ཨོ་ཏི་ཎྞེཏི པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ག་ཏེ, ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཝཱ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན མ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ད་དེ་ཡྻཱ་མ, ཏཾ ཀུ་ཏོ ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ. བ་ཧུ་ཀི་ཙྩཱ ཧི གྷ་རཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ. ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཏཾ ཀུ་ཏོ ལ་དྡྷཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཋ་མཾ ཀི་རི་ཡཾ པེ་ཀྑ་ཏི, དུ་ཏི་ཡཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ན ‘‘པ་ཋ་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཡཾ དཱ་ན་པུ་ཉྙཾ, ཏཾ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ. པུ་ཉྙ་ནྟ་རཱ་ཡ་བ་ཧུ་ལཱ ཧི གྷ་རཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཏེ་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ ཡ་མ་ཧཾ ད་དེ་ཡྻཾ, ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ཏ་མ་ཧཾ ས་མྤ་ཏི ཀུ་ཏོ ད་དེ་ཡྻ་ནྟི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. སཱི་ལཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དིདྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་ཝ་སྶཾ.

༢༣. པ་ཏྟུ་ཎྞ་དེ་སེ པ་ཏྟུ་ཎྞཾ པ་ཊ་ཝ་རཾ. མ་ཧཱ་ཡཱ་གནྟི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤནྟི ཏེ་མཱ་སཾ སོ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཛྫ སུ་ཎི་ནྟི.

ཏ་ཏྲི་དནྟི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ.

ཨུ་པཱ་ལི དཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ. བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ, སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ནི་དཱ་ན་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནི་དཱ་ན་སྶ པ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་ཏོ’’ཏི. ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་དི ཝ་ཏྠུ་པྤ་བྷེ་དོ. ས་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ མེ་ཏྟི་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ནཱ་སེ་ཐཱ་ཏི་ཨཱ་དི པ་ར་ས་མ་ཡ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོཏི་ཨཱ་དི. ཝི་བྷ་ངྒ་ན་ཡ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ བྷཱུ་མ་ཊྛཾ ཐ་ལ་ཊྛ་ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ན་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི? ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི་སྶ པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་གུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་སཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་གུ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ནྟི དི་ཛ་ད་སྶ་ནེ་ན ཀིཾ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙེ? མཱ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཧེ་ཏུ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཉྙ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ.

དི་ཛོ་པི སོ མཱ་ར་མ་ནོ་ར་ཐ་སྶ,

བྷ་ངྒཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཛི་ན་པུ་ངྒ་ཝ་སྶ;

ས་སྶི་སྶ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་དཱ་སི དཱ་ནཾ,

ཨ་སེ་ས་ཀཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜ་བྷེ་དཾ.

ཀིཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་སི་སྶོ ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཨུ་བྦྷ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི? ན ཨ་ག་མཱ་སི, ཏེ་མཱ་སི་བྷཱ་གི་ཡཾ པ་ན པུ་ཉྙ་རཱ་སི་ཀཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ཏོ ས་ཏྠཱ ཨ་དཱ་སི.

ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ མཱ་ར་མ་ནོ་ར་ཐོ་ཝ,

པཱུ་རོ སི་ཡཱ ནེ་ཝ དི་ཛ་སྶ བྷི་ཡྻོ;

པཱ་པཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་པི པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ,

མི་ཙྪཱ་བྷི་མཱ་ནེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ སོ.

ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་ནྟོ ཏཾ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པུ་ཉྙ་བུ་དྡྷིཾ ཀ་ཏྭཱ, མཱ་ར་སྶ ཙ མ་ནོ་ར་ཐ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཝི་ནཱ་པི པཱ་ལི༹་ན་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ སི་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་ཐཾ? –

‘‘ས་ཏྠཱ ས་སི་སྶོ ཡ་དི ཨ་གྒ་ཧེ་སི,

དི་ཛ་སྶ ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དི་ཏོ་ཝ;

ནཱ་ཐ་སྶ ནོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ,

ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏེ ཛཱི་ཝ་ཀ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་པི;

ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦཾ སུ་ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ,

ཡུ་ཏྟཾ ན་ཡཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏུཾ་ཝ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷིཾ ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཨི་དྷ ཋ་ཏྭཱ –

སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན ས་བྦེ་སཾ, ཀ་མ་བྷེ་དཾ པ་ཀཱ་ས་ཡེ;

ཏ་སྨིཾ སི་དྡྷེ ནི་དཱ་ནཱ་ནཾ, ཀ་མ་སི་དྡྷི ཡ་ཏོ བྷ་ཝེ.

ཏ་ཏྠ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཀ་མོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སྶ ཡོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་མ་ནུ་ལོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཾ པུ་ཙྪི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སུ་དྡེ་སཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ནི་ཡ་ཏུ་དྡེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རུ་དྡེ་ས་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཙྪི, ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཱ་ན་ཉྩ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ནུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ་པི པུ་ཙྪི. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ཏཾ ས་བྦཾ སཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དཱ་དི་ཀཾ དེ་སེ་ནྟོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་དཱི་པ་ཀཾ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཏ་དཱ པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཱ. ཨི་མ་མེ་ཝ ན་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རེ་པི ཨཱ་རོ་པེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ). ཨ་པི་ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝུ་པཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་ན་ཡེ པུ་ཙྪི. པུ་ཊྛོ པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ པུ་ཙྪི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ནི་ཝ་ར་སེ་སཾ དེ་སེ་ནྟོ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རེ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི. ཏ་དཱ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི༹ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. སོ ཧི ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་སུ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ‘‘ཡཱ་ནི མ་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཏཱ་ནི ནེ་སཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནེ་ཝ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.

པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་དི་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཡ་ཐོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ་པེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༩༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ ག་རུ་ཀཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཎཾ སི་ཀྑ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ་པེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀ་མེ་ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ན་མྤེ་ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཡཾ ཡཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཚ་ནྡ་སོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི (པ་རི. ༢༤༧) པ་རི་ཝཱ་རེ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་མེ་ན ཀ་མ་ཏྟ་ཡེ་ན པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ‘‘ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི ཝེ་སཱ་ལི་མེ་ཝ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶ་མཾ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ས་ཏི བཱ་རཱ་ཎ་སིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི.

ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜོ

༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ

སུ་དི་ནྣ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཋ་མ་སྶེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ, ཋ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ;

ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཧཱ་ར་ན་ཡོ, པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ.

ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཀ་ཏྟི་ཀ་ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨེ་ཝ ཝེ་སཱ་ལིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ ཝ་སྶཱ་ནི ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ པཱ་ལི༹་ཀྐ་མེ་ན དི་སྶ་ཏི, ན ཙ བྷ་ག་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. སོ ཧི སུ་དི་ནྣ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ར་ནྟཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ བྷེ་ས་ཀ་ལཱ༹་ཝ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏེ་ར་ས་མཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཏྭཱ ཙུ་དྡ་ས་མཾ ཝ་སྶཾ ཝ་སི, པ་ནྣ་ར་ས་མཾ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་མྷི, སོ་ལ༹་ས་མཾ ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶོ ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ར་ས་མཾ ཝ་སི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་པ་རཱ་ནི་པི ཏཱི་ཎི ཝ་སྶཱ་ནི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་སི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཏོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝེ་སཱ་ལིཾ པཱ་པུ་ཎི, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ སུ་དི་ནྣོ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ་ཡེ་ཝ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སི, ཏ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ཨི་ཏོ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཏ་ཏྠ ཝེ་སཱ་ལི་ཡ་ཉྩ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཝི་ན་ཡ་ནི་དཱ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཝཱ་སཾ, པ་ཙྪཱ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ནི་ཝཱ་ས་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་སྶེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ, ཋ་ཏྭཱ …པེ… པ་ཀཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་དཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝ་ཛྫི་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པུ་གྒ་ལ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ, ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝ་ཛྫཱི དུ་བྦྷི་ཀྑཱ ཧོ་ཏི…པེ… ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠) ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཙ ཙོ་ད་ནཱ་ན་ཡོ, པ་རི་ཧཱ་ར་ན་ཡོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་ས་ནཱ – ཀི་མ་ཏྠཾ ཐེ་རེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ཙ སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཡ་ཐཱ ཙ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣོ, ཡ་ཐཱ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ཀི་ཙྪེ་ན, མ་ཧ་ནྟེ བྷོ་ག་ཉཱ་ཏ་ཀེ;

ཧི་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི, པེ་ས་ལཱ་ན་མྤི ས་བྦ་སོ.

ས་བྦ་ལཱ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཡཾ, མེ་ཐུ་ནོ ཡ་དི ས་མྦྷ་ཝེ;

ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ, སི་དྡྷཱ ཝི་ར་ཏི ས་བྦ་སོ.

ཏ་སྨཱ ན་ཝ་ངྒ་ས་དྡྷ་མྨེ, ས་ཏྠཱ་རཱ དེ་སི་ཏེ་པི ཙ;

ཝི་ན་ཡོ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཧི.

ཝི་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི;

ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི, སཱ་ཏྠི་ཀཱ པེ་ས་ལ་སྶ་པི.

ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི, ཡ་སྨཱ ཡཾ པཱ་པ་མཱ་ཙ་རི;

ཝི་ན་ཡོ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ནཾ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནོ.

ཏ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ, ཝི་ན་ཡོ སཱ་ཏྠ་ཀོ་ཝ ཡཾ;

དྷ་མྨོ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་དེ་ས་ནཱ.

ཨ་པི ཙ ཡ་དི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ཨ་ཡ་སོ པ་ཏྠ་ཊོ, པ་གེ་ཝ་ཉྙེ་ས་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? –

ཨ་བྷ་བྦོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ, སུ་དི་ནྣོ པུ་ཏྟ་མཱ་ཏ་རོ;

བྷ་བྦཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་ད་ཏྠཾ ན ཀ་ཏཱ ཨ་ཡཾ.

ན་ནུ མཱ་ག་ཎྜི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མ་སྶཱ ཧི་ཏ་ཏྠཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ བཱི་ཛ་ཀ་བཱི་ཛ་ཀ་མཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཐེ་རེ་ན དཱི་པི་ཏཱ. ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སུ་དི་ནྣོ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཙི་ར་ནི་ཝི་ཊྛོ ཧི སོ གཱ་མོ, ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཙི་ར་ནི་ཝི་ཊྛོ་པི ཙ གཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ལ་ནྡ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༢༥-༦. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ་སི པ་ན ཏྭནྟི ས་མ་ཎ་ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪ་ཏི. མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཛ་ན་ཀེ་ཧེ་ཝ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཁོ སུ་དི་ནྣ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱཏི ‘‘པ་བྦཱ་ཛེ་ཏུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཝ་མཱ་ཧ, ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡཾ ས་ར་ཎཱ་ནི ད་ཏྭཱ པ་བྦཱ་ཛེ་སི. དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤཱི’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. པུ་རི་མ་པ་ད་སྶཱཏི ཀི་ཉྩཱི་ཏི པ་ད་སྶ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་སྶཱ་ཏི པ་དེ་ན. ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟཱིཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཀིཾ? ‘‘ཀ་སྶ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨ་མ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀཱ་མཱ ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མ. ས་ཙེ་པི ན མ་རཱ་མ, ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝི་ཡོ་གཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མ, ཏ་ཡི ཛཱི་ཝ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ ནོ མ་ར་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ར་ཎེ་ན་པི ནོ ཏ་ཡཱ ཝི་ཡོ་གཾ མ་ཡཾ ཨ་ཀཱ་མ་ཀཱ་ཝ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མ.

༣༠. ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ བ་ལཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ས་མཱ་ནོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ གྷ་རེ་ཡེ་ཝ ཝི་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ཉྩ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱི་ཏི? ཨ་ནུ་མ་ཏི་དཱ་ནེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཙ ཏུ་ཊྛོ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ཏུ་ཊྛ་ཏྠཾ. ཀེ་སུ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཀེ་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་དི་ནྣོ ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ པ་ཙྪཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ‘‘ཨ་ཙི་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ སུ་དི་ནྣོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་མེ ཝ་སྶེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཝཱི་ས་ཏི་མེ ཝ་སྶེ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི, ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི བུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠཾ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཝཱི་ས་ཏི ཝ་སྶཱ་ནི ན ཀོ་ཙི ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡི, ས་བྦེ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀོ, ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢༦) པ་ཙྪཱ ཨ་ལ་ཏྠ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སྶི་ཀོ ཉཱ་ཏི་ཀུ་ལཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཨ་ལ་ཏྠ ཁོ སུ་དི་ནྣོ ཀ་ལ་ནྡ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨ་ལ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཧི སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏེ་ར་ས་དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎེ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནྟོ ཨ་ཊྛ ཝ་སྶཱ་ནི ཝ་ཛྫི་གཱ་མེ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཡཾ་ཝ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཁོ ཝ་ཛྫཱི དུ་བྦྷི་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལཱི ཏ་ད་ཝ་ས་རི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཋོ ཡེ་སུ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ དི་སྶ་ཏི, སོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ནེ་ས་ཛྫི་ཀ་ངྒ་ཉྩ ཝི་ཧཱ་ར་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ, ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭེ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཉཱ་ཏི་གྷ་རཱུ་པ་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་དཱི་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀ་ངྒཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘མཱ ཨ་ཏི་ཧ་རཱ་པེ་སུ’’ནྟི ཀཱ་ལ་བྱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ར་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མཾ ན་ཡ’’ནྟི ཨ་ན་ཡོ་ཡེ་ཝ.

ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཝི་ནཱ་སེ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ;

ཨ་ན་ཡོ ན་ཡ་རཱུ་པེ་ན, བུ་དྡྷི་མཱ་ག་མྨ ཏི་ཊྛ་ཏི.

༣༦. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ, ཝི་ནཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, སཱ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཧི པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏོ, ནཱ་པ་ཏྟི. ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས’’ནྟི ཧི ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི ད་སྶི་ཏཱ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ་ཝ དུ་ཝི་དྷཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ སེ་ཁི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. སེ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་པི དུ་ཝི་དྷཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི མུ་སཱ་ཝཱ་ད ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད པེ་སུ་ཉྙ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ཏོ་ད་ཀ ཧ་ས་དྷ་མྨ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ ཏ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཛ་ཏུ་མ་ཊྛ་ཀ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. སེ་སཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ནུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁཱ་ཡི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡེ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ན ཏྭེ་ཝ ན་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཡོ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (པཱ་རཱ. ༥༡༧) ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩཾ ཝཱ གཱི་ཏཾ ཝཱ ཝཱ་དི་ཏཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༨༣༤) ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩེ་ཡྻ ཝཱ གཱ་ཡེ་ཡྻ ཝཱ ཝཱ་དེ་ཡྻ ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཛཱ་ཏཾ, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཚ་བྦི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་དྡེ་སེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ, ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ, ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མཱ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ སི་ཀྑཱ་པ་དེཏི ས་ཨུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཀི་ར ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཀ་ཏི་ཝ་སྶཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སུ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཧེ་མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མེ མཱ་སེ དུ་ཏི་ཡེ པ་ཀྑེ ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་པོ་རི་སཱ་ཡ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁེ་ན ནི་སི་ནྣེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་སཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་དི་ནྣཾ ཀ་ལ་ནྡ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྙ་ཏྟོ’’ཏི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྨཱ? –

ཡ་སྨཱ དྭཱ་ད་ས་མཾ ཝ་སྶཾ, ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝ་སི ཛི་ནོ;

ཏ་སྨི་ཉྩ སུ་དྡྷོ ས་ངྒྷོ་ཏི, ནེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཏ་དཱ.

ཐེ་ར་སྶ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ, སི་ཀྑཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ནཱ;

ཏ་སྨིཾ སི་དྡྷཱ་ཏི སི་དྡྷཱ་ཝ, ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི ནོ ཏ་དཱ.

ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཉྩ, ཀིཾ ས་ཏྠཱ ཙ་ཏུ་ཝ་སྶི་ཀོ;

པ་ཊི་ཀྑི་པི ཀི་མཱ་ཎ་ཉྩ, ས་མ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི སོ.

ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུཾ ནི་སྶཱ་ཡ, ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་མ་ཀཱ་སི ཡཾ;