པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ད་ཛ་པྤ་ཝི་ཏ་ཎྜ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ ‘‘ཝཱ་དོ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སུ ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་དཾ ‘‘སེ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ལ་ཛཱ་ཏི་ནི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ པུ་བྦེ ཀི་ཉྩི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ བྷཱ་སཾ པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ས་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ སོ ཝཱ་ད་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༧; ནེ་ཏྟི. ༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༧) པ་ཋ་མ་མཱ་ར་དྡྷེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ. ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥) ནོ ས་མ་ཡོ. ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༠༣-༢༠༤; མ. ནི. ༢.༢༡༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཏཾ ན དུ་ཀྑཾ. ནོ ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ར་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་དྡྷ་ནྟཾ ས་མྦྷ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་རོ་དྷི ཝི་རུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ ཀ་ཉྩི དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ནྟྭེ་ཝ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི, ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ’’ཏི ཙ སུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཡ་དི ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ, དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ན ཏེ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ཧི ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྟ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སེ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ ཝཱ དོ་སོ་ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྪཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ སོ པ་ར་ཝཱ་དཱི ས་པ་ཀྑཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ. པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཏྱཱ་སྶ ཨི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ ཨ་ཉྙཱ སོ ནཱ་མ ཏེ ནི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ བཱ་ལ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི མེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཙ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན མེ ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་ན པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྪཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ན་ཡེ་ན སོ ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ, ཀི་ནྟུ ཝ་ཙ་ན་མྤི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡) ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་དི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན མ་ཡཱ ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཡཱ བ་དྷི་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ས་ལླ་ཀྑི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏཾ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༢. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙཱཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི.
༣. ཨ་པི་ཙ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. སཱི་ཧ་ལཱ༹་དི་ནཱ་མ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་བྷ་ངྒེ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་སྨཱ ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཙ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏོ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཝཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏཱ་ཏི.
༩. དི་ཊྛ་སྶ ཧོ་ཏཱིཏི དི་ཊྛོ ཨ་སྶ, ཨ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན མ་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊོ མ་ཏོ, ‘‘ན མ་ཡཱ པ་ཝ་ནྟོ པ་ཊོ དི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠིཾ ན པ་སྶཱ་མི, ན ཙ པུ་རི་ས’’ནྟི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ.
༡༡. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཝཱ་ཙཱ གི་རཱ…པེ… ཝཱ་ཙ་སི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཀཱ་ཡོ ན ཨུ་ཛུ་ཀོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣. ‘‘པུ་ན ཨ་རེ པ་ཏྟེཏི པུ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཨ་རེ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ར་པྤ་དེ་སནྟི བྷཱུ་མིཾ. པུ་ན ཨ་རེཏི པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རེ བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ ཝི་ཡ. ཛཱ་པི་ཏོཏི པ་རཱ་ཛི་ཏོ, ‘‘པ་རཱ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. པཱ་པེ་སཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་སི. མ་ནཱ་པཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ག་རུཾ བྷཱ་རཾ. ཨུ་ད་བྦ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷ་ན་ཉྩ ནཾ ཨ་ལཱ་བྷེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ སོ དྷ་ནཾ ཨ་ལ་བྷི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༥. པུ་བྦེཏི ནི་དཱ་ནེ. ཨ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀནྟི ཚི་ནྣ་ཀ་ཎྞ་ཀ་ནཱ་མཾ. ཛ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀནྟི ཝ་ངྐ་ཀ་ཎྞ་ཀ་ནཱ་མཾ. དྷ་ནི་ཊྛ་ཀཾ དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་ནཱ་མཾ, སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་ནཱ་མཾ ཀུ་ལ་ཝ་ཌྜྷཀ་སྶེ་ཝ ནཱ་མཾ. ཏ་ཙྪ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཁ་ཎ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ ཀོ་ཊྛ་ཀཱ, པཱ་སཱ་ཎ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘མུ་དྡཱཏི པ་བྦ་ག་ཎ་ནཱ. ག་ཎ་ནཱཏི མ་ཧཱ་ག་ཎ་ནཱ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་དྷུ་མེ་ཧཾ ཨོ་མེ་ཧ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཐཱུ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡ་བྷ མེ་ཐུ་ནེ. ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ་པི ཀི་ལེ་སེ་ཧེ་ཝ ཀི་ར ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ལི་ངྒཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩོ་དཱ་ཏཱ་དི་པི ལི་ངྒ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ.
༡༦. ས་བྦ་ཏྠ ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཨུ་དྡེ་སོ. བྷ་ཎ་ཏཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི.
༢༦. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པུ་བྦེ་པི ‘‘ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ, ཧཱི་ནེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན ཧཱི་ནཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ’’ནྟི ཛཱ་ཏྱཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་རོ་ཏི. ‘‘ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནི་ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན སོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ. ‘‘ས་ནྟི ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཙ་ཎྜཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝཱ ཨ་ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཱ་ཝ་ཏཱ པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི? ན, ‘‘ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡོ་ཛི་ཏེ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དེ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ན་ཡེ་པི པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནེ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ནི་ཡ་མ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝཱ ‘‘ཝ་དེ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟོ ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཝ་དེ་ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ. ས་ཙེ ས་ཡཾ ཧཱི་ནོ ཧཱི་ནེ་ན ཧཱི་ནཾ ཙ་ཎྜཱ་ལཾ…པེ… པུ་ཀྐུ་སཾ ‘‘པུ་ཀྐུ་སོ’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དུ་ཊྛ་དོ་སེ་སུ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཝ་དེ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་ར་ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཏེ་ན ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ད་ས་ནྡྷི ཝ་དེ་ཏཱིཏི ཝ་ད ཨི་ཏཱི་ཏི. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ པ་ན ས་ཏྟ་ཧི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀེ་ལི༹, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ་པི ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་པི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦-༧. ‘‘ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨ་མུ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨི་མེ་སཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི ན སུ་ནྡ་རཾ. བྷེ་དཱ་ཡ་པཱིཏི བྷེ་དཱ་ཡ. ཏི་ཎྞ་མྤི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པེ་སུ་ཉྙེ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
༣༨-༩. ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙ་ཎྜཱ་ལོ…པེ… པུ་ཀྐུ་སོ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘པུ་ཀྐུ་སོ་ཏི བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཝཱ་རོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ་པི ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ནྟེ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནྟེ ཏཱི་ཎི དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ དྭེ་པི ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘དྭཱི་སུ པ་ནེ་ཏེ་སུ ཡ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ཁུཾ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨོ་མ་ས་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ སུ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཏ་སྨཱ ‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་དི་པ་དཾ ས་བྦ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པུ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ‘‘བྷ་ཎ་ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨཱ་དི་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་མེ་ཝ. ‘‘ན པི་ཡ་ཀ་མྱ་སྶ, ན བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་པེ་ཀྑཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥-༦. ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ད་སོ དྷ་མྨོ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོཏི ཨ་ས་མ་ཏྟ་པ་དེ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏེ ཨེ་ཝ. ཨ་ནུ་པཱ་ས་ཀ་ག་ཧ་ཊྛེ་ཧི བྷཱ་སི་ཏོ ཨི་སི་བྷཱ་སི་ཏཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་སི་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ན་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, སཱ པཱ་ལི༹. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་པི ཙ ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཾ བྷ་ཎཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ནྭ་ཀྑ་རེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན. པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙེ, ཨ་ནུ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏོ. པུ་བྦེ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་ནི་སྶི་ཏོཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཱ་ག་ཏོ. མ་གྒ་ཀ་ཐཱདཱི་ནི་པི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི.
༤༨. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ. ‘‘ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་པ་ལཱ་ལ་ད་མ་ན་མྤི སཱི་ལུ་པ་དེ་སོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ་སུ ཡཾ ཡཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སི་ཐི་ལཾ ཀ་ཏཾ. བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ན ཏེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦེ་ས་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཋི་ཏོ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ པཱ་ཋཾ དེ་ཏི, ‘‘ན ཋི་ཏོ ནི་སི་ནྣ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟིཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏེ་ས་མྤི པཱ་ཋ་དཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ནྟི ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཋ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ, ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ཙ སི་དྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨུ་བྷོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཨུ་བྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་རེ;
ཡོ ཙཱ་ཡཾ མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཡོ ཙཱ་དྷ་མྨེ་ན་དྷཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (པཱ་ཙི. ༦༤༧);
ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཋ་དཱ་ན་མྤི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ. སེ་ཁི་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༣༤) ‘‘དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ད་སོ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ དྷ་མྨོ ས་བྦ་ཏྠ དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟ་སྶ སེ་ཁི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཚ་པ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ནྟཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ག་ནྠ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀ་ག་ནྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་མྤི མ་ནྟཾ ཨུ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་མ་ནཱ་པཾ, པ་གེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཏ་དཱ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་མ་ནཱ་པཾ ནཱི་ཙེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་སྶ མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨེ་ཏ་ར་ཧི…པེ… དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༦༤༧) ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ དཱི་པེ་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘མ་ནྟཾ ཝཱ་ཙེ་ཏུཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི.
མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཐཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ས་ཧ་སཱ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, ‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎཾ ག་ནྠཾ བྷ་ཎ་ནྟཾ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ན ཧི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཨུ་དྡི་ས་ཏི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ་པི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏཾ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་ཉྩ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ཐ ཁོ ནཾ ‘ཨེ་ཀ་ཏོ མཱ ཝ་དཱ’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཧ་སཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་དི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏི་མ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན་ཏྠི, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་དི ཝ་ད་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཨ་ཐ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཧ་སཱ ཙེ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡཾ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ན ཧི ཨེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ. ཡ་དི ཨེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ མཱ ཝ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ན ཧི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ཨི་དྷ པ་མཱ་ཎ་ནྟི, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏི་ཡུ་ཏྟཾ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀྑ་ར་ཏྠོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཡ་ཉྩ པ་དཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་དཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཾ ཡ་ཉྩ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ད་སོ་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘པ་དེ་ན ཝཱ་ཙེ་ཏི, པ་དེ པ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ, ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ དྭ་ཡཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་དེ་ན ཨ་ནུ་པ་ད་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ད་ནྟི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥), ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་དེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི སི་དྡྷཾ. ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་ད’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་དཱ་དི་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་ས་ཏོ. པ་དེ་ན ཝཱ་ཙེ་ནྟོ ཧི པ་དེ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་དེ ཝཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཨ་ཀྑ་རེ་ན. ཨ་ཀྑ་རེ་ན ཝཱ་ཙེ་ནྟོ པ་ན པ་དཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ‘‘ཝ་རོ ཝ་ར་ཉྙཱུ ཝ་ར་དོ ཝ་རཱ་ཧ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མཾ ཝ-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཝ-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, པ་ཋ་མཾ རོ-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་རོ-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, པ་ཋ་མཾ ར-ཀཱ་རཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དུ་ཏི་ཡ་ར-ཀཱ་རེ ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘པ་དེ པ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་ད་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ རཱུ་ཏི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཀ་ལཾ པཱ་དཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་ཨ་ཀྑ་ར་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི སི་དྡྷ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ རཱུ་ཏི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ རཱུ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཨ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠. ‘‘ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ’’ནྟི བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀེ་སུ་ཙི ‘‘ན ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, ན ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་པ་སྶེ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཝཱ་ཡི་མ་མ་ཉྩ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ ཏེ་ས་མྤཱི་ཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.
༥༢. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ར་ཏྟི་ཡཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ དྭེ་པི ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ…པེ… པ་ནྣོ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པུ་རི་སོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཙ, ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཀྑཱི པེ་ཏཱི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ན ག་ཧི་ཏཱ ཏེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ཝ་ས་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཝ་ས་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་ནྣེཏི བྷི་ཀྑུ་མྷི ནི་པ་ནྣེ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་མ་ཎྜ་པཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ དི་ཝ་སཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཁེ་ཏྟེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠེ དི་ཝ་སེ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི་པ་ཧོ་ན་ཀེ ས་ཡ་ཏི, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ད་ནྟི ཀི་ར, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ.
པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཏེ ཨ་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ’’ནྟི་པི ཨ་ཏྠི, སོ ན སུ་ནྡ་རོ. པ་ཎྜ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཾ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨི་ཏྠི་ཡོ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཏི་ཏྠཱི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨི་དྷ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ‘‘ཝི་ཉྙཱུ པ་ཊི་བ་ལཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཉྙཱུ ཨི་ཏྠི་ཡཱ་པི དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨི་དྷ ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་ད་ཡོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧི་ཏྠི་ཡཱ པ་ཊི་བ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་པཱ་ཋཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་མི་ལཱ༹་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི ཀི་རཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨཱི་ས་ཀ་མྤི དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑཾ ཨ་བྷ་ཛ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ན དུ་ཏི་ཡོ, པ་གེ་ཝ ཡ་ཀྑཱ་ད་ཡོ་ཏི. ན དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན ཏ་ཏྠ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཀྑཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ, ཀི་ནྟུ ནི་ས་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཱ, ཨི་དྷ ཙ ན ནི་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཾ, ཀི་ནྟུ དེ་ས་ནཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སཱ ཙ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༧. ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཙ ཨི་ད་ཉྩ ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ཏྠ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ ཨ་རི་ཡ་མི་སྶ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི དྭེ་པི ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཱི་ཏི མ་མ ཏ་ཀྐོ. ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་པི པ་ཊི་ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏེ་ས་མྤི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ས་བྦེ་པི བྷཱུ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ‘བྷཱུ་ཏ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༧༧. པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨-༨༠. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་སུ་ཙིཾ མོ་ཙེ་སཱི’’ཏི པཱ་ཋོ ས་མྤ་ཏི་པཱ་ཋོ སུ་ནྡ་རོ. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ནོ ཙེ, པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སུ ‘‘ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི སི་དྡྷཾ.
༨༣. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ་པི པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏཾ ཏ་སྶ ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི པུ་བྦེ་པི ལི་ཁི་ཏཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི པཱ་ཋོ, ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༦. ཀ་ཊ་ས་ཀྑ་རཱ སེ་ཏ་མ་ཏྟི་ཀཱ ཝི་ཡ མུ་དུ་ཀཱ ས་ཀྑ་ར་ཛཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཨ་ཝ་ལ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མཱུ་སི་ཀུ་ཀྐུ་རནྟི མཱུ་སི་ཀཱ་ཧི ཨུ་དྡྷ་ཊ་པཾ་སུ. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱཏི ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཊྚི་ཏེ པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི, ནོ པ་ན ཙེ པ་ཐ་ཝཱི་བྷེ་ད་ཏྠི་ཀཱ, སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. པཾ་སུ་ཨཱ་ད་ཡོ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ. ཀེ་ཙི ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཙེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་མྦྷ་ཝཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཙ ཨ་ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཙཱ་ཏི དྭེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཏ་སྨཱ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཡུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ པ་ན ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༨༧. ཨ་གྒིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་སུ་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒི་མྷི ཀ་ཏེ དཱུ་ར་ཏོ་པི བྷཱུ་མི ཨུ་ཎྷཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀོ་པེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཏ་ཏི, ཏཾ སོ ཨ་གྒི ཌ་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ཌ་ཧི་ཏེ་པི ‘‘ཨ་ད་ཌྜྷཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པཱ་ཏ་ནཱ་ཡེ་ཝ དོ་སོ པ་ཏི་ཏེ ཨུ་པ་དཱ་ཧེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.
༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ཕ་ར་སུཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཕ་ར་སུཾ ཨུ་གྒི་རཱི་ཏི ཙེ? མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ‘‘ཨཱ་ཀོ་ཊེ་སི ཚི་ནྡཱི་ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཱ་ནི ཚི་ཛྫ་ནྟི, ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྪེ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༩༠-༩༢. བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཧུ་ཝུ་ཉྩཱཏི དྭི་ཀཱ་ལི་ཀོ བྷཱུ་ཏ་ས་དྡོ. ཡ་དི བཱི་ཛ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན བཱི་ཛཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཡ་དི་དཾ. སོ་ཝ ཀུ་ཀྐུ་ཊོ མཾ་སི་མ་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི པ་རི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུཔི ཧི ‘‘བཱི་ཛེ བཱི་ཛ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ བཱི་ཛཾ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ བཱི་ཛེ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ར ས་མྤུ་ཎྞ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ས་མཱུ་ལ་པ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལ་ཏྟཱཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་མཱུ་ལཾ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ. ན ཧི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དྭི་དྷཱ་པི ལི་ཁི་ཏཾ. པི་ཡ་ངྒུ ཨ་ས་ན་རུ་ཀྑོ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏྟ་ཙོ ཁ་ཛྫ་ཕ་ལོ, ‘‘པཱི་ཏ་སཱ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ནཱ་ལི༹་ཀེ་ར་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ. གྷ་ཊ་པི་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, བཱི་ཛ་གཱ་མཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ. ན ཝཱ་སེ་ཏ་བྦཾ ‘‘དུ་རཱུ་པ་ཙི་ཎྞ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ཡེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ སཱ་ཁཱ རུ་ཧ་ཏཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡེ་སཾ ན རུ་ཧ་ཏི, ཏེ་སཾ སཱ་ཁཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སི་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་དྡ་ཏི་ཎནྟི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ‘‘མུ་ཉྫ་ཏི་ཎནྟི པཱ་ཋོ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱིཏི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་དི་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི སི་དྡྷཾ. ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་བཱི་ཛ་ནི་བྦ་ཊྚ་བཱི་ཛཱ་ནི་པི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༠) ཨེ་ཏྠ པ་ཝི་ཊྛཱ་ནི, ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཝཱ ས་མ་ཎ་ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ‘ཀ་པྤ’ནྟི ཙེ ཝ་ད་ཏི, ‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཀ་ས་ཀ་བྷཱ་སཱ་ཡ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘ཀ་པྤི་ཡཾ’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ན པ་ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་ཙྪུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི དཱ་རུཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ར་དྡྷེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི སི་ཏྠཱ་དིཾ ཀཱ་རེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟཱ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏེ་པི ཀ་པྤི་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ. ཡ་དི ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, སི་ཏྠཱ་དི་མྷི ཀ་ཏེ ན ཝ་ཊྚེ་ཡྻཱ་ཏི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཊྛི་ཏ་སེ་ཝཱ་ལ་གྷ་ཊཾ ཨཱ་ཏ་པེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་ཀོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ‘‘པུ་པྥ་ར་ཛྫུ་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ནཱ་ལེ༹ ཝཱ བ་དྡྷ་པུ་པྥ་ཀ་ལཱ་པེ ནཱ་ལ༹་སྨིཾ ཀ་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཏ་སྨིཾ པུ་པྥ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨-༩. ཨ་ཉྙཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀཾ, ‘‘ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཨུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ས་མོ་ཧ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ.
༡༠༠. ‘‘སུ་དི་ཊྛོ བྷ་ནྟེ, ན པ་ནེ་སོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་རོ་པི་ཏེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
༡༠༢. ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཝ་གྒེ་ན ཝཱ ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་ཡི ཝུ་ཏྟེ མཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ས་ངྒྷོ ཨ་དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ཀ་མྨཾ, ཝ་གྒེ་ན ཝཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶ ཝཱ མེ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ན ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཚ་ནྡ་ཏྠ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཚ་ནྡ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༠༦. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན. ཏ་སྶ ཝཱཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ. ‘‘ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ལེ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝི་ར་ཧཱ་ད་ཡོ ཨ་ས་མྨ་ཏཱ ནཱ་མཱ’’ཏི, ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ན ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒྷེ་ནཱཏི ས་བྦེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཝེ་སོ བྷཱ་རོ’’ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་བྷཱ་རོ. ཀེ་ཝ་ལ-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ. ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཁཱི་ཡ་ན་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན. མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ རུ་ཀྑཱ་དི་ཚི་ནྡ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༠. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨེ་ཀཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི (པ་རི. ༢༢༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཏྠི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི སི་དྡྷཾ, ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛ་མཱ་སེ…པེ… ནི་ཀྑི་པི་ཏུ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི? ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེཏི. ཨ་ཡ་མ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཙཱ་ཏུ་ཝ་སྶི་ཀ་མཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་དཱི་པ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ལོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ནི་ཀྑི་པི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ ཡ་དཱ ཙ ས་ནྠ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཾ ས་བྦ་མི་དྷ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་ས་ངྑྱ་མེ་ཝ ག་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡ་ཏྟཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནི་དཱ་ནཱ་ན་པེ་ཀྑ་ནྟི སི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་པ་ད་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ – ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ, མ་ཎྜ་པཱ་དི་མྷི ཙ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་བྦ་མི་དྷ ཨོ་ཝ་སྶ་ཀེ་པི མ་ཎྜ་པཱ་དི་མྷི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཡ་ཏྠ ཧི་མ་ཝ་སྶེ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ཏེ་མེ་ཏི, གི་མྷ་ཀཱ་ལེ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་གྷཱ་ད་སྶ་ནེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨ་ཊྛ མཱ་སེ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ་པི སི་དྡྷོ.
ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ནྡ་སྶི་ཏ་ཝི་སེ་སོ་ཝ. ཙ་མྨཱ་དི་ནཱ ཨོ་ན་དྡྷ་ཀོ ཝཱ ན་ཝ་ཝཱ་ཡི་མོ ཝཱ ན སཱི་གྷཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡེ ཡ་ཏྠ, ཏ་ཏྠ ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་ངྒྷི་ཀ་མ་ཉྩཱ་དི་མྷི ཀཱ་ཡཾ ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ‘‘ས་ངྒྷི་ཀཾ པ་ན ‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’ནྟི དཱ་ཡ་ཀཱ དེ་ནྟི སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཨི་དྷ ཙ པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ནྟི ཨ་པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱཏི ནི་སཱི་ད་ནྟ་སྶ པཱ་ད་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ས་མྨ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ.
༡༡༡. ‘‘པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི བ་ཧི་ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ག་ཙྪ་ནྟི, དུ་ཀྐ་ཊཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ. ཀ་སྨཱ ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ? པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཏ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༢. པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ. བཱི་ཛ་ནཱི་པ་ཏྟ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནཱི.
༡༡༣. ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཝཱ…པེ… ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ལ་ཛྫིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ཋེ ‘‘ཀེ་ན་ཙི པ་ལི་བུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷ’’ནྟི ཙ སེ་ནཱ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཾ ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ.
པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༦-༧. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟམ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ད་ཊྛཱ་ད་ཡོ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི ཨེ་ཝ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཉྩཾ ཝཱ པཱི་ཋཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏྠཾ ‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི.
༡༡༨. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ན ཝ་ཏྟཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་ཏྟཱ. པུ་གྒ་ལི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ཡྻཾ, ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་སེ་ཡྻཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ཀ་སྨཱ? ‘‘སེ་ཡྻཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ན་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘པ་ལི་བུ་དྡྷཾ པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ཏྠི.
དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༡. ཚ་བྦ་གྒི་ཡེ་སུ་ཡེ་ཝ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུཏི ཀེ་ཙི. པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཝཱ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏོ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ, པ་སྶཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཙ དྭཱ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ, པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ’’ནྟི ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ པཱ་ཋོ, སོ ཨ་པཱ་ཋོ. ཀ་སྨཱ? མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཡཱ་ཝ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ནི་ཀྑ་མ་ནྟ་སྶ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཙ་ངྐ་མ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན ཡ་ཐཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ པཱ་ཋོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
༡༢༢. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ‘‘ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ས་ནྠ་ར་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༦-༧. ཚ་ས་ཏྟ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ‘‘ནི་ཀྑ་མཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི; ཨི་དྷ ཨ་གྒི་སཱ་ལཱ་དི ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོཏི.
ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. ‘‘པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ག་ལ་པྤ་མཱ་ཎེ དི་ནྣ་ཏུ་ལཱ་པི ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘ན སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༥. ཡཱ་ཝ དྭཱ་ར་ཀོ་སཱཏི དྭཱ་ར་ས་མཱི་པཱ, ཡཱ་ཝ བྷི་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཝཱ་ཊ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ས་མ་ནྟཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི ཧོ་ཏི. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ཏི པི་དྷེ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི་ནཱ་མ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ལེ་པ་ཀ་མྨེ ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི.
༡༣༦. ཨི་ཊྛ་ཀཱཏི ཚ་ད་ན་ཀ་པཱ་ལཱ་སི་ལཱ་དི་ཨི་ཊྛ་ཀཱ. ཚ་ད་ནཱུ་པ་རཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨ་པ་རི་སེ་སཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན ཚཱ་ད་ན་ད་ཎྜ་ཀེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཚཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་རེ ས་མྤ་ཏྟེ དྭེ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚཱ་དཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
པོ་རཱ་ཎཱ པ་ན ‘‘པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡོ མ་གྒེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ལེ་པ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཚ་ད་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ནི་དཱ་ནེ་ན ས་མེ་ཏི, ལེ་པེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ཏི་ཀ་ཙྪེ་དེ་ན ས་མེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི སོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཝ. ནི་དཱ་ནེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ སི་དྡྷ་ལེ་པ་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ་ཝཱ་པི ཨ་ཙྪ་ནྣེ, ཚ་ནྣེ་ཝཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་སོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ནོ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ‘‘དྭེ མ་གྒེ’’ཏི, ‘‘དྭེ ཚ་ད་ནེ’’ཏི ཙ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དཱ་པེ་ཧཱི’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝ་ད་ཏི ཀི་ར.
མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.
༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༤. ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ཏྠི་ཀོ ཀིཾ་སཱི་ལོ ཀིཾ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཀ་ཏ་ར་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་གྒ་མ་གྒ་ག་མ་ནེ་པཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན མོ་ཀྑ་ག་མ་ནེ་པི. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༤༥-༡༤༧. ནི་སྶཱི་མནྟི ཝི་ཧཱ་རེ བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཾ, གཱ་མ་སཱི་མཱ་དི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་པི་ན་ནྟེ་ན་པཱི’’ཏི ན ས་བྦེ་ས་ནྟི ཨི་དྷ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ ཧི ཀེ་ཙི ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བོ་དྷི་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱི་ལ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛཱ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ‘‘ས་ཏི་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏེ་ན ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋཾ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི དྷ་མྨ་ཏོ, ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཕ་ལ་ཏོ. ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཧེ་ཏུ་ཏོ. དྷ་མྨ་པ་ད་མྤི ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན ས་ཧཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏུནྟི ‘‘པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པུ་ཊྛེ་ན ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ. ‘‘ན ཁོ པ་ན ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི ཙ ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ‘‘ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. མེ་ཐུ་ནེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་དཱུ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི.
༡༤༨-༩. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ནཱ་མ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒཱ, པ་ཉྩ་ས་ཏཱ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཝཱ. ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. བྷི་ཀྑུ་ནི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཏི་རི་ཡཾ ཏ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ༡༨༧-༡༩༠) ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ. ‘‘ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་པཱ་ཋོ, པཱ་ལི༹ ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨོ་སཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི༹. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཝ་ནྡི་ཏེ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧཱུ་སུ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝ་ནྡི་ཏེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་སི་ནྣཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ ནི་སི་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱཏི ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏོ པ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་ཧཱ་རེ. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ཡ་ཀེ་ཧེ་ཝ ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི, ན ས་བྦེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ས་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀེ ཨོ་ཝཱ་ད་སཾ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཝ་སྶཾ ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ་པི ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱཏི ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཱ་པ་ཏྟི ར་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཏེ་ར་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀ་དཱ ཨ་ཡྻ ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟི. ‘‘ཛཱ་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཛཱ་རི་ཡོ ཝཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར. ‘‘ག་ཙྪེ་ཡྻ ཙེ, ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པཱ་ཋོ. དྭེ ཏི་སྶོཏི དྭཱི་ཧི ཏཱི་ཧི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཏཱ་ཧཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཀཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝཱ བ་ཧཱུ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་ཡྻ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཙཱ’ཏི་ཨཱ་དི ནཱ་ནཱ་ཨུ་པ་སྶ་ཡེ་ཧི པེ་སི་ཏཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཙ ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྒྷ་པུ་གྒ་ལ་ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ས་དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཡེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཏྠི ཙེ ས་མྨ་ཏོ, ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ཙེ ས་མྨ་ཏོ, ཨ་ཧ’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ས་མྨ་ཏོ ཝཱ ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ན ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀེ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཨ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཡྻ་སྶ པ་ཝཱ་རེ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པོ་ཏྠ་ཀེ ན་ཏྠི.
ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༣. མུ་ནཱ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་དུ་ཏྟ་མཾ ཙེ ཨ་ཏྠི, ཏཾ པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ, ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་གྒྷ ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་ཧ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ན་ནྟ་རཱ ཀི་རི་ཡཱ. ཡ་མཱ ཙ ཏེ མ་ན་སཱ ཀ་ཏ་ཏྲ ནེ་ཏྭཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ པཱ་ཏོ སི་ཡཱ པཱ་ཏོ བྷ་ཝཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ ཋི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ བུ་དྡྷཾ པ་སྶ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ, ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ ཏ་པ་ནྟ་མཱ་དི་ཙྩ་མི་ཝ་ནྟ་ལི་ཀྑེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ བུ་དྡྷཾ པ་དུ་མཾ་ཝ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ སཱུ་རི་ཡཾ་ཝ ཏ་པ་ནྟཾ པ་སྶ བུ་དྡྷཾ. ཡ་ཐཱ པཱ་ཏོ སི་ཡཱ ཕུ་ལླ་མ་ཝཱི་ཏ་ག་ནྡྷཾ ཀོ་ཀ་ནུ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་དུ་མཾ པ་སྶ་སི, ཏ་ཐཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ ཨ་ངྒཱི་ར་སཾ བུ་དྡྷཾ པ་སྶ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ནྟི དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏ་གུ་ཎ་སུ་བྷཾ བུ་དྡྷཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ནྟིཾ པཱུ་ཛེ་ཡྻ. པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻ་ཏོ་པི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཡྻ ཨི་ཏི ལ་ཀྑ་ཡེ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ལི༹.
༡༥༦. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋོ. ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ ཏྭ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒྷི་ཀཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ཨ་བྷ་བྦོ ཧི ཐེ་རོ ས་ཉྩི་ཙྩ ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ, ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཐེ་རེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ནྟི མ་མ ཏ་ཀྐོ.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༢. ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཝ་ས་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༦༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཏྠ ར་ཏྟི་ཡཾ ན ཝ་ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ‘‘ཏ་ཏོ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཡེ་ཝ ས་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཙེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཙ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ནྟྭཱ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཉྩ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ན ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཏ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཏྠ ཝཱ་སཱུ་པ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ, སོ ཨུ་པ་སྶ་ཡ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ ན ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཝཱ་དོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་སེ དི་ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༤. ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མི, ཏཱ་ཝ ཏེ བྷཱ་རོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ, ཏ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཏ་ཐེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཧི ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི སི་དྡྷཾ. ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ས་མྨ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི པ་གེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་པི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ཏཾ, ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ཨི་མཾ ན་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི ཀོ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཨ་ས་མྨ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ས་མྨ་ཏཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཐ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་ད་ཐ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཀ་རོ་ཐ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ སོ ཐེ་རོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ས་མྨ་ཏ་ནྟི, ཏ་ཏྲ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏོ གཱ་མཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟོ ས་ངྒྷཱ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ, ན ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་ད་མ་ཏེ་ན ས་མེ་ཏི, ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ས་མེ་ཏི, ཏ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཧི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀོ ཝཱ ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་པི ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ, ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ག་ཎྛཱ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཏྭཾ ཨོ་ཝ་དཱ་ཧཱི’ཏི ས་ངྒྷེ་ན བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སཱི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ བ་ཧུ་ཀཱ་ཡ. ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཉྙོ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ བཱ་ལཾ གི་ལཱ་ནཾ ག་མི་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༤) ཨ་ཡཾ པཱ་ལི༹ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཀ་ཐཾ? ཏ་སྶ ཧི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥) ཙ་ན་ཏོ ས་མྨ་ཏཱ་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཏྠི ཀོ་ཙཱི་ཏི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཝ་ད་ནྟོ ཙ ཨི་དྷ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཧོ་ཏུ ཨ་ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ར་ཏྟཱ ཙ. ཨི་མ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ཏྟེ ཨི་མ་སྶ ཁཱི་ཡ་ནེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ སི་ཡཱ, ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ནཱ་ཉྙོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༩. སཱ་དི་ཡི་སྶ་སཱིཏི པུ་ཙྪཱ.
ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༦. ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏ་ཝ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ, ཏེ ཧི ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་ནྟ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ སི་བྦེ་སུཾ. ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ, སོ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁོ.
ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༡. ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དཱུ་ས་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ.
༡༨༢-༤. ས་མྤ་ད་ནྟཱིཏི པ་ད་སཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་མྤ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྤཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ད་ག་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ མི་སྶཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཝ་སྶི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ‘‘ཏ་མྤི ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན པ་མཱ་ད་ལེ་ཁོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི ཀི་རཱ་ཡཾ…པེ… ན ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་དྡ་ས་ཉྷེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཏ་རཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟ་ཉྩ, ཨ་མ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཱ་དི་མྷི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི་ཡེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཱ་དི་མྷི མ་གྒ་ས་ངྑེ་པ་ག་མ་ན་ཏོ, ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ནཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཙ. ན ཏི་ཏྠི་ཡ་སེ་ཡྻཱ་ཡ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཝཱ་ས་ཏྟཱ. དྭཱ་རེཏི ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ར་ཐི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སེ་ས་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ན ས་མེ་ཏི. ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟཾ.
༡༨༥. ར་ཊྛ་བྷེ་དེཏི ཝི་ལོ་པེ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཏ་ཡོ་པི ས་ངྐེ་ཏཱ ཀཱ་ལ་དི་ཝ་ས་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི ཙེ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ན་དི་ཡཱ ཀུ་ཏོ གཱ་མ་ནྟ་ར་ནྟི ཙེ? ‘‘ཡ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གཱ་མ་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི ཡ་སྨིཾ གཱ་མ་ཏི་ཏྠེ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་གཱ་མ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ, སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཙ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ.
༡༩༡. ‘‘ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀེ་ལི༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཀེ་ལི༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘ཏཱི་ཎི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཾ་ཝི་ད་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ ཝཱ ཀེ་ལི༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ བྷི་ཀྑུ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ་ནོ གཱ་མ་ནྟ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ, ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཝཱ. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ, ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཀི་ལ་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ་ཏི ཏི་ཙི་ཏྟཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༢. ཙེ་ཊ་ཀེཏི དཱ་ར་ཀེ. ཏ་རུ་ཎ་པོ་ཏ་ཀེ་ཏི པོ་རཱ་ཎཱ. ‘‘པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀྑུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཨི་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྩ བྷོ་ཛ་ནེ་ཡེ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༡༩༤-༧. ནི་པྥཱ་དི་ཏནྟི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ པ་རི་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི, ཏ་སྨཱ ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་ཏྠ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཨི་དཾ པ་རི་པཱ་ཙི་ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ, ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨི་ཏ་ར་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. ‘‘ཨུ་པ་ན་ནྡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཙཱ’’ཏི པཱ་ཋོ.
ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མ་ཏྟོ ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.
༤. བྷོ་ཛ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༣-༤. པཱུ་ག་སྶཱཏི པཱུ་གེ་ན. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོཏི ནི་སྶ་ར་ཎེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝུ་སོ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༨) ཨཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཐེ་རོ་པི ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི གི་ལཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ན་ཏྟཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སོ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ, སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཧི སོ ཐེ་རོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠེ་ཝ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ པཱི་ལཱ༹ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནོ་དི་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༢༠༨. ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས’ནྟི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཙ ‘‘སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏི་ག་མ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ གི་ལཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོ ཀཱ་ཡེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༩-༢༡༨. གུ་ལ༹ྷ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ་ཝ. ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ཉྙེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏོ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི , ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༡༧-༢༡༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཙེ དེ་ནྟི, ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ. ‘‘ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ས་ཝ་ནེ ག་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི, ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎེ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ པ་ས་ཝ་ནཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. སཱུ་པོ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? པ་རི་ཝཱ་རེ (པ་རི. ༡༦༨) ཨེ་ཝ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི དུ་ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ག་ཧི་ཏ་བྷ་ཏྟཱ་པི ཨ་ཉྙེ ཡཱ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཙེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ‘‘ག་ཙྪ་ཏི ཙེ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ…པེ… བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༡༨) ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏི – ཡ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ག་ཎ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་བྷོ་ཛ་ན་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ན་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ནི་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ནི་མ་ནྟི་ཏཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཡཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷུ་ཉྫ་ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ག་ཎ་སྶ ཡ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཧཱ་ར་བྷོ་ཛ་ན་ཧེ་ཏུ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཊྚཾ མོ་གྷ་སུ་ཏྟེ་ན སི་བྦི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏེ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཧ་ཏྠེ་ཧི གྷ་ཊྚེ་ཏི. ཝ་ལེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནནྟི སུ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, པ་ཊྚཾ སི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཁ་སི་བྦ་ན་ཏྠཾ པ་ཊྚ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ. ན་ཝ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི. ‘‘བི་མྦི་སཱ་རཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་མྦྷཱ་རེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, པ་ཙྪཱ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ཉྙ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ.
༢༢༠. ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཏི ཡེ་པི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཡ་སྶ ཏ་དེ་ཏཾ ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱཏི ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ཡ་ལ་དྡྷ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ར་ས་མ་ཡ་ལ་དྡྷ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི. ཏཱ་ནི ཙཱཏི ཡེ་ཧི བྷོ་ཛ་ནེ་ཧི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ན་ཏྠི, ཏཱ་ནི. མ་ཧཱ་ཐེ་རེཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ. ཨ་ཊྛ་ཏྭཱཏི ཋི་ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱཏི ར་ཐི་ཀཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ས་མཱི་པེ ག་ནྟྭཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ས་མ་ཡེ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘བྷུ་ཉྫི་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡཾ སོ་བྷ་ནོ.
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༡. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ. བ་ད་ར་ཙུ་ཎྞ་ས་ཀྐ་རཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛི་ཏཾ བ་ད་ར་སཱ་ལ༹་ཝཾ. ཀི་ར་ཀ་མྨ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཀི་ར་སྶ ཀ་མྨ་ཀཱ་རེ་ན.
༢༢༦. ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎ་ཏྠེ་རཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ གེ་ཧ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ར་ཐི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་ཀ་པྤེ་སི, ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟ་པ་ཙྩཱ་སཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’’ཏི. པ་ཉྩ་སུ་ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སཱུཏི ས་མྨུ་ཁཱ ཋི་ཏ་སྶ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ཡ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཨ་དི་སྭཱ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ‘‘པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཀེ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཐེ་རོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་སི་ནྣོ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཀྐོ དི་སྶ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཱདཱི་སུ པ་ན པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ‘‘ཏེ་ན ཧཱ་ན་ནྡ, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཏ་སྨཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟ་པ་ཙྩཱ་སཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ‘ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝཱ ‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝཱ ‘ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི དི་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ པ་ཙྪི་མ་ན་ཡོ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ་ནཔི ས་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཏེ མ་ནུ་སྶཱ…པེ… བྷོ་ཛ་ན་མ་དཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཐེ་ར་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཏྟེ་ན སོ ནི་མ་ནྟི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ར་ཏོ ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ ནི་མ་ནྟ་ནེ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ་ན ཙ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.