༩. ར་ཏ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་ནྟེ་པུ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟ་རཱ་ཛ་ཀེ ཨ་ནི་གྒ་ཏ་ར་ཏ་ན་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཡ་ནི་གྷ་རེ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཀྑ་ནྟོ རཱ་ཛཱ ཨི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོཏི ས་ཡ་ནི་གྷ་ར་ཏོ. ས་ཡ་ནི་གྷ་རེཏི ས་ཡ་ནཱི་ཡ་གྷ་རེ. ཡ་ཏྠ ར་ཉྙོ ས་ཡ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱ་ཎི་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་མྤི, ཏ་སྨི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ, ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧེ་སཱི’’ཏི.
ཨུ་བྷོ་སཱུཏི རཱ་ཛ་མ་ཧེ་སཱི་སུ. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ཀི་རི་ཡཾ, ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏཾ ཨ་ཀི་རི་ཡནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ནྟེ་པུ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ར་ཏ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མུ་ཏྟཱ་དི་ད་ས་ཝི་དྷནྟི ‘‘མུ་ཏྟཱ མ་ཎི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ས་ངྑོ སི་ལཱ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ར་ཛ་ཏཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོ མ་སཱ་ར་ག་ལླ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༥༠༦) ད་ས་ཝི་དྷཾ ར་ཏ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐེཏི གེ་ཧེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཝ་ས་ཐོཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ནི་ཝི་ཊྛ་གེ་ཧཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨཱ་རཱ་མེ ནི་ཝི་ཊྛ་གེ་ཧཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ཝ་ས་ཐོཏི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༥༠༦) ཀེ་ཙི. ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཏེ་སཾ ས་ངྒྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་དི་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་དི་སནྟི ཡཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷ་ཎྜཾ, ཏཱ་དི་སཾ. ཚ་ནྡེ་ན་པི བྷ་ཡེ་ན་པཱིཏི ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཨཱ་དཱི་སུ ཚ་ནྡེ་ན་པི, རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷེ་སུ བྷ་ཡེ་ན་པི.
ཏཱ་དི་སེ ཋཱ་ནེཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་དི་ས་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་མ་སྶ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་རི་ཝེ་ཎེ. ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པེ་ན ཝཱ ལ་ཉྪ་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་རཱུ་པཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠེཏི ལ་ཛྫཱི་ནཾ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠེ. ལོ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ནེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ནེ་ཝ ཏ་མྷཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི. ‘‘ཐཱ་ཝ་རཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་མཱུ་ལཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༠༦) ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཡཾ ཐཱ་ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དི ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀེ་ན ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ, ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཨེ་སཱ ཨ་རི་ཡཱ་ན ཡཱ་ཙ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐེ. ཨཱ་མཱ་སནྟི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཉྩེ་ཝ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ཝ་ཏྠཱ་དི.
ར་ཏ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙཱ་རི་ཏྟེཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཾ. ཨ་ཉྙཾ གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ པུ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ གཱ་མཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ གཱ་མ་ས་ཏ་མྤི ཧོ་ཏུ, པུ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶཱ་ཧནྟི གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ནུ་སྶཱ་ཧཾ. ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མཱདཱི་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡༥) ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ, ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཨ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི སཱི་ཧོ ཝཱ བྱ་གྒྷོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, མེ་གྷོ ཝཱ ཨུ་ཊྛེ་ཏི, ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་སུ ཨཱ་པ་དཱ་སུ བ་ཧི་གཱ་མ་ཏོ ཨ་ནྟོ་གཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སཱུ་ཙི་གྷ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༥༡༧) པ་ཋ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏཾ བྷེ་ད་ན་ཀཾ ཨ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ཨ་ར་ཎི་ཀེཏི ཨ་ར་ཎི་དྷ་ནུ་ཀེ. ཝི་དྷེཏི ཝེ་དྷ་ཀེ. ཝཱ་སི་ཛ་ཊེཏི ཝཱ་སི་ད་ཎྜ་ཀེ ཙ.
སཱུ་ཙི་གྷ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ཚེ་ད་ན་ཀཾ བྷེ་ད་ན་ཀ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཚེ་ད་ན་མེ་ཝ ཚེ་ད་ན་ཀཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚེ་ད་ན་ཀ’’ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཡ་ཐཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་པ་རི དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱཏི ས་ཙེ པ་ན ན ཚི་ནྡི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་པ་རི དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ. ཨ་ཊྚ་ཀཾ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏུ་ལཱ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ.
མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙི་མི་ལི་ཀཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཏཱུ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙི་མི་ལི་ཀཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ཏཱུ་ལཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་རི ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མ་བྷཱ་གེ ཙི་མི་ལི་ཀཱ་ཡ.
སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༩༧; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༢༩༧) ཡ་ཏྠ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་སཱི་སཾ ཨུ་པ་ད་ཧ་ནྟི, ཏཾ སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཏི་རི་ཡཾ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ནཾ ཧོ་ཏི, དཱི་གྷ་ཏོ དྭི་ར་ཏ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏཱི་སུ ཀོ་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྭི་ནྣཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཝི་ད་ཏྠི ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཾ ཧོ་ཏཱིཏི དྭི་ནྣཾ ཀོ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ མི་ནི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ད་ཏྠི ཙེ་ཝ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཉྩ ཧོ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷེ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ནནྟི བི་བྦོ་ཧ་ན་སྶ མ་ཛ྄ཛྷཾ ཏི་རི་ཡ་ཏོ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི སཱི་ས་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ སཱི་སཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ པཱ་དཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. གི་ལཱ་ན་སྶ བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཏཱུ་ལོ་ན་དྡྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏྟ་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་དྷོ་ནཱ་བྷི་ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལནྟི ནཱ་བྷི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི. ཀ་ཎྜུ་པཱི་ལ༹་ཀ་ཨ་སྶཱ་ཝ་ཐུ་ལླ་ཀ་ཙྪཱ་བཱ་དྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཎྜཱུཏི ཀ་ཙྪུ. པཱི་ལ༹་ཀཱཏི ལོ་ཧི་ཏ་ཏུ་ཎྜི་ཀཱ སུ་ཁུ་མ་པཱི་ལ༹་ཀཱ. ཨ་སྶཱ་ཝོཏི ཨ་རི་ས་བྷ་ག་ནྡ་ལ་མ་དྷུ་མེ་ཧཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎཾ. ཐུ་ལླ་ཀ་ཙྪཱ་བཱ་དྷོཏི མ་ཧཱ་པཱི་ལ༹་ཀཱ་བཱ་དྷོ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ན་ནྡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ན་ཝ་མཾ ད་ས་མ་ཉྩ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ན་ནྡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ར་ཏ་ན་ཝ་གྒོ ན་ཝ་མོ.
ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ
པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.