ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི-ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ

ཏི་ལོ་ཀ་ཏི་ལ་ཀཾ བུ་དྡྷཾ, ཝ་ནྡེ སུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ཀ་རཾ;

ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ-ཧ་ད་ཡཾ མ་ཧི་ཏོ་ད་ཡཾ.

ཏེ་ནཱ་པི དྷ་མྨ་རཱ་ཛེ་ན, ལོ་ཀེ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཡོ;

པཱུ་ཛི་ཏོ ཏ་ཉྩ ས་དྡྷ་མྨཾ, ཝ་ནྡེ ག་མྦྷཱི་ར་མུ་ཏྟ་མཾ.

མུ་ནི་ནྡ་ཙ་ནྡ་ས་དྡྷ་མྨ-རཾ་སཱི་ཧི ཝི་མ་ལེ་ཧི ཡོ;

བོ་དྷི་ཏོ་ཧཾ ས་དཱ ཝ་ནྡེ, ཏཾ ས་ངྒྷཾ ཀུ་མུ་དཱ་ཀ་རཾ.

ཝི་ན་ཡེ ན་ཡ་ག་མྦྷཱི་རེ, ས་བྦ་ཐཱ པཱ་ར་ད་སྶི་ནཱ;

ཝཱ་དི་ནཱ དུ་ཏྟ་རཱ་གཱ་དྷ-ས་བྦ་ས་ཏྠ་མ་ཧ་ཎྞ་ཝེ.

ཡཱ ཀ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན, ཐེ་རེ་ན ཐི་ར་ཙེ་ཏ་སཱ;

ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི ནཱ་མ, མཱ་ཏི་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སུ་བྷཱ.

ཐི་རཱ་ནེ་ཀ་གུ་ཎོ་གྷེ་ན, ཐེ་རེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཉྙུ་ནཱ;

ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ་ན, དྷཱི་མ་ཏཱ མུ་ནི་སཱུ་ནུ་ནཱ;

ཝི་ན་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་མེ་ན, སུ་མེ་དྷེ་ནཱབྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོ.

ཏ་མ་ཧཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མི, སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་མ་ནཱ་ཀུ་ལཾ;

སཱ་དྷ་ཝོ ཏཾ ནི་སཱ་མེ་ཐ, ས་ཀྐ་ཙྩཾ མ་མ བྷཱ་ས་ཏོ་ཏི.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་བྦ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ཝི་པུ་ལོ་ལཱ༹་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་སྶ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་དྡྷཾ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ཏི. ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ནི་སྶ་ཡཱ ཧི པ་ཉྙཱ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པི་ཙ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མེ་ན ཝི་དྷུ་ཏ་ས་བྦ་ཀི་བྦི་སེ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ནི་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནཱ་ལ་མ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ.

ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ཏོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཙ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཝི་དྡྷ་སྟ་ནི་ར་ཝ་སེ་སུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡),

ཏཾ བུ་དྡྷཾ.

དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ, སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ཉྩ པ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནེ་ན ཏ་ད་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཙ ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ དྷ་མྨཾ. ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བུ་དྡྷཾ, ཨི་མ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ཏི བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ནེ་ན ས་ཧ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི.

ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དཾ དྭ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡེ་ན དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ གྷ་ཊི་ཏོ་ཏི ས་ངྒྷོ, ཨ་ཊྛ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མཱུ་ཧོ. ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཝཱ མ་གྒ་ཕ་ལེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ གྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ, པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶཱ་པི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པུ་རི་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་ཡ དཱ་ནེ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སོ་པི ཧི ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་རི་ཡེ་ན དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་སཾ་ཧ་ཏོ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་པ་ཀྑི་ཡེ་ན པ་ན པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏཱ་ར་ཧོ ས་ངྒྷོཡེ་ཝཱ་ཏི, ཏཾ ས་ངྒྷཾ. ཙ-ས་དྡ་སྶ་ཏྠོ ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀིཾ་ཝི་སི་ཊྛཾ བུ་དྡྷཾ, དྷ་མྨཾ, ས་ངྒྷ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་མཱ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན’’ནྟི. ཨི་ད་ཉྩ ཝི་སེ་ས་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་མཱ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཾ. བུ་དྡྷཾ…པེ… ཝ་ནྡ་ནཱ་མཱ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཎཱ་མོ ཝ་ནྡ་ནཱ, ས་མྨཱ་ནོ མཱ་ནོ, ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཧཱ་རོ པཱུ་ཛཱ, ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རོ, ཝ་ནྡ་ནཱ ཙ མཱ་ནོ ཙ པཱུ་ཛཱ ཙ ས་ཀྐཱ་རོ ཙ ཝ་ནྡ་ནཱ་མཱ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ, ཏེ་སཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷཱ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྟཱ ཝ་ནྡ་ནཱ་མཱ་ན་པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ས་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ནྡ་སྶ་ན་མྤི ཏ་ཀྐ་ཏ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶ ས་ས་ནྟཱ་ན་པ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་པྥཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝི་དྷེ་ན, ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་ས་ནྣེ་ན མ་ན་སཱ ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་ཝ་ནྡི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏཱི་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ན་མ་སྶི་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏི་ཝི་དྷཱ ཙཱ་ཡཾ ཝ་ནྡ་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཝ་ནྡ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝ་ནྡ་ནཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ པ་ན ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ མ་ནོ་ཝ་ནྡ་ནཱཏི. ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ‘‘ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་ཉྩ པ་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ་ནཾ ན་མོ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཏོ ཨ་ཉྫ་ལི ཀ་ར་པུ་ཊོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི. ཚ་ནྡཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཉྷེ་ཏྠ དཱི་གྷོ, ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀཱ་རཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ, ཏེ ཨེ་ཝ པ་རི་སྶ་ཡ་ས་ཧ་ན་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཧ་ན་ན་ཏོ, པ་ར་ཝཱ་དི་མི་གེ་ཧི ཨ་པ་དྷཾ་ས་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ སཱི་ཧ་ས་དི་ས་ཏྟཱ སཱི་ཧཱཏི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ, ཏེ་སཾ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ་ནཾ. ཀཱི་དི་སཱ ཏེ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ, ཡེ་སཾ ཏ་ཡཱ ན་མོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ་ནནྟི ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཐེ་རཱ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ ཝཾ་སོ ཨ་ནྭ་ཡོ་ཏི ཐེ་ར་ཝཾ་སོ. ཨེ་ཏེ་ན བྷི་ནྣ་ལ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ར་ས་བྷེ་དཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ངྒྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ན ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ, པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ་ནཾ. ཨ་སཾ་ཧཱི་ར་ཏྟཱ ཐི་རཱ་ནཾ. ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མེཏི ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏེ པ་ན སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཐི་རཱ ཨེ་ཝ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ན་མྤི པ་ཎཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ནི་སཾ་སཾ, དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་ཧེ་སི་ནཱ ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧེ་སི་ནཱཏི མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་སཱི ག་ཝེ་སཱི་ཏི མ་ཧེ་སི. མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཨེ་སི་ཏོ་ཏི ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཁཱ་སེ་ཁ་ཨི་སཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནྟོ ཨི་སཱི་ཏི ཝཱ མ་ཧེ་སི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏེ་ན མ་ཧེ་སི་ནཱ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ས་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ, ཏ་དྡཱི་པ་ན་ཏོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝཱ. ཀི་མྦྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་མུ་ཁེ སཱ་དྷཱུ་ཏི པ་མོ་ཀྑཾ, པ་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་མོ་ཀྑཾ, ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དི པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ, ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༢.༡.༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མུ་ཁ་མི་ཝཱ་ཏི མུ་ཁཾ, དྭཱ་རཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫ་ལེ་ཡྻ་པེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨཱ་ཧཱ་རོ མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་གི་ནོ་པི ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལཾ སཱི་ལ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཁ་མི་ཝཱ་ཏི མུ་ཁ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ མུ་ཁཾ དྭཱ་རཾ མོ་ཀྑ་པྤ་ཝེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –

‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཏྠཱ་ནི ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀུ་ས་ལཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༡.༡).

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ པཱ་མོ་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ, པཱ་མོ་ཛྫཾ པཱི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, པཱི་ཏི པ་སྶ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ, པ་སྶ་དྡྷི སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ, སུ་ཁཾ ས་མཱ་དྷ་ཏྠཱ་ཡ, ས་མཱ་དྷི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནི་བྦི་ད་ཏྠཱ་ཡ, ནི་བྦི་དཱ ཝི་རཱ་ག་ཏྠཱ་ཡ, ཝི་རཱ་གོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ, ཝི་མུ་ཏྟི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི (པ་རི. ༣༦༦) ཙ.

ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱུ་ར་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱུ་ར་ཏེ་ནཱཏི སོ་བྷ་ནེ ར་ཏོ་ཏི སཱུ་ར་ཏོ ཨུ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏེ་ན སཱུ་ར་ཏེ་ན, སོ་བྷ་ནེ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀ་མྨེ ར་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝི་ནཱི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་ཝཱ་ཏེ་ནཱཏི ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ. སུ་ཙི་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ནཱཏི སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་ས་ས་ལླི་ཁ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ཙི་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི, ཏེ་ན སུ་ཙི་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ, པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཝཱ་རི་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ན་ཡོཏི ཙེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་བྷེ་དོ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡོ. ཨཱ་ཙཱ་རོཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏ་ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཙཱ་རོ. སོ་ཎ་ཏྠེ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སོ་ཎོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རོ. ཡཱ་ཙི་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོ. ཐེ་རོ ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡ དུ་ར་ཝ་གཱ་ཧ་ཏཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཙ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཏ་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སཱ་ས་ན་སྶ སུ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སཱ་ནི་སཾ་ས་གཱ་ར་ཝེ་ན ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ད་སྶ ཡཱ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱུ་ར་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་སྶ སོ་ར་ཙྩཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ནི་ཝཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཙ་མ་ན་ཏཱ ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ, ཡཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ནོ, ནི་ཧ་ཏ་ད་པྤོ, པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་ཀ་ས་མོ, བྷི་ནྣ་ཝི་སཱ་ཎཱུ་ས་བྷ་ས་མོ, ཨུ་དྡྷ་ཊ་དཱ་ཋ་ས་པྤ་ས་མོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཎྷོ ས་ཁི་ལོ སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་སོ ཧོ་ཏི. ‘‘སུ་ཙི་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ‘‘ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀ་གུ་ཎེ་ཧི ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ་ནྟི པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་སྶཱ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀི་ཉྩ – ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན, མ་མ་ཉྩ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ན ཙི་རེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་ཝ་ནེ སོ་ཏུ་ཛ་ན་སྶཱ་ད་རཾ ཛ་ནེ་ཏུཾ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་ནི་སྶ་ཡཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་དིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡཾ མ་ཧེ་སི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ. ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀ་ངྑཱ་ནནྟི པ་ད་པ་ད་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀ་ངྑཱ་ནཾ, ས་མུ་པྤ་ནྣ་སཾ་ས་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཏ་སྶཱཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, ཏཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ. ཨི་མ་སྶ ཙ ‘‘ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀིཾ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ཙ ནི་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ཙ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ ས་མྤུ་ཎྞ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.

མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནནྟི མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝ་ནུ་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཡོ ས་ཏྠུ་ནོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ནཱ ཝི་བྷཱུ་སི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ, ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ. ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡཾ ཨི་དྷ ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི. ནཱ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ནཱ་མེ་ན. ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི, ཏཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎིཾ. སུ་བྷནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་རཾ, ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་བྷ་ཏོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སུ་བྷ་ཏོ, ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་སུ་བྷ་ཏོ ཙ སུ་བྷཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, པུ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རཾ, ‘‘མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་དོ་ས་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ, ‘‘ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཝ་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་པི པཱ་ཋོ.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མཱ་དི་ས་ཧི་ཏཾ ས་ཉྙཱ་དི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ, ས་རཱུ་པ་བྷེ་ད་ཏོ, ག་ནྠ་བྷེ་ད་ཏོ, ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཙ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏ་དུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ.

ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ གཱ་ཐཱ་པ་དེ. པ་ཨ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སཱི་ལེ་སུ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ཏི་པ་མོ་ཀྑནྟི ཏ་མེ་ཝ པ་དཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ ཨ་ཏི མོ་ཀྑནྟི པ་ད་ཙྪེ་དོ, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་གྒ་བྱ་ཏྟ་ཡེ་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་པ་མོ་ཀྑ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨ་ཏི་སེ་ཊྛཾ ཨ་ཏི་ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛཾ, ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་ན སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ སེ་ཊྛ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ཝི་ཡ. ཨི་མི་ནཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ནི་ད་སྶི་ཏ་སྶ, པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཙ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་མི་ནཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཏི་སེ་ཊྛ’’ནྟི ས་དྡ་ཏྠེ་ན. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མྤི. སཱི་ལ་ག་ནྠ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི པུ་ན སཱི་ལ་ག་ནྠ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི, སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, སཾ་ཝ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་རོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཨཱ་དི་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏྭཾ, ཨུ་ཏྟི་ཡ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༣༨༢).

ཡ་ཐཱ ཧི ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ན་ག་ར་ཊྛཱ་ནཾ སོ་དྷེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཝཱི་ཐི་ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ན་ག་རཾ མཱ་པེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ར་ཛ་ཀོ པ་ཋ་མཾ ཏཱི་ཧི ཁཱ་རེ་ཧི ཝ་ཏྠཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཝ་ཏྠེ ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན ཚེ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རོ རཱུ་པཾ ལི་ཁི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ བྷི་ཏྟི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ སཱི་ལཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱི་ལཾ ‘‘ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནེ་ཝ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཙ སཾ་ཝ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༥) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

སཱི་ལནྟི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ, དྷ་མྨ་ཏོ པ་ན སཱི་ལཾ ནཱ་མ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ, ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ‘‘ཀིཾ སཱི་ལ་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༣༩) ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནཱི’’ཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི, དྭེ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་སྶ. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན ས་དྡྷིཾ. སྭཱ་ག་ཏཱ་ནཱིཏི སུ་ཊྛུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ སཱི་ལ་ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་སུ. ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ, ཡོ ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ. ནནྟི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སཱི་ལཾ. ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ པཱ་ལེ་ཏི. ཏཾ ‘‘པཱ་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ ཋི་ཏཾ. མོ་ཙེ་ཏཱིཏི ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏི. ཨ་པཱ་ཡེ ཛཱ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཾ, དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ ས་བྦཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དོ, སོ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནི, ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་ད་ཎྜ་དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟཱཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྟཱ. ཨཱ་དི་མྷི པ་ན ཝུ་ཏྟོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོཏི ‘‘ཨ་ཏི་སེ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧོ་ཏི སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཊྛཾ, ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ སེ་ཊྛ་ནྟི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་སུ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ན་མཱ་ཧ. ག་ནྠ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཏཱ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏུ, ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ནྠེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི ག་ནྠ་སྶ. ཨ་ཏྠོཏི སཱི་ལཾ. ཝ་ཎྞི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ག་ནྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨཱ ག་ནྠེ ཝ་ཎྞི་ཏེ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝ་ཎྞི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱི་ལ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ག་ནྠ་བྷེ་ད་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་སུ དྭཱི་སུ. ཨུ་དྡེ་སཱ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ཡེ་ཧི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷེ་ཧི, ཏེ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དཱ, ཏེ་ཧི. ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋི་ཏཾ.

ཨེ་ཝཾ ག་ནྠ་བྷེ་ད་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨུ་དྡེ་ས་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ས་རཱུ་པེ་ན ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨུ་དྡེ་སོ, ནི་དཱ་ན་སྶ ཨུ་དྡེ་སོ་ཏི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཝི་ཏྠཱ་རོ་ཝ ཨུ་དྡེ་སོ ཝི་ཏྠཱ་རུ་དྡེ་སོ.

ཨི་དཱ་ནི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་དྡེ་སེ་སུ. ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ ཨུ་དྡི་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དྷཱ་ག་ཏ་ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶཱ་པི ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ པཱ་ཋ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཀ་མེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཁུ་དྡ་ཀ་པེ་ཡྻཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ པ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ དི་སྶ་ཏི, ན ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན དི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སེ་སེ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝི་ཏེཏི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ‘‘སུ་ཏཱ ཁོ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ…པེ… ཨ་ཝི་ཝ་ད་མཱ་ནེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ སུ་ཏ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝི་ཏེ.

ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན སེ་སཱ ཏ་ཡོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་དཱ་ན་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནི ཨོ་སཱ་པེ་ཏྭཱཏི ནི་དཱ་ནཾ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཉྩ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཉྩ, ཏཾ་ཏི་ཀཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སེ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝི་ཏེ ཨུ་དྡི་ཊྛོ ཧོ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ –

‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ ནི་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ནི་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥༠) –

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་སྨིཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏེཏི ཡ་སྨིཾ ཨུ་དྡེ་སེ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ད་ས་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ད་ས ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ ནཱ་མ – རཱ་ཛ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཙོ་ར་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨ་གྱ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨུ་ད་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡོ, མ་ནུ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨ་མ་ནུ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཝཱ་ལ༹་ནྟ་རཱ་ཡོ, ས་རཱི་ས་པ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༥༠) ནི་སི་ནྣེ་སུ རཱ་ཛཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ རཱ་ཛ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཙོ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཙོ་ར་ནྟ་རཱ་ཡོ. ད་ཝ་དཱ་ཧོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝཱ ཨ་གྒི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་གྱ་ནྟ་རཱ་ཡོ. མེ་གྷོ ཝཱ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨོ་གྷོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡོ. བ་ཧཱུ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ མ་ནུ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡོ. བྷི་ཀྑུཾ ཡ་ཀྑོ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ནྟ་རཱ་ཡོ. བྱ་གྒྷཱ་ད་ཡོ ཙ་ཎྜ་མི་གཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཝཱ་ལ༹་ནྟ་རཱ་ཡོ. བྷི་ཀྑུཾ ས་པྤཱ་ད་ཡོ ཌཾ་ས་ནྟི, ཨ་ཡཾ ས་རཱི་ས་པ་ནྟ་རཱ་ཡོ. བྷི་ཀྑུ གི་ལཱ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ལཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ཝེ་རི་ནོ ཝཱ ཏཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. མ་ནུ་སྶཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ བ་ཧཱུ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨ་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཨི་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་ས་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཏེ་ན ས་དྡྷིནྟི ཝི་པྤ་ཀ་ཏུ་དྡེ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཨུ་དྡེ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་སྶ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ནི་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥༠). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཏེ་ན སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནི་ཡ་ཏུ་དྡེ་སོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཙ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནུ་ག་ཏ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་སནྟི ཨ་ཝ་སེ་སུ་དྡེ་ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་ཝཱཏི པ་ཋ་མཾ. ཨི་དནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ད་སྶེ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་ནི་ཡ་མི་ཏ་ག་ནྠི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ, ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ སུ་ཎཱ་ཏུ མེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནནྟི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡནྟི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠ་སྶ ཙ ནི་ཙྪ་ཡ་ནཾ, ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ཡ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠོ ཙེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏྠོ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡོ. ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ, ཨ་ཏྠོ ཙ ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ནི་ཙྪ་ཡཾ, མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ནྣཾ པ་ཏྟཾ པུ་ཎྞ་ནྟི ས་མྤ་ནྣཾ, སཱི་ལཾ ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཏེ་ས་ནྟི སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ནྣཱ ག་ཏཱ ཨུ་པཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྤ་ནྣཱ, སཱི་ལེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏི་སྶོ་པི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ, ཏཾ ཀཱ་མེ་ནྟཱི་ཏི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ. སུ་ཎ་ནྟུ མེཏི ཏེ ས་བྦེ་པི བྷི་ཀྑ་ཝོ མ་མ ས་ནྟི་ཀཱ ནི་སཱ་མེ་ནྟུ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཧི ས་བྦཱ་པི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཏེ ཝི་ན་ཡཾ སོ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཉྩ མ་ཉྙི་སྶ་ནྟི.

ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ གཱ་ཐཱ་པ་དེ, ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ནྟ་རེ. ས་ཝ་ནེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཝ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ཝ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ན ཨུ་དྡེ་ས་ཀ་སྶཱ་ཏི ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ནཱ་པི ཨི་དཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན, ས་ངྒྷ་བ་ཧུ་མཱ་ནེ་ན ཙ ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ངྒྷོ ཧི སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མཾ གཱ་ར་ཝ་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྩ ས་བྦཾ ཀེ་ན ཀ་ཏྠ ཀ་དཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱཏི –

‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦཾ, བྱ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་བ་ལེ་ན ས་ངྒྷོ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ ‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༣-༡༣༤) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན. རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ. ཏ་ཉྷི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡཱ་དཱི་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙ ན་ག་རཾ ཧོ་ཏི, སེ་ས་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་སཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ. ཀིཾ ཏེ ཨུ་བྷོ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ཡེ་ནེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཐེ་རཱ་དྷི་ཀནྟི ཐེ་རཱ་དྷཱི་ནཾ, ཐེ་རཱ་ཡ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཐེ་རཱ་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་སྶཾ པ་རི་སཱ་ཡཾ. བྱ་ཏྟོཏི པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, པ་གུ་ཎ་མཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་བ་ལོཏི ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠོ, ཨ་བྷཱི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ད་ཧ་ར་སྶཱ་པི བྱ་ཏྟ་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ས་ཙེ ཐེ་ར་སྶ པ་ཉྩ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, དྭེ པ་ན ཨ་ཀྑ་ཎྜཱ སུ་ཝི་ས་དཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཐེ་རཱ་ཡ་ཏྟོ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཝི་ས་དཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, བྱ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཡ་ཏྟོ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ས་ངྒྷཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྒྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་དེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ཡ་དི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ད་ཀྑ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཧི ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎཱ, པ་ར་ལོ་ཀཾ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦཾ དཱ་ནཾ, ཏཾ ད་ཀྑི་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ཝཱ ཧི་ཏོ, ཡ་སྨཱ ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝི་སོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ན སཾ་ཧ་ཏོ་ཏི ས་ངྒྷོ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ ཙ སོ ས་ངྒྷོ ཙཱ་ཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ས་ངྒྷོ. ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སི་དྡྷོ ས་ངྒྷོ ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྒྷོ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ན. སོཏི ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྒྷོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཉ་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ སོ་པི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སོ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན. པ་ཉྩ ཝི་དྷཱ པ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶ ས་མྨུ་ཏི་ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་དྡེ ས་མཱ་ན་ཏྠེ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་གྒོ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ, ཙ་ཏུ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ ཝཱ ཝ་གྒོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཝ་གྒཱདི.

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་སཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ ས་ངྒྷེ. མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀ་མྨ་སྶ ད་ས་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ…པེ… ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀི་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ པ་ཉྩ་ཝ་གྒཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རེ་ན, ད་ས་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝ་གྒཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རེ་ན. ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙཱ་ནེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨ་ནྟི ‘‘ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་སྶཱ་ནི་ཡ་མེ ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱི་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེཏི ཨུ་པོ་ས་ཐེ.

ཨུ་པོ་ས་ཐས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སཱི་ལ་ཨུ་པ་ཝཱ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་དི་ཝ་སེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨཱ་ཡཱ་མཱ་ཝུ་སོ ཀ་པྤི་ན, ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༨༥) ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཁོ, ཝི་སཱ་ཁེ, ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨུ་པ་ཝུ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༤༣) སཱི་ལེ, ‘‘སུ་དྡྷ་སྶ ཝེ ས་དཱ ཕ་གྒུ, སུ་དྡྷ་སྶུ་པོ་ས་ཐོ ས་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༧༩) ཨུ་པ་ཝཱ་སེ, ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༦) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ ས་བྷི་ཀྑུ་ཀཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༡) དི་ཝ་སེ, ཨི་དྷཱ་པི དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟཱིཏི སཱི་ལེ་ན ཝཱ ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཝཱ ཁཱི་ར་པཱ་ན་མ་དྷུ་པཱ་ནཱ་དི་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ནྣ་ར་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡེ་ན. པ་ཉྩ་ད་ས་ནྣཾ ཏི་ཐཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ནྣ་ར་སོ. པ་ནྣ་ར་སོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ. ཨེ་ཝཾ པ་ནྣ་ར་སི་ཀོ. སཱ་མ་གྒི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་མ ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཀ་ཏ་དི་ཝ་སེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཧེ་མ་ནྟ་གི་མྷ་ཝ་སྶཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨུ་ཏཱུ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཧེ་མ་ནྟ་ཨུ་ཏུ ནཱ་མ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཕ་གྒུ་ན་པུ་ཎྞ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ, གི་མྷ་ཨུ་ཏུ ནཱ་མ ཕ་གྒུ་ན་སྶ ཀཱ་ལ་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷ་པུ་ཎྞ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ, ཝ་སྶཱ་ན་ཨུ་ཏུ ནཱ་མ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སཱ. ཏ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་མ་པ་ཀྑེ་སུ དྭེ དྭེ ཀ་ཏྭཱ ཚ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཱཏི ཧེ་མ་ནྟ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཏ་ཏི་ཡེ ཙ ས་ཏྟ་མེ ཙ པ་ཀྑེ དྭེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཱ, ཨེ་ཝ་མི་ཏ་རེ་སཾ ཨུ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཚ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཱ. སེ་སཱ པ་ནྣ་ར་སི་ཀཱཏི སེ་སཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པ་ནྣ་ར་སི་ཀཱ. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –

‘‘ཀ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཙ ཀཱ་ལ༹་མྷཱ, ཡཱ་ཝ ཕ་གྒུ་ན་པུ་ཎྞ་མཱ;

‘ཧེ་མ་ནྟ་ཀཱ་ལོ’ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་ཊྛ ཧོ་ནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐཱ.

‘‘ཕ་གྒུ་ན་སྶ ཙ ཀཱ་ལ༹་མྷཱ, ཡཱ་ཝ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷ་པུ་ཎྞ་མཱ;

‘གི་མྷ་ཀཱ་ལོ’ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་ཊྛ ཧོ་ནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐཱ.

‘‘ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཙ ཀཱ་ལ༹་མྷཱ, ཡཱ་ཝ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ;

‘ཝ་སྶ་ཀཱ་ལོ’ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་ཊྛ ཧོ་ནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐཱ.

‘‘ཨུ་ཏཱུ་ནཾ པ་ན ཏི་ཎྞ་ནྣཾ, པ་ཀྑེ ཏ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་མེ;

‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ’ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨུ་དྡི་ས་ནྟི ན་ཡ་ཉྙུ་ནོ’’ཏི.

པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ན་བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟཾ. བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ན ས་ཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཀིནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝཱ་རེ. ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦནྟི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ‘‘ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ’’ཏི པུ་བྦ་ཀི་ཙྩེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཊི་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧༨) ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི དྭེ ཏ་ཡོ ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀེ ཀཱ་ཏུཾ, ཀ་ཐཾ མ་ཡཾ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༠) ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་མ་པ་ཀྑ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཝཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ པ་ནྣ་ར་སེ ཝཱ ས་ཀིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀེ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི. ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེཏི ཏི་ཎྞཾ ཨུ་ཏཱུ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡ་ས་ཏྟ་མ་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་ས་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ.

ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མཱ ཨི་ཏི ཙ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ དི་ཝ་ས་སྶ མི་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ, སོ ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཀ་ལཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པུ་ཎྞོ་ཏི པུ་ཎྞ་མཱ, པུ་བྦ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པུ་ཎྞ་མཱ པུ་བྦ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ, ཨ་སྶ་ཡུ་ཛ་པུ་ཎྞ་མཱ. སཱ ཧི པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱིཏི ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི. པ་ཙྩུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟི. བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶ་ཡུ་ཛ་པུ་ཎྞ་མཱ་དིཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑཾ, ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཎ་ནྟུ མེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ, ཡ་དཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་མ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་མ, ཨཱ་ག་མེ ཀཱ་ལེ༹ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༠) ‘‘སུ་ཎ་ནྟུ མེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ, ཡ་དཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་མ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་མ, ཨཱ་ག་མེ ཛུ་ཎྷེ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཉ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཐཱཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཙ་ཏུ་དྡ་ས་ནྣཾ པཱུ་ར་ཎོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ, དི་ཝ་སོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ག་མེ ཛུ་ཎྷེ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པ་ཡིཾ་སུ, ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨཱ་ག་མེ ཛུ་ཎྷེ ཀོ་མུ་དི་ཡཱ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡཱ ཨ་ཝ་སྶཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཏེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀཱ བྷ་སྶ་ཀཱ་ར་ཀཱ ས་ངྒྷེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཏ་མྤི ཛུ་ཎྷཾ ཨ་ནུ་ཝ་སེ་ཡྻུཾ, ཏེ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཨཱ་ག་མེ ཛུ་ཎྷེ ཀོ་མུ་དི་ཡཱ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་མཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༠).

ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་དི ཧི ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻ, དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༣༣). ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སཱ. པིས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སཱ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སཱ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡོ སོ སཱ་མ་གྒི་ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཉྩ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན སཱ་མ་གྒི་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ས་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨོ་སཱ་རི་ཏེ ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་སྨིནྟི ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀེ བྷི་ཀྑུ་སྨིཾ ཨོ་སཱ་རི་ཏེ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱི་མཾ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མྨ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཝེ་སི་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ཏ་དཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ…པེ… ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ. ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༧༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཝ་ད་ནྟཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཋ་པེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏེ ‘‘ས་མ་གྒཱ ཛཱ་ཏ་མྷཱ’’ཏི ཨ་ནྟ་རཱ སཱ་མ་གྒི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟི. ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ ནཱ་མ པུ་བྦ་ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ར་ཏྟི་དི་ཝོ, ཏ་སྶ་བྦྷ་ནྟ་རེ, ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཝཱ པ་ན པུ་རེ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཡོ ཀོ་ཙི དི་ཝ་སོ་ཡེ་ཝ. ཨི་དྷཱ་པི ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ས་དི་སཱ་ཝ སཱ་མ་གྒཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ པ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་མ་གྒཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི ཨ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི. ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝཱཏི ནི་ཡ་མེ་ན ཡ་དི ཀ་རོ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༣).

‘‘པ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ པ་ཏྟ་ཀ་ལླ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀ་ཏྠེ བྷཱ་ཝ་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་ས་ཏཱིཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་རོ་ཏི.

ཨ་ནུ་རཱུ་པཱཏི ཨ་ར་ཧཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ, སཱ་མི་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ནཱཏི ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ, ན ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཏེ་སཾ ཚ་ནྡོ ཝཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཝཱ ཨེ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན ས་ཙེ་པི ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ས་ཙེ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཱ, ས་བྦེ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ད་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཀ་མྨཾ ན ཀུ་པྤ་ཏི. པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟཱ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ ཙ. ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ ནཱ་མ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎོ.

སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ ཀ་ཏ་མཱ, ཡ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ སཱི་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སཱི་མཱ ཙ ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མྦྷི་ནྡ་ནྟེ་ནཱཏི མི་སྶཱི་ཀ་རོ་ནྟེ་ན. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནྟེ་ནཱཏི མ་དྡ་ནྟེ་ན, ཨ་ནྟོ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ ཝི་པ་ཏྟི་སཱི་མཱ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྨཱ ཝི་པ་ཏྟི་སཱི་མཱ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ (པ་རི. ༤༨༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་པ་ར་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྶཾ སཱི་མཱ་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཱ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙ སཱི་མཱ ས་མྨ་ཏཱ་པི ཨ་ས་མྨ་ཏཱ, གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་སཱི་མཱ་སུ་པི.

ས་མྨ་ཏཱཏི བ་དྡྷཱ, ཝཱ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཧི བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་མ. ནི་མི་ཏྟཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་གོ, ཏཾ ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཾ, ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་ཧ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཙ་སཱ་ར་རུ་ཀྑོ ནཱ་མ ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་ཀཱ. པཾ་སུ་པུ་ཉྫ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་པུ་ཉྫཱ་ནནྟི པཾ་སུ་རཱ་སི་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་རཱ་སཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘པཾ་སུ་པུ་ཉྫཾ ཝཱ ཝཱ་ལུ་ཀཱ་པུ་ཉྫཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ པ་ན ཨ་པཱ་ཋོ. ན ཧི སོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནྟ་རཱཏི ནི་མི་ཏྟུ་པ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ན་མ་ནྟ་རཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཱ ཏཱི་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་གེ་སུ ཏ་ཙ་སཱ་ར་རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏཱ, སཱ ཁ་ཎྜ་ནི་མི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡཱ པ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ཧི བ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཨི་མེ་སུ ཏ་ཙ་སཱ་ར་རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏཱ, སཱ ཁ་ཎྜ་ནི་མི་ཏྟཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ན ས་བྦནྟི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧི ཋི་ཏེ་ན ས་མྨ་ཏཱཏི ཏེ་སཾ བ་ཧི ཋི་ཏེ་ན ཝཱ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཨ་ནྟོ ཙ བ་ཧི ཙ ཋ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏཱ་པཱིཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ཏཱ་པི. ཨི་མ་སྶ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་དཱི ཨ་སཱི་མཱཏི ཡཱ ཀཱ་ཙི ན་དཱི་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ ན་དཱི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཀ་ཏཱ་པི ཨ་སཱི་མཱ, བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན སཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ས་དི་སཱ. ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་མུ་དྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཊ་པཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. བ་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ སཱི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱ པ་དེ་སནྟི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ. ཡ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཋི་ཏེ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏཱ་དི་སཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ནྟོ ཀ་རི་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ནྟཱ སཱི་མཱ་ཡ སཱི་མཾ ས་མྦྷི་ནྡ་ནྟི ནཱ་མ, ན ཏུ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ‘‘ས་མྦྷི་ནྡ་ནཾ པ་རེ་སཾ སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ནི་མི་ཏྟེ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ལེ་ཁཱ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ པ་རེ་སཾ སཱི་མཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟེ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་ཀ་ལཾ ཝཱ ཏ་སྶེ་ཀ་དེ་སཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཏ་སྶཱ བ་ཧི ཨེ་ཀི་སྶཾ དྭཱི་སུ ཝཱ དི་སཱ་སུ ནི་མི་ཏྟེ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྤ་དཱ ནི་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི. པ་བྦ་ཏོ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ པ་བྦ་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སཱུཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༨ ཨཱ་ད་ཡོ) སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ. ཨི་མེ་ཧི ཙ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶེ་ཧི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མི་སྶེ་ཧི་པི སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དི་སཱ་བྷཱ་གེ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་ནི ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཀེ་ན, པ་ན དྭཱི་ཧི ཝཱ ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཱི་ཎི པ་ན ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏེ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ‘‘པ་བྦ་ཏོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པུ་ན ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་སོ པ་བྦ་ཏོ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཏཾ པ་བྦ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་མ, ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏོ, ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏུ, ཧོ་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱ་སཱ་ཎཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་བྦ་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་ད་ཀཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏུ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟཾ? པཱ་སཱ་ཎོ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་སོ པཱ་སཱ་ཎོ ནི་མི་ཏྟཾ. ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ, ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟཾ? ཨུ་ད་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ཀིཾ ནི་མི་ཏྟཾ? པ་བྦ་ཏོ, བྷ་ནྟེ, ཨེ་སོ པ་བྦ་ཏོ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ཀི་ཏྟི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ གྷ་ཊི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ན ཙ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ. ས་མྨ་ཏཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༩ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ བ་དྡྷཱ. ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ས་ཀིཾ ཀི་ཏྟི་ཏཱ་ནི་པི ཀི་ཏྟི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱི་མ་མ་ཎྜ་ལཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨) ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ནི་མི་ཏྟེ་སུ. ནི་མི་ཏྟུ་པ་ག་ཏཱཏི ནི་མི་ཏྟ་ཡོ་གྱ་ཏཱ. ‘‘ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ནི་མི་ཏྟུ་པ་གོ་ཡེ་ཝ. ཧ་ཏྠཱི པ་ན ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནོ ཝཱ ཨ་ཌྜྷ་ཊྛ་ར་ཏ་ནོ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༣༨) ཝཱ. ཏ་ཏོ ཨོ་མ་ཀ་ཏ་རོཏི ཏ་ཏོ ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཁུ་དྡ་ཀ་ཏ་རོ. ས་ཙེ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཏཱི་སུ ཝཱ ཏ་ཡོ པ་བྦ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཙ་ཏཱུ་ཧི, ཏཱི་ཧི ཝཱ པ་བྦ་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧེ་ཝ ས་མྨ་ནྣི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, དྭཱི་ཧི པ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ཧི, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ པཱ་སཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྨཱ པ་བྦ་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ, ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ’’ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ན ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ ཨ་ཊྛ་སུ ཝཱ དི་སཱ་སུ ཀི་ཏྟེ་ནྟེ་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡོ ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ པ་བྦ་ཏོ, ཏཾ ཨེ་ཀ་དི་སཱ་ཡ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་སུ དི་སཱ་སུ ཏཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ཉྙཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཙེ པ་བྦ་ཏ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡ་ཏྟ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཏ་སྶ པ་ར་ཏོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཏེ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑ་ཝ་མྨི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཡོ་ཛ་ན་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ས་བྦཾ པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་ར་ཏོ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑ་ཝ་མྨི་ཀཱ་དཱི་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༥༨).

ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ག་ཎ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭ་ཏྟིཾ་ས་པ་ལ་གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་པ་རི་མཱ་ཎོཏི ཐཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ, ན ཏུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་པ་ལཾ ནཱ་མ ད་ས་ཀ་ལ་ཉྫ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་ཊྛ་ཀཱ མ་ཧ་ནྟཱ་པི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་ག་པཱ་སཱ་ཎཱ་ནཾ རཱ་སི, པ་གེ་ཝ པཾ་སུ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་རཱ་སི. བྷཱུ་མི་ས་མོ ཁ་ལ་མ་ཎྜ་ལ་ས་དི་སོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ཝཱ བྷཱུ་མི་ཏོ ཁཱ་ཎུ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་ཊྛི་ཏ་པཱ་སཱ་ཎོ ཝཱ ཧོ་ཏི, སོ་པི པ་མཱ་ཎཱུ་པ་གོ ཙེ, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ པ་ན ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟོ་པི པཱ་སཱ་ཎ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ས་ཙེ མ་ཧ་ཏོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་སྶུ་པ་རི ཨ་ཉྙོ པཱ་སཱ་ཎོ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎུ་པ་རི ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཙ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཧི ཏཾ ཀི་ཏྟེ་ནྟི, ནི་མི་ཏྟ་སྶུ་པ་རི ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ནཱ་མ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཧཱ་རོ་པི བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎོ པ་ན ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦོ.

ཝ་ན་ནི་མི་ཏྟེ ཏི་ཎ་ཝ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཙ་སཱ་ར་རུ་ཀྑ་ཝ་ནཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནྟོ་སཱ་རཱ ནཱ་མ ཨ་མྦ་ཛ་མྦུ་པ་ན་སཱ་ད་ཡོ. ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་མི་སྶ་ཀེ་ཧཱིཏི ཨ་ནྟོ སཱ་རོ ཡེ་སཾ ཏེ ཨ་ནྟོ་སཱ་རཱ, ཏེ་ཧི མི་སྶ་ཀཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་མི་སྶ་ཀཱ, ཏེ་ཧི. ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་རུ་ཀྑ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཧ. ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ པ་ན ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀ་མྤི ཝ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཙ་ཏུ་རུ་ཀྑ་མ་ཏྟ་ཉྩེ, ཏ་ཡོ སཱ་ར་ཏོ, ཨེ་ཀོ ཨ་སཱ་ར་ཏོ. པ་ཉྩ་རུ་ཀྑ་མ་ཏྟ་ཉྩེ, ཏ་ཡོ སཱ་ར་ཏོ, དྭེ ཨ་སཱ་ར་ཏོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཝ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ ཝ་ནཾ ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མེ་ཧི་པི ཝ་ནཾ ཨ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ རུ་ཀྑ་པཱ་སཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཝ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨).

རུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟེཔི ཏ་ཙ་སཱ་ར་རུ་ཀྑོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱ་རོ’’ཏི. ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ཊ་ས་རཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་ན ཏ་ངྑ་ཎ་མྤི བྷཱུ་མི་ཡཾ རོ་པེ་ཏྭཱ ཀོ་ཊྛ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་སི་ཉྩི་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན་ཝ་མཱུ་ལ་སཱ་ཁཱ་ནི་གྒ་མ་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཁ་ནྡྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ རོ་པི་ཏེ པ་ན ཨེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ལེ་ཁ་ན་ད་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༣༨), སོ ཙ ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་པ་རི་མཱ་ཎོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དཾ པ་ན རུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀི་ཏྟེ་ནྟེ་ན ‘‘རུ་ཀྑོ’’ཏི་པི, ‘‘སཱ་ཀ་རུ་ཀྑོ, སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ པ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནི་གྲོ་དྷ་ས་དི་སཾ རུ་ཀྑཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.

མ་གྒ་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ར་ཉྙ་ཁེ་ཏྟ་ན་དཱི་ཏ་ལཱ༹་ཀ་མ་གྒཱ་ད་ཡོ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ངྒྷ་མ་གྒོ ཝཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ན ཛ་ངྒྷ་མ་གྒོ ས་ཀ་ཊ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཀ་ཊ་མ་གྒ་མེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ཡེ ཝཱ ཛ་ངྒྷ་མ་གྒ་ས་ཀ་ཊ་མ་གྒཱ ཨ་ཝ་ལ་ཉྫི་ཏཱ, ཏེ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཙེ ས་ཀ་ཊ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནྟི་མ་ཙ་ཀྐ་མ་གྒཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི, མ་གྒོ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ བཱ་ཧི་ར་ཙ་ཀྐ་མ་གྒཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི, བཱ་ཧི་ར་ཙ་ཀྐ་མ་གྒོ་ཝ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ཧོ་ཏི, སེ་སཾ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ་པི དྭེ མ་གྒཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ས་ཀ་ཊ་དྷུ་ར་མི་ཝ ཨེ་ཀཱི་བྷ་ཝ་ནྟི, དྭི་དྷཱ བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ས་ཀིཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་ན ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ག་ཙྪ་ནྟི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཀཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རཾ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ. ཀོ་ཎཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཏཾ པ་ན པ་ར་བྷཱ་གེ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཏ་མ་གྒོ པ་ན ན ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦོ. ཀི་ཏྟི་ཏེ པ་ན ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་རི ཝི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་ཉྩ མ་གྒཾ ཀི་ཏྟེ་ནྟེ་ན ‘‘མ་གྒོ པ་ཛྫོ པ་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༡༠༡) ཝུ་ཏྟེ་སུ ད་ས་སུ ནཱ་མེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ནཱ་མེ་ན ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་རི་ཁཱ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཏ་མ་གྒོ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཡཾ པ་ན ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ ན་དིཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱཏི ‘‘ཡ་སྶཱ དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ཡཾ ན་དི་ཡཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ པ་ན ན་དཱི མ་གྒོ ཝི་ཡ ས་ཀ་ཊ་དྷུ་ར་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་རི་ཁཱ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ན ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ཏཱ, ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཏེ ན་དཱི་ཙ་ཏུ་ཀྐེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ས་མྨི་སྶ་ན་དི་ཡོ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཀི་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཝ་ཏིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ རུ་ཀྑ་པཱ་དེ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཝ་ལླི་པ་ལཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ན་དཱི་སོ་ཏཾ རུ་མྦྷ་ནྟི, ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ, ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སེ་ཏུ་མྷི ཀ་ཏེ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ན་དཱི ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནེ ན་དཱི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་ད་ཀ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཡཱ པ་ན དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ་ལེ ཝཱ གི་མྷེ ཝཱ ནི་རུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧཱ་ན་དི་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི, སཱ ཀུ་ནྣ་དཱི་ས་དི་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི ས་སྶཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི ནི་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཱ པ་ན མཱུ་ལེ མ་ཧཱ་ན་དི་ཏོ ནི་གྒ་ཏཱ་པི ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ནི་གྒ་ཏ་མ་གྒེ་ན ན་དིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ག་ཙྪ་ནྟཱི ཙ པ་ར་ཏོ སུ་སུ་མཱ་རཱ་དི་ས་མཱ་ཀི་ཎྞཱ ནཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྩ་རི་ཏ་བྦཱ ན་དཱི ཧོ་ཏི, ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ཨ་ས་ནྡ་མཱ་ནནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ. ས་ནྡ་མཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨོ་གྷ་ན་དཱི་ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ ཨུ་ད་ཀཾ. ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཊྛ་ནྟནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་ཎྛ་མཱ་ན་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཊྛ་ནྟཾ. བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏནྟི ནཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ ག་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ག་མྦྷཱི་རེ་སུ ཨཱ་ཝཱ་ཊཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཀྑེ་པི་མཾ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༥༨) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དུ་ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཋི་ཏཾ པ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ་ཡ་པི གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཝཱ་པི་ཡ་མྤི ས་ཙེ ཡཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་པྤཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, བ་ཧུ ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ པཱ་སཱ་ཎ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་པཾ་སུ་ཨཱ་དི་རཱ་སི ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཏྠ་མྦྷོ ཝཱ དཱ་རུ་ཏྠ་མྦྷོ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བ་དྡྷཱ པ་རི་སཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་སཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མ་སྶ པ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་ཉྩ སཱི་མཾ བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ཧི སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ སཱི་མཱ་ཡ སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཾ, ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ དི་སཱ་ཙཱ་རི་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ནི་སྶ་ཉྩཱ་ར་ས་མ་ཡེ ས་ཙེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ སཱི་མཾ བ་ནྡྷི་ཏུ་ཀཱ་མཱ, ཡེ ཏ་ཏྠ བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ‘‘མ་ཡཾ ཨ་ཛྫ སཱི་མཾ བ་ནྡྷི་སྶཱ་མ, ཏུ་མྷེ ས་ཀ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ མཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྠཱ’’ཏི པེ་སེ་ཏ་བྦཾ. ཡེ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཏེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏ་བྦཱ, ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡོ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཏ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེཏི ཡ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟི, ཏ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ. ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ, ཏེ་སུ གཱ་མེ་སུ ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏེ་ཧི་པི ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚ་ནྡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི མ་ཧཱ་སུ་མ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རོ པ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ནཱ་གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ས་དི་སཱ་ནི, ན ཏ་ཏོ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏེ་ཧི པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་མ་ན་མྤི ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཨ་ནྟོ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚ་ནྡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨).

ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མྨ་ཏཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན. ‘‘ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ, ས་ངྒྷོ ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཾ, ཨེ་སཱ ཉ་ཏྟི. སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་མ་ནྟཱ ནི་མི་ཏྟཱ ཀི་ཏྟི་ཏཱ, ས་ངྒྷོ ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣ་ཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཾ, ཡ་སྶཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཁ་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི སཱི་མཱ་ཡ ས་མྨུ་ཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་སཱ་ཡ ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཱ་ཡ, སོ ཏུ་ཎྷ་སྶ. ཡ་སྶ ན་ཀྑ་མ་ཏི, སོ བྷཱ་སེ་ཡྻ. ས་མྨ་ཏཱ སཱི་མཱ ས་ངྒྷེ་ན ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཱ, ཁ་མ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༩) ཨི་མཾ པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ. ཉ་ཏྟི་དོ་ས་ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་དོ་སེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ.

ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༣༨; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༡༣༨) ནཱ་མ ཁུ་དྡ་ཀ་སཱི་མཱ. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཏྠཾ ས་མྨ་ཏཱ སཱི་མཱ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏྠཾ ས་མྨ་ཏཱ སཱི་མཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ. ཨི་མཱ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣ་ནྟེ་ཧི པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཋ་མཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ. ཏཾ པ་ན བ་ནྡྷ་ནྟེ་ཧི ཝ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཧི བོ་དྷི་ཙེ་ཏི་ཡ་བྷ་ཏྟ་སཱ་ལཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ བ་ཧཱུ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རེ བ་ནྡྷ་ནྟེ་ཧི བོ་དྷི་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ ཝི་ཝི་ཏྟོ་ཀཱ་སེ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་བྷི་ཀྑཱུ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཾ བ་ནྡྷ་ནྟེ་ཧི སཱི་མཱ་མཱ་ལ༹་ཀ་སྶ ས་མ་ནྟཱ ནི་མི་ཏྟུ་པ་གཱ པཱ་སཱ་ཎཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ, ན ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏེ་ཧི མ་ཧཱ་སཱི་མཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ, ན མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ ཋི་ཏེ་ཧི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ. ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ཋ་ཏྭཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ, མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ བ་ནྡྷ་ན་ཝི་དྷི – ས་མ་ནྟཱ ‘‘ཨེ་སོ པཱ་སཱ་ཎོ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཱི་མཱ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘སཱི་མཾ ས་མཱུ་ཧ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི. སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ བ་ཧི སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་པཱ་སཱ་ཎཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ, སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༣༨; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༡༦༣) ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཝི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ ཧོ་ཏི, དྭེ་པི ཏི་སྶོ་པི ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་པི ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡོ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཝཾ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ལེ ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ས་མ་ནྟཱ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ཧི སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀ་པཱ་སཱ་ཎཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་ས་ནི་མི་ཏྟེ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པི ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘སཱི་མཾ ས་མཱུ་ཧ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི. ས་ཙེ པ་ན ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡཾ སཱི་མཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ པ་ཋ་མཾ བ་ནྡྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཁ་ཎྜ་སཱི་མ་ཏོ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ བ་དྡྷཱ་སུ པ་ན སཱི་མཱ་སུ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ན ཀོ་པེ་ནྟི, མ་ཧཱ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཝཱ ཋི་ཏཱ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ན ཋི་ཏཱ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ན ཀོ་པ་ནྟི. གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ པ་ན སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཋི་ཏཱ ཀོ་པེ་ནྟི. སཱི་མ་ནྟ་རི་ཀཱ ཧི གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ བྷ་ཛ་ཏི. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ནེ ཀ་ཏེ ས་ཏི སཱ ཙ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་བྷེ་དོ’’ཏི. ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝཱཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི, ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ པ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ པ་ན ཡ་ཏྠ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྶཱ ཝི་སུཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ས་ཙེ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་ཡ ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ལེ གཱ་མོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ སཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ས་མྨ་ཏཱ་ཡ སཱི་མཱ་ཡ པ་ཙྪཱ གཱ་མོ ནི་ཝི་ས་ཏི, སོ་པི སཱི་མཱ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཙྪཱ ནི་ཝི་ཊྛོ, ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ པ་ཙྪཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་པྤ་དེ་སོ་པི སཱི་མཱ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཙེ་པི སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ལེ གེ་ཧཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི, ‘‘པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ལ་ཡོ་པི ཨ་ཏྠི, མ་ནུ་སྶཱ པ་ན ཨ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ, པོ་རཱ་ཎ་གཱ་མཾ ཝཱ ས་གེ་ཧ་མེ་ཝ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཏཱ, ཨ་གཱ་མོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ས, སཱི་མཱ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཨེ་ཀ་མྤི ཀུ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ཝཱ ཨ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏྠི, གཱ་མོ་ཡེ་ཝ, སཱི་མཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི.

ཨེ་ཝཾ བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གཱ་མོ ཨེ་ཝ སཱི་མཱ གཱ་མ་སཱི་མཱ. གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་ག་མ་ན་ག་རཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཏྟ་ཀེ པ་དེ་སེ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཱ བ་ལིཾ ལ་བྷ་ནྟི, སོ པ་དེ་སོ ཨ་པྤོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, མ་ཧ་ནྟོ ཝཱ, ཨེ་ཀཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཨེ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་སུཾ གཱ་མོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཀ་སྶ་ཙི དེ་ཏི, སོ་པི ཝི་སུཾ་གཱ་མ་སཱི་མཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ སཱ ཙ ཨི་ཏ་རཱ ཙ པ་ཀ་ཏི་གཱ་མ་སཱི་མཱ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ས་དི་སཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༧).

ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེཏི ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝི་ས་དི་སེ ཨ་ར་ཉྙེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ པ་ན སཱི་མཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཧཱ་ར་མྤི ལ་བྷ་ཏི. མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ནནྟི ཀེ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ. ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐེ་སཱུཏི ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་པ་ཐེ་སུ. ཡ་ཏྠ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་སེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་སཾ ག་མ་ན་པ་རི་ཡ་ནྟ་སྶ ཨོ་ར་ཏོ པ་ན གཱ་མ་སཱི་མཱ་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྠ གཱ་མ་སཱི་མཾ ཨ་སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཋི་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཋི་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏོ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ་སུ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱཏི སཱི་མོ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ. སཱི་མཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ས་མཱ་ནོ སཾ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་སཱ. ཨེ་ཀོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟཱཏི ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༩) ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཨ་ནྭ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ, ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ནུ་ད་སཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. དེ་ཝེཏི མེ་གྷེ. ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ་སུ ཝི་ག་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ. སོ་ཏནྟི ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨ་ཏི་ཏྠེ་ན ཝཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཏི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ. ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི་ཡཱཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི་ཡཱ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་ཙི. ༦༩༢) བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ན་དཱི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཀེ་ན་ཙི ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ན་པི ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏོ. ན་དིཾ ཝཱ ས་མུ་དྡཾ ཝཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ན་དཱི་ཀཱུ་ལཾ ཝཱ ས་མུ་དྡ་ཝེ་ལཾ ཝཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎནྟི ‘‘ཡ་ཏྠ ན་དི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ད་ཀཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ལོ་ཎཱི་པི ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ཝ་སྶེ པ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྟེ པི་ཝི་ཏུཾ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏུཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀཾ ན ཧོ་ཏི སུ་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི.

ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ཁི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན པུ་རི་སེ་ནཱཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན པུ་རི་སེ་ན. ཨ་ཡཾ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ ནཱ་མཱཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ སཱི་མཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ པ་རི་སཱ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཡཾ སཱི་མཱ་པི ཝ་ཌྜྷ་ཏི, པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ས་ཙེ པ་ན ན་དཱི ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ ཧོ་ཏི, པ་བྷ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྒྷོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི. ས་ཀ་ལཱ་པི ན་དཱི ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཧོ་ཏི.

པ་ཀ་ཏི་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ པ་ཀ་ཏི་ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ. ཙ་ཏཱུ་སུ མཱ་སེ་སཱུཏི ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ མཱ་སེ་སུ. ཨ་ཏི་ཝུ་ཊྛི་ཀཱ་ལེ ཨོ་གྷེ་ན ཨོ་ཏྠ་ཏོ་ཀཱ་སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི གཱ་མ་སཱི་མཱ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ ཛཱ་ཏ་པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎ་དཱི་པ་ཀེ་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ན་དཱི པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ཏི ས་མ་ཏི་ཏྠི་ཀཱ, ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ་པི ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ནཱ་ཝཱ་ཡ་པི ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པ་ན ནཱ་ཝཱ་ཡ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི སཱི་མཱ, ཏཾ ནཱ་ཝཱ སཱི་གྷ་མེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙི་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཉ་ཏྟི, ཨ་ཉྙི་སྶཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཝཾ ཨ་རི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ, པཱ་སཱ་ཎེ ཝཱ ལ་མྦི་ཏྭཱ, ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑེ ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ བ་དྡྷ་ཨ་ཊྚ་ཀེ་པི ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑེ་པི ཋི་ཏེ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

ས་ཙེ པ་ན རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་ཁཱ ཝཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་པཱ་རོ་ཧོ ཝཱ བ་ཧི་ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཝཱ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, སཱི་མཾ ཝཱ སོ་དྷེ་ཏྭཱ, སཱ་ཁཾ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. བ་ཧི་ན་དཱི་ཏཱི་རེ ཛཱ་ཏ་རུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ པ་ཝི་ཊྛ་སཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱ པཱ་རོ་ཧེ ཝཱ ནཱ་ཝཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི སཱི་མཱ ཝཱ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ, སཱ་ཁཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ བ་ཧི་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་གོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ. ན་དཱི་ཏཱི་རེ པ་ན ཁཱ་ཎུ་ཀཾ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷ་ནཱ་ཝཱ་ཡ ན ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ.

ན་དི་ཡཾ སེ་ཏུཾ ཀ་རོ་ནྟི, ས་ཙེ ཨ་ནྟོ་ན་དི་ཡཾ་ཡེ་ཝ སེ་ཏུ ཝཱ སེ་ཏུ་པཱ་དཱ ཝཱ, སེ་ཏུ་མྷི ཋི་ཏེ་ཧི ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན སེ་ཏུ ཝཱ སེ་ཏུ་པཱ་དཱ ཝཱ བ་ཧི་ཏཱི་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, སཱི་མཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ སེ་ཏུ་པཱ་དཱ ཨ་ནྟོ, སེ་ཏུ པ་ན ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཏཱི་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་ཨཱ་ཀཱ་སེ ཋི་ཏོ, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

‘‘ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ པ་ཀ་ཏི་ཝཱི་ཙི་ཡོ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ཎྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ པ་དེ་སཾ ཨུ་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ པ་ཀ་ཏི་ཝཱི་ཙི་ཡོ ཝཱ ཝེ་གེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨོ་ཏྠ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༧) ད་སྶེ་ཏི. ས་ཙེ ཨཱུ་མི་ཝེ་གོ བཱ་དྷ་ཏི, ནཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཊྚ་ཀེ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ན་དི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ས་མུ་དྡོ གཱ་མ་སཱི་མཾ ཝཱ ནི་ག་མ་སཱི་མཾ ཝཱ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ས་མུ་དྡོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མཱིཏི ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ཎྛི་ཏ་ཨུ་ད་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟོ ན་དཱི་ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་མུ་དྡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་བྦུ་ཊྛི་ཀཱ་ལེཏི ཝ་སྶཱ་ན་ཧེ་མ་ནྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཀྑེ་སུ་པཱིཏི ནི་རུ་ད་ཀེ་སུ་པི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝཱ་པི་ཁ་ཎ་ནེ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎ་ནེ་པི གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝ་པྤཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ལཱ་བུ་ཏི་པུ་ས་ཀཱ་དི་ཝ་པྤཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཡ་ཏྠ ཝཱ་པི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཋཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙཾ པ་ན ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི. ས་ཙེ པ་ན ཛཱ་ཏ་སྶ་རཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཐ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་སཱ་བྷཱ་གེ པཱ་ལི༹ཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ས་བྦ་མེ་ཝ ནཾ མ་ཧཱ་ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི, ས་བྦོ་པི ཨ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ ཧོ་ཏི. གཱ་མ་སཱི་མཱ་ས་ངྑ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི.

ས་ཙེ ན་དི་མྤི ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ལི༹ བ་དྡྷཱ, ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པ་རི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ན་དིཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ནྡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཱ་ཙི ན་དཱི ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ གཱ་མ་ནི་ག་མ་སཱི་མཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན་དཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཾ ཨོ་ཏྠ་ར་ཏི ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ས་མ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོཏི པ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཀུ་ནྣ་དཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཧོ་ན་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱཏི སཱི་མོ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ.

ཀ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་མེ་ཀཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༤༧; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༡༤༧) – ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ ཙ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཋི་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ན ས་བྦ་དཱ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ, ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀ་དཱ་ཙི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི. ཡ་དཱ ཙ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏ་དཱ སཱི་མཱ་ས་ངྐ་རོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་མེ་ཀཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨཱུ་ན་ཀཾ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ, ན པ་ན ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀུ་པྤ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ བ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་པཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ན, ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པེ་ན ཝཱ ཡོ ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སྶ, ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སྶ ཝཱ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་ཏོ བ་ཧི ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི, ཨི་དཾ ‘‘ཀ་མྨཾ ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –

‘‘བ་དྡྷཱ་བ་དྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་དྷ, སཱི་མཱ ནཱ་མ དྭི་དྷཱ ཏ་ཧིཾ;

ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ཝ་ཛྫི-ཏེ་ཀཱ་ད་ས ཝི་པ་ཏྟི་ཀཱ;

བ་དྡྷ་སཱི་མཱ ཏི་དྷཱ ཁ་ཎྜཱ-དི་ཏོ གཱ་མཱ་དི་ཏོ པ་རཱ’’ཏི.

ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི ཙ ནཱ་མེ་སཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ, ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་གཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ནེ་ཏ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ས་བྦོ ས་ངྒྷོ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟིནྟི ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ལ་ཧུ་ཀཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཱ པ་ན ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢). ཏ་སྶཱ པ་ན ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་གཱ, ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཾ དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཏྟི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཡོ དེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་གཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ནྣཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་གནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་ན་བྷཱ་གཾ.

སཱ་མ་ནྟཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱཏི སཱ་མ་ནྟ་ཨཱ་ཝཱ་སཾ, ས་མཱི་པ་ཝི་ཧཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཛྫུ་ཀནྟི ཏ་ད་ཧེ་ཝཱ་ག་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ཧེ་ཏ་བྦོཏི པེ་སེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨི་ཏི ཨེ་ཏཾ སུ་ནྡ་རཾ བྷ་དྡ་ཀཾ, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནོ ཙེ ལ་བྷེ་ཐཱཏི ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ ཝཱ མ་གྒེ པ་རི་པ་ནྠཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཡ་དི ན ལ་བྷེ་ཐ. ‘‘ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུ་མྤི ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨཱ་ཝི ཀ་ཏྭཱ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཡ་དི པ་ན ས་བྦོ ས་ངྒྷོ ས་བྷཱ་གཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨུ་པོ་ས་ཐ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྷོ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཏྟི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཡོ དེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྷཱ་གཱ ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཡོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝི་མ་ཏི སཾ་ས་ཡོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ. ‘‘པུ་ན ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ན ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, དེ་སི་ཏེ པ་ན དོ་སོ ན་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཉྙ་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཀ་སྨཱ ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཱ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ་པི པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་སུ པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན ས་ངྒྷ་སྶཱ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.

ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཀོ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཀོ. པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ པ་ར་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སེ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡོ ཀོ་ཙི ནཱ་ག་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་དི་ཀོ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨ་སྶ་གོ་ཎཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཡ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ, ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༡) ཡ་སྶ ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་དི་ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, སོ ཨི་དྷཱ་པི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་ནྟ་མ་སོ དེ་ཝེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནཱ་ག་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་དི་ཀོ ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་གོ ཝཱ ཧོ་ཏུ སུ་པ་ཎྞ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ, ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཡོ, སོ ས་བྦོ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༡). ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷི, ཏཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏི་ཏྠི་ཀཱ, ཏི་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ལ་དྡྷི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡེ་སོ སུ་ཏྟུ་དྡེ་སོ. པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐོ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པོ་ས་ཐོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. སོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ཨོ་ཝཱ་དོ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཏ་སྶ ཨུ་དྡེ་སོ ས་རཱུ་པེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ, སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ ཏ་པོ ཏི་ཏི་ཀྑཱ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ་ཡོ ནཱ་མ –

‘‘ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ ཏ་པོ ཏི་ཏི་ཀྑཱ;

ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ ཝ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ;

ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི;

ན ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏི པ་རཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ.

‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ;

ས་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ནཾ.

‘‘ཨ་ནཱུ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནཱུ་པ་གྷཱ་ཏོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཙ སཾ་ཝ་རོ;

མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ བྷ་ཏྟ་སྨིཾ, པ་ནྟ་ཉྩ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནཾ;

ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ཡོ་གོ, ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི.(དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣-༡༨༥) –

ཨི་མཱ ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ་ཡོ.

ཏ་ཏྠ ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ ཏ་པོཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༠; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༨༥) ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི ནཱ་མ པ་ར་མཾ ཏ་པོ. ཏི་ཏི་ཀྑཱཏི ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏི་ཏི་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ ཏ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ‘‘པ་ར་མ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི བུ་དྡྷཱ. ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱིཏི ཡོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་རཾ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ཏི བཱ་དྷ་ཏི ཝི་ཧིཾ་ས་ཏི, སོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་དོ པ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ‘‘ན་ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘པ་རཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱིཏི སཱི་ལཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི. སཱི་ལ་ཉྷི ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ‘‘པ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ ཙ ས་མ་ཎོ པ་རཾ ཡཾ ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་ས་ཀོ, སོ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡོ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཱི ཧོ་ཏི, པ་རཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་མྤི ས་ཉྩི་ཙྩ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏི, སོ ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? མ་ལ་སྶ ཨ་པ་བྦཱ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘པ་བྦཱ་ཛ་ཡ་མ་ཏྟ་ནོ མ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ‘པ་བྦ་ཛི་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༣༨༨) ཨི་ད་ཉྷི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡོ་པི ན ཧེ་ཝ ཁོ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ཏི ན མཱ་རེ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི, སོ པ་རཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ ས་མ་ཎོ ན ཧོ་ཏི. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ ཨ་ས་མི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ཧི པཱ་པཱ་ནཾ, ‘ས་མ་ཎོ’ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༦༥) ཨི་ད་ཉྷི ས་མ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ.

དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་བྦ་པཱ་པ་སྶཱཏི ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་སྶ. ཨ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཀུ་ས་ལ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་སྶ. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་དཱ་པ་ནཾ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྦ་སོ པ་རི་སོ་དྷ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་བྦ་པཱ་པཾ པ་ཧཱ་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཧི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཀུ་ས་ལཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ་ན ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡོ་དཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི.

ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནཱུ་པ་ཝཱ་དོཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནུ་པ་ཝ་ད་ནཾ. ཨ་ནཱུ་པ་གྷཱ་ཏོཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེཏི ཡཾ ཏཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་ཨ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ཏི་པ་མོ་ཀྑཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ སཱི་ལཾ, པཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ག་ཏི་ཝི་སེ་སེ་ཧི, མོ་ཀྑེ་ཏི དུ་གྒ་ཏི་བྷ་ཡེ་ཧི. ཡོ ཝཱ ནཾ པཱ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨིཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཙ. སཾ་ཝ་རོཏི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ལ་ཀྑ་ཎོ སཾ་ཝ་རོ. མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ཎ་ཉྙུ་ཏཱ. པ་ནྟ་ཉྩ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནནྟི ཛ་ན་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ནི་ཛྫ་ན་ས་མྦཱ་དྷཾ ཝི་ཝི་ཏྟཾ, སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ. ཨེ་ཏྠ ཙ དྭི་ཧི་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ཡོ་གོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ་པི མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟེ ཨཱ་ཡོ་གོ ཙ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ནནྟི ཨེ་ཏཾ པ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ད་ནཾ, ཨ་ནུ་པ་གྷཱ་ཏ་ནཾ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ སཾ་ཝ་རོ, པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་སུ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་སེ་ཝ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་སི་ཊྛཱི་ཏི. ཨི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཾ བུ་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན སཱ་ཝ་ཀཱ.

‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ནཱ་མ. ཏཾ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན བུ་དྡྷཱ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ཙ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན བུ་དྡྷཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ.

ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ ཝཱ. ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡནྟི ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ཡཾ. སཱ ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཱི, སཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡཾ. པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒིནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ པ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ་པི པ་ཉྩ, པུ་རི་མེ་ཧི ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ པ་ཙྪི་མེ་ཧི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ དྭེ ཉ་ཏྟི་ཡོ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ་པི པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཏ་ཡོ, དྭེ, ཨེ་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཐ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ་པི ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཏ་ཡོ, དྭེ, ཨེ་ཀོ ཝཱ, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཐ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཡོ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཡོ, དྭེ ཝཱ, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ད་ཉྷེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཾ – ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཧི པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཐོ་ཀ་ཏ་རཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་མ་ས་མཱ ཙ, ས་ངྒྷ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཙ ག་ཎཾ པཱུ་རེ་ནྟི, ས་ངྒྷ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཝ་སེ་ན ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་རི་མེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ པ་ན པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཡོ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷ་ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ག་ཎ་ཉ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན སོ ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ག་ཎ་ཝ་སེ་ན ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པུ་རི་མེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ དྭེ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཀོ, པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ་པི ཨེ་ཀོ, ཨེ་ཀེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀེ་ན པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པུ་རི་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏེ་ཧི པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟི, པ་ཋ་མཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཐོ་ཀ་ཏ་རེ་ཧི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏྟི་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ན ས་ཙེ པ་ཋ་མཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏེ་ཧི མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ཧི པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཱ ཝཱ ས་མ་ས་མཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི, པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ཧི པ་ཝཱ་རི་ཏེ པ་ཙྪཱ ཨི་ཏ་རེ་ཧི པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ མ་ཧཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ བ་ཧཱུ ཧོ་ནྟི, པ་ཙྪཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ ཐོ་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཀོ ཝཱ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨུ་དྡི་ཊྛེ པ་ཙྪཱ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀེ ཏེ་ན པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི.

ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཾ་སེ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ད་ས་ན་ཁ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ས་ཙེ པ་ན ཏ་ཏྠ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀོ་པི ཨ་ཏྠི, ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སི་ནྣེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ལི༹་ཡཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨུ་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནེ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པཱ་ལི༹ཾ ཝི་ཧཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ས་བྦཾ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དིཾ ན་ཝ་ཝི་དྷཾ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་བྦོ ས་ངྒྷོ ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༧༡) ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱ་པི ཏཱི་ཧི ‘‘སུ་ཎ་ནྟུ མེ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ས་བྷཱ་གཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཡ་དཱ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ སུ་དྡྷཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཾ པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎ་ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ, དྭཱི་ཧི་པི ‘‘ཨ་ཉྙཾ སུ་དྡྷཾ པ་སྶི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ད་ཧཱུཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧུ, ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀེ་ཧཱིཏི ལ་དྡྷི་ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀེ་ཧི. ཨ་ནཱ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཝ་ཀ་མྨ་སཱ་ལཱ་དི་ཀོ ཡོ ཀོ་ཙི པ་དེ་སོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་ངྒྷེ་ནཱཏི ས་ངྒྷ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝི་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ. ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ཝཱ་སཱ་ད་ཡོ ན ག་ནྟ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ སཱི་མཱ་པི ན་དཱི་པི ན ག་ནྟ་བྦཱ. ས་ཙེ པ་ནེ་ཏྠ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་པི ཨཱ་ཝཱ་སཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་མྤི ལ་བྷ་ཏི. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ནཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཏ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༨༡) ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་ན ཨཱ་ཝཱ་སོ ག་ནྟ་བྦོ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི ཧི ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཀ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.

ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་ས་ནེ་ན ཙཱཏི ཨཱ་ས་ནེ་ན ས་ཧ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ. པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཙྪཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་མྤི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ན་ཝ་ཝི་དྷཾ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཀིཾ ཏཾ ཀ་ཏ་ནྟི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཐེ་རེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཨ་གི་ལཱ་ནེ་ན ན ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཡོ ན ས་མྨ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ཐེ་རེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ས་ཙེ པ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ས་མྨ་ཛྫ་ནིཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི, སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ནཱི་ཡཾ པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི པཱི་ཋ་ཕ་ལ་ཀཱ་དི་ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རེ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི ན་ཏྠི, སཾ་གྷི་ཀཱ་ཝཱ་ས་ཏོ་པི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨཱ་ས་ནེ་སུ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀེ་པི ཏ་ཊྚི་ཀཱ་ཡོ་པི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཊྚི་ཀཱ་སུ་པི ཨ་ས་ཏི སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒཱ་ནི ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི. པ་དཱི་པོ ཀཱ་ཏ་བྦོཏི པ་དཱི་པེ་ཏ་བྦོ, པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨོ་ཀཱ་སེ ཏེ་ལཾ ཝཱ ཝ་ཊྚི ཝཱ ཀ་པ་ལླི་ཀཱ ཝཱ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ཙེ ཏེ་ལཱ་དཱི་ནི ན་ཏྠི, པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ལ་དྡྷ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཀ་པཱ་ལེ ཨ་གྒི་པི ཛཱ་ལེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟེ་ན ཙ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱ ས་དཱ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨེ་ཀོ ཝཱ བྷཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཀོ ཝཱ ས་ར་བྷཱ་ཎ་ཀ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ ན ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ན ཝཱ་རེ་ན ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རེ་ནཱ་པི པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.

བ་ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ནཱཏི ན་དི་ཡཱ ཝཱ སཱི་མཱ་ཡ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཚ་ནྡོ དཱ་ཏ་བྦོ, ‘‘ཀ་ཏོ མ་ཡཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཨ་ཙྪི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀི་ཙྩ་པྤ་སུ་ཏོ ཝཱཏི གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དི་ཀི་ཙྩ་པྤ་སུ་ཏོ ཝཱ. ས་ཙེ གི་ལཱ་ནོ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, མ་ཉྩེ་ན ཝཱ པཱི་ཋེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ཙེ ཁོ མ་ཡཾ ཨི་མཾ གི་ལཱ་ནཾ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་སྶཱ་མ, ཨཱ་བཱ་དྷོ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷི་སྶ་ཏི, ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ན ཏྭེ་ཝ སོ གི་ལཱ་ནོ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ, ས་ངྒྷེ་ན ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན ཏྭེ་ཝ ཝ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཀ་རེ་ཡྻ ཙེ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ས་ཙེ བ་ཧཱུ ཏཱ་དི་སཱ གི་ལཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ས་ངྒྷེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ དཱུ་རེ དཱུ་རེ ཧོ་ནྟི, ས་ངྒྷོ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན ཏྭེ་ཝ ཝ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ དེ་ནྟེ་ན ཚ་ནྡ་མྤི དཱ་ཏུཾ, ས་ནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ‘‘ཚ་ནྡཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཚ་ནྡ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ནྣེ ཚ་ནྡེ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཚ་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༥) པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཚ་ནྡ་དཱ་ན་པ་རི་སྶ་མ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ‘‘ཚ་ནྡཾ མེ ཧ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཚ་ནྡ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ནྣེ ཚ་ནྡེ ས་ངྒྷ་པྤ་ཏྟོ ས་ཉྩི་ཙྩ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་ཧ་ཊོ ཧོ་ཏི ཚ་ནྡོ, ཚ་ནྡ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཏོ ཏཾ མོ་ཙེ་ཏུཾ ‘‘ཚ་ནྡཾ མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོཏི མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ན ཝཱ, ཝཱ་ཙཾ པ་ན ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ, ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི་པི བྷཱ་སཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་དཱ་ནེ་པི ཚ་ནྡ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏཾ པ་ན དེ་ནྟེ་ན པ་ཋ་མཾ ས་ནྟཱི ཨཱ་པ་ཏྟི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ. ན ཧི སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ས་མཱ་ནོ ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ད་མྨི, པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ མེ ཧ་ར, པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ མེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༤) ཝ་ཏྟུཾ ལ་བྷ་ཏི. ‘‘ས་ནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ‘‘ས་ནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ དེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཚ་ནྡོ ཙ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཙ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, ཏཾ དེ་ཏཱི་ཏི ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཏ་རཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི. བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ ནཱ་མ བི་ལཱ༹་ལ་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ཝ་ལ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ལ་ཡཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ན ཏ་ཏི་ཡཾ, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི དཱ་ཡ་ཀེ་ན ཡ་སྶ དི་ནྣཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༡༦༤; ཝི. ཝི. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢.༡༦༤). ཏ་སྨཱ སཱ བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཡཱ་སཾ ཀཱ་ས་ཉྩི ས་ངྑ་ལི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨུ་ཏུ་ཀྑཱ་ནནྟི ཏཾ ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ར་ཏི ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཏུ, ཏ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ ཨུ་ཏུ་ཀྑཱ་ནཾ, ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ, ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧེ་མ་ནྟཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎ་ནཱཏི ཀ་ལ་ནཱ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨོ་ཝ་ད་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་དོ. སྭེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ་ཏི ཨཱ་ག་ནྟྭཱཏི ‘‘སྭེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ནྣ་ར་སི་ཀེ ཨུ་པོ་ས་ཐེ པ་ཀྑ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ, ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀེ ཏེ་ར་སི་ཡཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཀྑ་སྶ ཏེ་ར་སི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘ཨ་ཡཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ ཝཱ པ་ནྣ་ར་སི་ཀོ ཝཱ’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༤༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཙེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀོ བྷ་གི་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ནྣ་ར་སི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘པ་ནྣ་ར་སི་ཀོ བྷ་གི་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ བཱ་ལཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ གི་ལཱ་ནཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་མི་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ བཱ་ལོ. ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀ་པ་ནྣ་ར་སི་ཀེ་སུ ཨུ་པོ་ས་ཐེ་སུ ཝཱ པཱ་ཊི་པ་དེ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ག་མི་ཡོ, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨི་དྷ ག་མི་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི. ཨ་ར་ཉྙེ ནི་ཝཱ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ. སོ་པི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སཱི, སྭེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཝི་ཧཱ་རེ ན ཝ་སཱ་མཱི’’ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་དི ན ག་ཎྷེ་ཡྻ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཡོ ན ག་ཎྷེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༤). ཏེ་ན པ་ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྐེ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ, ས་ངྐེ་ཏ་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཏྲ པ་ཏི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥). ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་ས་ན་གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དི་སྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ནོ ཙ་སྶ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱ སུ་ལ་བྷཱ ཧོ་ཏི, སཱ་མ་ནྟ་གཱ་མེ ཙ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ གཱ་མཾ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ དཱུ་རཾ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ས་ངྐེ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ས་བྷཾ ཝཱ མ་ཎྜ་པཾ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མི, ཏ་ཏྲ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཏ་ཏྲ ག་ནྟ་བྦཾ, ཨ་ག་ནྟུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ས་ངྐེ་ཏཾ ན ག་ནྟ་བྦཾ, ཡཱ ན ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥). ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧཱིཏི –

‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ, ཨ་ཎུ་མ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཛྫེ་སུ བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ མ་ཛ྄ཛྷེ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་སྶ དྷ་མྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, དྷཱ་ཏཱ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙི་ཏཱ, མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ, དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ. ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན སྭཱ་ག་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི སུ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི སུ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནི སུ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི སུ་ཏྟ་སོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཙོ ཧོ་ཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི མ་ནཱ་པོ. པ་ཊི་བ་ལོ ཧོ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ. ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་སཱ་ཡ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ་ཡ ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ ཝཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༤༧) –

ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི. པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ནཱཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧེ་ན ནི་དྡོ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨེ་ན. ས་མྤཱ་དེ་ཏཱུཏི ཏི་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུ. ཡ་དཱ པ་ན ཏཱ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀཾ་ཡེ་ཝ དི་སྭཱ ཨོ་ཝཱ་དོ ཡཱ་ཙི་ཏོ, ཏ་དཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ཧི པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀོ ས་མྨ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དནྟི ‘‘ཏཱ་ཧཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ཧེ་ཝ.

ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ཀེ་ན ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ན་ཀེ་ན ཝཱ. ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱཏི ཡ་ཏྠ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཨེ་ཀོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ཙེ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་མྨ་ཏོ, ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ཝཱ་དོ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦོ, ཡོ ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་གྒེ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.

པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐཱཏི ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ཐ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཀིཾ ཏཾ, ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷོ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ས་ནྡྷི་ཡ་ཏཱིཏི པུ་བྦ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་པ་རཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. སཱ་མ་གྒི་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ག་ཎ་སྶཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒེ སེ་ས་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ས་བྷཱ་ཝོ.

ཐེ་རཱ ཙ ན་ཝཱ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ད་ས་ཝ་སྶཱ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་ས་ཝ་སྶཱ ཙ ཐེ་རཱ. ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ ན་ཝཱ. པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཝ་སྶཱ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ. ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏཾ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ‘‘ཨི་དཾ མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཨ་ཏྠིཾ ཀ་ཏྭཱ. མ་ན་སི ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི སོ་ཏ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་ཙེ་ཏ་སཱ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རཱ་མཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཐོ་ཀ་མྤི བ་ཧི ག་ནྟུཾ ཨ་དེ་ནྟཱ ས་བྦེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་མ, ས་ལླ་ཀྑེ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ན་སི ཀ་རོ་མཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་མ, ས་མ་ནྣཱ་ཧ་རཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཙ ཁོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝཱི་ཐི་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཛ་ཝ་ན་པྤ་ཊི་པཱ་ད་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཋ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ན ས་མེ་ཏཱིཏི ན སཾ་ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་སྨཱ ན སཾ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོཏི ས་ངྒྷེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ནཾ.

ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱཏི ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ལ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པྤ་ཀ་ཏ་ཏཱཏི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ. ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱཏི ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ.

ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི ས་ཉྩེ་ཏེ་ཏྭཱ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙི་ཏྟཾ པེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་གཱུ་ཧ་ཏཱིཏི ནི་གཱུ་ཧ་ཏི ན དེ་སེ་ཏི ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི. ལ་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་གཱུ་ཧ་ནྟོ ཨ་ལ་ཛྫཱི ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡེ་ན པ་རི་གཱུ་ཧ་ནྟོ ཨ་ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི བྷ་ཎྜ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཉྩ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ལ་ཛྫི་པུ་གྒ་ལོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཛྫཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ, ཨཱ་པ་ནྣ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་གཱུ་ཧ་ནྟོ, བྷ་ཎྜ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ ཨ་ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

མ་ནྡོཏི མ་ནྡ་པ་ཉྙོ, ཨ་པ་ཉྙ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. མོ་མཱུ་ཧོཏི ཨ་ཏི་སཾ་མཱུ་ལ༹ྷོ. ཝི་རཱ་དྷེ་ཏཱིཏི ན རཱ་དྷེ་ཏི ན སཱ་དྷེ་ཏི. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེཏི ཝི་ན་ཡ་སཾ་ས་ཡེ. ཀ་པྤི་ཡཾ ཙེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་ན ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཾ, པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ, ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་པྤ་ཏི, ཨཱ་ཝུ་སོ, མཱ ཨེ་ཏྠ ཀ་ངྑཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ.

ས་ཧ་སེ་ཡྻ་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི, ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ.

དེ་སེ་ཏུ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ ཝཱཏི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ ཝཱ དེ་སེ་ཏུ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རི་ཙྩཱ་གོ. ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ‘‘དེ་ས་ནཱ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཀཱ་སེ་ཏུ ཝཱཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ ཝཱ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣཱ ཝཱཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྣཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ནྣཱ ཝཱ. ཝུ་ཊྛི་ཏཱ ཝཱཏི པ་རི་ཝཱ་སཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ ཝཱ. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཱ ཝཱཏི ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཝཱ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཙ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་མ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏུ, ‘‘ཨེ་ཀཾ ག་རུ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏུ, ས་བྦེ་ཧི་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི, ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏི་ཝི་དྷེ་ནཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨཱ་མ, མ་ཡཾ པ་རི་སུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨ་པིས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀིཾ ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ, ཀ་ཐ་ཉྩེ་ཏཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་ཏི་བྷེ་ད་མུ་ཁེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་དེ་ཏཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷེ་ད་ཏོཏི ཨ་རཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ, བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཀྑ་རཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ཏེ་སཾ བྷེ་དོ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་བྷེ་དོ, ཏ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཙ ཝི་ས་དི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ན་ཉྷི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་སྶ པ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩེ་ཏ་མེ་ཝཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ་པི སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་ཡཾ. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི པ་དཾ ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠཾ. དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཝི་ཧི་ཏོ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རེ ‘ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏ’ནྟི པ་ད་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་རི ཨུ་དྡེ་སཱ་ཝ་སཱ་ནེཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཱ་ཝ་སཱ་ནེ. ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཙ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལོ. ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་གཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི བུ་དྡྷོ ཝ་དེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དི ཙེ་ཏྠ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ-པ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི དྷཱ་ཏྭ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ནཱ་མ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱ་བྷཱ་ཝོ, སོ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ས་མཱ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ས་ཏཱི་ཏི ‘‘ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་གཾ ཝ་དེ་ཡྻ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ན དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀི་མི་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ཏེ་ན ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཡེ་ནེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ.

ཏ་དེ་ཏནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏནྟི ‘‘ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཾ. ན དི་སྶ་ཏཱིཏི ནོ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠནྟི ཨི་མཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ. ཡ་དི ཧི ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཾ སི་ཡཱ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝ་དེ་ཡྻ, ན པ་ན ‘‘ས་ཀི་མྤི ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ན ཨཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཐ ཀུ་ཏོ ལ་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ན་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ནྟཱི པ་ཝེ་ཎི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ, ཏཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏོ.