ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ-ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ

བུ་དྡྷཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ནྟི-ཨཱ་དི་ནཱ ཡཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ;

བྷ་ད་ནྟ་བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན, མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ སུ་བྷཱ;

ཏ་སྶཱ ཧི ལཱི་ན་པ་དཾ ཝི-ཀཱ་ས་ན་ཀོ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷོ.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ནཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་པྤ་ས་ནྣེ་ན. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ…པེ… བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ…པེ… ཝི་ཉྙཱུ་ཧི, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ…པེ… ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༡༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ. ‘‘ཙེ་ཏ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཱི་སུ ཝ་ནྡ་ནཱ་སུ ཙེ་ཏོ་ཝ་ནྡ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ནྡ་ནཱ, གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སཱ་པི ཏ་ཐཱ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ མཱ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛཱ་ཀ་ར་ཎཾ པཱུ་ཛཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ས་ཀྐ་ཙྩ ཀ་ར་ཎཾ ས་ཀྐཱ་རོ, ཏེ་སཾ. བྷཱ་ཛ་ནནྟི ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ.

ཐེ་རཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ ཝཾ་སོ་ཏི ཐེ་ར་ཝཾ་སོ, ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཏ་སྶ ཝཾ་ས་སྶ པ་དཱི་པ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ, ཏེ་སཾ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཱ་ནཾ. ཨ་སཾ་ཧཱི་ར་ཏྟཱ ཐི་རཱ་ནཾ. ཝི་ན་ཡ་ཀྐ་མེཏི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ, ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཏེ ཐི་རཱ ཨེ་ཝ. ‘‘བུ་དྡྷཾ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཧི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཉྙུ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ན བུ་དྡྷ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩ ས་ངྒྷ་ཉྩ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ཙ-ས་དྡེ་ན པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་སཱི་ཧཱ་ན་ཉྩ ན་མོ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཙེ་ཏོ་ཝ་ནྡ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ‘‘ན་མོ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ནྡ་ནཱ, ‘‘ཀ་ཏ་ཉྫ་ལཱི’’ཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་པི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་མོ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པཱ་མོ་ཀྑནྟི པ་དྷཱ་ནཾ. སཱི་ལ་ཉྷི ས་བྦེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫ་ལེ་ཡྻ་པེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨཱ་ཧཱ་རོ མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་མ་ངྒཱ་ནི ཕ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་གི་ནོ་པི ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཀུ་ས་ལཾ སཱི་ལ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཝཱ མུ་ཁ་ནྟི ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏེ་ན མོ་ཀྑ་པྤ་ཝེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མུ་ཁཾ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧེ་སི་ནཱ ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་སི ག་ཝེ་སཱི་ཏི མ་ཧེ་སི.

སཱུ་ར་ཏེ་ན ནི་ཝཱ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ སོ་ར་ཙྩཾ? ཡོ ཀཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༣༤༩) སཱུ་ར་ཏེ་ན, ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི་ནཱ མཱ་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྑི་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཝཱ་ཏེ་ན. ཝི་ན་ཡཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟེ་ན ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན. ‘‘སོ་ཎ་ཏྠེ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱུ་ར་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ དུ་སྶཱི་ལེ་ན ཝཱ དུ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ ཝཱ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་གུ་ཎོ ཐེ་རོ་ཝ, ཡཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦོ ཨཱ་ད་རེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ནཱ་མེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ནཱ་མེ་ན. ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་བྷ་ཏོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སུ་བྷ་ཏོ, ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་སུ་བྷ་ཏོ ཙ སུ་བྷཾ.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མི…པེ… ཏུ་ཎྷཱི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་དྡེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨི་དྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་ཀེ་པི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཨི་དྷ ནི་དཱ་ནཾ ན ད་སྶི་ཏཾ, ཨུ་དྡེ་སོ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་པི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ པཱ་ལི༹ཾ ཨི་དྷ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མི…པེ… དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹ཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཊ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྷཱ་ར་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཙ, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧི་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ནི་དཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ, ན ནི་དཱ་ནཾ.

ས་ཝ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀ་ཏ་རེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ན ཨུ་དྡེ་ས་ཀ་སྶ. ཨི་དྷ ན་ཝ་ཀ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་རོ་པི པ་ན ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཐེ་རཱ་དྷི་ཀཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན ན་ཝ་ཀ་ཏ་རོ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡ་ཐཱ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ནི ས་བྦཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒེ་ན ཨི་མཾ ནཱ་མ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠཾ སཱུ་ཙེ་ཏི, ཀིཾ ཏ་ནྟི ‘‘ཙ་ཏུ་ཝ་གྒཱ་དི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྷི ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ སི་དྡྷཾ. ཀ་ཐཾ? ཙ་ཏུ་ཝ་གྒེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ…པེ… ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒེ་ན ན ཀི་ཉྩི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ད་ས་ཝ་གྒེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི་པི ད་ས་ཝ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ, ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱུ་ན་ཏ་རེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒོ་ཏི ཙེ? ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཚ་ས་ཏྟ་ཨ་ཊྛ་ན་ཝ་ཝ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཙ, ད་ས་ཝ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དྭཱ་ད་ས…པེ… ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཙ དཱི་པི་ཏཾ. ཨཱུ་ན་ཏ་རེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏོ. ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒེ ཝུ་ཏྟེ་པི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ལི་ཁི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ནཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ས་ཙེ ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེ་པི ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ན ཝ་དེ་ཡྻ, ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཛྫུ་པོ་ས་ཐོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ས་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. ཨུ་དྡྷཾ པ་ཀ་ཏི་ཨུ་པོ་ས་ཐེ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་ད་མྤི.

‘‘ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཏི་ཝི་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ ནི་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་རི་སཱ་ས་མྤ་ཏྟི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ པ་བྦ་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ, པཱ་སཱ་ཎ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒེ་སུ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་ངྒེ་སུ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་དི་ས་མུ་དྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ་སུ ས་མྨ་ཏ་སཱི་མཱ་ཏོ ཀ་མྨཱ་ནི ན ཝི་པ་ཛྫ་ནྟི ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཝི་པ་ཏྟི་སཱི་མཱ་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ན་དི་ཡཾ སཱི་མཱ་ཡ བ་དྡྷཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་མཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ཏཾ ན་དིཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀེ ཀ་ཏེ ས་ཙེ ཏ་སྶཱ སཱི་མཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚེ་ཡྻ, སཱི་མཱ་ཏོ ཀ་མྨཱ་ནི ན ཝི་པ་ཛྫེ་ཡྻུཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.

ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་མྨཱ་ར་ཧེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སུ་ཁ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ དི་ཡ་ཌྜྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀོ་ཎ་ཏོ ཧི ཀོ་ཎཾ ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སཱི་མཱ ཙ ཨ་སཱི་མཱ ཧོ་ཏི. ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ས་མྤ་ནྣཱ་ནི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ཧི ཙ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

རཱ་སི་ཀ་ཏཾ པཾ་སུ་པི རུ་ཀྑེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ སུ་དྡྷ་པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏོ ཧོ་ཏི. གུ་ལ༹་པི་ཎྜ་པ་རི་མཱ་ཎོ ཐཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ, ན ཏུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀུ་ཊ་ས་རཱ་ཝཱ་དཱི་སུ རོ་པི་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་ན ཏ་ངྑ་ཎ་མྤི བྷཱུ་མི་ཡཾ རོ་པི་ཏོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན་ཝ་མཱུ་ལ་སཱ་ཁཱ་ནི་གྒ་མ་ནཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཁ་ནྡྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ རོ་པི་ཏེ པ་ན ཨེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་པ་རི་མཱ་ཎ་མ་ཏྟོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལུ་བྦེ་དྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྦེ་དྷོ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ‘‘གོ་ཝི་སཱ་ཎ་མ་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཎཱ་ཧོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི གོ་ཝི་སཱ་ཎ་པ་རི་ཎཱ་ཧེ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཁུ་དྡ་ཀོ་པི མ་ཧ་ནྟོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཱུ་པ་གཾ དི་སྭཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཋི་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ ས་མྨ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་ཏྟིཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ན་དི་ཡཱ ས་མྨ་ཏཱ, ས་མུ་དྡེ ས་མྨ་ཏཱ, ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ ས་མྨ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ལོ་ཎཱི ན ག་ཧི་ཏཱ. བ་དྡྷ་སཱི་མཾ ཝཱ ན་དི་ས་མུ་དྡ་ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ ཝཱ ཨ་ནོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ན་དི་ཡཱ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མུ་དྡེ ཝཱ ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༧) ཨེ་ཏྠཱ་པི ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ལོ་ཎཱི ན ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཏི ཙེ? ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཝ. ‘‘ཡོ་པི ན་དིཾ ཝཱ ས་མུ་དྡཾ ཝཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀ་ཏོ སོ་བྦྷོ ཨེ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཛཱ་ཏ་སྶ་རོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཏ་སྨིཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མྤི གཱ་མཾ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦ་མེ་ཝ.

ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ས་མ་ནྟཱ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ པ་ཀ་ཏི་ཝཱི་ཙི་ཡོ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ས་ཎྛ་ཧ་ནྟི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི, ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སོ ཨ་ནྭ་ཌྜྷ་མཱ་སོ, ཨ་ཌྜྷ་མཱ་ས་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ. ཡོ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ན་པི ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་པི ཀ་མྨཾ ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ན ཀོ་པེ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ, ཏཾ པ་ན ‘‘དྭི་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཀོ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཉྷི ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནྟོ་ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་སཱི་མཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀུ་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཐེ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་པ་ཉྩི་ཏྭཱ ལི་ཁི་ཏཾ.

‘‘ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟི’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཊྚ་ཏི དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ‘‘ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ཝི་ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཱ པ་ན ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ས་ངྒྷེ་ན ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… པ་ཊི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧི དྭཱི་ཧི་པི ཨ་ཉྙཾ སུ་དྡྷཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘སཱ་མ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ བྷ་ཎྜ་ན་ཀ་ལ་ཧ་ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་དཱི་ནི་པི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་མེ་ཝ. ‘‘ཡ་དཱ ཨ་ཉྙཾ སུ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཾ པ་སྶི་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་ཧུ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ན ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.

དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ པ་ན ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་དེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནི་ཡཾ པ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏེ་ན ཝཱ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶེ་ན ཝཱ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ག་ཏེ་ན ཝཱ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶོ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཏོ་ཏི. ས་བྦཱ་ཡ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ས་བྦེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ག་ཏེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་གྒཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ – ས་ཙེ པུ་རི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཧི པ་ཙྪི་མི་ཀཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཐོ་ཀ་ཏ་རཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་མ་ས་མཱ ཙ, ས་ངྒྷ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཙ ག་ཎཾ པཱུ་རེ་ནྟི, ས་ངྒྷ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཝ་སེ་ན ཉ་ཏྟི ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི…པེ… ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པོ་ས་ཐཾ སཱི་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ཀིཾ ས་ངྒྷ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ’’ནྟི ཨི་དཾ ན ཉ་ཏྟིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཉ་ཏྟི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཀིཾ ས་ངྒྷ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ, ཡ་དི ས་ངྒྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཀ་ལླ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ཏཾ ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ནེ་ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ན, ཡ་ཐཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, པ་ར་པ་དཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ངྒྷོ, པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ཋ་པ་ན་ཀྑེ་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྷི ཁེ་ཏྟེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་པ་ཏྟི་མོ་ཀྑོ ན ཧོ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་ཏོ པུ་བྦེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ན སཱ ཀ་མྨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ ཨེ་ཏྠཱ་ག་ཏ་ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀོ བྷི་ཀྑུ ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷཱ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡཾ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ས་རཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཀ་ཏཾ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏཾ, ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ ས་ངྒྷ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ’’མི་ཙྩེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀ་ཏ་པ་ཀྑེ ཏཱ་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཀྐ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ར་ཏོ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, སོ ཨཱ་ཝི་ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ, ཀ་ཏ་པ་ཀྑེ ‘‘ཨ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི.

‘‘ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ས་ངྒྷེ བ་ཧི…པེ… ཨ་དེ་ནྟེ་ན ཚ་ནྡོ དཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་པི པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཚ་ནྡ་དཱ་ན་ས་མ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ས་ངྒྷེ བ་ཧི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ. པ་དྷཱ་ན་གྷ་ར་ཝཱ་སི་ནོ པ་དྷཱ་ན་གྷ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ ས་ཙེ ས་ངྒྷོ ས་ནྣི་པ་ཏ་ཏི, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཚ་ནྡོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་དྷཱ་ན་གྷ་རཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ པ་ཡོ་གོ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན པ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཉྩ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ ཚ་ནྡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཝི་ཡ. ‘‘ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཨཱ་ཧ་ཊཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་མྨཾ ན ཀོ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ས་ཙེ པུ་བྦེ ཚ་ནྡཾ ད་ཏྭཱ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ པུ་ན པ་ཝི་ས་ཏི, པ་ཙྪཱ ཚ་ནྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ པ་ཡོ་གོ སཱི་མཱ་ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙ ‘‘ཚ་ནྡ་དཱ་ནེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནེ ཨི་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ – པ་ཋ་མཾ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ, དུ་ཏི་ཡཾ པ་ཙྪཱ ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཏི་ཡཾ ཚ་ནྡ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མོ་ཙ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༡༦༤) ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. བི་ལཱ༹་ལ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱབ་དྡྷཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ སཱ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ སཱ་པི ན ཀ་ཏྠ་ཙི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ.

‘‘ན ཧི ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་ད་མྤི ཧི ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? སེ་སཱ་ནི ཐེ་རེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཨི་མེ པ་ན དྭེ ཐེ་རེ་ན ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀེ་ན ཝཱ ཉ་ཏྟི་ཊྛ་པ་ན་ཀེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཙ, ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཱ་ནི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ནི་པྥཱ་དེ་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན དྭེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ན ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ སཱ་དྷེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུ་ཉྩ ‘‘ཨི་ད་མྤི ཧི ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ག་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.

ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་གྒ་སྶ ཧི ས་ངྒྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ན་ཏྠི དོ་སོ་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨུ་དྡེ་སེ་པི ས་ཝ་ནེ་པི ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཙི་ཏྟ་སཱ་མ་གྒིཾ དཱི་པེ་ཏི ས་ཝ་ནེ ས་བྦེ་ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་གཱུ་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ལ་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་གཱུ་ཧ་ནྟོ ཨ་ལ་ཛྫཱི ན ཧོ་ཏི, ‘ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ’ཏི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གཱུ་ཧ་ནྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ.

‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཚ་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ས་ཏྟ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧི ས་ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ནཱ་མ དྷ་མྨ་བྷཱ་རི་ཀོ ཀི་ར ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པཱ་ཋེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི པ་ད་མེ་ཝ དི་སྭཱ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, སོ ཨཱ་ཝི་ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་ཙེ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་ད་མྤི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཁོ པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ནྟེ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཏི ཝེ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར.

ཨ་པ་རེཏི ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་ཏྠེ་རོ ཀི་ར. ཨེ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་ཀི་མྤི ཨ་ནུ་སཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ དཱི་པི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི.

ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ས་ར་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་ར. ས་ངྒྷུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཙེ ནི་སི་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཝི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ག་ཎུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩེ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སི་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཙེ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་ཝི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷིཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ ག་ཎུ་པོ་ས་ཐེ་པི སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཝ ཙེ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་རེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ཀྐི་ཀཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་རོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཀྐོ. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ཧི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ, ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་སྶེ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ, ‘‘ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ས་ཙེ་པི ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི…པེ… པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཡཱ་ཝ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཀ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་སུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པུ་ན ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ ན ཝཱ་ཏི ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠི, དེ་སི་ཏེ པ་ན དོ་སོ ན་ཏྠི. ཏ་ཐཱ ཨི་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཀ་ལ་ས་ངྒྷེ ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣེ, ཝེ་མ་ཏི་ཀེ ཙཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༡༦༩-༡༧༠).

ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜཾ

༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དྷ པ་ན ཋ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མ་བྷེ་དོ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ – ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ, པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཀ་མོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སྶ ཡོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཾ པུ་ཙྪི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སུ་དྡེ་སཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏུ་དྡེ་སཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཏྠཱ་རུ་དྡེ་སཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཙྪི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏུཾ ཝི་ནཱ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སེ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨེ པུ་ཙྪི. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝཱི་ས་ཏི་ཁ་ནྡྷ་ཀེ པུ་ཙྪི. ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ཝཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ནུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པུ་ཙྪི. ཨེ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཏ་དཱ པ་རི་ཝཱ་རོ ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ ཀ་ཏོ, ཨི་མ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་པི ཨཱ་རོ་པ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཨཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ). ཨ་པི་ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ པུ་ཙྪི. པུ་ཊྛོ པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༩) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ པུ་ཙྪི. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ པ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རེ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི. ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཏ་དཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཱ ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ པ་ཋ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཙེ? ན, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༣) ‘‘ཡཱ་ནི མ་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ནེ་སཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ཀེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོཔེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༥; ཝི་བྷ. ༥༠༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་སི་ཀྑ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོཔི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ནཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ, ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀ་མེ་ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ན་མེ་ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཡཾ ཡཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཚ་ནྡ་སོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཏཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ན སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠཱི་ཏི (པ་རི. ༢༠༡-༢༠༢) པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་མེ་ན ཀ་མ་ཏྟ་ཡེ་ན ཡཾ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ‘‘ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣) ཝེ་སཱ་ལི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི.

ཨི་དཱ་ནི ས་བྦེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༣) ཨེ་ཝཾ ས་ཨུ་དྡེ་ས་ཨ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. སཱ་པི དྭི་དྷཱ ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ, ཝི་ནཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, སཱ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ.

ཏ་ཏྠ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ དྭི་དྷཱ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༤, ༨༩, ༩༡, ༡༦༧, ༡༧༡, ༡༩༥, ༡༩༧) ཧི པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏོ, ནཱ་པ་ཏྟི. ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༦༨༣, ༦༨༧) ཧི ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལེ་ན.

ཏ་ཐཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི ཨ་ད་སྶི་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དྭི་དྷཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ སེ་ཁི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

སཱ་པི དྭི་དྷཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་མ་ས་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ཏོ་ད་ཀ་ཧ་ས་དྷ་མྨ་ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཏ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཛ་ཏུ་མ་ཊྛ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ མི་སྶཱ་མི་སྶ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་བྷུ་མྨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན མི་སྶཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ མི་སྶཱ ཙ ཨ་མི་སྶཱ ཙ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ དྭཱི་སུ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ན མི་སྶཾ, དྭཱ་ད་ས་སུ པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ ཀ་ར་ཎེ་ན མི་སྶཾ, ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་མི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི, ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶེ བྷུ་མྨེ་ན, མོ་ཧ་ན་ཀེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་སཱ་མི་བྷུ་མྨེ་ཧི. ཡ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཝ་ཎྞ་ཀ’’ནྟི བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡ་དཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ མི་སྶཾ ཧོ་ཏི. སེ་སེ་སུ པ་ཋ་མཱ་ནི་ཡ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་མྷི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷེ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, དུ་བྦ་ཙ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སཾ་ས་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་དི་མྷི ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མི་སྶ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏུ་ཝ་ཊྚ་ན་དྭ་ཡ་སཾ་ས་ཊྛ་དུ་ཏི་ཡ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཡོ་གོ དྭཱི་སུ ཝི་ཀ་པྤ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ, ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཙ པ་ཙྩ་ཏྟེ་ན མི་སྶོ, ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ར་ཎེ་ན, རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ར་ཎ་སཱ་མི་པ་ཙྩ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡོ་གོ ཏི་དྷཱ མི་སྶོ ཧོ་ཏི. ཀ་ར་ཎཉྩ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ལླ་ཀ་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་དྭེ་བྷཱ་ག་ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཚ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟེ་ན མི་སྶཾ, པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀ་ནི་སཱི་ད་ན་ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དྭེ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ སཱ་མི་ནཱ མི་སྶ་ནྟི ཀ་ར་ཎཾ དྭི་དྷཱ མི་སྶཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཚ་བྦ་སྶ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དྭ་ཏྟི་ཙྪ་ད་ནཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜ་མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ག་རུ་ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི ཨ་ཉྙ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མི་སྶཱ, ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་མི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ མི་སྶཱ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཨ་མི་སྶཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ –

པ་ཉྩ་དྷཱ ཙ ཏི་དྷཱ ཙེ་ཝ, དྭི་དྷཱ ཙེ་པི ཏ་ཐེ་ཀ་དྷཱ;

བྷི་ནྣཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ, ས་བྦེ་ཀཱ་ད་ས་དྷཱ སི་ཡུཾ.

ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་རེ་སུ ཏི་ས་ཏེ་སུ ན་ཝུ་ཏི་ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཊྛི་དྭི་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཏིཾ་སུ་ཏྟ་རཱ་ནི དྭི་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཨ་མི་སྶ་པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི དྭཱ་ད་སུ་ཏྟ་རཱ་ནི དྭི་ས་ཏཱ་ནི, མི་སྶ་པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཧོ་ནྟི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཏིཾ་ས་ཏི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ མི་སྶོ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཉྩ ཧོ་ནྟི, མི་སྶ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས, ཨ་མི་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ, མི་སྶཱ་མི་སྶ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི དྭེ, ཨ་མི་སྶཱ་ནི དྭེ་ཏི ས་བྦེ་སུ་པི ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་དུ་བྦ་ཙ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་དྭ་ཡ་དྭེ་བྷཱ་ག་ཚ་བྦ་སྶ་ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཚཱ་ར་ཏྟ་དྭ པ་ཉྩ་ཏྟིཾ་སེ་སུ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ན་ཏྠི. དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ཏྠི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་དུ་ཀཾ, ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་དུ་ཀཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་དུ་ཀ་དྭ་ཡཾ, ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་དུ་ཀཾ, ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟ་བྷུ་མྨ་དུ་ཀཾ, ས་ཡོ་པ་ནཱ་ཡོ་པ་ན་དུ་ཀཾ, ཨ་ཡོ་པ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡོ་པ་ན་དུ་ཀཾ, ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་དུ་ཀ་ནྟི ན་ཝ དུ་ཀཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ སེ་ས་ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཡཱ ཀཱ་ཙི པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷཱ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁ་ཡི་ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ (པ་རི. ༡༥༧-༡༥༨), ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏེ མུ་ཁེ ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༣) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཡོ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༨༥) ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ.

ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་མ་གྒཾ ས་ངྒྷཾ ཨ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱི བྷི་ནྡེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཚེ་ཛྫ་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཏི་ཊྛ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༣) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི སཱ་དྷ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་ཎྜ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ན པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ན ཧི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཏོ སི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ‘‘ན ཨ་ཙྪི་ནྣེ ཐེ་ཝེ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༦, ༦༧, ༧༨, ༧༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དམེ་ཝ ནཱ་མ.

ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཎེ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀེ དེ་སཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སེ་ས་བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ས་བྦཱ་ནི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟེ ཏཾ ཨུ་པཱ་ལི མ་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ…པེ… ཨེ་ཝཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟེ ཁོ མ་ཡཱ ཨུ་པཱ་ལི སི་ཀྑཱ་པ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩཾ ཝཱ གཱི་ཏཾ ཝཱ ཝཱ་དི་ཏཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༨༣༤) ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩེ་ཡྻ ཝཱ གཱ་ཡེ་ཡྻ ཝཱ ཝཱ་དེ་ཡྻ ཝཱ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཚ་བྦི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་དྡེ་སེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ, ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མཱ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝ –

‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ;

པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ-བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ ཡོ་པ་ནེ་ན ས་ཧཱ’’ཏི. –

ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ ཏེ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ་སུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཡོ་གེ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཏེ་སཾ སཱ་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཡོ པ་ན ཀཱ་ར་ཀོ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༦༢, ༤༧༢, ༤༧༥) ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ སེ་ས་དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏ་ཨུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ ཝི་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་ན…པེ… ཨོ་བྷཱ་སི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༥༣) ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་དི་མྷི ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨཱ་དི་མྷི ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཏྟིཾ་སེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཡོ་པ་ན-ས་དྡེ་ན ས་ཧ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨེ་ཝཾ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི སོ ཡ་སྨཱ ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དྭེ ཨེ་ཀ་མ་ཉྩེ ཏུ་ཝ་ཊྚེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༩༣༣) ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ར་པྤ་བྷ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་པི པ་ར་པྤ་བྷ་ཝཱ ‘‘དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀི་སྶཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ནི་ཡ་མོ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལ་མྦཱི་མུ་དུ་པི་ཊྛཱི་ནཾ ཀུ་ཏོ ‘‘དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་ཏ་སྶོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཚེ་ཛྫཾ སི་ཡཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༨༡) ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ.

བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཏི་ཎྞཾ ཨུ་དྡྷཾ ན ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ས་ངྒྷེ་ན ས་ངྒྷཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༨) ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ནི་དཱ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ཧི ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཡཾ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ‘‘ས་ངྒྷོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཙཱི་ན་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ …པེ… ས་མྨ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༥༦) ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཀ་མྨཱ་ར་ཧོ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ. ན ཙ ཏ་དཱ ས་ངྒྷོ ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ཛཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ ཀ་མྨ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ཛ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་པ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན དོ་སཱ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི པཱ་ཙཱི་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་སི་དྡྷི ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨེ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ས་མྨུ་ཏི ནཱ་མེ་སཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ པ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ར་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀཾ ས་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ པ་ར་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་ཀ་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ས་ཀ་མ་གྒེ ཨེ་ཝ པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛི་ཏ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ པ་ཊི་སཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘སོ ཙེ པ་ཝེ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝི་ཊྛཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཋི་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༨) ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཙ་ཏ་སྶོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ མེ་ཐུ་ནཱ་དི་ཀཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་མ་ནེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་ཀ་རི་ཏྭཱ་ཝ སོ པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྨཱ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཧི པ་ན ཨ་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་རཱ. ༥༨) ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་བྦེ་པི ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ, བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པ་ཝི་ཊྛཱ་དཱི་སུ. ཏ་མེ་ཝེ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་མྤི ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༢, ༤༤) པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ས་རཱི་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ས་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི སོ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་པི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩) ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་དྡྷོ སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི, ཏེ་ན པ་ད་སོ་དྷ་མྨཾ, ས་ཧ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙཱ་དི་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༣༩).

ནི་དཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ, ཝི་བྷ་ངྒོ ཏ་ནྣི་ཡཱ་མ་ཀོ;

ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ་ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༣-༤༤) –

ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སུ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༢༤ ཨཱ་ད་ཡོ)-མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༤༠ ཨཱ་ད་ཡོ)-ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༤༣) ཙཱ་ཏི ཏི་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཏྠུ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤) ཨི་མི་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷེ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤) ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ པུ་རི་སེ, ནོ པ་ཎྜ་ཀེ, ནོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ ཙཱ’’ཏི མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ་པི ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ལེ་སོ་ཀཱ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, མ་ཀྐ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ, ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཐུ་ན་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝི་བྷ་ངྒོ ཏ་ནྣི་ཡཱ་མ་ཀོ ཏ་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒོ་ཏི. ཝི་བྷ་ངྒེ ཧི ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཏ་ཡོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ, ཏ་ཡོ པ་ཎྜ་ཀཱ, ཏ་ཡོ པུ་རི་སཱ. མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ མ་གྒེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ དྭེ མ་གྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༦) ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ལེ་སོ་ཀཱ་སཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཧོ་མཱི’’ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཉྩཱ་ནི་ཊྛཾ. ཨི་ད་མ་པ་ར་མ་ནི་ཊྛཾ ‘‘ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ ནཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཏཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༦༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོཏི ཏ་ཏོ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ‘‘ཨ་ཀྑ་ཡི་ཏེ ས་རཱི་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁ་ཡི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༧༣, པ་རི. ༡༥༧) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ས་ཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ནི་དཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ’’ཏི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་བོ་དྷིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ…པེ… ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡) ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ཡོ པ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཡ་མ་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོཏི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ས་བྦོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ་མ་ཀོ, ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ སི་ཀྑཱ ཝི་ཧི་ཏཱ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཡོ ཙ སཱ་ཛཱི་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀ་དཱ པ་ན ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་ད་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི, ཏཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི.

ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ལ་བྦྷ་ཏི – ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱི་ལཱ་ནི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ན སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ན ཙ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཨ་ཏྠི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཡཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ས་ཏི ‘‘སི་ཀྑཱ་ཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧི ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛོ. ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ར་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏུཾ བྷ་བྦོ, ཏཾ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ སཱ་ཛཱི་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སི་ཀྑཱ་དྭ་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ སཱ་ཛཱི་ཝོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ སི་ཀྑཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱུ་པ་ག་མ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སི་ཀྑ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཀི་ནྟུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སོ ཙ ན པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ས་བྦེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨི་ད་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཡ་དི་དཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པི སཱ་ཝ་ཀོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑོ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྤི, ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་མི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙཱ་ཏི ས་རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏྭེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ པ་ན སོ སི་ཀྑ་མྤི ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཏི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཏྟཱ, སཱི་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་ན་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟོ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན་ནུ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ‘‘ཡོ པ་ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན, པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྶཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཙ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཡོ ཝཱ པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཙ, ཡོ ཝཱ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ ཙ པ་ཎྜ་ཀོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ན ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, སོ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ མུ་ཁེ་ན པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ན་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཀུ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝི་ཙྪེ་དེ ས་ཏི་པི ཨ་མ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. སཾ་ཝཱ་སཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝི་ཡ. ན ཙ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དིཾ ཛ་ནེ་ཏི. ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ པ་ན ན ཧོ་ཏི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ. ན སོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ཀི་མ་ཡཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི? ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི ཀི་སྶ ནཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཙེ? པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ.

ཨ་པི་ཙ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་མཱ་དི་ནྣཾ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཏ་ཏྠ ཙ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ ཨ་དི་ནྣཾ…པེ… ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་གེ་ཝ པ་ཎྜ་ཀེ, པུ་རི་སེ ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.

སཱ་རི་པུ་ཏྟ་བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་སཱ་ན་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི? པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྨི་མྤི ཝུ་ཏྟེ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨཾ ཝ་གྒ་ཀ་མྨ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་མྤི ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཡེ་ན ཨ་པ་ཏྟོ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ སུ་ཨོ་སཱ་རི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀུ་པྤ་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. དྭཱི་ཧི པ་ནེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཙ ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི.

‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་སྶཱ་ནི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ནི, ‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’ཏི ཨི་དཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ལི་ཁཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཡེ. ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀེ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༡༠༩) ལི་ཁི་ཏཾ.

‘‘བི་ནྡུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཙེ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ར་ཧ་སྶ སཾ་ཝཱ་ས་སྶ སཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ག་ཧི་ཏ་ལི་ངྒཱ་ནཾ ‘‘གི་ཧཱི མཾ ‘ས་མ་ཎོ’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་ཉྩ་ན་ཙི་ཏྟེ ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏེ་ཧི སཾ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ དོ་སོ ན ཛཱ་ཏོ་ཏི. ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛ་ཏི, སོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘རཱ་ཛ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ. པུ་ན སོ ‘སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀིཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སོ སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ, ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ས་བྦཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀེ.

‘‘ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ པི་ཏ་རཾ གྷཱ་ཏེ་ཏི ཙེ, པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཡོ པ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པེ་ཏི, ན སོ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནིཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ དཱུ་སེ་ཏྭཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀཱ, མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏི་ཀཱ, ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་དི་ཀཱ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟི.

‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢) ཝུ་ཏྟཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཏ་སྨི་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དེ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ས་ངྐེ་ཏོ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ‘‘མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. སི་ཀྑཱཏི ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. སཱ་ཛཱི་ཝནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦེ ‘‘མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ཡ གུ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཏ་ཏྠ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཏྠ་ནཱི་ཡཱ ཧི སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཧི དུ་བྦ་ལྱཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶོ. དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་པ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་པ་ད་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཡ་སྨཱ ན ས་བྦཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཏཾ ན, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ.

‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ས་མྥུ་ས་ནཾ. པ་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལོ. སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ. ཝི་ན་ཡ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་སུ་པི སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སཱ་དི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ.

ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ནི་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ན ག་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཏ་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ཡོ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཝཱི་ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱུ ཙེ ནི་སི་ནྣཱ, པ་ཉྩ་མོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཙེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ཀོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ (པ་རི. ༤༨༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཡཾ ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཀ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝཱ ཉ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ སཱི་མ་ཏོ ཝཱ པ་རི་ས་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ཡཾ ‘‘པ་རི་ས་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ས་ཏོ ཀ་མྨཱ་ནི ཝི་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༨༧) སུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ན་ཡ་མུ་ཁཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟོ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ན་ངྒཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ? ས་མུ་ཊྛ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་པི ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་ན་ངྒ་ཏྟེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ས་བྦཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ ས་ཧ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙི་ཏྟཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ངྒ་ནྟ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐེ་ཝ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ‘‘སོ ཙེ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ན ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏྟཱ, ཝི་ཀཱ་ར་རཱུ་པ་ཏྟཱ, ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མི་དཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་རཱུ་པཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཛ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཛྫ་ན་ཀཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༣༥) ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་བྷེ་དཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་སུ ཀི་རི་ཡཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ས་ཉྙཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ན་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ན ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ཝཱ ཨ་ན་ངྒཾ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཀི་ནྟུ ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ན་ངྒ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ནྟུ སཱ་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ནྟི ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫགྒ་ཧ་ཎཾ. ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཡ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་མྨགྒ་ཧ་ཎཾ.

ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་མྨཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ. ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ཝེ་ད་ན་མྤི ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཾ ཨེ་ཏྠ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྷི ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པ་ནྣ་མྤི ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’མི་ཙེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ སཱ་དྷ་ཀ་སུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི (པ་རི. ༣༢༤), ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༤༧༠). ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཛཱ་ན་ནཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟ’’ནྟི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༦༡-༦༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ལི་ཁི་ཏཾ.

ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ག་ཎྛི་པ་ད་ན་ཡོ – ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཏི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ པ་ན ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་མ་ཀུ་ས་ལེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མ. སུ་རཱ་པཱ་ན་སྨི་ཉྷི ‘‘སུ་རཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་པ་ས་ངྒ་ཏོ. ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ལི་ཁི་ཏཾ – ‘‘ཨི་དྷ ‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཙ ‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཙ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ. ཡ་དི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཧོ་ཏི, ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནེ་ཝ སི་ཡུཾ, ན ཙ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ སེ་ཁི་ཡེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཝི་ཛཱ་ན་ན’’ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཀཱ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཋི་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཙེ? ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ མ་ནོ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ་པི དུ་ནྣ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༢༠) ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨ་ཀྑ་ར་ཝ་ཙ་ནཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཉྷི ནཱ་ཐོ ས་ར་ཎཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦ་སྨི་ཉྷི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ གཱ་མོ, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ, གཱ་མ་ཀྑེ་ཏྟཾ, གཱ་མ་སཱི་མཱ, གཱ་མ་སཱི་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ གཱ་མ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙཾ, སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ (པཱ་ཙི. ༡༨༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨེ་ཀཾ, ས་གཱ་མ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ, ག་ཎ་མྷཱ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ན་ཀ་སྶ (པཱ་ཙི. ༦༩༡) ཨེ་ཀ་ནྟི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཨ་ར་ཉྙ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི གཱ་མོ ན གཱ་མ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཏྠི གཱ་མོ ན གཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠི ཨ་ར་ཉྙཾ ན ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་བྷ་ཏི, ཨ་ཏྠི ཨ་ར་ཉྙཾ ན ཨ་ར་ཉྙ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཨེ་ཏྠ གཱ་མོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙེ, པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ནྟོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙེ, པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་ནྟོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་ནྟོ་གཱ་མོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༧༨) ཨཱ་ག་ཏོ. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤) ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ནཱ་ས་ངྐ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མ་ནྟཱ གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༥༤). ཏ་ཐཱ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨེ་ཀཱ གཱ་མ་ནྟ་རཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༨༧) ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.

ཡེ་སུ པུ་རཱ་ཎ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་མཱ་དེ་ན ལི་ཁཱི་ཡ་ཏི, ན པ་མཱ་ཎཾ. ཡེ་སུ ཙ པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་ཙི. ༥༡༣) ‘‘གཱ་མཾ པ་ཝི་སེ་ཡྻཱ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ལི་ཁཱི་ཡ་ཏི, སཱ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཏ་ཏྠ པཱ་ཋོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡༢). ཨི་དྷ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཏི…པེ… ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཝི་ཀཱ་ལ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ).

ཡཾ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟེ, ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ, ཨོ་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ཙ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟེ, ཨོ་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ཀཱ་ནི, ཀེ་ཝ་ལཾ ལི་ཁི་ཏ་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ལི་ཁི་ཏཱ་ནི. ཀ་ཏྠ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ཙཱ’’ཏི པ་དཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ དི་སྶ་ཏི. ཏཱ་ནི དྭེ པ་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༩༢) ཧི པཱ་ལི༹. ཏ་ཐཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༩༢) ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་ཀ་གཱ་མ་ཏོ…པེ… ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པེ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༩༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.

ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ་སྶ ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ‘ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ’ཏི་པི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ དི་སྶ་ཏི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ར་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ‘ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ – ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནེ དྭི་ནྣཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠཱ་པི ‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶཱ’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཡཾ པ་ན ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་ཨ་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པཱ་ལི༹་ཝི་སེ་ས་མ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་རི་ཀྑེ་པོ ཡ་ཐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ པཱ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པཱ་དེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ…པེ… ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མ་ཏྟེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་མེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཝ གཱ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘གཱ་མོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ཏི་ཀྐ་མེ, ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མ་ཏོ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་སེ་ཡྻ་ཏོ ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཝཱ ཏཾ གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མ་པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན གཱ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ པ་ན ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཝ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་སོ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་སོ. ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ བྷི་ཀྑུ པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༤). ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ཨ་ཡཾ གཱ་མོ, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ཏི? ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’ཏི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ནི་ཀྑི་པ་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༣) ཨི་མི་སྶཱ ཧི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་ས་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན ཙ ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༤༧༨) ཙ ‘‘ས་བྷཱ་ཡེ ཝཱ དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝ་ས་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ར་ཀྑ་ཏི. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ཡ་ཏྠ གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏེ་ན གཱ་མེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་ས་ནྟོ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ པུ་ན གཱ་མ་སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི སི་ཀྑཱ་པ་དེ གཱ་མ་སཱི་མཱ གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༡༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་རི་ཀྑེ་པོ ན གཱ་མོ. ཀི་ནྟུ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ལེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་སོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་སྨིཾ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཧི ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྭཱ་རཾ, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་སོ’’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ, མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨཱ་རཱ་མོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.

‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝི་སེ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ པ་ཋ་མོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མོ ཨེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠ བྷེ་དོ ན་ཏྠི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ དུ་ཝི་དྷོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཡ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་སྶ ཙ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ ཙ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ གཱ་མ་བྷཱ་ཝོ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

གཱ་མ་སཱི་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀ་ཊྛ་ཏི་ཎ་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ན་ཙ་ར་ཀཱ་ནཾ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཨི་མ་སྶ གཱ་མ་སཱི་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ, ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༤) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༧) ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝཱ གཱ་མ་ནྟ་ཝཱ་སཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཱི་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༧) ཝ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ན ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝཱ ཐ་ལ་མ་གྒེ་ན ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་སཱི་མཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ས་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༨༩). ཨི་ད་མེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤༡༤) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་གཱ་མ་ཀཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ.

པུ་རི་མེ་ན པ་ན ས་གྷ་རཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཨི་མི་ནཱ ཏ་མ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༩༢) ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ར་ཉྙཾ. ཏཾ པ་ནེ་ཏ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘ཨ་གཱ་མ་ཀ’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀཾ པ་ཙྪི་མ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༥༤; པཱ་ཙི. ༥༧༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ བ་ཧི, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ བ་ཧི ས་རུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨ་རུ་ཀྑཾ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཀུ་ནྣ་དི་ས་མཱ་ཀི་ཎྞ་མྤི ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ‘‘ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ན་ཀ་སྶ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཨ་ར་ཉྙཾ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ཨ་གཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨོ་ར་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ན ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, པ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ གཱ་མེ ཡོ ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟོ, སོ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཨུ་པ་ཡོ་གཾ ག་ཏོ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་རོ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ. པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ་པི ཙེ གཱ་མ་སྶ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ས་མཱ་ནོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, པ་གེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨེ་ཀོ. སོ པ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཙ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཧི ཏ་སྨིཾ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝ་ས་ནྟཱི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, གཱ་མཾ པ་ཝི་ས་ནྟཱི གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ. ཏཱ་ས་ཉྷི ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཚཱ་ཡཱ མེ་ཏ་བྦཱ…པེ… ཏ་སྶཱ ཏ་ཡོ ཙ ནི་སྶ་ཡེ, ཨ་ཊྛ ཙ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ར་ཉྙ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ཝི་ཀཱ་ལེ་གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ (པཱ་ཙི. ༥༠༨) ཙ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མ་བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་པྤ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ‘‘ཨེ་ཀཱ ག་ཎ་མྷཱ ཨོ་ཧཱི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ (པཱ་ཙི. ༦༩༢) ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ན་ཡ་ཨེ་ན ཝཱ ཡ་སྨཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ ས་ཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཝ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་གཱ་མ་ཀཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ ནཱ་མ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཡཱ ཝ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ར་ཉྙེ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡེ ས་ཏི ཨ་ནྟོ་ཨཱ་ཝཱ་སེ་པི དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝི་ཛ་ཧ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཋཱ་ནཾ ཋ་པི་ཏཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡོ་པི ཀ་པྤ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ.

ཏཱ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སྭེ་ཝ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ཕ་ར་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ དུ་ཏི་ཡེ་སུ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཏཱ་སཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཏྟཱ ན ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཕ་ར་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི’’ནྟི.

ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ གཱ་མ་བྷེ་དཾ, ཨ་ར་ཉྙ་བྷེ་ད་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཏྠི གཱ་མོ ན གཱ་མ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ ནཱ་མ ཡོ ས་བྦ་སོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ གཱ་མོ ན གཱ་མ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ལ་བྷ་ཏི. ཡ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙ ན་ག་རཾ ཧོ་ཏི, སེ་ས་ཀཱ་ལེ སུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཀྑ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༤; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥༠) ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན པ་ཊི་རཱ་ཛ་ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཀེ་ཝ་ལཾ བྷ་ཡེ་ན ཝཱ ཚ་ཌྜི་ཏོ ས་གྷ་རོ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏོ, སོ ‘‘གཱ་མ་ནྟ་རེ གཱ་མ་ནྟ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༨༣) ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ, སེ་ཁི་ཡེ ཙ་ཏྟཱ་རི ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ན གཱ་མོ ཡ་ཏོ ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན པུ་ན་པི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨ་མ་ནུ་སྶོ སོ པ་ཀ་ཏི་གཱ་མ་ས་དི་སོ་ཝ.

ཨ་ཏྠི ཨ་ར་ཉྙཾ ན ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༤) ཨེ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་མ་ཀོ གཱ་མོ, ཡོ ཝཱ ས་ཏྠོ ནཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་ས་ནི་ཝི་ཊྛོ, སོ ཨ་ཏྠི གཱ་མོ ན གཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི. ན ཧི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟོ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ པ་ན གཱ་མ་སཱི་མཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠི ཨ་ར་ཉྙཾ ན ཨ་ར་ཉྙ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སཱི་མཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.

‘‘གོ་ནི་སཱ་དི་ནི་ཝི་ཊྛོ་པི གཱ་མོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྠི, ས་བྦོ་པི ཨེ་ཀོ གཱ་མོ. ནོ ཙེ, ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན ཝཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ས་ཏི ཀཱ་ནི་ཙི ཏཱ་ནི གྷ་རཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ དཱུ་རེ དཱུ་རེ ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་སེ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ སེ་ཁི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཙ གྷ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཀ་མྨཱ་ནཾ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟཾ པ་མཱ་ཎཾ, ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་གྷ་ར་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏ་ནྟ་ར་ཏཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ.

‘‘ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གཱ་མ་ཁེ་ཏྟེ ཨེ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ‘ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སུཾ་གཱ་མོ ཧོ་ཏཱུ’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ ཀ་སྶ་ཙི དེ་ཏི, སོ་པི ཝི་སུཾ་གཱ་མ་སཱི་མཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༤༧) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏཾ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རོ ཝཱ དེ་ཝ་ཀུ་ལཾ ཝཱ ས་བྷཱ ཝཱ གེ་ཧཾ ཝཱ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, གཱ་མོ་ཏི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ས་བྦཾ ཏ་ཏྠ ཀ་པྤ་ཏི. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ གཱ་མོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྩ ཋཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྟ་བྦཾ. ནོ ཙེ, ཨ་ར་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ནྟ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཙེ ཨཱ་རཱ་མོ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡ་སེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤ་མེ་ཝ. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡོ ཙེ ཧོ་ཏི, གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ས་ནྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཀྑེ་པེ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ གཱ་མ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ, ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྩ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ, པ་རི་ཀྑེ་པེ ཨ་ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་མེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༢༩) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ག་ཎ་མྷཱ་ཨོ་ཧཱི་ཡ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ཕ་ར་ཎཾ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཝི་དྷི ས་མེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན ས་མེ་ཏི.

‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝུ་ཏྟེ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་རོ ཨ་ར་ཉྙ་ནྟི སི་དྡྷེ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ཏྠོ ན དི་སྶ་ཏི, གཱ་མ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ན, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ས་ཏི ཧི གཱ་མེ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི, སོ ཙ ཏ་ཝ མ་ཏེ་ན ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱུ་ཏོ. ཀུ་ཏོ དཱ་ནི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ཙེ ཨ་ར་ཉྙ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, པ་རོ་ཝ གཱ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ཡུ་ཏྟཾ གཱ་མ་སྶ ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཙ. ཏ་སྨཱ ‘‘གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ‘‘གཱ་མོ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏ་སྨཱ གཱ་མ་སྶ ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མཾ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཨ་ར་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཛཱ་ན་ན་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ནོ ལ་དྡྷི. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟོ ཧི ཨི་དྷ གཱ་མོ ནཱ་མ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘གཱ་མ་སྶ ཙ ཨ་ར་ཉྙ་སྶ ཙ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀི་མ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པ་ཋ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཧི བཱ་ཧི་ར་ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མ. གཱ་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ ན་ཏྠི པ་རི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཝ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ པ་རི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙེ ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ སུ་བྱ་ཏྟ་ཏ་རཾ ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ཙ ན ཧོ་ཏི.

‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཡཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཝ ཨ་ར་ཉྙཾ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཙ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ, ན་ནུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨི་དཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི? ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ་ཏི པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཙ གཱ་མ་སྶ ཡྭཱ་ཡཾ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ར་ཉྙཾ ནཱ་མཱ’’ཏི པ་དཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་མེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་མེ་ཀོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཝི་ན་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ ད་སྶི་ཏ་བྦོ, ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ངྒ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་མེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་བྷཱ་སི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་མེ་ཀོ, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨ་ཡ་མེ་ཝ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶ་ན་མེ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ གཱ་མ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་ཀི་ཙྩ་ཀོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ད་སྶ་ན་མེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཀྑེ་པེ ས་ཏི གཱ་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ས་ཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་རཱ་མེ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ས་མྨ་ནྣ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མེ་སུ པ་ན ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཀ་པྤཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཾ ས་མྨ་ནྣ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མེ་སུ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་རཱ་མོ ན གཱ་མ་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ་པི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ རུ་ཧ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀེ. ཏེ བྷི་ཀྑཱུ དུ་ཏི་ཡ་སྶ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ གཱ་མ་ས་ངྑཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་སཾ ཨི་མཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མོ པ་ན གཱ་མོ་པི ས་མཱ་ནོ ཏི་ཏྠི་ཡ་སེ་ཡྻཱ་དི ཝི་ཡ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཏ་ཐཱ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཙ;

ད་སྶེ་ཏུཾ གཱ་མ་ས་མྦ་ནྡྷ-སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ.

གཱ་མ་གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རཱ དྭེ, ད་སྶི་ཏཱ ཨི་དྷ ཏཱ་དི་ནཱ;

སཱི་མཱ སཱི་མཱུ་པ་ཙཱ་རཱ ཏུ, ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཱ་ཏི ནུ་དྡྷ་ཊཱ.

ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ཙ དྭེ ཧོ་ནྟི, བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་བྦ་སཱ;

པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ-བྷེ་དཱ ཙེ ཙ་ཏུ་རོ སི་ཡུཾ.

ཨ་ཡ་ཉྷི ཨུ་པ་ཙཱ་རས་དྡོ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་གི་ལཱ་ནེ་ན་པི ཨཱ་རཱ་མེ ཨཱ་རཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཚ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༧༠) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ བཱ་ཧི་རེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ དི་སྶ་ཏི. བཱ་ཧི་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ, པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀོ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་རཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༥༠༦) པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་དྡོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ དི་སྶ་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑེ་པོ, པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པ་རི་ཀྑེ་པོ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རཱ་མོ, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཐོ’’ཏི ཝཱ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨཱ་རཱ་མོ, ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ་ཏི ཝཱ. ཏེ་སུ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་སུ དྭཱི་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་སུ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཨེ་ཏྠ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན བཱ་ཧི་རོ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙ་ས་ཉྙི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ བཱ་ཧི་ར་སྶ, ཏ་སྶཱ གཱ་མ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཋཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་དྷ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་བྷ་ངྒེ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ, སོ བཱ་ཧི་རོ, དུ་ཏི་ཡོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མེ་ན ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏོ བཱ་ཧི་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཙ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ལེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ཨི་དྷ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ལཱི་ལཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ སུ་ཊྛུ ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ –

ཨ་ས་མྦུ་དྷཾ བུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ;

དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ན་ཡ་ཏྟ་ཏ་ཉྩ;

ཡོ ཝ་ཎྞ་ཡེ ནཾ ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱུ;

སོ དུ་དྡ་སོ སཱ་ས་ན་ནཱ་ས་ཧེ་ཏུ.

པཱ་ལི༹ཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ས་མྦུ་དྷ་ཉྷི;

ནཱ་སེ་ཏི ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡ་ཉྩ;

ཨ་ནི་ཙྪ་ཡཾ ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ པ་རེ་ཧི;

གཱ་མོ་ཏི ཏེ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏོ སོ.

ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ནེ་ན;

པུ་ར་ཀྑ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི བྷི་ཀྑུ;

ཨ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ;

ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ལཱི་ལཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་རོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ, གཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝ་ཏྭཱ པུ་ན གཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘གྷ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ཀཱ་ལེ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན་གཱ་མ་ནྟ་ར་ཨ་ཨ་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.

ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑཱ་ས་དྡཾ ས་ངྑཱ་ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཡ་ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་དཾ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཁཱི་ལཱ་དཱི་ནི ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཡ་ཐཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པཱ་དིཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ ཨི་ཧཱ་པཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, སཾ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་རི་ཧཱ་ཡི་ཏ་བྦོ.

ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤེ ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་མྤི ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཏྟཱ ར་ཀྑ་ཏི. ཨོ་ཀཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ པུ་བྦེ ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏེ་པི ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཨུ་དྡྷཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་དྡྷ་ཏ་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ཀ་ལ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པཱ་ཏ་ནེ ན ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ སི་དྡྷེ་པི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘པ་ཐ་བྱཱ་རཱ་ཛ་པ་དེ་ས་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ བ་ཧཱུ, ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ‘རཱ་ཛཱ་ནོ’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨེ་ཀཾ བི་མྦི་སཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. རཱ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཀི་ཉྩི ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ པ་ན བི་མྦི་སཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི.

པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གེཏི ཨེ་ཏྠ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ མ་གྒ་སོ་དྷ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཨ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཁེ་ཏྟེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ལ་ཏཱ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ག་ནྟྭཱ པ་ན ཀུ་མྦྷི་མ་ཏྠ་ཀེ ཛཱ་ཏ་ལ་ཏཱ་དི་ཙྪེ་ད་ནེ ས་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཨེ་ཝཾ བྷཱ་རི་ཡ་མི་དཾ, ‘ཏྭ་མྤི ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷ, ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་ཀ་པ་སྶཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’ཏི སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ པ་ཡོ་གེ་ན ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ. པི-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལི་ཁི་ཏོ.

ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཡཱ;

ཏ་ཏྲ ཝཱ་ཙ་ངྒཾ ཙི་ཏྟཾ་ཝ, ཀ་མྨཾ ན་སྶཱ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏི.

ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཀཾ ཡ་ཉྩེ, ཡ་མྤི ཀ་མྨ་ཏྟ་ཡཾ བྷ་ཝེ;

ན ཡུ་ཏྟཾ ཏཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཀ་མྨ་མེ་ཀཾ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༡༣༡ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

དུ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ, ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི, ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ས་དྡྷིཾ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ནཱ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སུ་ཁུ་མ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ལ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ནྟོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ན ས་ཀྐཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏུཾ, ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ས་ཀྐཱ. ཀ་ཐཾ? ཏ་སྨི་ཉྷི ཨུ་པ་ཀྐ་མེ ཀ་ཏེ ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀྐ་མཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ད་ས་ཀཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ དུ་བྦ་ལ་སྶ པ་རི་ཧཱི་ན་ཝེ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཡ་ཐཱ དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ཛ་ཝི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ས་ནྟ་ཏི་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཾ ཨ་པ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝོ་རོ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཏ་སྨཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏི.

‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ན་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘པཱ་ཎོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་གོ, ཀོ སོ? ས་རཱི་རེ ས་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ག་མ་ནཾ པ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ར་ས་རཱི་རེ ས་ཏྠ་པཱ་ཏ་ནཾ. དཱུ་རེ ཋི་ཏནྟི དཱུ་རེ ཝཱ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ས་མཱི་པེ ཝཱ. ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཏྟེ་ན པ་ཧཱ་རོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཏ་ཏྠཱཏི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པྤ་ཡོ་གེ. ཡོ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ ན ས་ཀྐཱ. ཡ་སྶཱུ་པ་རི ས་རོ པ་ཏ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ, ན ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཛཱི་ཝི་ཏ་མ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཎཱ་པ་ནནྟི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘སཱ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ན སཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༤) ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་པྤ་ཡོ་ག་སཱ་དྷི་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཧི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་པ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ.

རཱུ་པཱུ་པ་ཧཱ་རོཏི ཨེ་ཏྠ –

‘‘མ་མཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཨེ་སི་ཏྠཱི, མ་ར་ཏཱུ’’ཏི ས་མཱི་པ་གོ;