པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ མུ་སཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཝ་ཏྠུ, ཝཱ་དོཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ, ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཙ པ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ, ཏ་ངྑ་ཎེ ཙ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’ནྟི, བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་པི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཏ་ཉྷི དྭ་ཡཾ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ན་ནུ ཙེ་ཏཾ བྷ་ཎ་ན་མེ་ཝ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཎ་ན་ཉྩ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཏ་ཙྪ་སྶ.
ཧ་ཏྠ་ཀཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་ཀོཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ. ས་ཀྱཱ་ནཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་བྦ་ཛིཾ་སུ, ཏེ་སཾ སོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ ཀ་ཉྩི དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་བྷཱ་ས་ནཾ, ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན དི་ཊྛ་མྤི ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ པ་ཀྑ་ལ་ནྟོ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཙཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ‘‘ཨ་པི, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་སྶི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ‘‘ཏ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ སི་ངྒཱ་ལ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྶཱ་ཡཾ ས་དྡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘མཱ་ཏུ་ཡཱ ཏེ ཡཱ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཀ་དྡ་མེ ལ་གྒ་ཙ་ཀྐཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ནེ་ཝ ད་ཝཱ, ན ར་ཝཱ ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏི, སོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀོ གཱ་མེ ཐོ་ཀཾ ཏེ་ལཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རཾ བྷ་ཎ་ཏི ‘‘ཏྭཾ ཨ་ཛྫ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ, གཱ་མོ ཨེ་ཀ་ཏེ་ལོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝཱ, པ་ཙྪི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཾ པཱུ་ཝ་ཁ་ཎྜཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ གཱ་མེ པ་ཙྪི་ཀཱ་ཧི པཱུ་ཝེ ཙཱ་རེ་སུ’’ནྟི ཝཱ, ཨ་ཡཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱཏི ཝི་སཾ ཝཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེཏི ཁུཾ་ས་ན་ག་ར་ཧ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ནེ་ཝ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཾ, ན ཧ་ད་ཡ་སུ་ཁཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཀ་ཎྞ་ཉྩེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་ཉྩ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་ཙ་ནེ’’ཏི, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙེ་ཝ ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི ཧཱི་ནཱ ཙ ཛཱ་ཏི. ནཱ་མཾ ནཱ་མ ཨ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ནཱ་མཾ. གོ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀོ་སི་ཡཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ གོ་ཏ་མཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ གོ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ཀ་མྨཾ. སི་པྤཾ ནཱ་མ ན་ལ༹་ཀཱ་རཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ སི་པྤཾ. ཨཱ་བཱ་དྷོ ནཱ་མ ས་བྦོ་པི རོ་གོ ཧཱི་ནོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་དྷུ་མེ་ཧོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ, སེ་སོ ཧཱི་ནོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལི་ངྒཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་དཱི་གྷཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ལི་ངྒཾ. ཀི་ལེ་སོ ནཱ་མ རཱ་གཱ་དི་ཀོ ས་བྦོ་པི ཀི་ལེ་སོ. ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟཱ་དི་ཀཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཀྐོ་སོ ནཱ་མ ‘‘ཨོ་ཊྛོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཧཱི་ནོ ཙེ་ཝ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ (པཱ་ཙི. ༡༥) ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཙ ཨ་ཀྐོ་སོ.
ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀེ་ལི༹་ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་སུ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་དེ་སུ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ. ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དྷ་མྨ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི་པི ཙ་ཎྜཱ་ལོ་སི, པཱ་པཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི. མཱ ཏ་མོ་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༣༥) ན་ཡེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེཏི པི་ས་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎཱ, ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་གྒེ ས་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་གྒེ བྷི་ནྣེ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཝཱ་ཙཱ པི་སུ་ཎཱ, པི་སུ་ཎཱ ཨེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ, ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པི་སུ་ཎོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པེ་སུ་ཉྙཾ, བྷི་ཀྑུ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙཾ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེ, བྷི་ཀྑུ་ཏོ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ཊ་པེ་སུ་ཉྙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ ཁོ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནོ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ པི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ. བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་སྶ པ་རེ་ན བྷེ་དཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པེ་སུ་ཉྙཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༣༦) ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཡ་སྶ ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, པ་ར་སྶ ཙ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཝཱ་ཙཱ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་ཀྐོ་སཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེཏི ‘‘ཙོ་རོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀྐོ་ས་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ. ‘‘ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན པེ་སུ་ཉྙ་ཀ་རཾ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༣༦) ཝ་ད་ནྟི. པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ, ཨེ་ཀ་ཉྩ ཁ་མ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ནི་ལླ་ཛྫོ, ཨཱི་དི་ས་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟཾ པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་དཾ པ་དཾ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻ, ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ པ་ད་སོ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥) སཱི་ལཱུ་པ་དེ་ས དྷུ་ཏ་ངྒ་པ་ཉྷ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ཐཱ བུ་དྡྷི་ཀ་ད་ཎྜ་ཀ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་སུ་བྷ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. མེ་ཎྜ་ཀ་མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ས་ཀ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡཾ ར་ཉྙོ ས་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་ཎྞ་པི་ཊ་ཀ་ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་པི་ཊ་ཀ་ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ག་ཛྫི་ཏ་ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ག་ཛྫི་ཏ་གཱུ་ལ༹ྷ་མ་གྒ་གཱུ་ལ༹ྷ་ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་གཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་ཝེ་ད་ལླ་པི་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ན ཨ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ པ་དཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་དཱ་ནུ་པ་ད་ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་དནྟི ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ནུ་པ་དནྟི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ. ཨ་ནྭ་ཀྑ་རནྟི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་དཾ. པ་ཋ་མཾ པ་དཾ པ་ད་མེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་སུ པ་དཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི ཀོ་ཊྛཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ པ་དཱ་དི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥) ཏཱ་ཝ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡, ༢) ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཐེ་རེ་ན ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ པ་དཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ‘‘མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཏྟེ་ན སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༣༥༣, ༣༥༦) ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ‘‘རཱུ’’ ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྭ་ཀྑ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་པི. ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༥༣, ༣༥༦) ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཐེ་རེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ སཱ་མ་ཎེ་རོ སཱི་གྷ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཙྩ་པ་དཾ ཐེ་ར་སྶ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟོ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭེ་པི ཋི་ཏཱ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣོ, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཋི་ཏོ, ‘‘ནི་སི་ནྣ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ད་ཧ་རོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ‘‘ཋི་ཏ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ བ་ཧཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་སི་ནྣེ པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཡེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན པ་ལཱ་ཡ་ན་ཀ་ག་ནྠཾ ནཱ་མ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཙེ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀོ པཱ་དོ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠོ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟེ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཨོ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཙཱཏི པ་རི་སཱ་མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་ཏྟཾ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཙ.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དྷ ‘‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཡེ་ཝ, སོ ཙ ཁོ ན ས་བྦོ, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ ཙ པ་རི་ཙྪེ་དོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ དི་ར་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་ས་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ, མུ་ཁཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྭི་ནྣཾ ཝཱ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ ར་ཏྟཱི་ནནྟི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནི་ར་ནྟ་ར་ཏི་ར་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཧ་སེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ སེ་ཡྻཾ. སེ་ཡྻཱཏི ཙ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ཡ་ན་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཡ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ཡ་ནྟི, ཏ་མྤི ‘‘ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་དྷ སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཡཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡), ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ཏྠེ་ནཱ་པི ས་བྦ་མེ་ཝ པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ, བྷཱུ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ, ཨ་ནཱ་ཧ་ཙྩཱ་པི ཝཱ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ཏྠེ་ནཱ་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཡ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་རི བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ, ཨ་པྤཾ ཨ་ཙྪ་ནྣཾ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ བ་ཧུ་ཏ་རཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨ་པྤཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཏ་སྨིཾ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ.
ཝི་ད་ཧེ་ཡྻཱཏི ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཡྻ ཝི་ད་ཧེ་ཡྻ ས་མྤཱ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི ཝ་ལ་ཉྫ་ན་དྭཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཝཱཏི པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ཡ་ཏྠ ཝུ་ཊྛཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ ཏཱ་དི་སེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཊྛ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ. ཏེ་ན ཝཱཏི ཡེ་ན ས་ཧ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཾ, ཏེ་ན ཝཱ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱཏི ཡེ་ན ས་ཧ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ. ས་ངྑེ་པོཏི ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཀ་ཐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ པུ་རཱ་རུ་ཎཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶཱཏི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རུ་ཎ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ བ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ པུ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶ. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ས་བྦཱ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ས་བྦ་ཨ་ཙྪ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཙྪ་ནྣེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༤) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ག་ཧ་ཎཾ.
པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ. ‘‘མ་ཏི་ཏྠཱི པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ པ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༥༥) ཝ་ད་ནྟི. ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་ཧི པ་ན ཡ་ཀྑི་པེ་ཏཱི་ཧི, མེ་ཐུ་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱིཏི པ་ཋ་མ་སྨིཾ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ན ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ངྒེ་སུ པ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱིཏི ཚ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི. ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ. ས་ཙེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ, དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཚ་པྤ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀཾ པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཏོ, པ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ པ་དཱ་ནི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ. པུ་རི་སེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི མཱ་ཏུ་གཱ་མེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ པུ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཏ་སྶཱ་པི དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙུ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཉྙི་ཏྠི་ཡཱ་པི དེ་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཝི་ཉྙུ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝོ, དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ནུ་སྶ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་རི ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༧༡) ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏནྟི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི, སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༧༥) ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན བྷ་ཎི་ཏཾ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༧༧), པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ན་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༧༧) ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཐེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཏ་ཡཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རེ་ན ཙ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི པུ་ཊྛོ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མོ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡ, ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡ་ཏོ’’ཏི. སུ་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱི་ལ་གུ་ཎཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ ན ཨི་དྷ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱིཏི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀནྟི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ. ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི དྭི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི. དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྭི་ནྣཾ ‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ས པ་རེ་སུ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ. ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཀུ་ལཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཀུ་ལཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱ.
ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ་ཡཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝ་སེ་སེ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་ཛྫི་ཏེ སེ་སེ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ. པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཊྛུ་ལླནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཊྛུ་ལླཾ. ཨི་ཏ་རཾ ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ, སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏི ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, དུ་ཊྛུ་ལླཾ, ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ. ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡཾ, དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶཱཏི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀོཏི ཝ་ཏྠུ་ནཱ ས་ཧ གྷ་ཊི་ཏོ.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལ་མ་རུ་མྦ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་རི པཱ་སཱ་ཎཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ ས་ཀྑ་རཱ. ཀ་ཐ་ལཱཏི ཀ་པཱ་ལ་ཁ་ཎྜཱ་ནི. མ་རུ་མྦཱཏི ཀ་ཊ་ས་ཀྑ་རཱ. ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཏོ པཾ་སུཾ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏེ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ པཾ་སུ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཀོ པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི ནཱ་མཱ་ཏི. ཨོ་ཝ་ཊྛོ ནཱ་མ དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་ཊྛོ (པཱ་ཙི. ༨༦). ཝུ་ཏྟནྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ, སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་མི་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི མི་སྶཱ, ཨ་ད་ཌྜྷཱ་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་མི་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨཱུ་ན་ཀ་ཙ་ཏུ་མཱ་སོ་ཝ་ཊྛ་པ་ཐ་ཝིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི སུ་དྡྷཱ པཱ་སཱ་ཎཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ, སཱ ཨཱ་དི ཡ་སྶ བྷེ་ད་སྶ སོ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་དྡྷ་ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དོ ཡ་སྶཱ སཱ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ, ཏཱ་ཡ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ, སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཡཾ ཁ་ཎ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན་པི ཁ་ཎ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཚ་ཌྜེ་ནྟོ བྷི་ནྡ་ཏི, པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན་པི ཝི་ལི་ཁ་ཏི, པ་ཏྟ་མྤི པ་ཙ་ནྟོ ད་ཧ་ཏི, སོ ས་བྦོ ཁ་ཎ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ་ན་བྷེ་ད་ན་ཝི་ལེ་ཁ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཀོ་པེ་ཏཱིཏི. པ་ཏྟཾ པ་ཙ་ནྟེ་ན (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༧) ཧི པུ་བྦེ པ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཙི་ཏ་བྦོ. ཨ་ད་ཌྜྷཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཀ་པཱ་ལ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་རི ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. དཱ་རཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏི, སོ ཨ་གྒི ཏཱ་ནི ད་ཧ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ ད་ཧ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ཊྛ་ཀ་པཱ་སཱ་ཎཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟཱ. ན ཧི ཏཱ་ནི ཨ་གྒི་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ནྟི. སུ་ཀྑ་ཁཱ་ཎུ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་གྒིཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་པ་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་པེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཙྪཱ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཁ་ཎ་ན་བྷེ་ད་ན་ཝི་ལི་ཁ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏ་རོཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ.
‘‘པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༦) ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཁ་ཏཱ་ཡེ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཝཱ་པིཾ, ཏ་ལཱ༹་ཀཾ, ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ‘‘ཨི་མཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཁ་ཎ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཀ་ནྡཾ ཁ་ཎ མཱུ་ལཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ལླིཾ ཁ་ཎ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་ནྡཾ ཝཱ མཱུ་ལཾ ཝཱ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ…པེ… བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨཱ་ཏ་པེ་ན སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མོ ཙ ཕ་ལ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཡོ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་ས་མྦ་དྡྷོ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཏ་པེ་ན…པེ… ཨ་ས་མྦ་དྡྷ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༦) ནཱ་མ གཱ་ཝཱི་ནཾ ཁུ་ར་ཙྪི་ནྣ་ཀ་དྡ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ་ན བྷཱུ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝི་ཀོ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏ་ན་དི་ཏ་ཊནྟི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ན་དི་སཱ་མ་ནྟཱ པ་ཏི་ཏཾ ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨོ་ཝ་ཊྛཾ ན་དི་ཏ་ཊཾ. ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ པ་ཀ་ཏི, དེ་ཝེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨོ་ཝ་ཊྛེ་པི ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་མྤི ན་ངྒ་ལ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜནྟི མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་ས་མྦ་དྡྷཾ ན་ངྒ་ལ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དིས་དྡེ་ན ཀཱུ་ཊཱ་སི་ཉྩ་ན་ཡོ་གྒ་ཏ་ནུ་ཀ་ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ རུ་ཀྑཱ་དི་པ་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟ་སྶ, ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫ་ཏི, སཱ ‘‘ཏེ་ན བྷི་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ བྷི་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ རུ་ཀྑཱ་དི་པྤ་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལི་ཁ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ནྟོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན ཝཱ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཝི་ལི་ཁ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལི་ཁ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.
༢. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༩༠) ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལེ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀེ ཏ་རུ་ཎ་ག་ཙྪེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ མ་ཧ་ནྟེ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཛཱ་ཏཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ’’ཏི. གཱ་མོཏི ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནནྟི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་སྶ ཙེ་ཝ ཧ་རི་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ན་ཉྩ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙ བྷུ་མྨཾ. ཡོ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་ཕ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཚི་ནྣེ་པི ཝི་རུ་ཧ་ན་ཏོ, ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་ཌྜྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི? ས་མ་ཎ་ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༩). སཱ་ས་པ་བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལ་མྤཱིཏི སཱ་ས་པ་བཱི་ཛ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་མྤི, སཱ་ས་པ་སེ་ཝཱ་ལཾ, བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལ་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་པ་སེ་ཝཱ་ལོ ནཱ་མ སཱ་ས་པ་མ་ཏྟོ ཁུ་དྡ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལོ. བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལོ ནཱ་མ ཨུ་པ་རི ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མཱུ་ལོ སེ་ཝཱ་ལོ.
མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛ་ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛ་ཨ་གྒ་བཱི་ཛ་བཱི་ཛ་བཱི་ཛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ཧ་ལི་དྡི་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ཨ་སྶ་ཏྠཱ་དི་ཀཾ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛཾ ཨུ་ཙྪུ་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཨ་གྒ་བཱི་ཛཾ ཧི་རི་ཝེ་རཱ་དི་ཀཾ. བཱི་ཛཾ་བཱི་ཛཾ པུ་བྦ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ. བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏནྟི ས་རཱ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ. ནི་ཀྑ་ནྟཾ མཱུ་ལ་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ནི་ཀྑ་ནྟ་མཱུ་ལ་མ་ཏྟཾ. མ་ཏྟ ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ཎྞ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཨ་ངྐུ་ར་མ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལ་ཉྩ པ་ཎྞ་ཉྩ ནི་གྒ་ཏཾ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཱ ཨ་ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞཱ པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་རི་ཏོ ན ཧོ་ཏཱིཏི ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ན ཧོ་ཏི. མུ་གྒཱ་དཱི་ནཾ པ་ན པ་ཎྞེ་སུ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་སུ, ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ངྐུ་རེ ཧ་རི་ཏེ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་མྦ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛ་གཱ་མེཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཱ་དི་ཀཾ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ་སུ. ཨ་ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་སྶ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ་སུ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་སྶ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟ་སྶ, སཱ་ཁཾ ཝཱ ཀ་ཌྜྷ་ནྟ་སྶ, ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ བྷཱུ་མིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཏི་ཎཱ་ནི ཀུ་པྤ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཏེ་ན ‘‘ཝི་ཀོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝི་ཀོ་པི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ས་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ནྟོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན ཝཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཏི་ཎཾ ཝཱ ལ་ཏཾ ཝཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཀོ་པེ་མཱི’’ཏི པ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎེ ཝཱ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ཝཱ ཀུ་དཱ་ལཾ ཝཱ ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏི, ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཧ་ཏྠོ ཝཱ ཨ་གྒིཾ པཱ་ཏེ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཙེ ཏི་ཎཱ་ནི ཚི་ཛྫ་ནྟི ཝཱ ཌ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་གྒི་ནཱཏི ཀ་ཊྛ་གྒི་གོ་མ་ཡ་གྒི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་གྒི་ནཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ ལོ་ཧ་ཁ་ཎྜེ་ན་པི ཨཱ་དི་ཏྟེ་ན. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ. ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཕུ་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཝ ‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༩༣) ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ. ཨ་སྶ་མ་ཧིཾ་ས་སཱུ་ཀ་ར་མི་ག་གོ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ན ཁུ་རཱ ཨ་ཏི་ཁི་ཎཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཏ་མྤི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་རེ’’ཏི. ཧ་ཏྠི་ན་ཁཱ པ་ན ཁུ་རཱ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནནྟི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་དཱི་པི་མ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ, ས་ཀུ་ནྟཱ་ན་ཉྩ. ཏེ་ས་ཉྷི ན་ཁཱ ཏི་ཁི་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཊེ་ན་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡེ་ཧི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏེ་ཧི ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ཏྠེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཚེ་དཾ ཝཱ ཝེ་དྷཾ ཝཱ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ‘‘པུ་ན་པི ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ…པེ… ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཏེ ས་བྦཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན་པི ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཏེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་བྦཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. དཱ་རུ་ཀཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. བྷ་ཏྟ་སི་ཏྠེ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷི་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི བཱི་ཛ་ཏོ མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཊཱ་ཧ་སྶ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བཱི་ཛནྟི ཨ་ངྐུ་ར་ཛ་ན་ན་ས་མ་ཏྠ་བཱི་ཛ་ར་ཧི་ཏ་ཏ་རུ་ཎ་མྦ་ཕ་ལཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ན ཕ་ལཾ ཏ་རུ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་བཱི་ཛ’’ནྟི. ནི་བྦ་ཏྟ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ བཱི་ཛཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཨ་མྦ་པ་ན་སཱ་དི་ཕ་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བཱི་ཛཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་མ་ཏྠནྟི ‘‘ཏྭཾ ཀི་ར དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཏྠཾ. ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ དོ་ས་པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སྶ. པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཙ་ར་ས་དྡོ ཧོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ. ཝུ་ཏྟནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ སེ་སཱ སཱ་ཝ་སེ་སཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ, ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནོཏི ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ? ཀིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ? ཀི་སྨིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ? ཀ་ཐཾ ཨཱ་པ་ནྣོ? ཀཾ བྷ་ཎ་ཐ? ཀིཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཉྙནྟི ‘‘ཀིཾ ཏྭཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? སོ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༩༤) ཀི་ཉྩི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཏྭ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཐ ‘‘པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀི་སྨིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ ཝ་ཏྠུ་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀ་ཐཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་པ་ནྣོ་མྷཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཐ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘ཏཾ བྷ་ཎཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀིཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ན ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧེ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཧེ་སེ་ཏཱིཏི ཙི་ར་ནི་ས་ཛྫཱ་ཙི་ར་བྷཱ་ས་ནེ་ཧི པི་ཊྛི་ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ན་ཏཱ་ལུ་སོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷཾ ཝི་ཧེ་སེ་ཏི, པ་རི་སྶ་མཾ ཏེ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་སྶ་མོ ཧི ཝི་ཧེ་སཱ ནཱ་མ. ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀཱ་རོ་པ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཝི་ཧེ་ས་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏེཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཀ་མྨེ ཙ ཝི་ཧེ་ས་ཀ་ཀ་མྨེ ཙ ས་ངྒྷེ་ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་ཏེ. ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནནྟི ཏཾ པ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཉྩ ཝི་ཧེ་ས་ཀ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཝི་ཧེ་ས་ཀེ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་པ་རི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེཏི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏེ, ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གེ་ལ་ཉྙེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, མུ་ཁེ ཏཱ་དི་སེ་ན བྱཱ་དྷི་ནཱ. ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཎྜ་ནཱ་དཱི་ནི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཐི་ཏེ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ཎྜ་ནཾ ཝཱ ཀ་ལ་ཧོ ཝཱ ཝི་གྒ་ཧོ ཝཱ ཝི་ཝཱ་དོ ཝཱ ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ ཝཱ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛི ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ.
‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ས་དི་སཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ. སི་ཡཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧེ་སེ་ནྟ་སྶ.
ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡཱ་ཡཱཏི ཚ་ནྡེ་ན པ་ཀྑ་པཱ་ཏེ་ན. ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༤༦) ཝི་ཡ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཨེ་ས. ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྡི་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, བྷ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ཀཱ་དི་བྷེ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བྷ་ཏྟུ་དྡེ་ས་ཀ་ཡཱ་གུ་བྷཱ་ཛ་ཀ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཛྷེ-ས་དྡོ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. ཙི་ནྟ་ན་ཏྠོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་ཏོ ཝཱ ཙི་ནྟཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ ཝ་ད་ནྟཱཏི ‘‘ཚ་ནྡཱ་ཡ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟཱ. ཝུ་ཏྟནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཁི་ཡྻ་ན་ཀེ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༠༥) ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི.
ཨ་ས་མྨ་ཏ་སྶཱཏི ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ས་མྨ་ཏ་སྶ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཏ་ཝེ་སོ བྷཱ་རོ’’ཏི ས་ངྒྷེ་ན ཨཱ་རོ་པི་ཏ་བྷཱ་ར་སྶ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟ་སྶ, ཡ་ཏྲ ཝཱ དྭེ ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྲ ཏཱ་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༠༦) ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཏེ་ར་ས ས་མྨ་ཏི་ཡོ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཡོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀོ པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ པ་ན བྱ་ཏྟ་སྶ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཏྭཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི བྷཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཉྩ ཁི་ཡྻ་ན་ཉྩ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཉྩཾ ཝཱཏི མ་སཱ་ར་ཀོ, བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ, ཀུ་ལཱི༹་ར་པཱ་ད་ཀོ, ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི མ་ཉྩཾ ཝཱ. པཱི་ཋཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. བྷི་སིཾ ཝཱཏི ཨུ་ཎྞ་བྷི་སི, ཙོ་ལ༹་བྷི་སི, ཝཱ་ཀ་བྷི་སི, ཏི་ཎ་བྷི་སི, པ་ཎྞ་བྷི་སཱི་ཏི ཨི་མཱ་སུ པ་ཉྩ་སུ བྷི་སཱི་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི བྷི་སིཾ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཉྩཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཉྩ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱི་ཋ་ས་ངྑེ་པཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨེ་ནཱཏི མི་གཱ་ཛེ་ལ༹་ཀ་ཙ་མྨེ་ན. ཨེ་ཏྠ པ་ན མི་ག་ཙ་མྨེ ཨེ་ཎི་མི་གོ, ཝཱ་ཏ་མི་གོ, པ་ས་ད་མི་གོ, ཀུ་རུ་ངྒ་མི་གོ, མི་ག་མཱ་ཏུ་ཀོ, རོ་ཧི་ཏ་མི་གོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཙ་མྨཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན –
མ་ཀྐ་ཊོ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཙ, ས་ར་བྷོ ཀ་ད་ལཱི་མི་གོ;
ཡེ ཙ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ཀེ་ཙི, ཏེ་སཾ ཙ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༩);
ཏ་ཏྠ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪཱ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ, ཡེ་སཾ པ་ན ཙ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ གོ་མ་ཧིཾ་ས་ས་ས་བི་ལཱ༹་རཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ’’ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷི ས་བྦེ་སཾ ཙ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏཱ་ལཱི་ས་པ་ཏྟནྟི སུ་དྡྷཾ ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙེ་ན མི་སྶཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏི་ཎ་ཝཱ་ཀ་ཙོ་ལེ༹་སུ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ བི་བྦོ་ཧ་ནེ ཝི་ཡ ནི་སཱི་དི་ཏུ་ཉྩ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་ཉྩ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩེ་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་པི ཙེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི བྷི་སི་ཡཱ པ་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཉྩ་བྷི་སི་པཱི་ཋ་བྷི་སི་བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་བྷི་སི་ཙ་ངྐ་མ་ན་བྷི་སི་པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་བྷི་སཱི་ཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ པ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ སཾ་ཝེ་ལླི་ཏྭཱ བ་དྡྷནྟི ཡ་ཐཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་ཊྛུ ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ བ་དྡྷཾ.
ཡེ ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི, ཨ་པྤ་ཏི་ཏཱ ཨ་པྤ་སི་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ས་ཉྙི་ཏཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ མཱ་སཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ གི་མྷི་ཀཱ མཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཊྛ མཱ་སཱ. ཨོ་ཝ་སྶ་ཀ་མ་ཎྜ་པེཏི སཱ་ཁཱ་མ་ཎྜ་པ་པ་ད་ར་མ་ཎྜ་པཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨོ་ཝ་སྶ་ཀེ མ་ཎྜ་པེ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཡ་ཏྠ དྷུ་ཝ་ནི་ཝཱ་སེ་ན ཀཱ་ཀཱ ཝཱ ཀུ་ལཱ་ལཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ ས་ཀུ་ནྟཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི རུ་ཀྑ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན གོ་ཙ་ར་པྤ་སུ་ཏཱ ས་ཀུ་ནྟཱ ཝི་སྶ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཀ་དཱ་ཙི་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་སྶི་ཀ་ས་ངྐེ་ཏེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. ཡ་དཱཏི ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ.
སོཏི ཡ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏོ, སོ. པ་ཀ་ཏི་ས་ནྠ་ཏེཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ས་ནྠ་ཏེ, ཡཾ ནེ་ཝ་ཏྟ་ནཱ ས་ནྠ་ཏཾ, ན པ་རེ་ན ས་ནྠ་རཱ་པི་ཏཾ, ཏ་སྨི་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་ཛྫཱི ཧོ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫ་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནཱ་ས་ནེ བྷཱི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ལ་ཛྫིཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནི་ར་པེ་ཀྑོཏི ‘‘ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ར་ཧི་ཏོ, ཨི་མི་ནཱ སཱ་པེ་ཀྑོ ཙེ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ‘‘ཨོ་ཏཱ་པེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༡༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོཏི ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟོ. ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ས་ངྒྷི་ཀེ ས་ངྒྷི་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊམྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱདཱི་ནཾ ཨ་ཏྠོ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ད་སྶི་ཏོ་ཝ. པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཱི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༢) ནཱ་མ ར་ཛྫུ་ཀེ་ཧི ཝཱ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ཧི ཝཱ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ. ཕ་ལ་ཀ་པཱི་ཋཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀ་མ་ཡཾ པཱི་ཋཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཀི་ཉྩི དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ པ་ཏྟཱ་དྷཱ་ར་ཀ་མྤཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚ་བཱི་ཛ་ནི་པ་ཏྟ་པཱ་ནཱི་ཡ་ཨུ་ལ༹་ཨུ་ངྐ་པཱ་ནཱི་ཡ་ས་ངྑཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ར་ཉྙེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠) པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སུ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟི ‘‘ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེཏི པ་བྦྷཱ་རཱ་དི་ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ས་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི ཙ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ཨ་ས་ཏི རུ་ཀྑེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ.
ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ན ཁ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཋ་པི་ཏེ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན ཁ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ པཱ་སཱ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋ་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཙ་ཏཱུ་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) པཱ་སཱ་ཎེ་སུ མ་ཉྩཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ཉྩེ ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི བྷི་སི་ཨཱ་དི་ཀཾ རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ་པི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀོ’’ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀུ་ཊི་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་མ་ཡེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎེ་ན་པི ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཀ་ཏ་ཀུ་ཊི ཨ་ཏེ་མེ་ནྟཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ནེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ་སྶཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡ་སྨིཾ ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ རུ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་གྒ་ལི་ཀ་མི་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶཱ་སི་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀེ’’ཏི. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་སྶཱ་སོ ན རུ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཨ་མ་ནུ་སྶོཏི ཡ་ཀྑོ ཝཱ པེ་ཏོ ཝཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཾ ཧོ་ཏི.
པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙ་མྨནྟི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙ་མྨཾ. ན་ནུ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཙ་མྨཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི སཱི་ཧ་ཙ་མྨཾ བྱ་གྒྷ་ཙ་མྨཾ དཱི་པི་ཙ་མྨཾ, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༥) ཁ་ནྡྷ་ཀེ སཱི་ཧ་ཙ་མྨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ཙ་མྨཱ་དཱི་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཧ་རི་ཏྭཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་རི་བྷོ་གེ ནེ་ཝ་ཏྠི དོ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གེ པ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. པཱ་ཝཱ་རེ་ནྟི ས་ཉྪཱ་དེ་ནྟི ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཝཱ་རོ. ཀོ་ཛ་ཝོཏི ཨུ་དྡ་ལོ་མི་ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མི་ཨཱ་དི་ཀོ་ཛ་ཝ་ཏྠ་ར་ཎཾ. སེ་སནྟི བྷི་སི ནི་སཱི་ད་ནཾ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་རོ པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རོ་ཏི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཏ་ཏྠ བྷི་སཱིཏི མ་ཉྩ་ཀ་བྷི་སི ཝཱ པཱི་ཋ་ཀ་བྷི་སི ཝཱ. ནི་སཱི་ད་ནནྟི ས་ད་སཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་རོཏི ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ཎཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་རོ. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རེ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷི་སི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཊཱ. ནི་སཱི་ད་ནཾ ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ (པཱ་ཙི. ༥༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) པཱ་ཀ་ཊཾ. ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་པ་ཎྞ་ས་ནྠཱ་རཱ་ནི པ་ན ལོ་ཀ་པ་སི་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ནེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ, ན ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ན ཋ་པེ་ཡྻ, པ་རེ་ན ཝཱ ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་རེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏཾ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཙ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་སཱ་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧེ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཝ་སྶ་ཏི, ཚ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ཏི་ཎཾ ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ ཝཱ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ས་ཙེ ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི, ཚཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ནོ ཙེ ས་ཀྐོ་ཏི, ཡོ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ས་བྦ་མྤི ཨོ་ཝ་སྶ་ཏི, ཨུ་སྶ་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་ནཾ གྷ་རེ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཏེ་པི ‘‘ས་ངྒྷི་ཀཾ ནཱ་མ, བྷ་ནྟེ, བྷཱ་རི་ཡཾ, ཨ་གྒི་དཱ་ཧཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཡཱ་མཱ’’ཏི ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ པཱ་སཱ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི མ་ཉྩཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏི་ཎེ་ཧི ཙ པ་ཎྞེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏཱ.
ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༨) ཡཱ ཏཱ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ དཱི་གྷ་སཱ་ལཱ ཝཱ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཝཱ རུ་ཀྑ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཀ་ཏ་གེ་ཧཾ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཀྐ་མ་ནྟེ་ན ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ནི དི་ཝ་སཱ་ནི ཨ་ཛ་གྒི་ཡ་མཱ་ནེ ཝ་མྨི་ཀཱ་ཝ ས་ནྟི་ཊྛ་ནྟི. ཡཾ པ་ན པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ སི་ལུ་ཙྩ་ཡ་ལེ་ཎཾ ཝཱ སུ་དྷཱ་ལི་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝཱ, ཡ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ས་ངྐཱ ན་ཏྠི, ཏ་ཏོ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ ཏཱ་དི་སེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ན ཝ་ཏྟནྟི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནཾ ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ. ཨི་ད་ཉྩ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༡༨) ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཡཾ པཱ་སཱ་ཎ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཝཱ ཀ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཏཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༠) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨཱ་པུ་ཙྪ་ནྟེ་ན པ་ན བྷི་ཀྑུ་མྷི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) ས་ཏི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི སཱ་མ་ཎེ་རོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྨི་མྤི ཨ་ས་ཏི ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རཱ་པི་ཏོ, སོ ཝི་ཧཱ་ར་སཱ་མི་ཀོ, ཏ་སྶ ཝཱ ཀུ་ལེ ཡོ ཀོ་ཙི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨུ་པ་ཙཱ་རེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘བ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣེ’’ཏི, ཝི་ཧཱ་ར་སྶ བ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་ཡ ཝཱཏི བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝཱ. དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཉྷི ད་ས་ཝི་དྷཾ སེ་ཡྻཾ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷཱ་དི་མྷི གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཡ་སྨཱ སེ་ཡྻཱ་པི སེ་ནཱ་ས་ན་མྤི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི པ་ལུ་ཛྫ་ཏི, ཝ་མྨི་ཀ་རཱ་སི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧི པ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སེ་ཡྻཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ན་སྶེ་ཡྻ ཋཱ་ན་སྶ ཨ་གུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ན སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ན ས་ཀྐཱ ས་ཧ་སཱ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཁཱ་ཡི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་ཧཱ་རེ་པི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནྟཱ དི་སྭཱ་ཝ པ་ཊི་སཱ་མེ་ནྟི.
ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཀ་ཝཱ་ནཾ ས་བྦཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༨) སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཝཾ་སེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ན་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱ་པི པུ་ན མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཝཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནྟོ་ཀུ་ཊྚ་ཏོ སེ་ཡྻཾ བ་ཧི་ཀུ་ཊྚེ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟེ་ན ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ པུ་ན ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་ད་ཏོ ཨོ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ཝ་ས་ནྟ་སྶཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ་པི ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ པུ་ན ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་དྡྷ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ག་མ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘བྷི་ཀྑུ་མྷི ས་ཏི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦) ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡོ ‘ཨ་ཡ’ནྟི ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ་པི ཝུ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏུ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཌྜྷོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏནྟི ‘‘བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ་དི་བ་ཧུ་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ’’. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟེ་པི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ, གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟེ་པི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༡༩-༡༢༡) ཀེ་ཙི. དྷུ་ཝ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡཱཏི ནི་ཙྩ་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ. ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནེ་ན ཀ་མྨེ་ན ས་མྨ་ནྣི་ཏྭཱ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ གི་ལཱ་ན་སྶཱ་པི ས་ངྒྷོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ དེ་ཏི, གི་ལཱ་ནོ པ་ན ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷེ་ན ཨ་དི་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ནོ་པི ན པཱི་ལེ༹་ཏ་བྦོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟོ.
ས་མ་ནྟཱ དི་ཡ་ཌྜྷོ ཧ་ཏྠོཏི མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཉྙ་ཏྟཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཙེ པ་ཧོ་ན་ཀ་དི་སཱ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོཏི དྭཱ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ད་དྷོ་ཝ་ན་པཱ་སཱ་ཎ་ཏོ. ནི་སཱི་ད་ནྟ་སྶ ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཏྟེ་ན, ནི་པ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སཱི་ད་ཏོ ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ཏོ ཝཱ.
ས་ངྒྷི་ཀེ ས་ངྒྷི་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ན པུ་གྒ་ལི་ཀེ ས་ངྒྷི་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ཉྙ་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཏ་སྶ བ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣ་པྤ་དེ་སེ.
ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ‘‘ནི་ཀྑ་མཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཙེ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༡༢༦) ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ནེཏི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ར་ཛ་ན་ཚ་ལླི་པི ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ནེ. ཏ་ཉྩཱཏི དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ནི་ཀྐ་ཌྜྷཱ་པ་ནེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གཱ་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི.
བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཀ་མེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. སོ ཧི པ་ཀྑཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་མྤི བྷི་ནྡེ་ཡྻ. ཨ་ལ་ཛྫི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏ་བྦཱ. ས་ཀ་ལ་ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་ཏོ ནི་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་ས་ངྒྷཱ་རཱ་མ་ཏོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་རི་ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་ཡཱཏི ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ ཨ་ས་ནྠ་ཏ་པ་ད་རཱ་ཡ ཀུ་ཊི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ ཧི ཀཱ་ཙི ཨུ་པ་རི ཨ་ཙྪ་ནྣ་ཏ་ལཱ དྭི་བྷཱུ་མི་ཀ་ཀུ་ཊི་ཀཱ ཝཱ ཏི་བྷཱུ་མི་ཀཱ་དི་ཀུ་ཊི་ཀཱ ཝཱ, སཱ ‘‘ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༣༡) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཀུ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶཱཏི པ་མཱ་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ. ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མཱ་ཧི ཏུ་ལཱ་ཧི སཱི་སཾ ན གྷ་ཊྚེ་ཏཱི་ཏི ཨ་སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ. ཨ་ངྒེ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊ་ནི་ཡོ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. པ་ཝེ་སི་ཏ་པཱ་ད་ཀནྟི པ་ཝེ་སི་ཏ་པཱ་ད་སི་ཁཾ. ཏ་སྨཱཏི ‘‘བྷཱུ་མ་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ས་ཧ་སཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡཱཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀ་ཏ་པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ, ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ པ་ར་སྶ པཱི་ལཱ༹ ཀཱ་ཏུཾ. སཱི་ས་གྷ་ཊྚཱ་ཡཱཏི ཡཱ སཱི་སཾ གྷ་ཊྚཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ཨ་ནོ་ཎ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་རི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པ་ར་པཱི་ལཱ༹ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨུ་པ་རི་ཏ་ལཾ ཝཱ པ་ད་ར་ས་ཉྩི་ཏནྟི ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལཾ དཱ་རུ་ཕ་ལ་ཀེ་ཧི གྷ་ན་ས་ནྠ་ཏཾ. ཀི་ཉྩི ག་ཎྷཱ་ཏི ཝཱཏི ཨུ་པ་རི ནཱ་ག་ད་ནྟ་ཀཱ་དཱི་སུ ལ་གྒི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དིཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་ཎྷཱ་ཏི ཝཱ. ལ་གྒ་ཏི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་ཎི པ་ཊཱ་ཎི. ཡ་སྶཱ དི་ནྣཱ་ཡ ནི་སཱི་ད་ནྟེ་པི པཱ་དཱ ན ནི་པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་ཎི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་ནཾ པཱ་ད་སི་ཁཱ་སུ དི་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་སཱི་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཝེ་ཧཱ་ས་ཀུ་ཊི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་སྶཱཏི དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་སྶ. སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠོ པ་དེ་སོཏི ཡ་སྶ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༣༥) ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ དྭཱ་རཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ ཙ ཨུ་ཙྩཱ བྷི་ཏྟི, ཏ་སྶ ཏཱི་སུ དི་སཱ་སུ སཱ་མ་ནྟཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠོ པ་དེ་སོ. ཁུ་དྡ་ཀ་སྶ པ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དྭཱི་སུ དི་སཱ་སུ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཡཾ བྷི་ཏྟིཾ ཝི་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཨཱ་ཧ་ན་ཏི, སཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་པི ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན དྭཱ་ར་སྶ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་པི ལེ་པོ་ཀཱ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏ་མྤི ལི་མྤི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལ༹ས་དྡེ་ན ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ དྭཱ་ར་ཕ་ལ་ཀ་ས་ཧི་ཏཾ དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཉྩ ཁོ ཋ་པ་ནཾ ཨི་དྷ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཝཱ་ཊ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྤ་ཏཱིཏི ཙ་ལ་ཏི. ཡཱ་ཝ དྭཱ་ར་ཀོ་སཱ ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ནཱ་ཡ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ཝཱ ལེ་པཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཝཱཏི ཨ་གྒ་ལ༹་ཊྛ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དྭཱ་ར་ཀོ་སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལི་མྤི་ཏ་བྦོ ཝཱ, པ་རེ་ཧི ལེ་པཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ན་ནུ ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ, ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཀུ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཡ་དི་པི. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡནྟི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནེ. ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷེ་ཏི པི་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀཱཏི ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀཱ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པྤ་དེ་ས་ཏོ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝི་ལི་མྤི་ཏུཾ ཝཱ ཝི་ལི་མྤཱ་པེ་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ལེ་པེ དི་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༣༥) ཀེ་ཙི. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ལེ་པ་དཱ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨ་པ་རེ.
ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༥༢, ༣༣༦; སཾ. ནི. ༢.༡༤༨) ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧ་རི་ཏེ’’ཏི. སཱ་ལི་ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༣༠) པུ་བྦ་ཎྞཾ ‘‘པུ་ར་ཀྑ་ཏཾ ས་སྶ་ཕ་ལ’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མུ་གྒ་མཱ་སཱ་དི ཨ་པ་ར་ཎྞཾ. ཝུ་ཏྟནྟི ཝ་པི་ཏཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ས་མ་ནྟཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ པ་རི་ཙྪེ་དེ པུ་བྦ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ན ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རོ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཨ་ནྟེ་ན. ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཏ་ནྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་པ་ཏ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་རི ན པ་ཏེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཏ་ནྟ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཧ་རི་ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨ་ཧ་རི་ཏེ་པི ཋཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཙ་ཏུ་ཏྠེ མ་གྒེ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཚཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ མ་གྒེ་ན ཚཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེཏི ཨ་པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཚཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན. ཏ་ཏྠ མ་གྒེ་ན ཚཱ་ད་ནཾ ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་སུ་དྷཱ་ཧི ལ་བྦྷ་ཏི, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཚཱ་ད་ནཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་སུ་དྷཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ དྭེ མ་གྒེ ཝཱ དྭེ པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཾ མ་གྒཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ན པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཋཱ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་མྤི ཙེ་ཏཾ ཚ་ད་ནཾ ཚ་ད་ནཱུ་པ་རི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཚ་ནྣོ ཧི ཝི་ཧཱ་རོ ཙི་རཾ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཚཱ་དེ་ནྟི. ཏི་ཎ་མུ་ཊྛི་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི ཏི་ཎ་ཀ་ར་ལ༹་ག་ཎ་ནཱ་ཡ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་དྭ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨཱུ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཀ་ར་ཎེཏི སེ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་གེ་རུ་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨ་ལ་ཏཱ་ཀ་མྨ་མ་ཀ་ར་ད་ནྟ་ཀ་པ་ཉྩ་པ་ཊི་ཀཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ. ལེ་ཎ་གུ་ཧཱ་ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ལེ་ཎནྟི དྭཱ་ར་བ་དྡྷཾ. གུ་ཧཱཏི ཀེ་ཝ་ལཱ པ་བྦ་ཏ་གུ་ཧཱ. ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ.
མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་སྨིཾ གྷ་ཊེ ཨེ་ཀཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་ད་ཀ་གྷ་ཊེ ཨེ་ཀཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ. ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶཱཏི དྷཱ་རཾ ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ཀྑི་པ་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཏི་ཎཾ ཝཱ པ་ཎྞཾ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀ་ཊྛ་གོ་མ་ཡཱ་དིཾ པ་ཀྑི་པ་ནྟ་སྶ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནནྟི ཁ་ཡཾ.
‘‘པ་དཱི་པེ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༤༠) པ་ཏི་ཏྭཱ པ་ཊ་ངྒཱ་དི་པཱ་ཎ་ཀཱ མ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ནཾ ཝི་ཡ ‘‘སི་ཉྩ་ནེ་ན པཱ་ཎ་ཀཱ མ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ‘‘ཨི་དཾ ཛ་ལཾ སི་ཉྩཱ་མཱི’’ཏི སི་ཉྩ་ནྟ་སྶ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནཱ ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཨི་ད་མྤི ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏི་ཙི་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ མ་དྡི་ཏྭཱ སི་ཉྩ་ནྟ་སྶ ཝཱ སི་ཉྩཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཨཱ་ས་ནཾ དྷོ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན དྷོ་ཝ་ན་ཏྠཾ སི་ཉྩ་ནྟ་སྶ ཝཱ སི་ཉྩཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི, པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ སི་ཉྩ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཝ་གྒོ དུ་ཏི་ཡོ.
༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི (པཱ་ཙི. ༡༤༧) ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨནྟི མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ན་བཱི་ཛ་ན་པཱ་ནཱི་ཡཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན –
‘‘ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏོ དྭེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཉྩ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ, དྭེ ཝ་སྶཱ་ནི ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཡ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ, ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ ཨོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ, ཨ་ནོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༣; ཨ. ནི. ༨.༥༡) –
ཨི་མེ ས་ཏྟ དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ག་རུ་དྷ་མྨེཏི ག་རུ་ཀེ དྷ་མྨེ. ཏེ ཧི གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ག་རུ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ ཨ་ཉྙེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི དྷ་མྨེ་ན. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨོ་ཝ་ད་ཏོཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ ག་རུ་དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཝཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་ཏ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཝ་གྒ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ས་མ་གྒ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ན་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ས་མ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷེ ཝ་གྒ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ས་མ་གྒ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་གྒེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ན་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ པ་ན ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཝ་གྒཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ, དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. ས་མ་གྒཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ཏི ས་ཏྟ་ར་ས དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨནྟི ཨ་ཉྙཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ‘‘ས་མ་གྒཱ་མྷཱ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨོ་ཝཱ་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་སོ བྷ་གི་ནི ཨོ་ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ. པ་རི་པུ་ཙྪཾ དེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་གུ་ཎཱ་ཡ ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ བྷ་ཎ་ཏི. ཨོ་སཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཧི, ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོཏི ག་རུ་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ པ་ཉྷཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པུ་ཊྛོ.
ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ. ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཙ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཾ་ཝཱ་སཱ་ཡཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ. ཨི་ཏ་རནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ.
བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི, ཨཱ་མི་ས་མེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཨཱ་མི་ས་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཀཱ་ར་མཱ་ན་ན་ཝ་ནྡ་ན་པཱུ་ཛ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡེ་ཝ.
དྷ་མྨ་ཀ་མྨེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ས་མྨ་ཏནྟི ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ. ན་ནུ ཨོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ དཱི་ཡ་ཏི, ན སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཋ་པི་ཏོ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ནྟཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ནྟཾ ‘‘ཨེ་ས ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ‘‘ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ནཱ་མི་ས་ནྟ་ར་ཏཱཏི ཨཱ་མི་ས་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ, ‘‘ཨཱ་མི་ས་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རས་དྡོ ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཝི་ཡ.
ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྩ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎེཏི ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘སི་བྦི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ, ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཀིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཀ་ལ་སཱུ་ཙིཾ ཨ་ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཀིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ‘‘སི་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོཏི ས་ཀིཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ས་བྦཾ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎེ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ.
ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རནྟི ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་བྦ་ནཾ ཝཱ སི་བྦཱ་པ་ནཾ ཝཱཏི ‘‘སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་བྦ་ནཾ ཝཱ སི་བྦཱ་པ་ནཾ ཝཱ.
ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཧི, ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘སྭེ ཨ་ཧཾ ག་ཙྪཱ་མི, ཏྭ་མྤི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡ་དྭཱ་རེ, ར་ཐི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙེ་སུ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཋ་ཏྭཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ས་ནྣ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་སྶཱ་པི, ར་ཏ་ན་མ་ཏྟ་ནྟ་ར་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་སྶ གཱ་མ་སྶཱཏི ཡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ གཱ་མ་སྶ. ཏཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ. ས་ཙེ དཱུ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟེ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟེ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. གཱ་མེ ཨ་ས་ཏཱིཏི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་མེ ཨ་ས་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན གཱ་མེ ས་ཏི གཱ་མ་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ན་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༨༥) ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘ཨ་ཛྫ ཝཱ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སྭེ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭཱ་ར་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ, པ་ན མ་གྒ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ, ཝཱ ས་ཏི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི ར་ཊྛ་བྷེ་དེ ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ ཛཱ་ན་པ་དཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་སུ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱཏི ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱཏི (པཱ་ཙི. ༤༡༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་ཝ་གྒེ ས་ཏྟ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོཏི ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱི་ལཱ༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ནཱཏི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ ཨ་དྷོ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༨༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཝཱ་པི་ས་མུ་དྡཱ་དཱི་སུ ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ་པི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དྡེ པ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཨི་དྷཱ་པི ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏི་ཏྠ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན, པ་ན ནཱ་ཝཱ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
སེ་སནྟི ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཾ, ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ‘སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༨༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཏ་སྨཱ སེ་སཾ ནཱ་མ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ ཏི་ཙི་ཏྟ’ནྟི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི གཱ་མ་ནྟ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ, ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཝཱ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རེ་ཡྻ, ནི་དྡཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཀུ་ཏོ ཙ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཡེ་ནི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ, ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཉྩ སི་ཡཱ་ཏི.
ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་རི་པཱ་ཙི་ཏནྟི པ་རི་པཱ་ཀ་མཱ་པཱ་དི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱཏི ཡོ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. བྷི་ཀྑུ་སྶ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཡྻོ བྷཱ་ཎ་ཀོ, ཨ་ཡྻོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༡༩༥) གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ. ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ་ཡཾ ས་མཱ་ར་མྦྷས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི. པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་སྶཱཏི ས་མྤཱ་དི་ཏ་སྶ. ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷོ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ར་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.