༨. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ. ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན བུ་དྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥-༤༢༦) དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་ཏི ཨི་མ་སྶ་ཏྠོ དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་བྷ་ཡཱཏི ཨ་ནཱ་ད་ར་ཀ་ར་ཎེ བྷ་ཡཱ, ཏ་ཏྠ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་བྷ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལེ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟ་སྶཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ‘‘ན སི་ཀྑི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཱ་ཝ ན ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ལེ་སེ་ན ཝ་ད་ནྟ་སྶ.
ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་ལེ་ཁ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཙཱཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་དཱི་ཧི ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཙེ་ཝ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀེ་ཧི ཙ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ཙེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཉྩ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༡) –
‘‘ཀ་ཏ་མཱ་ནི པ་ན, བྷ་ནྟེ, ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏིཾ་ས ནི་སྶ་གྒི་ཡེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏིཾ་ས ནི་སྶ་གྒི་ཡེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ་ན་ཝུ་ཏི་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཐེ་རཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘ཙ་ཏྟཱ་རི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏིཾ་ས ནི་སྶ་གྒི་ཡེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭེ་ན་ཝུ་ཏི་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཁུ་དྡཱ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི’’’ཏི.
ཡཾ པ་ན ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན མི་ལི་ནྡ་ར་ཉྙཱ པུ་ཊྛེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཁུ་དྡ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀ’’ནྟི (མི. པ. ༤.༢.༡), ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝཱ་ད་པ་ཐོ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་རི་ཡཱ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནནྟི སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ མ་རི་ཡཱ་དཱ ཨ་ཝ་དྷི སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་རི་ཡཱ་དཱ, ཏཱ་ཡ ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཡོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་རི་ཡཱ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡི་ས་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟི. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི དྷཱ་རེ་ནྟི. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོཏི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ. ཝི་ཧེ་སཱ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མ་ནོ་ཝི་ལེ་ཁཱཏི ཝི་ཧེ་སཱ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་ནོ་ཝི་ལེ་ཁཱ. ག་ར་ཧ་ཎེཏི ནི་ནྡ་ནེ.
ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཝི་ཝ་ཎྞ་ནེཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་ནྡ་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཝི་མ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ཝ་ཎྞ་ནེ.
ཝི་ལེ་ཁ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. མོ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རེཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རེ ཨཱ་ཙི་ཎྞེ. མོ་ཀྑོ ན་ཏྠཱིཏི ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི. ཏ་སྶ ཏེཏི ཏ་སྶ ཏ་ཝ. ཨ་ལཱ་བྷཱཏི ཡེ ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨུ་དྡི་སྶ་མཱ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ས་ཉྙི་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ ཙ ལཱ་བྷཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏེ ས་བྦེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ལཱ་བྷཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. དུ་ལླ་དྡྷནྟི པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སེ་ན ལ་དྡྷ་མྤི མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ དུ་ལླ་དྡྷཾ. སཱ་དྷུ་ཀནྟི སུ་ཊྛུ. ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྠི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༤༤༦) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་ན མོ་ཧཱ་རོ་པ་ན་ཀེ་ན ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན.
ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེཏི ཨེ་ཏྠ མོ་ཧཱ་རོ་པ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
མོ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཧཱ་རཾ ད་དེ་ཡྻཱཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་པྤ་ལ་པ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན པ་ཧཱ་རཾ ད་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ པ་ན པ་ཧཱ་རེ དི་ནྣེ ཧ་ཏྠོ ཝཱ བྷི་ཛྫ་ཏུ, པཱ་དོ ཝཱ སཱི་སཾ ཝཱ, མ་ར་ཏུ ཝཱ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེཏི ག་ཧ་ཊྛེ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ ཝཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་སེ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་པི. ས་ཙེ པ་ན ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ཨི་ཏྠིཾ པ་ཧ་ར་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཧེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶེ་ན ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ན ཝཱ ཝི་ཧེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་སྶ. མོ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ མོ་ཀྑཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་སྶ. ས་ཙེ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥༣) ཙོ་རཾ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏུ་ཀཱ་མཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ, ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཏི་ཊྛ, མཱ ཨཱ་ག་མི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཾ ‘‘ག་ཙྪ རེ’’ཏི མུ་གྒ་རེ་ན ཝཱ ས་ཏྠ་ཀེ་ན ཝཱ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡཱ་ཏི, སོ ཙེ ཏེ་ན པ་ཧཱ་རེ་ན མ་ར་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཝཱ་ལ༹་མི་གེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
པ་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀནྟི ཏ་ལ་མེ་ཝ ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀཾ. ‘‘པོ་ཐ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཊྛེ་ན ས་ཏྟི་ཀ’’ནྟི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༤༥༦) ཨེ་ཀེ. ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཡྻཱཏི ཨུ་ཀྑི་པེ་ཡྻ. ན་པ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ དི་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པ་ཧ་རི་ཏེ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་གྒི་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཀ་ཏེ ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཧཱ་རོ དི་ནྣོ, ཏ་སྨཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སུ་ཙི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི དི་སྭཱ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་པི ཨུ་གྒི་ར་ནྟ་སྶ མོ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༤༧༡) ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་ལ་ས་ཏྟི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ས་ཉྩི་ཙྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༤༦༨) སཾ་ས་ཡཾ ཛ་ནེ་ནྟ་སྶ. པ་རོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. མ་ཉྙེཏི ཏ་ཀྐ་ཡཱ་མི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཝི་ཀཱ་ལེ མ་ཉྙེ ཏ་ཡཱ བྷུ་ཏྟཾ, མ་ཛྫཾ མ་ཉྙེ ཏ་ཡཱ པཱི་ཏཾ, མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ར་ཧོ མ་ཉྙེ ཏ་ཡཱ ནི་སི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་ཙི. ༤༦༦) ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེཏི སཱ་མ་ཎེ་རེ.
ས་ཉྩི་ཙྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཡྻ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏི, ས་དྡོ, སུ་ཏི་ཡཱ ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་སྶུ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏི་ས་མཱི་པ’’ནྟི, ས་དྡ་ས་མཱི་པ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཋི་ཏེ་ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ས་དྡཾ སོ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ས་དྡ་ས་མཱི་པེ ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པེ་ཙྩ སུ་ཡྻ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་སྶུ་ཏི, ཋཱ་ནཾ, ཡཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ས་དྡཾ སོ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏུ་རི་ཏ་ག་མ་ནེ་པཱིཏི པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ས་དྡ་ས་ཝ་ན་ཏྠཾ སཱི་གྷ་ག་མ་ནེ་པི. ཨོ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པཱིཏི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ས་ཝ་ན་ཏྠཾ ཨོ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི.
ཝཱུ་པ་ས་མི་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་པ་ས་མཾ ག་མི་སྶཱ་མི, ཀ་ལ་ཧཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱིཏི མ་མ ཨ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་མོ་ཙེ་སྶཱ་མི. སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡནྟི ཀ་དཱ་ཙི སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ སི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཾ. སི་ཡཱ ཨ་ཀི་རི་ཡནྟི ཀ་དཱ་ཙི ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ སི་ཡཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ.
ཨུ་པ་སྶུ་ཏི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀ་མྨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྷ་མྨི་ཀཱ་ནནྟི དྷ་མྨེ་ན ཝི་ན་ཡེ་ན ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དྷ་མྨི་ཀཱ་ནི, ཏེ་སཾ དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ. ཀ་མྨཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཝི་ན་ཡེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཙེ་ཝ སཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཙ. ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ་ནཱཏི ཉ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙ. ས་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶཱཏི སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ. ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུནྟི ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཱ་དིཾ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུ.
ཨོ་སཱ་རེ་ནྟི ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ. ནི་སྶཱ་རེ་ནྟི ས་ངྒྷ་མྷཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶཱ་ར་ཎཾ. བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨནྟི མུ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨོ་སཱ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཉྩ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཉྩ ནཱ་མཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ནི་སྶཱ་ར་ཎ’’ནྟི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) ཙེ་ཏྠ པ་ད་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ པ་ན ནི་སྶཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཨོ་སཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ནཱ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ནཱ་ས་ནཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱ, ཏ་ཐཱ བུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷ་ཎ་ཏོ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི དཱི་པ་ཡ་ཏོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ཨ་ནྟ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་པི སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ –
‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཙྪཱ་མི ‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ སཱ་མ་ཎེ་རོ བུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཡཾ ཨ་ཉྙེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ལ་བྷ་ནྟི དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ, ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱ རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི…པེ… ཏ་ཏི་ཡ་མྤི, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ པུ་ཙྪཱ་མི ‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ སཱ་མ་ཎེ་རོ…པེ… རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’ཏི, ཙ་ར པི་རེ ཝི་ན་སྶཱ’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) –
ཀ་ཏྟ་བྦ་ནཱ་ས་ནཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ དི་སྭཱ པ་ཝེ་ས་ནཱ ཨོ་སཱ་ར་ཎཱཏི ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ལ་ཀྑི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, སྭཱ་ཧཾ ས་ངྒྷཾ ཁ་མཱ་པེ་མཱི’’ཏི ཁ་མཱ་པེ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ –
‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, པུ་ཙྪཱ་མི ‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ སཱ་མ་ཎེ་རོ བུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཡཾ ཨ་ཉྙེ སཱ་མ་ཎེ་རཱ ལ་བྷ་ནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻཾ, ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ནི་སྶཱ་རི་ཏོ, སྭཱ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི སོ་ར་ཏོ ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟི ལ་ཛྫི་དྷ་མྨཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཀ་ཏ་ད་ཎྜ་ཀ་མྨོ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏི, ཨི་མ་སྶ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ པུ་རེ ཀཱ་ཡ་ས་མྦྷོ་ག་སཱ་མ་གྒི་དཱ་ནཾ རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་མྤི…པེ… ཏ་ཏི་ཡ་མྤི, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷཾ པུ་ཙྪཱ་མི…པེ… རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦) –
པ་ཝེ་ས་ནཱ ཨོ་སཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀེ་ས་ཙྪེ་ད་ནཱ་པུ་ཙྪ་ནནྟི སཱི་མཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཏྠ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, ཨི་མ་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་པུ་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ས་ཀིཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དྷ ཙ ‘‘ཨི་མ་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜུ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི་པི ‘‘ཨི་མ་སྶ ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི་པི ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་བྦཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ ཧོ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི་པི ‘‘ཨ་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ.
མུ་ཁ་ར་སྶཱཏི མུ་ཁེ་ན ཁ་ར་སྶ. ཡཾ ཨ་ཝ་ནྡི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱུ་རུཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུཏི –
‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཀ་དྡ་མོ་ད་ཀེ་ན ཨོ་སི་ཉྩ་ནྟི ‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨ་མྷེ་སུ སཱ་ར་ཛྫེ་ཡྻུ’ནྟི, ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཨཱུ་རུཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི, ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟི, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡོ་ཛེ་ནྟི ‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ ཨ་མྷེ་སུ སཱ་ར་ཛྫེ་ཡྻུ’’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༡༡) –
ཨི་མེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ.
ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཛི་ཎྞ་ཙཱི་ཝ་ར་ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་གི་ལཱ་ན་བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་ས་ངྒྷ་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཱིཏི ཙཱི་ཝ་ར་བྷེ་ས་ཛྫ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི. པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ནི མཱུ་ལ་ཏ་ཙ་པ་ཏྟ་ཨ་ངྐུ་ར་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི་པི ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི་པི ཚཱ་ཡཱུ་པ་ག་ཕ་ལཱུ་པ་ག་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཝཱ དྷ་མྨི་ཀཾ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་ཏོ ཨཱ་ཝཱ་ས་ཛ་གྒ་ནཱ་དི་ཀཾ ཏཱ་དི་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་མྤི དྷ་མྨི་ཀཾ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི.
ནེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ན མཱ་ཏི་ཀཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ནོ སུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ངྒོཏི ཝི་ན་ཡོ་པི ན པ་གུ་ཎོ. བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱིཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༣) བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཐ, ན་ནུ ‘ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟེ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་པ་རོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ སུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་རོ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཐ, ན་ནུ ‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི སི་ཀྑཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༧༦) ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེཏི ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཧི ད་ས་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ དྭེ ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
པ་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཙྩུ་ཀྐ་ཌྜྷ་ནཱཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་སྶ་ནཱ, ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཌྜྷ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་མ་ཐེ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཉ་ཏྟི ཙཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ…པེ… ཋ་པེ་ཏྭཱ གི་ཧི་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༡༢-༢༡༣) ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་མ་ཐེ ཀ་ཏཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཱ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཉ་ཏྟི ཙ.
ཨ་ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཱ་དི་ཀེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ་ཧི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ཝཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ནཾ, ཨ་ཀྐོ་ས་ན་པ་རི་བྷཱ་ས་ནཾ, བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི བྷེ་ད་ནཾ, བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ, དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནཾ, ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༦༥) ཨ་ཝ་སེ་སཾ ས་ཏྟ་ངྒཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ངྒེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན་པི ཨ་ངྒེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ས་མྦྷོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཏེ་ན དི་ནྣ་སྶ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ. པ་ཏྟ་ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཏྟ་ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན, ན ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཏྟུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཡོ པ་ཏྟ་ནི་ཀྐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནི་སྶཱ་ར་ཎོ, ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ. ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟ་སྶཱཏི ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཏྟུ་ཀྐུ་ཛྫ་ནཾ, ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. སཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱ, ཨོ་སཱ་ར་ཎཱ ཙ.
སཱུ་ཙི་ཡཱ་དི་ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཏཾ་ཏ་ད་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀོ. སཱ་ཊི་ཡ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོཏི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཡ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀོ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ ཨཱ་རཱ་མི་ཀེ པེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦཱ ས་མྨུ་ཏི ཨཱ་རཱ་མི་ཀ་པེ་ས་ཀ་ས་མྨུ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སཱ་མ་ཎེ་ར་པེ་ས་ཀ་ས་མྨུ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣནྟི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ, ནི་ཡ་སཾ, པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, པ་ཊི་སཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཏི་ཝི་དྷ་ཉྩ ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ. ཨ་ཊྛ་ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་ཊྛ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ.
ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ས་ཏི ཀ་མྨ་ས་ངྐ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཀྑ་ར་པ་རི་ཧཱི་ནཾ ཝཱ པ་ད་པ་རི་ཧཱི་ནཾ ཝཱ དུ་རུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་དཾ ཨ་ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་སྶ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཀུ་པྤ་ཀ་མྨེ ཀ་མྨཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ས་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཉ་ཏྟི་ཉྩ ཙ་ཏ་སྶོ ཙ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡོ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཝ. ན སེ་ས་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
ཀ་མྨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཚ་ནྡཾ་ཨ་ད་ཏྭཱ་ག་མ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ཨཱ་རོ་ཙི་ཏ་ཝ་ཏྠུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙ ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫ་ཀོ ས་མྨ་ཏོ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཚ་ནྡཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡཱ་ས་ནཱ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤཾ ཨ་སྶ, ཝ་གྒཾ ཨ་སྶ, ན ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤༨༡) ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཚ་ནྡཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་མ་ནཾ ཀི་རི་ཡཾ, ཚ་ནྡ་སྶ ཨ་དཱ་ནཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ.
ཚ་ནྡཾ་ཨ་ད་ཏྭཱ་ག་མ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. དུ་བྦ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡ་ཐཱ་ས་ནྠུ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཡོ’’ཏི ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ མི་ཏྟ་ས་ནྡི་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི མི་ཏྟ་ས་ནྡི་ཊྛ་ས་མྦྷ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ མི་ཏྟཱ མི་ཏྟཱ་ཝ. ས་ནྡི་ཊྛཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ངྒ་མྨ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཱ ནཱ་ཏི་ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟཱ. ས་མྦྷ་ཏྟཱ སུ་ཊྛུ བྷ་ཏྟཱ སི་ནེ་ཧ་ཝ་ནྟོ ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
པ་ཉྩ ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནཱིཏི རཱ་སི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནི, ས་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཱ་ནི བ་ཧཱུ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་སི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཨཱ་རཱ་མོ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ནཱ་མ པུ་པྥཱ་རཱ་མོ ཝཱ ཕ་ལཱ་རཱ་མོ ཝཱ. ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་རཱ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ་ཀཱ་སོ, ཏེ་སུ ཝཱ ཨཱ་རཱ་མེ་སུ ཝི་ན་ཊྛེ་སུ ཏེ་སཾ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ. ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱ་སཱ་དཱ་དི་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཏ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནོ་ཀཱ་སོ. མ་ཉྩོ ནཱ་མ མ་སཱ་ར་ཀོ བུ་ནྡི་ཀཱ་བ་དྡྷོ, ཀུ་ལཱི༹་ར་པཱ་ད་ཀོ, ཨཱ་ཧ་ཙྩ་པཱ་ད་ཀོ་ཏི ཨི་མེ་སཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཉྩཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. པཱི་ཋཾ ནཱ་མ མ་སཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པཱི་ཋཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ. བྷི་སི ནཱ་མ ཨུ་ཎྞ་བྷི་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷི་སཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ. བི་བྦོ་ཧ་ནཾ ནཱ་མ རུ་ཀྑ་ཏཱུ་ལ་ལ་ཏཱ་ཏཱུ་ལ་པོ་ཊ་ཀི་ཏཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན པུ་ཎྞཾ. ལོ་ཧ་ཀུ་མྦྷཱི ནཱ་མ ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧེ་ན ཝཱ ཏ་མྦ་ལོ་ཧེ་ན ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ལོ་ཧེ་ན ཀ་ཏཱ ཀུ་མྦྷཱི. ལོ་ཧ་བྷཱ་ཎ་ཀཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན བྷཱ་ཎ་ཀནྟི ཨ་ར་ཉྫ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝཱ་ར་ཀོཏི གྷ་ཊོ. ཀ་ཊཱ་ཧཾ ཀ་ཊཱ་ཧ་མེ་ཝ. ཝཱ་སིཨཱ་དཱི་སུ, ཝ་ལླིཨཱ་དཱི་སུ ཙ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ –
དྭི་ས་ངྒ་ཧཱ་ནི དྭེ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧཾ;
ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ན་ཝ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ, པ་ཉྩ་མཾ ཨ་ཊྛ་བྷེ་ད་ནཾ.
ཨི་ཏི པ་ཉྩ་ཧི རཱ་སཱི་ཧི, པ་ཉྩ་ནི་མྨ་ལ་ལོ་ཙ་ནོ;
པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཝི་དྷཾ ནཱ་ཐོ, ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི. (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧);
ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟ་སྶ, ཝི་བྷ་ཛ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐཱ་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཐཱ་ཝ་རེ་ན ཐཱ་ཝ་རནྟི ཨཱ་རཱ་མ་ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུཾ. ཨི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཐཱ་ཝ་རེ་ན, པ་ཙྪི་མ་རཱ་སི་ཏྟ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་མ་ཉྩཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཝ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ནེ་ཧི ཙ. མ་ཧ་གྒྷ་ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱཏི ད་ནྟ་མ་ཡ་མ་ཉྩཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཝ པཱ་ཝཱ་རཱ་དི་ནཱ ཙ. ཨི་ཏ་རནྟི ཨ་ཐཱ་ཝ་རཾ. ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ན་ཡོ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༨) – ས་ངྒྷ་སྶ ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་རཱ་མོ དཱུ་རེ ཧོ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཁཱ་ད་ནྟི, ཡ་མྤི ན ཁཱ་ད་ནྟི, ཏ་ཏོ ས་ཀ་ཊ་ཝེ་ཏ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཨ་པྤ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ན ཏ་སྶཱ་རཱ་མ་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ ཨཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ས་ཀེ་ན ཨཱ་རཱ་མེ་ན ཏཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ས་ངྒྷེ་ན ‘‘རུ་ཙྩ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶཱ’’ཏི ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ རུ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ཏི, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནི, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨཱ་རཱ་མོ ཁུ་དྡ་ཀོ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་ཏ་ར་ཏོ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཨཱ་ཡཾ དེ་ཏི. ས་ཙེ་པི ས་མ་ཀ་མེ་ཝ དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཙེ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བ་ཧུ་ཏ་རཱ རུ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བ་ཧུ་ཏ་རཱ རུ་ཀྑཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏུ, ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ རུ་ཀྑཱ ཕ་ལ་དྷཱ་རི་ནོ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ ན ཏཱ་ཝ ཕ་ལཾ ག་ཎྷ་ནྟི. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ག་ཎྷ་ནྟི, ན ཙི་རེ་ན ག་ཎྷི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ ཕ་ལ་དྷཱ་རི་ནོ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ རུ་ཀྑཱ ན ཏཱ་ཝ ཕ་ལཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ རུ་ཀྑཱ ཕ་ལ་དྷཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཉྙཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དེ་ནྟི, ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རཱ་མེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་པི ཝི་ཧཱ་རོ་པི ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་པི ཨཱ་རཱ་མེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀེ་ན ཝཱ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ནྟི.
ཀ་ཐཾ ཝི་ཧཱ་རེ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༨) ཝི་ཧཱ་རོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ? ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ གེ་ཧཾ ཧོ་ཏི, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་སཱ་དོ, ཨུ་བྷོ་པི ཨ་གྒྷེ་ན ས་མ་ཀཱ. ས་ཙེ མ་ནུ་སྶཱ ཏེ་ན པཱ་སཱ་དེ་ན ཏཾ གེ་ཧཾ ཡཱ་ཙ་ནྟི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙེ མ་ཧ་གྒྷ་ཏ་རཾ གེ་ཧཾ ཧོ་ཏི, ‘‘མ་ཧ་གྒྷ་ཏ་རཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧ་གྒྷ་ཏ་རཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ, ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཝ་སི་ཏུཾ, ཨི་དཾ པ་ན སཱ་རུ་པྤཾ, ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི ‘‘ན་ནུ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གེ་ཧཾ མ་ཧ་གྒྷ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཧོ་ཏུ, བྷ་ནྟེ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཉྙཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་རོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་པི ཨཱ་རཱ་མོ་པི ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་པི ཝི་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙ མ་ཧ་གྒྷེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་གྒྷེ་ན ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་རཱ་མཾ ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཐཱ་ཝ་རེ་ན ཐཱ་ཝ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ཏ་རེ་ན ཨི་ཏ་ར་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ པ་ན མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཁུ་དྡ་ཀཾ ཝཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༨), ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀེ་ཧི པཾ་སྭཱ་གཱ་ར་ཀེ་སུ ཀཱི་ལ༹་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏ་མྤི ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ་པི རཱ་ཛཱ ཝཱ རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ མ་ཉྩ་ས་ཏཾ ཝཱ མ་ཉྩ་ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ དེ་ནྟི, ས་བྦེ ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ‘‘ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཏ་བྦཱ, ན པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན དཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མ་ཉྩེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣ་མ་ཉྩོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ དཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཙེ བ་ཧཱུ མ་ཉྩཱ ཧོ་ནྟི, མ་ཉྩེ་ན ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི. ཡ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི དཱ་ཏ་བྦོ, ན པུ་གྒ་ལི་ཀ་བྷོ་གེ་ན. མ་ཧ་གྒྷེ་ན ས་ཏ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཝཱ ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ་ན ཝཱ མ་ཉྩེ་ན ཨ་ཉྙཾ མ་ཉྩ་ས་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཉྩེ་ན མ་ཉྩོ་ཡེ་ཝ, ཨཱ་རཱ་མ་ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་པཱི་ཋ་བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་ནི་པི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པཱི་ཋ་བྷི་སི་བི་བྦོ་ཧ་ནེ་སུཔི. ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠནྟི ས་ཙེ དུ་བྦྷི་ཀྑཾ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑཱུ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ན ཡཱ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཏྠ རཱ་ཛ་རོ་ག་ཙོ་ར་བྷ་ཡཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཱ པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟི, སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཀཱ་ལེ ཝ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ལཱ་མ་ཀཱ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུནྟི ལཱ་མ་ཀཾ ལཱ་མ་ཀཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ, ལཱ་མ་ཀ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ལ་དྡྷ་ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧ་ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་ཀཾ་ས་ལོ་ཧ་ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ, ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧ་ཉྩ ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧཾ. ཏཱི་ཎི ཧི ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧཱ་ནི ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ, ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ, ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏི་པུ་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ, སཱི་ཏ་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ, ར་ས་ཀ་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ, ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧ་ཉྩ ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀོ.
ས་ར་ཀོཏི མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཀུ་ལ༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཝི་ཏྠ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ. ‘‘ས་རཱ་ཝ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཀ་ཉྩ་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ གི་ཧི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏཱ་ནི ཧི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི་པི ག་རུ་བྷ་ཎྜཱ་ནེ་ཝ གི་ཧི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི. པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ མ་ཧ་ནྟཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མཱ་ནི པ་ན བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ཎྜི་ཀཱ་པི བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཱ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜེ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཧ་བྷ་ཎྜེ་པི ཀུ་ཎྜི་ཀཱ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་བྦ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་གེ་ན. གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊཱཏི གི་ཧཱི་ཧི ཝི་ཀ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ས་ནྟ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ཀ་ཏཱ. པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པི་པྥ་ལི་ཀོཏི ཀ་ཏྟ་རི. ཨཱ་ར་ཀ་ཎྚ་ཀཾ སཱུ་ཙི་ཝེ་དྷ་ཀཾ. ཏཱ་ལ༹ཾ ཡ་ནྟཾ. ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཝེ་དྷ་ཀོ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཝ་ལ་ཡཾ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ གྷ་ན་ཀ་ཏཾ ལོ་ཧནྟི ལོ་ཧ་ཝ་ཊྚི ལོ་ཧ་གུ་ལོ༹ ལོ་ཧ་པི་ཎྜི ལོ་ཧ་ཙ་ཀྐ་ལི་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ གྷ་ན་ཀ་ཏཾ ལོ་ཧཾ. ཁཱི་ར་པཱ་སཱ་ཎ་མ་ཡཱ་ནཱིཏི མུ་དུ་ཀ་ཁཱི་ར་ཝ་ཎྞ་པཱ་སཱ་ཎ་མ་ཡཱ་ནི.
གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊཱ་ནི་པི ན ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨ་ནཱ་མཱ་ས་ཏྟཱ. པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝཱ པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གོ པ་ན ས་བྦ་ཀ་པྤི་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཱ་དི་མ་ཡཱ ས་བྦེ་པི སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཀྑཱ་རཱ ཨཱ་མཱ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་བྷོ་གེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སེ་སཱཏི ཏ་ཏོ མ་ཧ་ཏྟ་རཱི ཝཱ་སི. ཡཱ པ་ནཱཏི ཡཱ ཀུ་དཱ་རཱི པ་ན. ཀུ་དཱ་ལོ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟོ་པི ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ. ནི་ཁཱ་ད་ནཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་མུ་ཁཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, དོ་ཎི་མུ་ཁཾ ཝཱ ཝ་ངྐཾ ཝཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཝཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་མྨུ་ཉྫ་ནི་ད་ཎྜ་ཀ་ཝེ་དྷ་ན་མྤི ད་ཎྜ་བ་ནྡྷཾ ཙེ, ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་དཱ་ལོ ད་ཎྜ་བ་ནྡྷ་ནི་ཁཱ་ད་ནཾ ཝཱ ཨ་ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. སི་པཱ་ཊི་ཀཱ ནཱ་མ ཁུ་ར་ཀོ་སོ. སི་ཁ་རཾ པ་ན ད་ཎྜ་བ་ནྡྷ་ནི་ཁཱ་ད་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཁ་ར་མྤི ནི་ཁཱ་ད་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི. ས་ཙེ ཏ་མྤི པ་ན ཨ་ད་ཎྜ་ཀཾ ཕ་ལ་མ་ཏྟཾ, བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. ཨུ་པ་ཀྑ་རེཏི ཝཱ་སི་ཨཱ་དི་བྷ་ཎྜཱ་ནི.
པ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟ་སྶ ག་ཎྛི་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཀོ. ‘‘པ་ཊི་མཱ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་པ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏི་པུ་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ས་ཏྠཾ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཙྪེ་ད་ན་ཀ་ས་ཏྠཾ, ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཙ་མྨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཀ་ཁུ་དྡ་ཀ་ས་ཏྠ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཙེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི པི་པྥ་ལི་ཀཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི མ་ཧཱ་ཀ་ཏྟ་རི་ཨཱ་དཱི་ནི.
ཨ་ཌྜྷ་བཱ་ཧུ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༢༡) ཀ་པྤ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎཱ, ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀཱཏི ས་ངྒྷི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཛཱ་ཏཱ. ཨཱ་ར་ཀྑ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ར་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ར་ཀྑི་ཏཱ ཙ སཱ མ་ཉྫཱུ་སཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ ཏཾ ན ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ གོ་པ་ན་ཏོ གོ་པི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་པི པ་ན ཨ་ར་ཀྑི་ཏཱ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ ཙ ཙེ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ ཙ ཀ་ཏེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ་ན ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ནྟ་ཀཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏྟཾ པ་ནཱཏི ཝ་ཊྚི་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་མ་ཏྟོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ དཱི་གྷ་སོ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟོ, པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཏོ སཱི་ཧ་ལ༹་པ་ཎྞ་སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་མ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝེ་ལུ༹་བྷ་ཎྜེ. ད་ཌྜྷཾ གེ་ཧཾ ཡེ་སཾ ཏེ་ཏི ད་ཌྜྷ་གེ་ཧཱ. ན ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘མཱ ག་ཎྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི ན ནི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. དེ་ས་ནྟ་ར་ག་ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཋ་པེ་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ཚ་ད་ན་ཏི་ཎནྟི མུ་ཉྫ་པ་བྦ་ཛེ་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཚ་ད་ན་ཏི་ཎཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཏི་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ པ་ཎྞེ་ཧི ཚཱ་དེ་ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡). ཏ་སྨཱ པ་ཎྞ་མྤི ཏི་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ད་ན་ཏི་ཎ་ས་ངྑེ་པ་ག་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎོ་པཱིཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎོ. ལི་ཁི་ཏ་པོ་ཏྠ་ཀོ པ་ན ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ ན ཧོ་ཏི.
ཝེ་ལུ༹་མྷི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་སཱུ་ཙི་ད་ཎྜ་ཀ་མ་ཏྟོ་པཱི’’ཏི ཝེ་ལུ༹་བྷ་ཎྜེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎོ. ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣོ ཝཱཏི དཱ་རུ་དུ་ལླ་བྷ་ཊྛཱ་ནེ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣོ ཝཱ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན དཱ་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ས་ནྡི་ཀཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ནྡི་ཀོཏི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱི་ཋཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨུ་ཙྩ་ཀ་མྤི ཨཱ་ས་ནྡི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན དཱི་གྷ་པཱི་ཋ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ་ས་ནྡི་ཀོ པ་ན པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་པི ཝ་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་ཏྟ་ངྒོ, བྷ་དྡ་པཱི་ཋ་ཀཾ, ཨེ་ལ༹་ཀ་པཱ་ད་ཀ་པཱི་ཋཾ, ཨཱ་མ་ལ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཀ་པཱི་ཋཾ, ཕ་ལ་ཀཾ, ཀོ་ཙྪཾ, པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་ཀ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༡) ཨི་མེ ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཎྞེ་ཧི ཝཱཏི ཀ་ད་ལི་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཝཱ. བྱ་གྒྷ་ཙ་མྨོ་ན་དྡྷ་མྤི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཾ ཀོ་ཙྪ་ཀཾ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ.
གྷ་ཊྚ་ན་ཕ་ལ་ཀཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧ་ཏྠེ་ན གྷ་ཊྚེ་ནྟི. གྷ་ཊྚ་ན་མུ་གྒ་རོ ནཱ་མ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཱ་དི་གྷ་ཊྚ་ན་ཀོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ད་ཎྜ་མུ་གྒ་རོ ནཱ་མ ཡེ་ན ར་ཛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ པོ་ཐེ་ནྟི. ཨ་མྦ་ཎནྟི ཕ་ལ་ཀེ་ཧི པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཀ་ཏཾ པཱ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ར་ཛ་ན་དོ་ཎཱིཏི པ་ཀྐ་ར་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཋ་པ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ.
ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨནྟི སཱི་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཙ་མྨཾ. ‘‘བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ མ་ཉྩ་པཱི་ཋེ་པི ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པཱ་ཝཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མྤི ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ནོ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་པྤི་ཡ་ཙ་མྨཱ་ནཱིཏི མི་གཱ་དཱི་ནཾ ཙ་མྨཱ་ནི.
ས་བྦཾ ཙ་ཀྐ་ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ནནྟི ར་ཐ་ས་ཀ་ཊཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་ཙ་ཀྐ་ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ནཾ. ཝི་ས་ངྑ་རི་ཏ་ཙ་ཀྐཾ པ་ན ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝཱ་སི ནཱ་མ ཡཱ སི་པཱ་ཊི་ཀཱ་ཡ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. མུ་ཊྛི་པ་ཎྞནྟི ཏཱ་ལ་པ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི མུ་ཊྛི་ནཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ‘‘མུ་ཊྛི་པ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མུ་ཊྛི་པ་ཎྞནྟི ཚ་ཏྟ་ཙྪ་ད་ན་པ་ཎྞ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ར་ཎི་ས་ཧི་ཏནྟི ཨ་ར་ཎི་ཡུ་ག་ལ༹ཾ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ར་ཎཱི, ཨ་དྷ་རཱ་ར་ཎཱི་ཏི ཨ་ར་ཎི་དྭ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏཾ་ཨ་གྒྷ་ན་ཀ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ་པི ཐཱ་ཝ་རཾ ཝ་ཌྜྷི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝ་ལ་ཉྫེ་ཏ་བྦོ. ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྒྷི་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་ན པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦོ. དེ་ས་ནྟ་ར་ག་ཏེ་ན ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ས་ངྒྷི་ཀཱ་ཝཱ་སེ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱཏི མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜེ. ཀུ་ཎྜི་ཀཱཏི ཨ་ཡོ་ཀུ་ཎྜི་ཀཱ ཙེ་ཝ ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་ཀུ་ཎྜི་ཀཱ ཙ. བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་པ་ཀྑ་མེ་ཝ སེ་ཝ་ཏི, ན ཏུ ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཉྩ་ན་ཀོ པ་ན ག་རུ་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་རནྟི ག་རུ་བྷ་ཎྜཾ.
དུ་བྦ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢. པ་རི་ཎཱ་མ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྭཱ་ད་ས་མེ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི.
པ་རི་ཎཱ་མ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་ཝ་གྒོ ཨ་ཊྛ་མོ.