༤. བྷོ་ཛ་ན་ཝ་གྒོ
༡. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨ་གི་ལཱ་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་མ་སོ དྭི་གཱ་ཝུ་ཏཾ ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ག་ནྟུཾ ས་མ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜོཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐེ པི་ཎྜོ, སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ནོ་དི་སྶ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་མེ་སཾ ཝཱཏི ཨི་མེ་སཾ པཱ་ས་ཎྜཱ་ནཾ ཝཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཝཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ས་ཎྜེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ས་ཎྜཱ་ནཾ ཝཱ. པཱ་ས་ཎྜནྟི ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དིཾ. ཏེ ཧི ཏ་ཎྷཱ་པཱ་ས་ཉྩེ་ཝ དི་ཊྛི་པཱ་ས་ཉྩ ཌེ་ནྟི ཨོ་ཌྜེ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ས་ཎྜཱཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ནོ་དི་སྶཱཏི ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ, ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི སཱ་ལཱ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋཱ་ནེ་སུ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི བྷུ་ཏྟ་དི་ཝ་ས་སྶ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ལོ་པེ ཨཱ་ལོ་པེ ཀ་བ་ལེ༹ ཀ་བ་ལེ༹ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལེ་ཧི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༠༦) པ་ན ནཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་ཊི་པཱ་ཊིཾ པ་ན ཁེ་པེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཀ་པཱུ་ག་ནཱ་ནཱ་པཱུ་ག་ཨེ་ཀ་གཱ་མ་ནཱ་ནཱ་གཱ་མེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡོ་པི ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཚི་ཛྫ་ཏི, སོ་པི ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ན ས་ཀྐོ་མ དཱ་ཏུ’’ནྟི ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ དཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ པུ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་གི་ལཱ་ནེ ཨ་གི་ལཱ་ན་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་གི་ལཱ་ན་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. གི་ལཱ་ན་སྶ གི་ལཱ་ན་ས་ཉྙི་ནོཏི གི་ལཱ་ན་སྶ པ་ན ‘‘གི་ལཱ་ནོ ཨ་ཧ’’ནྟི ས་ཉྙི་ནོ ཨ་ནུ་ཝ་སི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཀིཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༢༠༨) ཨི་ད་མྤཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ནཱཏི ན་དི་པཱུ་ར་ཙོ་ར་བྷ་ཡཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན. ཨ་ཉྙནྟི ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཉྙཾ. ཨ་ནུ་ཝ་སི་ཏྭཱཏི པུ་ན ཝ་སི་ཏྭཱ.
ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེཏི ག་ཎེ་ན ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ག་ཎ་སྶ ས་ནྟ་ཀེ བྷོ་ཛ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ‘‘ག་ཎ་སྶ བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཙ ཁོ ག་ཎོ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི དྭཱི་ཧི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཏཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨི་དྷ ཀ་ཏི་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ དྭཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ས་ཝ་ཏི ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཝཱ. ཨོ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣནྟི ཨོ་ད་ན་ས་ཏྟུ་ཀུ་མྨཱ་ས་མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ.
‘‘ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མི, ཨོ་ད་ནཾ མེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཝཱ ཋི་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱཏི བྷ་ཏྟ་ཨ་ནྣཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝཱ. བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱཏི ཨ་ནྡྷ་ད་མི་ལཱ༹་དི་བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ. པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མཱིཏི ཏུ་མྷེ བྷ་ནྟེ ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཐ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐ པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཐ, ས་ཏྟུ་ནཱ ནི་མ་ནྟེ་མི, ས་ཏྟུཾ མེ ག་ཎྷ་ཐ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཐ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཐ པ་ཊི་མཱ་ནེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༡༧-༢༡༨) ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ ཋི་ཏེ ཝཱ ནི་སི་ནྣེ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ. ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ནི་མ་ནྟི་ཏཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་རི་ཝེ་ཎཱ་ནི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཀོ པུ་ཏྟེ་ན, ཨེ་ཀོ པི་ཏ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏཱ ག་ཎྷ་ནྟི.
ཀ་སྨཱ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཏོ བྷུ་ཏྟེ་པི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི, ཨེ་ཏཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༡༨) ཝུ་ཏྟཾ? ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ན ཧི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ‘‘བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི པ་དཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཀ་ཏོ ཋི་ཏཱ ཝཱ ནི་སི་ནྣཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧི, མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པཱིཏི ཡ་ཉྩ ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ལ་དྡྷཾ ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཡ་ཉྩ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ལ་དྡྷཾ, ཏ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སྶ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ.
པཱ་དཱ་ན་མྤི ཕ་ལི་ཏ་ཏྟཱཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༡༧-༢༡༨) ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་དཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཙ་མྨ་སྶ པ་ར་ཏོ མཾ་སཾ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཕ་ལི་ཏ་ཏྟཱ. ན ས་ཀྐཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུནྟི ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ས་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེཏི སཱ་ཊ་ཀ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ཉྩ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨནྟི ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཚི་ནྡ་ན་མོ་གྷ་སུ་ཏྟཱ་རོ་པ་ནཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀ་མྨཾ, ཨ་ནྟ་མ་སོ སཱུ་ཙི་ཝེ་དྷ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན དཱུ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་ཝུ་ཏེ་པི བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི, ག་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ. ཡ་དཱ ནཱ་ཝཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཝཱ ཨོ་རུ་ལ༹ྷོ ཝཱ, ཨ་ཡཾ ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་བྷི་རུ་ལ༹ྷེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ་པི ཡཱ་ཝ ན ཨོ་རོ་ཧ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨ་ནྟི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཡ་ཏྠ པ་ན ས་ཏཾ ཝཱ ས་ཧ་སྶཾ ཝཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཀོ་ཙི པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཝཱ ཏི་ཏྠི་ཡེ་སུ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ.
ཡེ ཙ དྭེ ཏ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཡེ་པི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཧི པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟེ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟེ པ་ཀྑི་ཀེ ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀེ པཱ་ཊི་པ་དི་ཀེ. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟནྟི དྷུ་ཝ་བྷ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ནི་ཙྩ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ, བྷ་ནྟེ, ཨོ་ད་ནེ་ན ནི་མ་ནྟེ་མི, ཨོ་ད་ནཾ མེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༡༧-༢༡༨) ན་ཡེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནེ་ན ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶ. ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ས་མྨུ་ཁཱ་ས་མྨུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ, ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི བྷ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཁཱ་པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནི་མ་ནྟ་ན་བྷོ་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཋ་མཾ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ནི་མ་ནྟ་ནེ བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཡ་དི ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པ་རི་ཝཱ་རེ ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཀ་པྤ་ན་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་སཾ་ས་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ མི་སྶི་ཏཱ་ནི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༢༩) – དྭེ ཏཱི་ཎི ཀུ་ལཱ་ནི ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀི་ར་ནྟི, སཱུ་པ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ར་ནྟི, ཨེ་ཀ་མི་སྶ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི. ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨུ་པ་རི, ཏཾ ཨུ་པ་རི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཧ་ཏྠཾ པ་ན ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ནི་མ་ནྟ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་མྤི ཀ་བ་ལ༹ཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ བྷུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭེ ཏཱི་ཎི ནི་མ་ནྟ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི དྭེ ཏཱི་ཎི ནི་མ་ནྟ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ཀ་ལེ་ན གཱ་མེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཀ་ལེ་ན གཱ་མེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་མ་ནྟི་ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པཱུ་གེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་མ་ནྟི་ཡ་མཱ་ནོ ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏཱིཏི ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ནི་མ་ནྟི་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ན མ་ཡ྄ཧཾ ཏ་ཝ བྷ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠོ, བྷི་ཀྑཾ ག་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ བྷོ་ཛ་ནཾ ཀི་རི་ཡཾ, ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཾ.
པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཀཱ་ཎ་མཱ་ཏཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཧེ་ཎ་ཀ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ. པཱ་ཐེ་ཡྻ་ཏྠཱ་ཡཱཏི མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ. ས་ཏྟཱུཏི བ་དྡྷ་ས་ཏྟུ, ཨ་བ་དྡྷ་ས་ཏྟུ ཙ. དྭ་ཏྟི་པ་ཏྟ་པཱུ་རེ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ལེ་ཁཱ་ཡ ས་མཾ པཱུ་རེ དྭ་ཏྟི་པ་ཏྟ་པཱུ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྶ ཙ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་སནྟི ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་པ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཏ་ཡོ པ་ཏྟ་པཱུ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ དྭེ, ས་ཙེ དྭེ ག་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ག་མ་ནེ ཝཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷེཏི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ དི་སྭཱ, ཨ་ན་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ‘‘མ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ན པེ་སི་སྶཱ་མ ན ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་མ་ནེ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣེ དེ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཀཱ་ཎ་མཱ་ཏཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བྷུ་ཏྟ་ཝཱཏི ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ. སཱ་ས་པ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་མྤི བྷོ་ཛ་ནཾ ས་ངྑཱ་དི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑཱ་དི་ཏྭཱ ཝཱ གི་ལི་ཏཾ. པ་ཝཱ་རི་ཏོཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པི་ཏོ. ཡོ ཧི བྷུ་ཉྫ་ནྟོ པ་རི་ཝེ་ས་ཀེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, སོ ཏེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏོ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎོ ཀ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་པི ཙ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཡ་སྨཱ ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཉྩ་ངྒ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ‘‘ཨ་ས་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༢༣༩) ཝུ་ཏྟཾ.
བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཏྟཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ ཙེ བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. སཱ་ལཱིཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) ཨ་ནྟ་མ་སོ ནཱི་ཝཱ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦཱ་པི སཱ་ལི་ཛཱ་ཏི. ཝཱི་ཧཱིཏི ས་བྦཱ་པི ཝཱི་ཧི་ཛཱ་ཏི. ཡ་ཝ་གོ་དྷུ་མེ་སུ བྷེ་དོ ན་ཏྠི. ཀ་ངྒཱུཏི སེ་ཏ་ར་ཏྟ་ཀཱ་ལ༹་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཀ་ངྒུ་ཛཱ་ཏི. ཝ་ར་ཀོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦཱ་པི སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ ཝ་ར་ཀ་ཛཱ་ཏི. ཀུ་དྲཱུ་ས་ཀོཏི ཀཱ་ལ༹་ཀོ་དྲ་ཝོ ཙེ་ཝ སཱ་མཱ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ ཙ ས་བྦཱ་པི ཏི་ཎ་དྷ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི.
ནཱི་ཝཱ་ར་ཝ་ར་ཀ་ཙོ་ར་ཀཱ ཙེ་ཏྠ ‘‘དྷ་ཉྙཱ་ནུ་ལོ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡཱ་གུནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཡཱ་གུ་ཁཱི་ར་ཡཱ་གུ་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཡཱ་གུཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ པཱ་ཡཱ་ས་སྶཱ་པི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་མྦི་ལ་པཱ་ཡཱ་སཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཙཱ་མཱ་ཏི ཝཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཱ་པ་ཏྟི་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཨོ་དྷི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡཱ་གུ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི, པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ན ཛ་ནེ་ཏི. པུ་ན པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཛ་ནེ་ཏི གྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཉྫི་ཀ་ཁཱི་རཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱཏི ཨུ་ད་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཀ་ཉྫི་ཀ་ཉྩ ཁཱི་རཱ་དཱི་ནི ཙ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་མ་དྡི་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་མི་སྶ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་གུཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ པ་ན བྷ་ཏྟེ ཨུ་ད་ཀ་ཀ་ཉྫི་ཀ་ཁཱི་རཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ མ་དྡི་ཏྭཱ ‘‘ཡཱ་གུཾ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི དེ་ནྟི, པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏི. ཡཱ་གུ་ཡཱ་པཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡཱ་གུ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ཡཱ་གུ་ཡཱ་པི. སུ་དྡྷ་ར་ས་ཀོ, པ་ན ར་ས་ཀ་ཡཱ་གུ ཝཱ ན ཛ་ནེ་ཏི.
པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘དྭེ་པི ཁཱ་དི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི…པེ… ན པ་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩), ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ན པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཁཱ་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏཾ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ན པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཉྷི ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ. ཡཾ པ་ན ཁཱ་ད་ཏི, ཏཾ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཾ, ཁཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ན མཾ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ ཁཱ་ད་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་ས་བྷོ་ཛ་ན་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ ཁཱ་ད་ཏོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ན་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ.
བྷོ་ཛ་ནེ ས་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་སུ བྷོ་ཛ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི བྷོ་ཛ་ནེ ས་ཏི. ཨ་ཉྙཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷོ་ཛ་ནནྟི པ་ཏྟཱ་དི་ག་ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཉྩ་སུ བྷོ་ཛ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་མྤི བྷོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཡཾ པ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ་པི ན པ་ཝཱ་རེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཙེ ཨ་ནྟ་རེ ཨ་ཉྙཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་བྷི་ཧ་ཊཾ, ཏཾ སོ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ་པི ན པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ.
‘‘ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་བྷི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཨཱུ་རཱུ་སུ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི. དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་སྶ པ་ཏྟཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨོ་ད་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ག་ཎྷི་ཏྭཱ པ་ན ག་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་སྨཱ? བྷི་ཀྑུ་སྶ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ན་བྷི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ. ས་ཙེ པ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨི་མཾ བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པཱིཏི ‘‘བྷ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི.
བྷ་ཏྟ་པ་ཙྪིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་ས་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན བྷ་ཏྟ་པ་ཙྪིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ཀ་ཊ་ཙྪུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ. ཨ་ཉྙོ ‘‘ཨ་ཧཾ དྷཱ་རེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཙྪིཾ དྷཱ་རེ་སྶཱ་མི, ཏྭཾ ཨོ་ད་ནཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་བྷི་ཧ་ཊཱ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི པ་རི་ཝེ་ས་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ཧ་ཊཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ས་ཏི ཏ་སྶ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་བྷི་ཧཱ་རེ ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཡེ་པི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷ་ཊེཏི ཨུ་དྡྷ་ཊེ བྷ་ཏྟེ. ཀ་ཊ་ཙྪུ་ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནེཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷ་ཏྟེ དི་ཡྻ་མཱ་ནེ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ངྒུ་ལིཾ ཝཱ ཧ་ཏྠཾ ཝཱ མ་ཙྪི་ཀ་བཱི་ཛ་ནིཾ ཝཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཎྞཾ ཝཱ ཙཱ་ལེ་ཏི, བྷ་མུ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཀུ་དྡྷོ ཝཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘ཨ་ལཾ མཱ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ན ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘མཱ ཨཱ་ཀི་རཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་པ་ག་ཙྪཱ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཀཱ་རེ་ན.
ཨ་བྷི་ཧ་ཊེ པ་ན བྷ་ཏྟེ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ བྷཱི་ཏོ ཧ་ཏྠེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཏྟེ ཨོ་ད་ནཾ ཨཱ་ཀི་ར་ནྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀི་ར ཨཱ་ཀི་ར, ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ པཱུ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ བྷ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་ཏོ་པི ཀི་ཉྩི ག་ཎྷི་སྶ་སི, ད་མྨི ཏེ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ་པི.
‘‘ར་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི ཨ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཛ་ན་ཀ་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མཾ་ས་ར་སནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ མཾ་ས་སྶ ར་སཾ ‘‘མཾ་ས་ར་ས’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ མཾ་ས་ཉྩ ར་ས་ཉྩ མཾ་ས་ར་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཛ་ན་ཀ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་པི. ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཾ་ས་ར་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ར་ཏོ མ་ཙྪ་མཾ་སཾ བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ཝཱ་རེ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ནྟེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦནྟི ཡོ ག་ཙྪ་ནྟོ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༣༨-༢༣༩) པ་ཝཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཀ་དྡ་མཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་ནྟ་རཱ ན་དཱི པཱུ་རཱ ཧོ་ཏི, ན་དི་ཏཱི་རེ གུ་མྦཾ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ནཱ་ཝཱ ཝཱ སེ་ཏུ ཝཱ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ག་མ་ནཾ ན ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ་པི. ཏཾ ཏཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཀོ་པེ་ནྟེ་ན ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཡོ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀོ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རེ་ཏི, ཏེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཝཱ ནི་སཱི་ད་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. པཱི་ཋ་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན པ་ན ཨཱ་ས་ནཾ ཨ་ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ་ཝ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. མ་ཉྩེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཨི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏྟོ ཝཱ སཾ་ས་རི་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ས་ཧ མ་ཉྩེ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནེ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ནཱ་པི ནི་པ་ནྣེ་ནེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ན ཡེ་ན པ་སྶེ་ན ནི་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཋཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ལ་མེ་ཏཾ ས་བྦནྟི ཨེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ལཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མྤི ཏེ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན ལ་ཙྪ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡོ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ཏཾ, པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་ཏཾ, ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏ་ཀ་ཏཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཀ་ཏཾ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ནཱ ཀ་ཏཾ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ནཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ནཱ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ‘ཨ་ལ་མེ་ཏཾ ས་བྦ’ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢༣༩) ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡཾ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏཾ, ཡ་ཉྩ གི་ལཱ་ནཱ་ཏི་རི་ཏྟཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཨཱ་ཙི་ཎྞོ. ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་ན ‘‘ས་ཀིཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
ཀ་སྨཱ ཏཾ སོ པུ་ན ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཉྷི ཨ་ཀ་ཏནྟི ཡེ་ན པ་ཋ་མཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་ཏཾ, ཏེ་ན ཡཾ ཨ་ཀ་ཏཾ, ཏཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི. ཡེ་ན ཙ ཨ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ཉྙེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཡེ་ན པ་ཋ་མཾ ན ཀ་ཏཾ, ཏེ་ན ཙ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟནྟི སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན བྷཱ་ཛ་ནེཏི ཡ་སྨིཾ པ་ན བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཏྟེ ཝཱ ཀུ་ཎྜེ ཝཱ པ་ཙྪི་ཡཾ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པུ་ར་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ནཱ་མི་ཏ་བྷཱ་ཛ་ནེ.
ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ནཱ པ་ཝཱ་རི་ཏེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟེ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏོ ཙ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨཱ་མི་ས་སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ་པི ཨ་ནཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན, ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ པི་པཱ་སཱ་ཡ ས་ཏི པི་པཱ་ས་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ, ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཉྩ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཀེ ཨཱ་བཱ་དྷེ ས་ཏི ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་ད་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཐ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨ་ཀཱ་རཱ་པ་ནེ་ན ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཀི་རི་ཡཾ. ཨ་ཏི་རི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཏྭཱ ཝཱཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ སུ་ཏྭཱ. ‘‘བྷུ་ཏྟ་སྨིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢༤༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དུ་ཏི་ཡ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་ཀཱ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀོ, ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ. ཏ་ད་ཉྙོ ཝི་ཀཱ་ལོ ‘‘ཝི་ག་ཏོ ཀཱ་ལོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏེ ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀོ་པི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༤༨-༢༤༩) ཀཱ་ལ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཁཱ་དི་ཏུཾ ཝཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ. ས་ཧ་སཱ པི་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀེ་ན པ་ན ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ ཀཱ་ལ་ཏྠ་མྦྷོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ལ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ཝ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི…པེ… ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཾ ཏཱ་ཝ ས་ཀྑ་ལི་མོ་ད་ཀཱ་དི པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞ་མ་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི.
ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེཏི པི་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ. རོ་མ་ཊྛ་ཀ་སྶཱཏི རོ་མ་ཊྛ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་གྒི་རི་ཏྭཱ མུ་ཁེ་ཝ ཋ་པི་ཏོ བ་ཧི མུ་ཁ་དྭཱ་རཱ ཝི་ནི་གྒ་ཏོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ མ་གྒཱ བ་ཧི ནི་གྒ་ཏོ ‘‘རོ་མ་ཊྛོ’’ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨུ་གྒི་རི་ཏྭཱ མུ་ཁེ་ཝ ཋ་པི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཋ་པེ་ཏྭཱ རོ་མ་ཊྛ་ཀཾ སེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ཨུ་གྒཱ་རཾ མུ་ཁེ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ གི་ལ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ར་ག་ལཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཀཱ་རོ ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་རས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ ནི་དྷཱ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ ས་ནྣི་དྷི. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མི་ཏ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མི་ཏེ ཨི་མ་སྶ དུ་དྡྷོ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ, བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཡཱ་མེ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཡཱ་མཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི དུ་དྡྷོ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ གྷཾ་ས་ནྟ་སྶ ལེ་ཁཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཡཾ པ་ཏྟཾ དྷོ་ཏཾ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ གྷཾ་ས་ནྟ་སྶ པ་ཏྟེ ཨ་ངྒུ་ལི་ལེ་ཁཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སོ པ་ཏྟོ དུ་དྡྷོ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ལ་ཝ་ཎྞ་པ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ལེ་ཁཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ. སྣེ་ཧོཏི ཏེ་ལཾ. ས་ནྡི་སྶ་ཏཱིཏི ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨུ་པ་རི ས་ནྡི་སྶ་ཏི. ཏཱ་དི་སེ པ་ཏྟེ་པཱིཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ན ས་མྨཱ དྷོ་ཏེ པ་ཏྟེ་པི. པུ་ན་དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི པ་ཏྟེ ལ་གྒཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ པ་ན པ་ཏྟེ པུ་ན་དི་ཝ་སེ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཡཾ པ་ནཱཏི ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཾ པ་ན. ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧཱིཏི ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ནི་ར་པེ་ཀྑ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀ་པྤི་ཡ བྷོ་ཛ་ནནྟི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ཀ་སི་ཏྠ་མ་ཏྟ་མྤི ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ་སཱུཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སེ་སུ. སེ་སེ་སཱུཏི མ་ནུ་སྶ་མཾ་ས་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་སུ་ན་ཁ་ཨ་ཧི་སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་དཱི་པི་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪ་མཾ་སེ་སུ ཙེ་ཝ ཨ་པྤ་ཊི་ཝེ་ཀྑི་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏ་མཾ་སེ ཙ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༢༥༥) ས་ནྣི་ཧི་ཏེ་སུ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀེ་སུ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མྤི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀེ་པི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎེ་པི ཝི་སུཾ དུ་ཀྐ་ཊེ་ནཱ་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ས་དྡྷིཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. ས་བྦ་ཝི་ཀ་པྤེ་སཱུཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ཨ་པ་ར་མྤི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༥༣) – ཀ་པྤི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནེ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, མ་ནུ་སྶ་མཾ་སེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ སཱ་མི་སེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏོ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ནི་རཱ་མི་སེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏོ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི.
ཨ་ཝ་སེ་སེ་སཱུཏི ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་པ་ར་མྤི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ཙེ ཝི་ཀཱ་ལེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཏི, པ་ཀ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ས་ནྣི་དྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སེ་སུ མ་ནུ་སྶ་མཾ་སེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭེ་ཏི.
བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་སོ ནཱ་མ ཛ་ཊི་ལ་ས་ཧ་སྶ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀོ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ. ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀེ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. སཾ་ས་ཊྛཱ་ནཱིཏི སཾ་ས་ཊྛ་ར་སཱ་ནི. ས་མྦྷི་ནྣ་ར་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཧི ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལེ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ར་སནྟི ཨ་མི་སྶི་ཏ་ར་སཾ. ཨི་ད་ཉྩ སཱི་ཏ་ལ་པཱ་ཡཱ་སཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ལ་དྡྷཾ ས་པྤི་པི་ཎྜཱ་དི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་དྷོ་ཏཾ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ལ་དྡྷཾ ཏ་ཀྐོ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཕ་ལཱ་དིཾ, ཡཱ་གུ་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དི་ནྣ་སི་ངྒཱི་ཝེ་རཱ་དི་ཀ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏེ་ནཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན. ཏ་ད་ཧུ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏེ་ན ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ་ན. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘དྭཱི་ཧ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ. པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཀ་པྤ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༥) བྷེ་ས་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི མུ་ཁེ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི མུ་ཁེ པ་ཀྑི་ཏྟ་མེ་ཝ ཡ་སྨཱ ས་ནྣི་དྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མུ་ཁ་ས་ནྣི་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཙ་ཏ་སྶོ ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡོཏི ཨུ་སྶཱ་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ, གོ་ནི་སཱ་དི་ཀཱ, ག་ཧ་པ་ཏི, ས་མྨུ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཏ་སྶོ ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཝ་ན་ནྟི་ཀཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༩༥) ནཱ་མ གེ་ཧེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ཧི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊིཾ ཀ་རོ་མ, ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊིཾ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊི ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ནྟེ་ཧི ཋ་པི་ཏ་པ་ཋ་མི་ཊྛ་ཀ་ཐ་མྦྷཱ་དི་ཀཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝཱ ཀུ་ཊི. ཡོ པ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ས་ཀ་ལོ་པི ཝཱ, སོ ‘‘གོ་ནི་སཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ག་ཧ་པ་ཏཱིཏི ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུཾ སེ་སེ་ཧི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊིཾ དེ་མཱ’’ཏི དི་ནྣཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཱ. ས་མྨུ་ཏི ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཱ་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་སཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི.
ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་སཾ་ས་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦོ་པི ‘‘ཨོ་ད་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ མ་ཙྪོཏི ‘‘མ་ཙྪོ ནཱ་མ ཨོ་ད་ཀོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༦༠) ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ས་བྦོ་པི མ་ཙྪོ ཨེ་ཝ. ཡོ ཀོ་ཙི ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏོ མ་ཙྪོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱཏི –
‘‘ཨ་གི་ལཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཏུ་མཱ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ སཱ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ པུ་ན་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ནི་ཙྩ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ. ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི སཱ་དི་ཡེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི –
ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན (པཱ་ཙི. ༣༠༦). ཨེ་ཏྠ ཧི ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ར་ཏྟཱི་ཧི ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫེ་ཧི ཝཱ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏྟི་ཀཱ་ཡེ་ཝ ར་ཏྟི་ཡོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི, ཏ་ཏོ ར་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི ན་བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཨ་ཉྙ་བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་གི་ལཱ་ནོ གི་ལཱ་ན་ས་ཉྙཱི་པི ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ ན་བྷེ་ས་ཛྫ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ནཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡོ པ་ན ན་བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷུ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ, སོ སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ནི ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སེ་ཁི་ཡེ་སུ སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༥༩). སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ‘‘ན སཱུ་པཾ ཝཱ ཨོ་ད་ནཾ ཝཱ ཨ་གི་ལཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༦༡༣) སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན.
‘‘ས་པྤི་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པྤི་བྷ་ཏྟཾ ‘དེ་ཧཱི’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་པྤི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་ད་མྤི ཀ་སྨཱ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘པ་ཎཱི་ཏ་སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ‘‘ས་པྤི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ས་པྤི་མ་ཡཾ བྷ་ཏྟཾ ས་པྤི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘ས་པྤི་སཾ་ས་ཊྛཾ བྷ་ཏྟཾ ས་པྤི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན་ཝ་ནཱི་ཏ་བྷ་ཏྟཾ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘བྷ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ ས་པྤིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫཱ’’ཏི པུ་རི་མེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ས་པྤི་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀེ་ཝ་ལཾ སེ་སེ་སུ ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱཏི ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་ས་ས་པྤི་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏཱ ཧི མཾ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ས་པྤི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ མ་ནུ་སྶ་ཝ་སཱ་ཏེ་ལཾ ས་བྦེ་སཾ ཁཱི་ར་ད་དྷི་ས་པྤི་ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ཝ་སཱ་ཏེ་ལེ་སུ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི.
པ་རི་བྷོ་གེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཙེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་མྷི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ན་ཝ་ནཱི་ཏཱ་དཱི་ནི དེ་ཏི ‘‘ས་པྤིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫཱ’’ཏི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱ་ཝ དི་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱ དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱ དེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་པྤི་ཡ་ས་པྤི་ནཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, སོ ཙ ས་ངྑེ་པེ་ན་པི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡཾ ཧི་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡེ་ན ཡེ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཏ་སྶ མཱུ་ལེ ཝཱ ལ་དྡྷེ ཏཾ ཏཾ ལ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཉྙཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝཱ དེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ གྷ་རེ ས་པྤིཾ, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ན་ཝ་ནཱི་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ.
པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ད་ནྟ་པོ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན, ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་ད་ངྒུ་ལི་ཡཱ་པི ག་ཎྷ་ནྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ནཱཏི པ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་ར་ས་མྦ་དྡྷེ་ན ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན. དཱ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་ཊ་ཙྪུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན དི་ནྣཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ནཱཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༢༦༥) ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏོ ཙ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡེ ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཝཱ པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ན་ཉྷི ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན དི་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡཾ ཀཱ་ཡ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ནི་སྶ་གྒི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན དི་ཡྻ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མཱ་ཏི.
སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ནཱཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན པུ་རི་སེ་ན སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ན, ཨི་མི་ནཱ ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་མེ ཕ་ལ་ཀེ ཝཱ པཱ་སཱ་ཎེ ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ནཱཏི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཡོ་གྒེ་ན, ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁུ་མེ་སུ ཏི་ནྟི་ཎི་ཀཱ་དི་པ་ཎྞེ་སུ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀ་རུ་ཀྑ་པ་ཎྞེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙུ་ཏེ་ན པ་དུ་མི་ནི་པ་ཎྞཱ་དི་ནཱ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན མ་ཧ་ནྟེ་པི ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ པ་དུ་མི་ནི་པ་ཎྞེ ཝཱ ཀིཾ་སུ་ཀ་པ་ཎྞཱ་དི་མྷི ཝཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ, ཨེ་ཝཾ ཁཱ་ཎུ་ཀེ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་མ་ཉྩཱ་དི་མྷི་པི. ན་ནུ པ་ཊི་བ་དྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ནཱ་པི པ་ཏྟཱ་དྷཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ རུ་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ཧི་ཡེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཊི་བ་དྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བ་དྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཾ ནཱ་མ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་བྦ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཀ་ལླ་ཀོཏི གི་ལཱ་ནོ. མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ པ་ཏི་ཏ་ར་ཛ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཧོ.
ཏ་སྨིཾ ཋ་ཏྭཱཏི ཏཱ་དི་སེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ. ཡནྟི ཡཾ བྷཱ་རཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མོ པུ་རི་སོཏི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་སོ. ཝི་ན་ཡེ པ་ཉྙ་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝི་ན་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་ཏྭཱཏི པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཏཾ བྷི་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་ཏྭཱ, ཨི་ད་ཉྩ པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཏཾ་ས་ནྟ་ཀཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ཏ་སྶ དཱ་ནཱ་དིཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨ་སྶུ་ཁེ་ལ༹་སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶུ ནཱ་མ ཨ་ཀྑི་ཛ་ལཾ. ཁེ་ལོ༹ ནཱ་མ ལཱ་ལཱ. སི་ངྒྷཱ་ཎི་ཀཱཏི ཨ་ནྟོ་སཱི་ས་ཏོ པཱུ་ཏི་སེ་མྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ མ་ཏྠ་ལུ་ངྒཾ ག་ལི་ཏྭཱ ཏཱ་ལུ་མ་ཏྠ་ཀ་ཝི་ཝ་རེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ནཱ་སཱ་པུ་ཊེ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་དིས་དྡེ་ན མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་སེ་མྷ་ད་ནྟ་མ་ལ་ཨ་ཀྑི་གཱུ་ཐ་ཀ་ཎྞ་གཱུ་ཐ་ཀཱ་ནཾ, ས་རཱི་རེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ལོ་ཎ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ. ཋཱ་ན་ཏོཏི ཨ་ཀྑི་ཀཱུ་པཱ་དི་ཏོ. ཨ་ནྟ་རཱ ཙེ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཀིཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, དུ་ཊྛུ ག་ཧི་ཏ་ཀཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལི་ནིནྟི ཕ་ལ་ཝ་ནྟཾ. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཕ་ལི་ནི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལི་ནི་སཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱ. དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞ་དུ་ཀྐ་ཊནྟི ‘‘ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཝཱ་རི་ཏ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཊྛུ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཙ་རི་ཏ་ནྟི དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞཾ, ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ དུ་རུ་པ་ཙི་ཎྞ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི, ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཀཱ་ལོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཡཱ་མཱ་ཝ་སཱ་ནཱ པི་པཱ་སཱ་ཡ ས་ཏི པི་པཱ་ས་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠཾ པཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཡཱ་མོ ཀཱ་ལོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཡཱ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཀཱ་ལོ ཨ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལི་ཀཾ. ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝ་མྤི པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝ་ན་མཱུ་ལ་པ་ཏྟ་པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ མཱུ་ལཾ ནཱ་མ མཱུ་ལ་ཀ་ཁཱ་ར་ཀ་ཙ་ཙྩུ་ཏ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཉྩ ཕ་ར་ཎ་ཀཾ སཱུ་པེ་ཡྻ་པ་ཎྞ་མཱུ་ལཾ. པ་ཏྟཾ ནཱ་མ མཱུ་ལ་ཀ་ཁཱ་ར་ཀ་ཙ་ཙྩུ་ཏ་མྦ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟཾ. པུ་པྥཾ ནཱ་མ མཱུ་ལ་ཀ་ཁཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ་ཡེ་ཝ པུ་པྥཾ. ཕ་ལཾ ནཱ་མ པ་ན་ས་ལ་བུ་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཉྩ ཕ་ར་ཎ་ཀཾ ཕ་ལཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཀ་ནྡ་མཱུ་ལཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.
ཨ་མྦ་པཱ་ནནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༠) ཨཱ་མེ་ཧི ཝཱ པ་ཀྐེ་ཧི ཝཱ ཨ་མྦེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་མེ་ཧི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨ་མྦ་ཏ་རུ་ཎཱ་དཱི་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ཏ་པེ ཨཱ་དི་ཙྩ་པཱ་ཀེ་ན པ་ཙི་ཏྭཱ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏེ་ཧི མ་དྷུ་ས་ཀྐ་ར་ཀ་པྤཱུ་རཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་པྤ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཀ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ན པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ སཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ནི་རཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་པཱ་ནེ་སུ.
ཏེ་སུ པ་ན ཛ་མྦུ་པཱ་ནནྟི ཛ་མྦུ་ཕ་ལེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. ཙོ་ཙ་པཱ་ནནྟི ཨ་ཊྛི་ཀེ་ཧི ཀ་ད་ལི་ཕ་ལེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. མོ་ཙ་པཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཊྛི་ཀེ་ཧི ཀ་ད་ལི་ཕ་ལེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. མ་དྷུ་ཀ་པཱ་ནནྟི མ་དྷུ་ཀཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ར་སེ་ན ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་ས་མྦྷི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, སུ་དྡྷཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. མུ་དྡི་ཀཱ་པཱ་ནནྟི མུ་དྡི་ཀཱ ཨུ་ད་ཀེ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨ་མྦ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. སཱ་ལཱུ་ཀ་པཱ་ནནྟི ར་ཏྟུ་པྤ་ལ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ལཱུ་ཀེ མ་དྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. ཕཱ་རུ་ས་ཀ་པཱ་ནནྟི ཕཱ་རུ་ས་ཀེ་ཧི ཨ་མྦ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏ་པཱ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝེ་ཏྟ་པཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཏཱ་ནི ཙ པ་ན ས་བྦཱ་ནི པཱ་ནཱ་ནི ཨ་གྒི་པཱ་ཀཱ་ནི ན ཝ་ཊྚ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ་པི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཕ་ལ་པ་ཏྟ་པུ་པྥ་ར་སེ་སཱུཏི དྷ་ཉྙ་ཕ་ལ་པ་ཀྐ་སཱ་ཀ་མ་དྷུ་ཀ་པུ་པྥ་ར་ས་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦཾ ཕ་ལ་ར་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ དྷ་ཉྙ་ཕ་ལ་ར་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༠) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀེ་སུ ཕ་ལ་པ་ཏྟ་པུ་པྥ་ར་སེ་སུ་པི.
ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྠནྟི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ. ནེ་ཝ ཕ་ར་ཏཱིཏི ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཧཱ་རེ་པི ཨུ་ད་ཀེ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ད་སྶ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་ཙི. ༢༦༥) ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མྨཱ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨ་ནཱ་ཧཱ་རེ་པི ཨུ་ད་ཀེ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ. ད་ནྟ་པོ་ནེ ཙ ‘‘མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཊཾ ཨི་ད’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ནཱ་ཧ་ཊ་མྤི ད་ནྟ་པོ་ནཾ ‘‘མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨཱ་ཧ་ཊཾ ཨི་དཾ ད་ནྟ་པོ་ན’’ནྟི ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པཱ་ཏུནྟི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ པཱ་ཏུཾ. ད་ནྟ་པོ་ན་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱཏི ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན, ད་ནྟ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ པ་ན ར་སཾ གི་ལི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་ཝི་ཀ་ཊཱ་ནཱིཏི གཱུ་ཐཾ, མུ་ཏྟཾ, ཚཱ་རི་ཀཱ, མ་ཏྟི་ཀཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༨) ཙ ‘‘ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་ཊཱ་ནཱིཏི ཝཱ ཨ་པ་ཀ་ཏི་བྷོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཝི་ཀ་ཊཱ་ནི ‘‘ཝི་རཱུ་པཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེཏི ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི, ས་པྤ་ད་ཊྛེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷཱུ་མཱ་དི་ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོཏི དྷཱུ་མ་པུ་པྥ་ག་ནྡྷ་ད་ནྟ་ཁ་ཡཱ་དི་ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ.
ད་ནྟ་པོ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷོ་ཛ་ན་ཝ་གྒོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ.