༣. ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི (པཱ་ཙི. ༡༤༧) ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨནྟི མ་གྒ་ས་མྤ་དཱ་ན་བཱི་ཛ་ན་པཱ་ནཱི་ཡཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན –
‘‘ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཏོ དྭེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཉྩ ཨོ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཉྩ, ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧི པ་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛེ་ན ཝཱ སུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཝཱ, ག་རུ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཾ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ, དྭེ ཝ་སྶཱ་ནི ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཡ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ, ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀྐོ་སི་ཏ་བྦོ པ་རི་བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཛྫ་ཏ་གྒེ ཨོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ, ཨ་ནོ་ཝ་ཊོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༠༣; ཨ. ནི. ༨.༥༡) –
ཨི་མེ ས་ཏྟ དྷ་མྨེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ག་རུ་དྷ་མྨེཏི ག་རུ་ཀེ དྷ་མྨེ. ཏེ ཧི གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ག་རུ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ ག་རུ་དྷ་མྨེ ཨ་ཉྙེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི དྷ་མྨེ་ན. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨོ་ཝ་ད་ཏོཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་སུ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ ག་རུ་དྷ་མྨེ་ན ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཝཱ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ. ‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་ཏ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཝ་གྒ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ས་མ་གྒ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙཱཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཡ་ཐཱ ཙ ཝ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ན་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ས་མ་གྒེ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏ་སྨིཾ ས་ངྒྷེ ཝ་གྒ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ས་མ་གྒ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་གྒེ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ན་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ པ་ན ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཝ་གྒཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ, དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ནོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. ས་མ་གྒཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ཏི ས་ཏྟ་ར་ས དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨནྟི ཨ་ཉྙཾ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ‘‘ས་མ་གྒཱ་མྷཱ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ཨོ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ཉྙཾ དྷ་མྨཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨོ་ཝཱ་ད་ཉྩ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་སོ བྷ་གི་ནི ཨོ་ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ. པ་རི་པུ་ཙྪཾ དེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་གུ་ཎཱ་ཡ ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ བྷ་ཎ་ཏི. ཨོ་སཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཧི, ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་སཱ་རེ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ད་ཏི. པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོཏི ག་རུ་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཾ ཝཱ པ་ཉྷཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པུ་ཊྛོ.
ཨོ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣནྟི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་མ་ཏྟཾ. ཨི་ཏོ པ་ར་མྤི ཙ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཾ་ཝཱ་སཱ་ཡཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ. ཨི་ཏ་རནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ.
བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི, ཨཱ་མི་ས་མེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཨཱ་མི་ས་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཀཱ་ར་མཱ་ན་ན་ཝ་ནྡ་ན་པཱུ་ཛ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡ་ས་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡེ་ཝ.
དྷ་མྨ་ཀ་མྨེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་ནོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་མྨཾ ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ ཏི་ཀ་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ས་མྨ་ཏནྟི ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ བྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ. ན་ནུ ཨོ་ཝཱ་ད་ས་མྨུ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ དཱི་ཡ་ཏི, ན སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨ་ཏེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ཋ་པི་ཏོ པ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ‘‘ཨ་ས་མྨ་ཏོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ནྟཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ནྟཾ ‘‘ཨེ་ས ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ‘‘ན ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ནཱ་མི་ས་ནྟ་ར་ཏཱཏི ཨཱ་མི་ས་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ, ‘‘ཨཱ་མི་ས་ཧེ་ཏུ ཨོ་ཝ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རས་དྡོ ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཝི་ཡ.
ཨཱ་མི་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྩ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎེཏི ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ‘‘སི་བྦི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ, ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཀིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཀ་ལ་སཱུ་ཙིཾ ཨ་ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཾ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ས་ཀིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ‘‘སི་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོཏི ས་ཀིཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ སི་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ས་བྦཾ སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ ཨཱ་རཱ་པ་ཐེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎེ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ.
ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རནྟི ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རཾ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་བྦ་ནཾ ཝཱ སི་བྦཱ་པ་ནཾ ཝཱཏི ‘‘སཱུ་ཙིཾ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སི་བྦ་ནཾ ཝཱ སི་བྦཱ་པ་ནཾ ཝཱ.
ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཧི, ཨ་སུ་ཀ་གཱ་མཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘སྭེ ཨ་ཧཾ ག་ཙྪཱ་མི, ཏྭ་མྤི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ. ཏ་ཉྩ ཁོ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨུ་པ་སྶ་ཡ་དྭཱ་རེ, ར་ཐི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙེ་སུ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཀྐ་སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀ་ཧ་ཏྠི་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཋ་ཏྭཱ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ས་ནྣ་སྶཱ་པཱིཏི ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་སྶཱ་པི, ར་ཏ་ན་མ་ཏྟ་ནྟ་ར་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་སྶ གཱ་མ་སྶཱཏི ཡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ གཱ་མ་སྶ. ཏཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶཱཏི ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ. ས་ཙེ དཱུ་རཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟེ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟེ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཀྐ་མ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ན གཱ་མ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. གཱ་མེ ཨ་ས་ཏཱིཏི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་མེ ཨ་ས་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན གཱ་མེ ས་ཏི གཱ་མ་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་པཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ན་ཡེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༨༥) ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ‘‘ཨ་ཛྫ ཝཱ ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི སྭེ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭཱ་ར་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ, པ་ན མ་གྒ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ, ཝཱ ས་ཏི་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་པ་དཱ་སཱུཏི ར་ཊྛ་བྷེ་དེ ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ ཛཱ་ན་པ་དཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་སུ ཨཱ་པ་དཱ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཙ་ཀྐ་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱཏི ཙ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་ཙ་ཀྐཾ ཝཱ ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱཏི (པཱ་ཙི. ༤༡༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་པྤཱ་ཎ་ཀ་ཝ་གྒེ ས་ཏྟ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོཏི ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱི་ལཱ༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ནཱཏི ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ གཱ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གཱ་མ་ཀ་ཏཱི་ར་པ་སྶེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ ཨ་དྷོ་གཱ་མི་ནིཾ ཝཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༨༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ན ཝཱ་པི་ས་མུ་དྡཱ་དཱི་སུ ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ་པི ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དྡེ པ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱཏི ཨི་དྷཱ་པི ཀཱ་ལ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏི་ཏྠ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན, པ་ན ནཱ་ཝཱ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏེ་ན ཝཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
སེ་སནྟི ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝ་སེ་སཾ, ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ‘སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༡༨༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཏ་སྨཱ སེ་སཾ ནཱ་མ ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ ཏི་ཙི་ཏྟ’ནྟི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀཱི་ལཱ༹་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི གཱ་མ་ནྟ་རོ་ཀྐ་མ་ནེ, ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཝཱ སཾ་ཝེ་གཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རེ་ཡྻ, ནི་དྡཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཀུ་ཏོ ཙ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ, ཡེ་ནི་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ, ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཉྩ སི་ཡཱ་ཏི.
ནཱ་ཝཱ་བྷི་རུ་ཧ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་རི་པཱ་ཙི་ཏནྟི པ་རི་པཱ་ཀ་མཱ་པཱ་དི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱཏི ཡོ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. བྷི་ཀྑུ་སྶ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཡྻོ བྷཱ་ཎ་ཀོ, ཨ་ཡྻོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༡༩༥) གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ. ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ་ཡཾ ས་མཱ་ར་མྦྷས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི. པ་ཊི་ཡཱ་དི་ཏ་སྶཱཏི ས་མྤཱ་དི་ཏ་སྶ. ཡ་སྨཱ ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ས་མཱ་ར་དྡྷོ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ར་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི པ་རི་པཱ་ཙི་ཏཱ་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ་སུ. ཨ་ཝ་སེ་སེཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་པ་རི་པཱ་ཙི་ཏེ་པི ཡཱ་གུ་ཁ་ཛྫ་ཀ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་ཏྠ. ནི་མི་ཏྟོ་བྷཱ་ས་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཝ་སེ་སེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་ཏོ ན མུ་ཙྩ་ཏི.
པ་རི་པཱ་ཙི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་རཱིཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་གྒེ. ཨུ་པ་ན་ནྡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན (པཱ་ཙི. ༢༨༤ ཨཱ་ད་ཡོ). ཏ་ཉྷི ཨུ་པ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་ན་ནྡ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཝི་སུཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་སུཾ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཙ་ཏུ་ཏྠ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་པི ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ཝི་སུཾ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི.
ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ ཏ་ཏི་ཡོ.